RŁO-38/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Ul. Piotrkowska 120 90-006 Ł ód ź Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-28/08/TD- Ł ód ź , dnia 26 sierpnia 2008 r. DECYZJA Nr R Ł O 38/2008 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Nr 171, poz. 1206) – zwana dalej: „ustawa o okik”, stosownie art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Kindze Wnuk- Ż ywólko oraz Andrzejowi Ż ywólko zam. w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim prowadz ą cym dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Edukacja Spó ł ka Cywilna w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z pó ź n. zm.), we wzorcu umowy pn. „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk” o nast ę puj ą cej tre ś ci: - „W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego, Us ł ugobiorca zap ł aci odsetki w wysoko ś ci 0,5% za ka ż dy dzie ń zw ł oki po 5-tym danego miesi ą ca p ł atno ś ci”, - „W przypadku naruszania przez Us ł ugobiorc ę postanowie ń niniejszej umowy, w szczególno ś ci opó ź nienia w zap ł acie czesnego trwaj ą cego d ł u ż ej ni ż 3 tygodnie, […] Us ł ugodawca ma prawo odst ą pienia od umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia” , i przyj ę ciu zobowi ą zania ww. przedsi ę biorcy do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zawieranie w roku szkolnym 2008/2009 umów wed ł ug nowego wzorca, respektuj ą cego prawa i interesy konsumentów, nak ł ada si ę na King ę Wnuk- Ż ywólko oraz Andrzeja Ż ywólko zam. w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Edukacja Spó ł ka Cywilna w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania do dnia 19 wrze ś nia 2008 r. poprzez: a) wprowadzenie zmian we wzorcu umowy „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk” zgodnie z przyj ę tym zobowi ą zaniem i wzorcem umowy przedstawionym w pi ś mie z dnia 8 lipca 2008 r. (data wp ł ywu do Urz ę du: 10 lipca 2008 r.) w zakresie obj ę tym zarzutem w niniejszym post ę powaniu, oraz 2 b) wycofanie z istniej ą cych ju ż w obrocie prawnym umów postanowie ń kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w niniejszym post ę powaniu. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nak ł ada si ę na King ę Wnuk- Ż ywólko oraz Andrzeja Ż ywólko zam. w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Edukacja Spó ł ka Cywilna w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim, obowi ą zek z ł o ż enia sprawozdania o stopniu realizacji przyj ę tego zobowi ą zania oraz dor ę czenia dowodów na okoliczno ść podpisywania nowych umów zgodnie z nowym wzorcem umowy, do dnia 26 wrze ś nia 2008 r. Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du) w ramach planowanego badania wzorców umów stosowanych przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug przedszkolnych przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce, w trakcie którego uzyska ł wzorzec pn. „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk” stosowany w obrocie z konsumentami przez King ę Wnuk- Ż ywólko oraz Andrzeja Ż ywólko zam. w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Edukacja Spó ł ka Cywilna w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim (zwani dalej: „Przedsi ę biorcy”). W wyniku analizy tych dokumentów Prezes Urz ę du wszcz ął Postanowieniem Nr 1/61- 28/08 z dnia 7 maja 2008 r. post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez King ę Wnuk- Ż ywólko oraz Andrzeja Ż ywólko zam. w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Edukacja Spó ł ka Cywilna w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umowy postanowie ń wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego, o tre ś ci: - „W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego, Us ł ugobiorca zap ł aci odsetki w wysoko ś ci 0,5% za ka ż dy dzie ń zw ł oki po 5-tym danego miesi ą ca p ł atno ś ci”, - „W przypadku naruszania przez Us ł ugobiorc ę postanowie ń niniejszej umowy, w szczególno ś ci opó ź nienia w zap ł acie czesnego trwaj ą cego d ł u ż ej ni ż 3 tygodnie, […] Us ł ugodawca ma prawo odst ą pienia od umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia” , zamieszczonych we wzorcu umowy pn.: „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk”, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Nr 171, poz. 1206) – zwana dalej: „ustawa o okik”. Odnosz ą c si ę do postawionego zarzutu, pismem z dnia 8 lipca 2008 r. (data wp ł ywu do Urz ę du: 10 lipca 2008 r.), Przedsi ę biorcy wyja ś nili, i ż wskazane postanowienia wzorców umów nigdy nie by ł y wykorzystywane poprzez egzekwowanie uprawnie ń z nich wynikaj ą cych. Jakiekolwiek niew ł a ś ciwe post ę powanie us ł ugobiorców w zakresie 3 wykonywania umowy by ł o realizowane w drodze wzajemnych uzgodnie ń lub wezwa ń do w ł a ś ciwego wype ł niania umowy, przy czym wezwania te nigdy nie by ł y ukierunkowane na odst ą pienie od umowy. W zwi ą zku z powy ż szym, pomimo istnienia kwestionowanych przez Prezesa Urz ę du zapisów, w opinii Przedsi ę biorców nie dopu ś cili si ę oni praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Przedsi ę biorcy o ś wiadczyli, i ż umowy na okres nowego roku szkolnego b ę d ą zawierane wed ł ug nowego wzoru umowy, respektuj ą cego wskazania Prezesa Urz ę du. Przedsi ę biorcy przedstawili jednocze ś nie nowy wzorzec umowy, o ś wiadczaj ą c, i ż stosowany on jest pocz ą wszy od otrzymania informacji odno ś nie zastrze ż e ń Prezesa Urz ę du do dotychczas wykorzystywanych wzorców. Zapis zawarty w §5 ust. 2 wzorca umowy pn. „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk” w brzmieniu: „W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego, Us ł ugobiorca zap ł aci odsetki w wysoko ś ci 0,5% za ka ż dy dzie ń zw ł oki po 5-tym danego miesi ą ca p ł atno ś ci” zast ą piono zapisem w § 4 ust. 5 wzorca umowy o tre ś ci: „W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci, Us ł ugobiorca obowi ą zany jest do uiszczenia odsetek ustawowych za opó ź nienie” . Zapis zawarty w § 9 wzorca umowy pn. „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk” w brzmieniu: „W przypadku naruszania przez Us ł ugobiorc ę postanowie ń niniejszej umowy, w szczególno ś ci opó ź nienia w zap ł acie czesnego trwaj ą cego d ł u ż ej ni ż 3 tygodnie, […] Us ł ugodawca ma prawo odst ą pienia od umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia” zast ą piono zapisem w § 8 ust. 2 nowego wzorca umowy o tre ś ci: „Odst ą pienie z powodu opó ź nienia w zap ł acie czynszu jest mo ż liwe jedynie po uprzednim wezwaniu Us ł ugobiorcy do spe ł nienia zaleg ł ego ś wiadczenia, z jednoczesnym oznaczeniem terminu do jego spe ł nienia, nie krótszym ni ż 7 dni, z zastrze ż eniem, ż e po jego bezskutecznym up ł ywie Us ł ugodawca od umowy odst ą pi” . Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Przedsi ę biorcy prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą w formie spó ł ki cywilnej pod nazw ą Edukacja s.c. na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Ostrowca Ś wi ę tokrzyskiego pod numerami 14556/03 (Andrzej Ż ywólko) oraz 14555/03 (Kinga Wnuk- Ż ywólko) (dowód: karta nr 14). W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej Przedsi ę biorcy prowadz ą Niepubliczne Przedszkole „Smyk” w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim. Zasady dzia ł ania tej placówki zosta ł y zawarte w „Statucie Niepublicznego Przedszkola Smyk w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim” (dowód: karty 11-20). Przedsi ę biorcy zawieraj ą z konsumentami umowy o ś wiadczenie us ł ug w oparciu o wzorzec umowy pn. „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk” (dowód: karty nr 7-10), reguluj ą ce wzajemne prawa i obowi ą zki przedszkola i konsumentów korzystaj ą cych z jego us ł ug. Analiza wskazanych wy ż ej dokumentów pozwoli ł a na postawienie Przedsi ę biorcom zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zamieszczenie w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu postanowie ń o nast ę puj ą cej tre ś ci: „W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego, Us ł ugobiorca zap ł aci odsetki w wysoko ś ci 0,5% za ka ż dy dzie ń zw ł oki po 5-tym danego miesi ą ca p ł atno ś ci” , § 5 ust. 2 wzorca umowy pn. „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk”, „W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci, Us ł ugobiorca obowi ą zany jest do uiszczenia odsetek ustawowych za opó ź nienie” § 4 ust. 5 wzorca „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk” (dowód: karty nr 7-10). 4 S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie uzna ł za niedozwolone postanowienia zapisy o tre ś ci: „W przypadku opó ź nie ń w regulowaniu op ł at przez S ł uchacza, Studium przys ł uguje prawo naliczania odsetek w wysoko ś ci 0,5% nale ż nej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki” – poz. 773 w rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, wyrok SOKiK z dnia 27 kwietnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 62/05; „Za opó ź nienie w p ł atno ś ci raty doliczane s ą odsetki umowne w wysoko ś ci 0,5% raty za ka ż dy dzie ń zw ł oki” – poz. 1187 w rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, wyrok SOKiK z dnia 1 marca 2007 r., o sygn. akt XVII AmC 12/06; „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów” – poz. 726 w rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone; wyrok SOKiK z dnia 27 lutego 2006 r. sygn. akt. XVII Amc 105/04 ). W oparciu o wzorzec umowy zawieraj ą cy kwestionowane postanowienia umowne podpisano w roku szkolnym 2007/2008 (tajemnica przedsi ę biorcy) umów. Wszystkie umowy podpisane w 2007 r. zosta ł y zawarte na cza okre ś lony i wygasaj ą do 31 sierpnia 2008 r. (dowód: karta nr 29). Przedsi ę biorcy przedstawili w pi ś mie z dnia 8 lipca 2008 r. (data wp ł ywu do Urz ę du: 10 lipca 2008 r.) nowy, poprawiony wzorzec umowy, w którym zmieniono tre ść kwestionowanych w niniejszym post ę powaniu postanowie ń w taki sposób, a by nie narusza ł y interesów i praw konsumentów. Zapis zawarty w §5 ust.2 wzorca umowy pn. „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk” w brzmieniu: „W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci czesnego, Us ł ugobiorca zap ł aci odsetki w wysoko ś ci 0,5% za ka ż dy dzie ń zw ł oki po 5-tym danego miesi ą ca p ł atno ś ci” zast ą piono zapisem w § 4 ust. 5 wzorca umowy o tre ś ci: „W przypadku powstania opó ź nienia w p ł atno ś ci, Us ł ugobiorca obowi ą zany jest do uiszczenia odsetek ustawowych za opó ź nienie” . Zapis zawarty w § 9 wzorca umowy pn. „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk” w brzmieniu: „W przypadku naruszania przez Us ł ugobiorc ę postanowie ń niniejszej umowy, w szczególno ś ci opó ź nienia w zap ł acie czesnego trwaj ą cego d ł u ż ej ni ż 3 tygodnie, […] Us ł ugodawca ma prawo odst ą pienia od umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia” zast ą piono zapisem w § 8 ust. 2 nowego wzorca umowy o tre ś ci: „Odst ą pienie z powodu opó ź nienia w zap ł acie czynszu jest mo ż liwe jedynie po uprzednim wezwaniu Us ł ugobiorcy do spe ł nienia zaleg ł ego ś wiadczenia, z jednoczesnym oznaczeniem terminu do jego spe ł nienia, nie krótszym ni ż 7 dni, z zastrze ż eniem, ż e po jego bezskutecznym up ł ywie Us ł ugodawca od umowy odst ą pi” (dowód: karty nr 32-33). Przedsi ę biorcy o ś wiadczyli, i ż umowy na okres nowego roku szkolnego b ę d ą zawierane wed ł ug ww. wzorca umowy, respektuj ą cego prawa i interesy konsumentów, zgodnie ze wskazaniami Prezesa Urz ę du (dowód: karta nr 29). Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł : Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o okik przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ą : 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy, 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci, 3) godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o okik ilekro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 5 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095) – zwana równie ż : „ustawa SDG”. Art. 2 ustawy SDG definiuje dzia ł alno ść gospodarcz ą jako zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , handlow ą , budowlan ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy to osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie b ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą - wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy SDG przedsi ę biorca b ę d ą cy osob ą fizyczn ą mo ż e podj ąć dzia ł alno ść gospodarcz ą po uzyskaniu wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej. Przedsi ę biorcy Andrzej Ż ywólko oraz Kinga Wnuk- Ż ywólko zam. w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim s ą przedsi ę biorcami wpisanymi do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Ostrowca Ś wi ę tokrzyskiego i prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Edukacja s.c, w ramach której prowadz ą Niepubliczne Przedszkole Smyk w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim. Prezes Urz ę du stwierdzi ł zatem, ż e ww. osoby fizyczne s ą przedsi ę biorcami w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o okik. W zwi ą zku z tym pierwsza przes ł anka art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Ad 2. Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. W niniejszej sprawie dzia ł anie Przedsi ę biorców, polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umów wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, nale ż y uzna ć za bezprawne nie tylko ze wzgl ę du na fakt zdefiniowania w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o okik okre ś lonej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. O bezprawno ś ci tego ż dzia ł ania przes ą dza równie ż rozszerzona skuteczno ść wyroku w sprawie o uznanie postanowie ń umownych za niedozwolone, co wynika z art. 479 43 k.p.c. W momencie wpisania do rejestru zapisu uznanego przez s ą d za niedozwolone postanowienie umowne, zapis ów staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść wyroku, klauzule spe ł niaj ą funkcj ę podobn ą do przepisów prawa, za ś pos ł ugiwanie si ę nimi w kontaktach z konsumentami jest zakazane. Wzorce umów stosowane przez przedsi ę biorców w kontaktach z konsumentami podlegaj ą szczególnej kontroli. Wzorzec umowy to doktrynalne okre ś lenie wszelkich jednostronnie przygotowanych z góry przed zawarciem umowy, gotowych klauzul umów w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów, statutów itp. ( E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich, C.H. Beck 2002, s. 292). W systemie polskiego prawa cywilnego ustawodawca przewidzia ł instytucj ę abstrakcyjnej kontroli wzorców umownych, realizowanej w drodze post ę powania o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Apelacyjnego w Warszawie (wyroki: z dnia 29 wrze ś nia 2005 r., sygn. akt: VI Aca 381/05; z dnia 16 listopada 2005 r., sygn. akt VI Aca 473/05), „celem post ę powania w sprawach o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone jest tzw. abstrakcyjna kontrola wzorców, 6 dokonana w oderwaniu od konkretnej umowy, za ś wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich.(…)”. Co wi ę cej, S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) wskaza ł , i ż stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem SOKiK i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. S ą d Najwy ż szy uzna ł równie ż , i ż je ż eli S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna okre ś lon ą klauzul ę za niedozwolon ą w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów dopuszcza si ę ka ż dy z przedsi ę biorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegaj ą ce np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie u ż ytych wyrazów, je ż eli zmiany te nie prowadz ą do zmiany istoty klauzuli. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej. St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. W niniejszej sprawie Prezes Urz ę du zakwestionowa ł dwa postanowienia zamieszczone w wykorzystywanym przez Przedsi ę biorców wzorcu pn. „Umowa nr … o ś wiadczeniu us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk” z uwagi na ich to ż samo ść z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. A. W ocenie Prezesa Urz ę du, zapis w § 5 ust. 2 ww. wzorca umowy jest to ż samy z zapisem uznanym wyrokiem SOKiK z dnia 27 kwietnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 62/05 za zakazany w obrocie z konsumentami, o tre ś ci: „W przypadku opó ź nie ń w regulowaniu op ł at przez S ł uchacza, Studium przys ł uguje prawo naliczania odsetek w wysoko ś ci 0,5% nale ż nej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki” , jak równie ż z zapisem uznanym wyrokiem SOKiK z dnia 1 marca 2007 r., o sygn. akt XVII AmC 12/06, o tre ś ci: „Za opó ź nienie w p ł atno ś ci raty doliczane s ą odsetki umowne w wysoko ś ci 0,5% raty za ka ż dy dzie ń zw ł oki” . W uzasadnieniu tego ostatniego SOKiK stwierdzi ł , i ż tre ść wskazanego postanowienia „odsetki za opó ź nienie w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs w wysoko ś ci 0,5% nale ż nej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki s ą , w porównaniu z wysoko ś ci ą ustawowych odsetek za opó ź nienie, odsetkami zastrze ż onymi w nadmiernie wygórowanej wysoko ś ci.” W ocenie SOKiK „postanowienie wzorca umownego okre ś laj ą ce wysoko ść odsetek za opó ź nienie na tak wysokim poziomie, z uwagi na sprzeczno ść z dobrymi obyczajami i ra żą ce naruszenie interesów konsumentów, stanowi niedozwolone postanowienie umowne” . Ustalone przez Przedsi ę biorców odsetki znacznie przewy ż szaj ą stawk ę odsetek maksymalnych przewidzianych w przepisach kodeksu cywilnego i wynosz ą 182,5 proc w skali roku. Zgodnie z art. 359 § 2 1 k.c. „maksymalna wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej nie mo ż e w stosunku rocznym przekracza ć czterokrotno ś ci wysoko ś ci stopy kredytu lombardowego NBP” . Obecnie wska ź nik ten wynosi 7,50 proc., w 2007 r. kszta ł towa ł si ę na poziomie od 5,75 proc. do 6,7 proc. 1 Nale ż y ponadto zaznaczy ć , ż e zgodnie z art. 359 § 1 http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/Dzienne/Stopy.htm 7 2 2 k.c., „je ż eli wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej przekracza wysoko ść odsetek maksymalnych, nale żą si ę odsetki maksymalne” . W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du uzna ł , ż e kwestionowany zapis – mimo, ż e nie jest literalnie identyczny z zapisem wskazanych postanowie ń wpisanych do rejestru klauzul niedozwolonych, wywiera taki sam jak one skutek dla konsumenta. Zapis stosowany przez Przedsi ę biorców oraz zapisy uznane przez SOKiK za niedozwolone postanowienia umowne s ą to ż same w skutkach, bowiem przyznaj ą Przedsi ę biorcom prawo do pobierania ra żą co wygórowanych odsetek w przypadku zw ł oki w p ł atno ś ci nale ż nych op ł at za us ł ugi przedsi ę biorcy. Nale ż y przy tym zaznaczy ć , i ż przytoczone postanowienia b ę d ą ce przedmiotem oceny SOKiK dotyczy ł y równie ż us ł ug o charakterze edukacyjnym. B. Oceniaj ą c zapis § 9 wzorca pn. „Umowa nr … o ś wiadczenie us ł ug w Niepublicznym Przedszkolu Smyk”, nale ż y stwierdzi ć , i ż jest to ż samy z zapisem uznanym wyrokiem SOKiK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt. XVII Amc 105/04 za zakazany w obrocie z konsumentami, o tre ś ci: „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów” i wpisanym do Rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 726. W uzasadnieniu wyroku SOKiK stwierdzi ł , ż e zapis ten narusza dobre obyczaje i ra żą co narusza interesy konsumentów, stanowi wi ę c tym samym niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k. c. Art. 385 1 § 1 k. c. stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Konsument jako s ł absza strona stosunku prawnego staj ą c wobec przedsi ę biorcy – profesjonalisty podlega szczególnej ochronie. Art. 491 k.c. stanowi, ż e gdy jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania zobowi ą zania z zaznaczeniem, ż e w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Chocia ż powy ż szy przepis posiada charakter dyspozytywny, tzn. zale ż ny od woli stron, to jednak zdaniem SOKiK, jego tre ść jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym i stanowi jeden z jego dobrych obyczajów. Powy ż sze potwierdza równie ż cho ć by wyrok S ą du Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 stycznia 2000 r. (sygn. akt IAca 817/99), w którym s ą d orzek ł , i ż „sama zw ł oka w spe ł nieniu ś wiadczenia nie daje podstaw do odst ą pienia od umowy w ś wietle art. 491 § 1 kc, który warunkuje jego skuteczno ść od wyznaczenia drugiej stronie odpowiedniego, dodatkowego terminu” . Zauwa ż y ć nale ż y, ż e w przypadku rozwi ą zania umowy ze skutkiem natychmiastowym mamy w tym przypadku do czynienia równie ż z nierówno ś ci ą stron kontraktu – analogicznej mo ż liwo ś ci nie posiada konsument. Wzorzec „Umowa o ś wiadczenie us ł ug” okre ś la w § 12, i ż „Umowa mo ż e by ć wypowiedziana przez ka ż d ą ze stron w formie pisemnej za 2- tygodniowym okresem wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesi ą ca” . Z uwagi na powy ż sze Prezes Urz ę du uzna ł , ż e jakkolwiek kwestionowany zapis nie jest literalnie identyczny z zapisem wskazanego postanowienia wpisanego do rejestru klauzul niedozwolonych, to jednak wywiera identyczny skutek dla konsumenta i dlatego nale ż y przyj ąć , ż e zapisy te s ą to ż same. Zapis stosowany przez Przedsi ę biorców oraz zapis uznany przez SOKiK za niedozwolone postanowienie umowne s ą to ż same w skutkach, bowiem przyznaj ą jednej stronie umowy prawo do rozwi ą zania umowy bez wezwania d ł u ż nika do spe ł nienia ci ążą cego na nim obowi ą zku zgodnie z regulacjami zawartymi w kodeksie cywilnym. 8 Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż kwestionowane w niniejszym post ę powaniu przez Prezesa Urz ę du postanowienia wzorca umowy stosowanego przez Przedsi ę biorców s ą to ż same ze wskazanymi postanowieniami uznanymi za niedozwolone. Tym samym uprawdopodobniono, i ż spe ł niona zosta ł a przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy, polegaj ą cego na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Ad 3. Trzecia z wymienionych wy ż ej przes ł anek jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci, gdy ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć . Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Dzia ł anie Przedsi ę biorców prowadz ą cych prywatne przedszkole godzi w interesy ogó ł u obecnie korzystaj ą cych z jego us ł ug konsumentów, ale tak ż e ka ż dego potencjalnego konsumenta, który zdecyduje si ę zawrze ć z tym przedsi ę biorc ą umow ę o korzystanie z us ł ug przedszkola w oparciu o wzorzec umowy zawieraj ą cy kwestionowane postanowienia. Naruszane przy tym interesy konsumentów nie maj ą jednostkowego charakteru, ale s ą wspólne dla z góry nieustalonej zbiorowo ś ci konsumentów. Nale ż y zatem stwierdzi ć , i ż spe ł niona zosta ł a trzecia z przes ł anek uznania dzia ł ania Przedsi ę biorców za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym zosta ł o uprawdopodobnione, i ż kwestionowane dzia ł anie Przedsi ę biorców stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wymienion ą w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o okik. Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du orzek ł jak w pkt I sentencji. Zgodnie z art. 28 ustawy o okik, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania z urz ę du- ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 ustawy, a przedsi ę biorca, któremu zarzucane jest naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania zobowi ą zania. W opinii Prezesa Urz ę du, w niniejszej sprawie spe ł nione zosta ł y przes ł anki do wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o okik. Okoliczno ś ci sprawy uprawdopodobniaj ą stosowanie przez Przedsi ę biorców praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie konsumenckim wzorcami umownymi zawieraj ą cymi postanowienia wpisane do rejestru postanowie ń uznanych za niedozwolone. Przedsi ę biorcy zobowi ą zali si ę do zapobie ż enia wskazanym powy ż ej naruszeniom poprzez zmiany we wzorcu umowy zgodnie ze wzorcem umowy przedstawionym w pi ś mie z dnia 8 lipca 2008 r. oraz wycofania z istniej ą cych w obrocie prawnym umów postanowie ń kwestionowanych w niniejszym post ę powaniu w drodze zawierania nowych umów z konsumentami zgodnie z ww. wzorcem, do dnia 19 wrze ś nia 2008 r. Zaproponowana przez Przedsi ę biorc ę zmiana kwestionowanego postanowienia wzorca umowy uwzgl ę dnia w ocenie Prezesa Urz ę du obowi ą zuj ą ce przepisy prawa, w szczególno ś ci art. 385 i nast. k. c. i mo ż e zosta ć wprowadzona do obrotu. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o okik Prezes Urz ę du na ł o ż y ł na Przedsi ę biorc ę obowi ą zek z ł o ż enia sprawozdania o stopniu realizacji przyj ę tego zobowi ą zania oraz 9 dor ę czenia dowodów na okoliczno ść podpisywania nowych umów zgodnie z nowym wzorcem umowy, do dnia 26 wrze ś nia 2008 r.. Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz.296, ze zm.) - od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Roma ń czak-Graca Otrzymuje: Kinga Wnuk- Ż ywólko Andrzej Ż ywólko