RŁO-34/2009

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (0 42) 636 36 89, fax (0 42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO 61- 28(7)09/AB Łódź, dnia 15 grudnia 2009 r. DECYZJA Nr RŁO 34/2009 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , wobec uprawdopodobnienia stosowania przez Gminę Brzeziny praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu w obrocie z udziałem konsumentów wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę, zawierającego postanowienia, których treść pozostaje w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) i wydanym na jej podstawie rozporządzeniem, w ten sposób, że: 1) postanowienie o treści: „W przypadku niesprawności wodomierza lub okresowego braku możliwości odczytu, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza.” stoi w sprzeczności z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886) , 2) postanowienie o treści: „Gmina ma prawo poza przypadkami wymienionymi w § 6, odciąć dostawę wody (…)” w związku z postanowieniem: „Do obowiązków Odbiorcy należy w szczególności: 2 a) utrzymanie i zapewnienie prawidłowego funkcjonowania należących do niego instalacji i urządzeń wodociągowych oraz przyłączy z wyłączeniem wodomierza głównego b)użytkowanie urządzeń wodociągowych w sposób zapewniający ich prawidłowe funkcjonowanie, w szczególności nie dopuszczenie do skażeń wody c) wydzielenie i utrzymanie w należytym stanie pomieszczeń lub studni wodomierzowych, w których umieszczone są wodomierze główne d) zapewnienie Gminie dostępu do wodomierza głównego w celu dokonywania odczytów wskazań kontroli ich funkcjonowania i dokonywania niezbędnych napraw, konserwacji bądź wymiany e) powiadomienie Gminy o wszelkich stwierdzonych uszkodzeniach wodomierza głównego, a także wszelkich awariach urządzeń wodociągowych, powiadomienie Gminy o zamykaniu i otwieraniu zaworu głównego w przypadku wystąpienia awarii w sieci wewnętrznej.” pozostają w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72 poz. 747 ze zm. ), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.), oraz po przyjęciu zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania z obrotu z udziałem konsumentów kwestionowanych postanowień , nakłada się na Gminę Brzeziny obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania poprzez : − opracowanie nowego wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę nie zawierającego postanowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz opracowanie wzoru aneksu do umów zawartych na postawie dotychczasowego wzorca umowy, uwzględniającego zmiany wprowadzane w nowym wzorcu umowy, − doręczenie odbiorcom wody, z którymi zostały zawarte umowy na podstawie dotychczasowego wzorca umowy, aneksów zawierających zmiany eliminujące naruszenia wskazane przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , nakłada się na Gminę Brzeziny, obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, zawierającej: 1) nowy wzorzec umowy o zaopatrzenie w wodę wraz z projektem aneksu do wzorca umowy pn. "Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę" uwzględniającego zmiany eliminujące naruszenia wskazane przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 2) liczbę odbiorców wody, którym doręczono aneksy wraz z wyjaśnieniami przyczyn ewentualnego niedoręczenia wspomnianych aneksów i dowodami potwierdzającymi 3 przykładowe doręczenia aneksów w terminie 60 dni od daty uprawomocnienia niniejszej decyzji. Uzasadnienie W dniach 1 września 2009 r. do 30 października 2009 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej: „Prezesem Urzędu” - przeprowadził postępowanie wyjaśniające RŁO-400-35/09. W trakcie ww. postępowania Prezes Urzędu ustalił, że Gmina Brzeziny - zwana dalej: „Gminą Brzeziny” lub „Przedsiębiorcą” - w ramach prowadzonej działalności związanej z zaopatrzeniem w wodę, zawiera z konsumentami pisemne umowy, stosując wzorzec umowy pn. „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę", zawierający postanowienia, których treść stoi w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków” - i wydanym na jej podstawie rozporządzeniem, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”. W związku z powyższym w dniu 28 października 2009 r. Prezes Urzędu wszczął postępowanie w sprawie stosowania przez Gminę Brzeziny, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu w obrocie z udziałem konsumentów wzorca umowy zawierającego postanowienia: − § 11 ust. 4: „W przypadku niesprawności wodomierza lub okresowego braku możliwości odczytu, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza.” , którego treść stoi w sprzeczności z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886), − § 8 ust. 1 zda. 1 o treści: „Gmina ma prawo poza przypadkami wymienionymi w § 6, odciąć dostawę wody (…)” w związku z § 6 o treści: „Do obowiązków Odbiorcy należy w szczególności: a) utrzymanie i zapewnienie prawidłowego funkcjonowania należących do niego instalacji i urządzeń wodociągowych oraz przyłączy z wyłączeniem wodomierza głównego b)użytkowanie urządzeń wodociągowych w sposób zapewniający ich prawidłowe funkcjonowanie, w szczególności nie dopuszczenie do skażeń wody c) wydzielenie i utrzymanie w należytym stanie pomieszczeń lub studni wodomierzowych, w których umieszczone są wodomierze główne d) zapewnienie Gminie dostępu do wodomierza głównego w celu dokonywania odczytów wskazań kontroli ich funkcjonowania i dokonywania niezbędnych napraw, konserwacji bądź wymiany e) powiadomienie Gminy o wszelkich stwierdzonych uszkodzeniach wodomierza głównego, a także wszelkich awariach urządzeń wodociągowych, powiadomienie Gminy o zamykaniu i otwieraniu zaworu głównego w przypadku wystąpienia awarii w sieci wewnętrznej.” , 4 których treść stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, o czym zawiadomił Gminę Brzeziny. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Gmina Brzeziny w piśmie z dnia 17 listopada 2009 r., znak: RIiRG.7036/04/09 uznała zarzuty dotyczące kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień wzorca umowy za zasadne, wyjaśniając przy tym, iż stosując te postanowienia, nie było celem Gminy Brzeziny w żaden sposób naruszanie interesów jednostki oraz zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do eliminacji kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień, poprzez zmianę wzorca pod nazwą „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” i zawieranie umów według tego wzorca oraz doręczenie aneksów do umów zawierających kwestionowane postanowienia (dowód: karta Nr 10 - 11). W piśmie tym Gmina Brzeziny wniosła o wydanie decyzji nakładającej obowiązek wykonania tego zobowiązania. (dowód: karta Nr 11). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Gmina Brzeziny jest jednostką samorządu terytorialnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) posiadającą osobowość prawną i działającą przez swoje organy. Statut Gminy Brzeziny został przyjęty uchwałą Rady Gminy Brzeziny Nr IV/32/2003 z dnia 21 lutego 2003 r. Zgodnie ze statutem jest to gmina, obejmująca obszar 10.651 ha. w powiecie brzezińskim. Swoje zadania własne w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, dotyczące wodociągów i zaopatrzenia w wodę (art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym – tekst jednolity Dz. U. z 2001r., Nr 142, poz. 1591 ze zm. – zwanej dalej: „ustawą o samorządzie gminnym”) - Gmina Brzeziny realizuje samodzielnie. Realizacja dostaw wody ma miejsce za pośrednictwem gminnej sieci wodociągowej o łącznej długości 112,69 km, która dociera do 1906 odbiorców. Zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków to Gmina Brzeziny jest przedsiębiorstwem wodociągowo- kanalizacyjnym. W ramach prowadzonej działalności związanej z zaopatrzeniem w wodę Gmina Brzeziny zawiera z odbiorcami wody pisemne umowy, stosując wzorzec umowy pn. „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę" (dowód: karta Nr 7). Wzorzec ten obowiązuje od lutego 2006 r. (dowód: karta Nr 11). § 11 ust. 4 wzorca umowy pn. „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę" brzmi: „W przypadku niesprawności wodomierza lub okresowego braku możliwości odczytu, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza.” (dowód: karta Nr 7 verte). § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886) – zwanego dalej: „rozporządzeniem w sprawie określenia taryf” – brzmi: „W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie 5 średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza”. Stosując § 8 ust. 1 zda. 1 o treści: „Gmina ma prawo poza przypadkami wymienionymi w § 6, odciąć dostawę wody (…)” w związku z § 6 o treści: „Do obowiązków Odbiorcy należy w szczególności: a) utrzymanie i zapewnienie prawidłowego funkcjonowania należących do niego instalacji i urządzeń wodociągowych oraz przyłączy z wyłączeniem wodomierza głównego b)użytkowanie urządzeń wodociągowych w sposób zapewniający ich prawidłowe funkcjonowanie, w szczególności nie dopuszczenie do skażeń wody c) wydzielenie i utrzymanie w należytym stanie pomieszczeń lub studni wodomierzowych, w których umieszczone są wodomierze główne d) zapewnienie Gminie dostępu do wodomierza głównego w celu dokonywania odczytów wskazań kontroli ich funkcjonowania i dokonywania niezbędnych napraw, konserwacji bądź wymiany e) powiadomienie Gminy o wszelkich stwierdzonych uszkodzeniach wodomierza głównego, a także wszelkich awariach urządzeń wodociągowych, powiadomienie Gminy o zamykaniu i otwieraniu zaworu głównego w przypadku wystąpienia awarii w sieci wewnętrznej.” Gmina Brzeziny zastrzega sobie prawo do odcięcia dostaw wody w przypadku: nieutrzymywania i niezapewnienia przez odbiorcę prawidłowego funkcjonowania należących do niego instalacji i urządzeń wodociągowych oraz przyłączy z wyłączeniem wodomierza głównego, użytkowania przez odbiorcę urządzeń wodociągowych w sposób niezapewniający ich prawidłowego funkcjonowania, niewydzielenia i nieutrzymywania w należytym stanie pomieszczeń lub studni wodomierzowych, w których umieszczone są wodomierze główne, niezapewnienia Gminie dostępu do wodomierza głównego w celu dokonywania odczytów wskazań kontroli ich funkcjonowania i dokonywania niezbędnych napraw, konserwacji bądź wymiany, niepowiadomienia Gminy o wszelkich stwierdzonych uszkodzeniach wodomierza głównego, a także wszelkich awariach urządzeń wodociągowych, o zamykaniu i otwieraniu zaworu głównego w przypadku wystąpienia awarii w sieci wewnętrznej (dowód: karty Nr 7 i 6). Art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków brzmi: „Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych.” Prezes Urzędu zważył, co następuje: 6 Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Przytoczony powyżej przepis jako przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszym postępowaniu wymaga zatem rozważenia, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań Gminy Brzeziny a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania strony postępowania i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji na podstawie art. 28 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W pierwszej kolejności zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przedmiotowej sprawie niezbędne jest ustalenie, czy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego a następnie uprawdopodobnienie naruszenia przesłanek praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zarzucanej Gminie Brzeziny, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy. Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie jest zatem, aby działania przedsiębiorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Ustawa zatem, w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem działania Gminy Brzeziny nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców wody na terenie gminy Brzeziny, przyłączonych lub ubiegających się o przyłączenie do sieci wodociągowej. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. 7 Uprawdopodobnienie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu postawił Gminie Brzeziny zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu w obrocie z udziałem konsumentów wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę, zawierającego postanowienia, których treść stoi w sprzeczności z przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków i wydanym na jej podstawie rozporządzeniu, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla uprawdopodobnienia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, pod pojęciem przedsiębiorcy należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, oraz jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2. Na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, gmina posiada osobowość prawną i działa przez swoje organy. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 tej ustawy gmina obowiązana jest zaspokajać zbiorowe potrzeby wspólnoty, które obejmują m.in. zaopatrzenie w wodę. Natomiast w świetle art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę gmina, która zaopatruje w wodę swoich mieszkańców jest przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym (por. wyrok z dnia 18 lipca 2006 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, IV SA/Wa 503/06). Działalność polegająca na zaopatrzeniu w wodę ma charakter zarobkowy i prowadzona jest w sposób zorganizowany i ciągły. W związku z powyższym należy uznać, że 8 Gmina Brzeziny dostarczająca wodę mieszkańcom gminy jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2. Bezprawność jest to sprzeczność zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami współżycia społecznego. Chodzi więc o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym jako całością. Pojęcie porządek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezależnym od wystąpienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Przy ocenie bezprawności rozważenia wymaga kwestia, czy czyn był zgodny, czy też niezgodny z obowiązującymi zasadami porządku prawnego tj. normami prawa powszechnie obowiązującego a także z nakazami i zakazami wynikającymi z zasad współżycia społecznego. § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf – brzmi: „W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza” . Przepis ten nakazuje przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu w razie niesprawności wodomierza głównego ustalić ilość pobranej wody, w pierwszej kolejności, na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza głównego. W razie braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody w wyżej opisany sposób, ustawodawca dopuszcza możliwość ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Jednak ostatnie dwa sposoby rozliczania ilości wody w razie niesprawności wodomierza głównego, określone przez ustawodawcę mogą być zastosowane wyjątkowo, w określonym przypadku tj. braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza. Przyjęcie takiego sposobu rozliczenia ilości zużytej wody w razie niesprawności wodomierza jest obowiązkiem przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, a w związku z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, takie postanowienie przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zamieścić w umowie. W związku z powyższym, przyjęcie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne innego sposobu rozliczenia ilości pobranej wody w okresie niesprawności wodomierza jest działaniem bezprawnym. Gmina Brzeziny wbrew przepisowi w razie niesprawności wodomierza głównego ilość pobranej wody mogła ustalić w wysokości średniego zużycia w okresie ostatnich sześciu miesięcy poprzedzających ujawnienie niesprawności wodomierza, a więc w sposób sprzeczny z § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf. 9 Gmina Brzeziny na podstawie § 8 ust. 1 zda. 1 w związku z § 6 „Umowy Nr … o zaopatrzenie w wodę" zastrzegła sobie prawo do odcięcia dostaw wody w przypadku: nieutrzymywania i niezapewnienia przez odbiorcę prawidłowego funkcjonowania należących do niego instalacji i urządzeń wodociągowych oraz przyłączy z wyłączeniem wodomierza głównego, użytkowania przez odbiorcę urządzeń wodociągowych w sposób niezapewniający ich prawidłowe funkcjonowanie, niewydzielenia i nieutrzymywania w należytym stanie pomieszczeń lub studni wodomierzowych, w których umieszczone są wodomierze główne, niezapewnienia Gminie dostępu do wodomierza głównego w celu dokonywania odczytów wskazań kontroli ich funkcjonowania i dokonywania niezbędnych napraw, konserwacji bądź wymiany, niepowiadomienia Gminy o wszelkich stwierdzonych uszkodzeniach wodomierza głównego, a także wszelkich awariach urządzeń wodociągowych, o zamykaniu i otwieraniu zaworu głównego w przypadku wystąpienia awarii w sieci wewnętrznej. Punktem wyjścia w ocenie, czy posługiwanie się powyższym postanowieniem umownym nosi znamiona bezprawności są przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, a w pierwszej kolejności art. 8 ust. 1, który określa, w jakich okolicznościach przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Przepis ten stanowi, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” „na przykład” lub podobnym. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania między innymi dostaw wody ma charakter zamknięty, który nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne. Odcięcie dostaw wody może nastąpić tylko wówczas, gdy wystąpi jedna z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. W powyższym kontekście wziąć należy jednocześnie pod uwagę szczególny charakter usług zaopatrzenia w wodę. Woda jest dobrem niezbędnym do egzystencji. Zgodnie z art. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków ustawa ta określa między innymi zasady tworzenia warunków do zapewnienia ciągłości dostaw i odpowiedniej jakości wody oraz zasady ochrony interesów odbiorców usług, z uwzględnieniem wymagań ochrony środowiska i optymalizacji kosztów. Sam ustawodawca wprowadził regulacje, które mają każdemu zapewnić ciągły, nieprzerwany dostęp do wody z uwzględnieniem wymagań 10 ochrony środowiska i optymalizacji kosztów oraz enumeratywnie wymienia przypadki, w których ten dostęp można ograniczyć. Ponadto w okolicznościach niniejszej sprawy stroną, której Prezes Urzędu zarzuca stosowanie postanowienia zastrzegającego wbrew prawu możliwość pozbawienia konsumentów korzystania z jednego z podstawowych dóbr niezbędnych do życia jest Gmina – podmiot, którego zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym, zaopatrzenie w wodę jest zadaniem własnym. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że zostało uprawdopodobnione, iż stosowanie przez Gminę Brzeziny zakwestionowanych w prowadzonym postępowaniu postanowień wzorca umowy jest działaniem bezprawnym. Ad 3. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. Takie stanowisko trwale podtrzymuje w swoim orzecznictwie Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (por. wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 lipca 2001 r. sygn. akt XVII Ama 108/00, z dnia 23 lutego 2002 r. sygn. akt XVII Ama 133/2001). Stosowany przez Gminę Brzeziny wzorzec umowy pn. „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę", wykorzystywany jest przy zawieraniu umów m.in. z konsumentami. Stroną takich umów są zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy przyszli (potencjalni) odbiorcy wody na terenie gminy Brzeziny. Zatem krąg adresatów takiego wzorca jest z góry nieokreślony, nieograniczony. Przy zawieraniu wskazanych umów Gmina Brzeziny posługuje się opracowanym przez siebie wzorcem i wymaga jedynie aprobaty przez odbiorców wody - konsumentów jej warunków, jednostronnie ustalanych. Swoboda odbiorców wody jest wobec tego ograniczona jedynie do podpisania lub nie podpisania przedłożonej im umowy. W związku z tym wszelkie zawarte w niej bezprawne postanowienia godzą w ich interesy. Reasumując, w przedmiotowym postępowaniu zostało uprawdopodobnione, że Gmina Brzeziny stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Gmina Brzeziny złożyła zobowiązanie do podjęcia działań zmierzających do eliminacji kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień, poprzez zmianę wzorca pod nazwą „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” i zawieranie umów według tego wzorca oraz doręczenie 11 aneksów do umów zawierających kwestionowane postanowienia, co jest równoznaczne z podjęciem działań zmierzających do zapobieżenia uprawdopodobnionemu w toku niniejszego postępowania naruszeniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu uznał, że w celu jak najszybszego wyeliminowania z obrotu z udziałem konsumentów umów zawierających kwestionowane postanowienia zasadne i celowe jest skorzystanie z instrumentu prawnego przewidzianego w art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i przyjęcie złożonego przez Gminę Brzeziny zobowiązania. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu przyjął zobowiązanie Gminy Brzeziny. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa w ust. 1 tego artykułu Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Wobec tego Prezes Urzędu nałożył na Gminę Brzeziny zobowiązanie do złożenia informacji o stopniu wykonania zobowiązania, zawierającej: − nowy wzorzec umowy o zaopatrzenie w wodę wraz z projektem aneksu do wzorca umowy pn. "Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę" uwzględniającego zmiany eliminujące naruszenia wskazane przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, − liczbę odbiorców wody, którym doręczono aneksy wraz z wyjaśnieniami przyczyn ewentualnego niedoręczenia wspomnianych aneksów i dowodami potwierdzającymi przykładowe doręczenia aneksów w terminie 60 dni od daty uprawomocnienia niniejszej decyzji. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca 12 Otrzymuje: Gmina Brzeziny Urząd Gminy Brzeziny, ul. Sienkiewicza 16 95-060 Brzeziny