RKR-28/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE RKR-61-12/09/ŁP/MS- /2009 Kraków, dn. 10 grudnia 2009r. DECYZJA Nr RKR - 28/2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 1 pkt 4, § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne, godzące w interesy konsumentów działania przedsiębiorcy Romana Grzywacza wykonującego działalność gospodarczą pod firmą: „Klinika Rehabilitacji Indywidualnej” w Krakowie, polegające na stosowaniu w obrocie z konsumentami nieuczciwych praktyk rynkowych - określonych w art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr.171 poz.1206) - wprowadzających konsumentów w błąd co do zakresu i jakości usług świadczonych przez przedsiębiorcę poprzez stosowanie w oznaczeniu przedsiębiorstwa określenia „klinika” niezgodnie z warunkami określonymi w art. 2 ust. 5, w związku z art. 1 ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 30 sierpnia 1991r. (Dz. U. Nr 14 poz. 89 ze zm.) - co stanowi praktykę określoną w art. 24 ust 1 i 2 pkt 3 w/w ustawy o ochronie (…) i nakazuje się zaniechania jej stosowania II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) i § 1 pkt 4, § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 107, poz. 877), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne, godzące w interesy konsumentów przedsiębiorcy Romana Grzywacza wykonującego działalność gospodarczą pod firmą: „Klinika Rehabilitacji Indywidualnej” w Krakowie, polegające na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą: „Regulamin Kliniki Rehabilitacji Indywidualnej” postanowienia umownego wpisanego na podstawie art. 479 45 k.p.c. do „Rejestru postanowień 2 wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, tj. postanowienia o treści: „Pacjenci zamawiający wizytę za pośrednictwem telefonicznym zobowiązani są do wpłacenia wpisu rejestracyjnego na konto kliniki w kwocie 200,00 PLN. W przypadku rezygnacji z usług w klinice wpisowe nie podlega zwrotowi” (Klauzula wpisana do Rejestru pod pozycją 39, i 788), co stanowi praktykę określoną w art. 24 ust 1 i 2 pkt 1 w/w ustawy o ochronie (…) oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 17 września 2009r. III. Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z późn. zm.) zobowiązuje się przedsiębiorcę Romana Grzywacza wykonującego działalność gospodarczą pod firmą: „Klinika Rehabilitacji Indywidualnej” w Krakowie do opublikowania, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji - na pierwszej stronie dodatku lokalnego „Kraków” do „Gazety Wyborczej”, wydanie piątkowe - oświadczenia o wymiarach nie mniejszych niż 95 mm x 55 mm, rozmiar czcionki nie mniej niż „6” o następującej treści: „Roman Grzywacz wykonujący działalność gospodarczą pod firmą: „Klinika Rehabilitacji Indywidualnej” w Krakowie oświadcza , iż stosując w oznaczeniu swojego przedsiębiorstwa określenie „klinika” działał bezprawnie, tj. niezgodnie z art. 2 ust. 5 w związku z art. 1 ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 30 sierpnia 1991r. (Dz. U. Nr 14 poz. 89 ze zm.), co stanowiło nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr.171 poz.1206), polegającą na wprowadzeniu konsumentów w błąd co do zakresu i jakości świadczonych przez niego usług rehabilitacyjnych. Działanie to zostało uznane przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), który nakazał jej zaniechania.” IV. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 oraz art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z późn. zm.) i § 1 pkt 4, § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 107, poz. 877), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na przedsiębiorcę Romana Grzywacza wykonującego działalność gospodarczą pod firmą: „Klinika Rehabilitacji Indywidualnej” w Krakowie, karę pieniężną płatną do budżetu państwa w wysokości 1.227 zł (słownie: jeden tysiąc dwieście dwadzieścia siedem) z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 3 w/w ustawy w zakresie opisanym w pkt I niniejszej decyzji. V. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 oraz art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z późn. zm.) i § 1 pkt 4, § 2 pkt 4 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 107, poz. 877), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na przedsiębiorcę Romana Grzywacza wykonującego działalność gospodarczą pod firmą: „Klinika Rehabilitacji Indywidualnej” w Krakowie, karę pieniężną płatną do budżetu państwa w wysokości 103 zł (słownie: sto trzy) z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 w/w ustawy w zakresie opisanym w pkt II niniejszej decyzji. VI. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 oraz art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z późn. zm.) i § 1 pkt 4, § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 107, poz. 877), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, obciąża się przedsiębiorcę Romana Grzywacza wykonującego działalność gospodarczą pod firmą: „Klinika Rehabilitacji Indywidualnej” w Krakowie kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 24 zł (słownie: dwadzieścia cztery). UZASADNIENIE W dniu 1.07.2009r. w dodatku lokalnym „Kraków” do „Gazety Wyborczej” został opublikowany artykuł Iwony Hajnosz pod tytułem „Arcydzieło sztuki medycznej i finansowej” opisujący działalność Romana Grzywacza dyrektora „Kliniki Rehabilitacji Indywidualnej”. Z treści artykułu wynikało, że stosowanie określenia „klinika” w oznaczeniu przedsiębiorstwa budzi wątpliwości prawne Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie oraz Urzędu Miasta Krakowa, albowiem przedsiębiorca prowadzący tę Klinikę wykonuje działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, a sama Klinika nie jest wpisana do rejestru placówek medycznych. Powyższe okoliczności mogą wskazywać, że przedsiębiorca posługuje się określeniem „klinika” w sposób sprzeczny z prawem i wprowadzający pacjentów w błąd co do charakteru i jakości świadczonych usług. W związku z powyższym Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej „Prezesem UOKIK” lub „organem antymonopolowym” - przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy opisane działania naruszają obowiązujące przepisy w sposób uzasadniający wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przeprowadzone 4 postępowanie wyjaśniające potwierdziło fakt stosowania określenia „klinika” przez przedsiębiorcę Romana Grzywacza – zwanego dalej „Przedsiębiorcą” - wykonującego działalność gospodarczą pod firmą: „Klinika Rehabilitacji Indywidualnej” w zakresie fizjoterapii wyłącznie na podstawie wpisu ewidencji działalności gospodarczej. Nadto dokonana analiza wzorca umowy „Regulamin Kliniki Rehabilitacji Indywidualnej” stosowanego przez Przedsiębiorcę wykazała że wzorzec ten zawiera postanowienie, które zostało wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. – zwanego dalej „Rejestrem”. Mając powyższe na uwadze, postanowieniem nr RKR-137/2009 z dnia 3.09.2009r. organ antymonopolowy wszczął - z urzędu - postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsiębiorcę Romana Grzywacza wykonującego działalność gospodarczą pod firmą: „Klinika Rehabilitacji Indywidualnej” z siedzibą w Krakowie, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007r. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) - zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)”, polegających na: 1. stosowaniu w obrocie z konsumentami nieuczciwych praktyk rynkowych wprowadzających konsumentów w błąd co do zakresu i jakości usług świadczonych przez przedsiębiorcę polegających na stosowaniu w oznaczeniu przedsiębiorstwa określenia „klinika” niezgodnie z warunkami określonymi w art. 2 ust. 5, w związku z art. 1 ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 30 sierpnia 1991 roku (Dz. U. Nr 14 poz. 89 ze zm.) - co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 w/w ustawy o ochronie (…). 2. stosowaniu w obrocie z konsumentami w §2 pkt 2 i 3 „Regulamin Kliniki Rehabilitacji Indywidualnej” postanowienia umownego wpisanego na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o treści: „Pacjenci zamawiający wizytę za pośrednictwem telefonicznym zobowiązani są do wpłacenia wpisu rejestracyjnego na konto kliniki w kwocie 200,00 PLN. W przypadku rezygnacji z usług w klinice wpisowe nie podlega zwrotowi” (Klauzula wpisana do Rejestru pod pozycją 39, i 788) - co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w/w ustawy o ochronie (…), Odpowiadając na zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, Przedsiębiorca w pismach z dnia 6.08.2009r, 8.09.2009r. oraz 29.09.2009r. potwierdził fakt stosowania w firmie swojego przedsiębiorstwa określenia „klinika. Jednakże stwierdził, że używa tego określenia w jego potocznym i szerokim znaczeniu, podobnie jak inni przedsiębiorcy, którzy oznaczają swoje przedsiębiorstwa oznaczeniami: „Klinik uśmiechu” czy „Klinika samotnych serc”. Wyjaśnił ponadto, że rejestrując działalność gospodarczą pod tą firmą działał w dobrej wierze i przekonaniu, że może posługiwać określeniem „klinika”. W jego ocenie użycie określenia „klinika” w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej jest zgodne z obowiązującymi przepisami, bowiem wymogi używania tego określenia kierowane są jedynie do zakładów opieki zdrowotnej, podczas gdy prowadzone przez niego przedsiębiorstwo nie jest zakładem opieki zdrowotnej. Przedsiębiorca w piśmie z dnia 6.08.2009r. stwierdził ponadto, iż nie prowadzi i nigdy nie prowadził badań naukowych ani prac badawczo – rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia. Odnosząc się do drugiego zarzutu, tj. stosowania we wzorcu umowy niedozwolonego postanowienia umownego wpisanego do „Rejestru”, Przedsiębiorca 5 oświadczył, że w dniu 8.09.2009r. dokonał zmiany kwestionowanego postanowienia poprzez zastąpienie określenia „opłata rezerwacyjna” określeniem „zadatek” i wykreślenie zapisu o braku zwrotu. Organ antymonopolowy ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorca wykonuje działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Krakowa pod numerem ewidencyjnym U/4666/92-H. Przedmiot prowadzonej przez niego działalności obejmuje m.in.: - działalność fizjoterapeutyczną, - praktykę lekarską ogólną, - praktyką lekarską specjalistyczną, - pozostałą działalność z zakresu opieki zdrowotnej, gdzie indziej niesklasyfikowana, - pomoc społeczną dla osób w podeszłym wieku i osób niepełnosprawnych, - praktykę pielęgniarek, - sprzedaż detaliczną żywności, napojów oraz wyrobów tytoniowych, tekstylnych, odzieży i obuwia prowadzona na straganach i targowiskach. Przedsiębiorca posiada kwalifikacje zawodowe technika masażysty i terapii manualnej. Zarówno on, jak i prowadzone przez niego przedsiębiorstwo nie są wpisane do Rejestru Zakładów Opieki Zdrowotnej. Przedsiębiorca jest członkiem Polskiego Stowarzyszenia Dyrektorów Szpitali. Pod aktualną firmą „Klinika Rehabilitacji Indywidualnej” Przedsiębiorca działa od dnia 11.02.2009r. Poprzednio wykonywał działalność gospodarczą pod firmą: „I Prywatne Centrum Chiroterapii i Rehabilitacji Leczniczej KRĘGARZ”. Dla oznaczenia prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej Przedsiębiorstwa posługuje się określeniem „klinika”, które jest zarówno elementem składowym jego firmy, jak i jest wykorzystywane w oznaczeniach na: - pieczątkach firmowych, - szyldzie znajdującym się na budynku gdzie jest wykonywana działalność gospodarcza, - stronie internetowej oraz - papierze firmowym. W obrocie z kontrahentami (konsumentami) Przedsiębiorca posługuje się wzorcem umowy „Regulamin Kliniki Rehabilitacji Indywidualnej ”, który jest dostępny na stronie internetowej Przedsiębiorcy. W § 2 pkt 2 i 3 zawiera postanowienie o treści: „Pacjenci zamawiający wizytę za pośrednictwem telefonicznym zobowiązani są do wpłacenia wpisu rejestracyjnego na konto kliniki w kwocie 200,00 PLN. W przypadku rezygnacji z usług w klinice wpisowe nie podlega zwrotowi”. W tym miejscu należy zauważyć, iż do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zostały wpisane, na podstawie art. 479 45 k.p.c ., postanowienia, które są tożsame z przedmiotową klauzulą zakwestionowaną przez organ antymonopolowy. Są to postanowienia o następującej treści: - „W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi przez przyjmującego zlecenie ewentualnie uniemożliwienie przystąpienia do wykonania usługi, strony zgodnie ustalają, że przedpłata gwarancyjna nie zostanie zwrócona.” (wpis nr 39 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 31.01.2003r., sygn. akt XVII Amc 31/02), 6 - „Płatność za kurs: po dokonaniu wpłaty pieniądze nie ulegają zwrotowi. ” (wpis nr 78 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 24.06.2003r., sygn. akt XVII Amc 34/01), - „Wpłaty dokonane przez słuchacza na rzecz Impuls School mają charakter bezzwrotny.” (wpis nr 387 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 2.12..2004r., sygn. akt XVII Amc 15/04), - „W przypadku odstąpienia od umowy przez Zamawiającego, zaliczka przepada na rzecz Przyjmującego zamówienie w całości.” (wpis nr 630 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17.11.2005r., sygn. akt XVII Amc 56/05), - „ Przy rezygnacji z nauki uczestnik nie otrzymuje zwrotu wpłaty rezerwacyjnej” (wpis nr 788 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 13.04.2006r., sygn. akt XVII Amc 43/05), Przeprowadzona w dniu 17.09.2009r. kontrola strony internetowej Przedsiębiorcy potwierdziła, że dokonał on zmiany zakwestionowanego postanowienia w opisany przez siebie sposób. Mając powyższe ustalenia na uwadze organ antymonopolowy zważył, co następuje: Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego nie zaś interesu jednostki lub grupy. Takie stanowisko konsekwentnie prezentuje Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – dalej zwany „SOKIK”, który w wyroku z dnia 27.06.2001r. (sygn. akt XVII Ama 92/00) stwierdził, że „ interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym. W każdej sprawie winien on być ustalony i konkretyzowany co do swych wymagań. Organ administracji – Prezes Urzędu winien być w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotyczący ogółu, dotykający ogółu a nie jednostki, czy też określonej grupy. A zatem podstawą do zastosowania przez Prezesa Urzędu przepisów ustawy antymonopolowej winno być uprzednie stwierdzenie, że został naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki czy też grupy ”. Należy dodać także, iż Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 26.02.2004r. (sygn. akt III SK 2/04) stwierdził, że naruszenie indywidualnego interesu (w powołanym wyroku – konsumenta), nie wyklucza dopuszczalności równoczesnego uznania, że dochodzi do naruszenia publicznego zbiorowego interesu. Uwzględniając charakter praktyk opisanych w niniejszej decyzji należy stwierdzić, że w rozważanej sprawie w/w przesłanka sformułowana w art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Rozpatrywana sprawa ma charakter publiczno – prawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu nieograniczonego kręgu adresatów, którzy byli lub są klientami Przedsiębiorcy, jak i potencjalnie mogą podjąć decyzję o skorzystaniu z zabiegów rehabilitacyjnych oraz innych usług oferowanych przez Przedsiębiorcę, którym - na gruncie art. 4 ust. 12 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 22 1 k.c. - przysługuje status konsumenta, tj. osoby fizycznej dokonującej czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą i zawodową. 7 Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez organ antymonopolowy działań przewidzianych w w/w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy w/w ustawy, a dotyczące jej postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Stosownie do treści art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) – „przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy”. Aby możliwe było zatem stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1. działania przedsiębiorcy winny mieć bezprawny charakter, tzn. być sprzeczne z prawem, tj. przepisami obowiązujących aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami, a jednocześnie 2. działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż bezprawność rozumie się jako sprzeczność zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Jako „bezprawne” należy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagrożone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. „ Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia przeto bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.” (vide: „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz”, pod redakcją J. Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, 2000, s.117 – 118). Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezależnym od wystąpienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Analizując powyższą przesłankę należy mieć na uwadze, iż zarzut bezprawnego działania przedsiębiorcy w przedmiotowej sprawie dotyczy zarówno: 1) stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych- tj. naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 3 tej ustawy oraz 2) stosowania postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w k.p.c. – tj. naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), jak i Ad 1) Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w/w ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż działania Przedsiębiorcy - polegające 8 na stosowaniu w oznaczeniu przedsiębiorstwa określenia „klinika” niezgodnie z warunkami określonymi w art. 2 ust. 5, w związku z art. 1 ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 30 sierpnia 1991r. (Dz. U. Nr 14 poz. 89 ze zm.) – stanowią zakazaną w art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr.171 poz.1206) – praktykę polegającą na wprowadzaniu konsumentów w błąd co do zakresu i jakości usług. Podstawą prawną do wykonywania przez Przedsiębiorcę działalności w zakresie świadczenia usług rehabilitacyjnych oraz innych wymienionych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej są przepisy ustawy o z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z2007 Nr 155 poz. 1095 z późn. zm.), która w art. 4 stanowi, że przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Świadczenie usług zdrowotnych odbywa się natomiast na podstawie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 30 sierpnia 1991r. (Dz. U. Nr 14 poz. 89 ze zm.) – zwanej dalej „ustawą o zoz”, która określa zakres, formę oraz zasady świadczenia usług zdrowotnych. Zgodnie z art. 1 ustawy zakład opieki zdrowotnej jest wyodrębnionym organizacyjnie zespołem osób i środków majątkowych utworzonym i utrzymywanym w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia (ust.1), może być również utworzony i utrzymywany w celu: prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia oraz realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (ust. 2). Katalog zakładów opieki zdrowotnej zawiera art. 2 ust. 1 ustawy, który do zoz-ów zalicza m.in. zakład rehabilitacji leczniczej (pkt 6) oraz inny zakład spełniający warunki określone w ustawie (pkt 12). Szczególną uwagę ustawodawca zwrócił na prawidłowe oznaczenie zakładów opieki zdrowotnej, stanowiąc w art. 2 ust. 4 i 5 ustawy, że nazwa zakładu opieki zdrowotnej powinna odpowiadać zakresowi świadczeń zdrowotnych udzielanych przez ten zakład, a oznaczenia „klinika” albo „kliniczny” mogą być zamieszczane wyłącznie w nazwach zakładów opieki zdrowotnej, o których mowa w art. 1 ust. 2. Art. 3 ustawy o zoz zawiera definicję świadczenia zdrowotnego oraz przykładowy katalog świadczeń. W świetle tego przepisu świadczeniem zdrowotnym są działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania, w szczególności związane z m. in. rehabilitacją leczniczą (pkt 4). Świadczenia zdrowotne mogą być udzielane – zgodnie z art. 4 ustawy - zarówno przez zakłady opieki zdrowotnej, jak i osoby fizyczne wykonujące zawód medyczny lub przez grupową praktykę lekarską, grupową praktykę pielęgniarek, położnych na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 4). Podkreślić należy, iż niezależnie od możliwości osobistego świadczenia udzielania świadczeń medycznych osoba fizyczna może utworzyć niepubliczny zakład opieki zdrowotnej, stosownie do art. 8 ust. 3 w związku z ust. 1 pkt 7 ustawy o zoz. W takim przypadku ustrój zakładu opieki zdrowotnej oraz inne sprawy dotyczące jego funkcjonowania, nieuregulowane w ustawie, określa statut, a sam zoz może rozpocząć działalność dopiero po uzyskaniu wpisu do rejestru prowadzonego przez wojewodę właściwego ze względu na siedzibę zakładu. 9 Z treści powołanych przepisów wynika, że świadczeń zdrowotnych na zasadach określonych w ustawie o zoz mogą udzielać zarówno zakłady opieki zdrowotnej, jak i osoby fizyczne wykonujące zawód medyczny. Przez pojęcie „osoba wykonująca zawód medyczny” rozumie się – zgodnie z art. 18d ust.1 pkt ustawy o zoz - osobę, która na podstawie odrębnych przepisów uprawniona jest do udzielania świadczeń zdrowotnych, oraz osobę legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny. Doktryna uznaje, że „pojęcie "wykonywanie zawodu medycznego" odnosi się do osób, które fachowo, stale i w celach zarobkowych zajmują się wykonywaniem zajęcia mającego związek z medycyną i które mają odpowiednie kwalifikacje. Przez kwalifikacje należy rozumieć zasób wiedzy i umiejętności wymaganych do udzielania świadczeń zdrowotnych " (vide:. A. Kolosa, „Zdaniem Państwowej Inspekcji Pracy”, PiZS 2000, nr 7-8, s. 54) . Pojęcie "osoba wykonująca zawód medyczny" obejmuje osoby wykonujące zawody, których status jest określony ustawowo, jak i zawody, które nie mają na gruncie obowiązującego prawa takiego uregulowania (vide:. A. Kolosa ibidem ). Wynika z tego, iż istnieją takie zawody medyczne, wykonywanie których regulują "odrębne przepisy", oraz zawody medyczne, dla których nie ma takich odrębnych przepisów. Należy zaznaczyć, że wykonywanie niektórych innych zawodów niż wskazane wyżej zostało fragmentarycznie unormowane w przepisach dotyczących zasad ich wykonywania, lecz odnoszących się zasadniczo do kwestii odpowiedzialności zawodowej. Do takich przepisów należy zaliczyć ustawę z dnia 18 lipca 1950 r. o odpowiedzialności zawodowej fachowych pracowników służby zdrowia (Dz. U. Nr 36, poz. 332 z późn. zm.), którą nadal stosuje się do "farmaceutów" (chociaż zawód ten obecnie nie istnieje, został bowiem zastąpiony przez zawód aptekarzy) oraz do techników i uprawnionych techników dentystycznych posiadających prawo wykonywania zawodu. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 30 lipca 1952 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów o odpowiedzialności zawodowej fachowych pracowników służby zdrowia na niektóre kategorie tych pracowników (Dz. U. Nr 37, poz. 260) wymieniono - jako objęte przepisami ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - następujące kategorie "fachowych pracowników służby zdrowia", czy - jak określa się współcześnie - osób wykonujących zawody medyczne: laborantów dentystycznych, laborantów medycznych, dietetyczki, masażystów oraz kontrolerów sanitarnych” (vide: M. Dercz, T. Rek „Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej. Komentarz.” ABC 2007, komentarz do art. 4, 18d). A zatem w świetle niekwestionowanych poglądów doktryny stwierdzić należy, że na gruncie obowiązujących przepisów – a zwłaszcza ustawy zoz, ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. o odpowiedzialności zawodowej fachowych pracowników służby zdrowia (Dz. U. Nr 36, poz. 332 z późn. zm.) i wydanych na jej podstawi przepisów wykonawczych – Przedsiębiorca jako osoba fizyczna, posiadająca kwalifikacje technika masażysty, jest uprawniony do udzielania świadczeń zdrowotnych na podstawie i zasadach określonych przepisami ustawy zoz oraz zachowaniem ograniczeń wynikających z tej ustawy. Bez znaczenie pozostaje przy tym okoliczność, czy Przedsiębiorca udziela świadczeń zdrowotnych finansowanych w ramach ubezpieczenia zdrowotnego przez Narodowy Fundusz Zdrowia, czy też świadczy usługi rehabilitacyjne na zasadach rynkowych. Posługiwanie się określeniem „klinika” albo „kliniczny” jest zastrzeżone – stosownie do przepisów ustawy zoz – wyłącznie dla zakładów opieki zdrowotnej, które prowadzą badania naukowe i prace badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia lub realizują zadania dydaktyczne i badawcze w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia. Ustawodawca tym samym zawęża krąg podmiotów, które mogą posługiwać się oznaczeniem „klinika” albo „kliniczny” dla określenia swojej działalności. Oznaczenie „klinika” albo „kliniczny” ma 10 więc charakter kwalifikowany w stosunku do oznaczenia „zakład opieki zdrowotnej”, skutkuje wprowadzeniem dodatkowych ustawowych wymogów, które musi spełnić zakład opieki zdrowotnej aby mógł używać w swej nazwie takiego oznaczenia. W praktyce prowadzi to do postrzegania zakładu opieki zdrowotnej mającego w swojej nazwie oznaczenie „klinika” albo „kliniczny” jako podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych wyższej jakości lub na wyższym poziomie, który związany jest z prowadzoną działalnością naukową, badawczo- rozwojową lub dydaktyczną. Przedsiębiorca natomiast – jako osoba fizyczna wykonująca zawód medyczny i udzielająca świadczeń zdrowotnych – nie jest uprawniony do posługiwanie się określeniem „klinika” albo „kliniczny”, albowiem nie jest ani wpisany do rejestru zakładów opieki zdrowotnej, ani nie prowadzi działalności naukowej, badawczo-rozwojowej lub dydaktycznej. Zatem posługiwanie się przez niego określeniem „klinika” jako elementu składowego jego firmy wykorzystywanie w oznaczeniach na: - pieczątkach firmowych, - szyldzie znajdującym się na budynku gdzie jest wykonywana działalność gospodarcza, - stronie internetowej oraz - papierze firmowym. stanowi naruszenie art. 2 ust. 5 w związku z art. 1 ust. 2 ustawy o zoz. Niezależnie od faktu naruszenia powołanych przepisów ustawy o zoz, posługiwanie się określeniem „klinika” przez Przedsiębiorcę w określonym powyżej zakresie może wprowadzać konsumentów błąd co do formy prawnej prowadzonego przedsiębiorstwa oraz co do istotnych cech usług rehabilitacyjnych świadczonych przez Przedsiębiorcę. Takie działanie przedsiębiorcy wobec konsumentów stanowi nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206)- zwanej dalej „ustawą o przeciwdziałaniu (…)”. Zgodnie z tymi przepisami praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się w szczególności praktykę rynkową wprowadzającą w błąd. Wprowadzenie błąd może nastąpić zarówno poprzez działanie (art. 5 ustawy), jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął, jak i zaniechanie (art. 6 ustawy), jeżeli pomija istotne informacje potrzebne przeciętnemu konsumentowi do podjęcia decyzji dotyczącej umowy i tym samym powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Stosownie do art. 5 ust 2 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu wprowadzającym w błąd działaniem może być m.in. rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji, rozpowszechnianie prawdziwych informacji w sposób mogący wprowadzać w błąd, które mogą dotyczyć cech produktu, przez który należy rozumieć każdy towar lub usługę, w tym usługę rehabilitacyjną, czy też świadczenie zdrowotne, o którym mowa w przepisach dotyczących ochrony zdrowia. W przedmiotowej sprawie Przedsiębiorca podjął działania, które mogą wprowadzać konsumentów w błąd zarówno co do charakteru prowadzonego przedsiębiorstwa, jak i istotnych cech świadczonych przez siebie usług rehabilitacyjnych w postaci zakresu i jakości tych usług. Posługiwanie się bowiem w firmie określeniem „klinika”, podobnie jak wykorzystywanie go w oznaczeniach na: 11 - pieczątkach firmowych, - szyldzie znajdującym się na budynku gdzie jest wykonywana działalność gospodarcza, - stronie internetowej oraz - papierze firmowym skutkuje nie tylko wprowadzeniem w błąd co do formy prawnej prowadzonego przedsiębiorstwa, ale także rozpowszechnianiem nieprawdziwych informacji o Przedsiębiorcy oraz świadczonych przez niego usługach rehabilitacyjnych. Podkreślenia bowiem wymaga, że samo określenie „klinika” – którym w sposób sprzeczny posługuje się Przedsiębiorca – jest nośnikiem informacji o szerokim zakresie i wysokiej jakości oraz wysokim poziomie świadczeń zdrowotnych udzielanych przy wykorzystaniu wyników prowadzonych w tym w zakładzie opieki zdrowotnej prac badawczo-rozwojowtych oraz wiedzy pracowników naukowych w nim zatrudnionych. Takie informacje oraz sposób ich rozpowszechniania mogą wpłynąć na podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji o wyborze rehabilitanta i zawarciu umowy z Przedsiębiorcą, tym bardziej że na stronie internetowej Przedsiębiorcy – oprócz oznaczenia „klinika” - znajdują się informacje dotyczące współpracy z lekarzami o stopniach naukowych profesora, doktorów nauk medycznych różnych specjalności, pojawiają się też zdjęcia sugerujące, że Przedsiębiorca współpracuje z lekarzami posiadającym stopnie i tytuły naukowe, jednakże żadna z tych osób nie jest wymieniona z nazwiska, a informacje dotyczące współpracy są przedstawione w sposób ogólny oraz zawierają zachęcające sformułowanie o treści: „zdecyduj się na ofertę naszej kliniki bo przebywasz w niej tylko sam, a Tobą zajmuje się nasz zespół specjalistów medycznych”. Powyższe działania, a zwłaszcza połączenie na stronie internetowej Przedsiębiorcy określenia „klinika” z informacją o współpracy z osobami posiadającymi wysokie kwalifikacje potwierdzone stopniami i tytułami naukowymi powodują, że przeciętny konsument w rozumieniu art. 2 pkt 8 ustawy o przeciwdziałaniu (…) – tj. konsument, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny, oceniany przy uwzględnieniu czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa – może uznać, że usługi rehabilitacyjne świadczone przez Przedsiębiorcę są w istocie świadczone w pełnym zakresie przez klinikę, a więc przez zakład opieki zdrowotnej o charakterze kwalifikowanym, prowadzący działalność naukową, badawczo-rozwojową lub dydaktyczną, podczas gdy w rzeczywistości przedmiotem działalności Przedsiębiorcy są wyłącznie usługi rehabilitacyjne świadczone w zakresie wynikającym z posiadanych przez niego uprawnień technika masażysty. Reasumując, posługiwanie się przez Przedsiębiorcę określeniem „klinika” w określonym powyżej zakresie jest nie tylko sprzeczne z obowiązującymi przepisami, które zostały powołane przez organ antymonopolowy, ale także sprzeczne z dobrymi obyczajami. Stanowi bowiem przejaw nadużycia zaufania konsumentów - którzy działając w dobrej wierze – mogą podejmować decyzje o zleceniu Przedsiębiorcy świadczenia usług, kierując się określeniem „klinika”, które Przedsiębiorca wykorzystuje w sposób wprowadzającym konsumentów w błąd co do formy prawnej prowadzonego przedsiębiorstwa oraz istotnych cech świadczonych usług rehabilitacyjnych, takich jak ich zakres i jakość. Ad 2) 12 Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa UOKIK rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Podkreślenia wymaga, że wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie był zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie — Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa UOKiK, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców. Prezes UOKIK może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskazał, że zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z późń. zm.) praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Sąd wskazał też, że naruszenie interesów konsumentów może nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru związany jest z działaniami innych kontrahentów konsumentów. Analogicznie orzekł Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19.12.2003r. (sygn. akt III CZP 95/03), stwierdził, że wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek także wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyrażonym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 13.07.2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe 13 interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. własny UOKIK] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że zakwestionowane przez organ antymonopolowy zapis wzorca umowy pod nazwą: „Regulamin Kliniki Rehabilitacji Indywidualnej” stosowanego przez Przedsiębiorcę przy świadczeniu usług rehabilitacyjnych o treści: „Pacjenci zamawiający wizytę za pośrednictwem telefonicznym zobowiązani są do wpłacenia wpisu rejestracyjnego na konto kliniki w kwocie 200,00 PLN. W przypadku rezygnacji z usług w klinice wpisowe nie podlega zwrotowi” jest tożsamy z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., tj. postanowień o następującej treści: - „W wypadku rezygnacji przez zamawiającego z wykonania usługi przez przyjmującego zlecenie ewentualnie uniemożliwienie przystąpienia do wykonania usługi, strony zgodnie ustalają, że przedpłata gwarancyjna nie zostanie zwrócona.” (wpis nr 39 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 31.01.2003r., sygn. akt XVII Amc 31/02), - „Płatność za kurs: po dokonaniu wpłaty pieniądze nie ulegają zwrotowi. ” (wpis nr 78 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 24.06.2003r., sygn. akt XVII Amc 34/01), - „Wpłaty dokonane przez słuchacza na rzecz Impuls School mają charakter bezzwrotny.” (wpis nr 387 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 2.12..2004r., sygn. akt XVII Amc 15/04), - „W przypadku odstąpienia od umowy przez Zamawiającego, zaliczka przepada na rzecz Przyjmującego zamówienie w całości.” (wpis nr 630 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17.11.2005r., sygn. akt XVII Amc 56/05), - „ Przy rezygnacji z nauki uczestnik nie otrzymuje zwrotu wpłaty rezerwacyjnej” (wpis nr 788 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 13.04.2006r., sygn. akt XVII Amc 43/05), Podkreślić należy, że we wszystkich powołanych wyrokach SOKIK uznawał za niedozwolone postanowienia zawierające klauzule, które wyłączają możliwość zwrotu konsumentowi wpłaconych przez niego środków finansowych z tytułu zaliczek, przedpłat lub opłat rezerwacyjnych w przypadku gdy odstępuje od umowy przed przystąpienie przedsiębiorcy do wykonywania świadczenia albo nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. Podzielając stanowisko organu antymonopolowego, SOKIK uznał, że „generalna zasada niezwracania konsumentowi wpłaconych przez niego kwot czy to za naukę czy innych opłat - w sprawie niniejszej opłaty rezerwacyjnej - w przypadku gdy niedojdzie do wykonania 14 umowy, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów.” Konsument „nie może zostać pozbawiony możliwości uzyskania zwrotu własnego, wcześniej spełnionego świadczenia w przypadku gdy nie dojdzie do wykonania umowy. Brak możliwości otrzymania wpłaconych pieniędzy jest nieadekwatny do ochrony kupca przed pochopnością decyzji i działań konsumenta. W sytuacji gdy decyzja konsumenta wynika ze zdarzeń losowych, na które konsument nie miał wpływu, postanowienia regulaminu rażąco naruszają jego interesy ekonomiczne.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 13.04.2006r., sygn. akt XVII Amc 43/05). Treść analizowanego postanowienia w ten sam sposób kształtuje stosunki między stronami umowy w zakresie rozliczenia pomiedzy stronami w przypadku odstąpienia konsumenta od umowy przed rozpoczęciem rehabilitacji, albowiem przedmiotowe postanowienie wyłącza możliwość zwrotu konsumentowi opłaty z tytułu wpisu rejestracyjnego. Z tych też względów Prezes UOKIK uznał zakwestionowane postanowienia za tożsame z postanowieniami powołanymi w sentencji decyzji wpisanymi do Rejestru w poz. 39, 788, mimo pewnych odmienności wynikających z różnic w sformułowaniu i użytych zwrotów porównywanych klauzul. Odnosząc się do drugiej przesłanki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzić należy, iż ustawa o ochronie (...) nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w treści art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle - powołanego na początku uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji działania Przedsiębiorcy odnoszą się do wszystkich jego aktualnych i przyszłych (potencjalnych) klientów, a zatem dotyczą zbiorowych interesów konsumentów. Uwzględniając powyższy wywód, organ antymonopolowy uznał, że zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zakwalifikowania działań Przedsiębiorcy jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i3 ustawy o ochronie (...). Z uwagi powyższe ustalenia, zgodnie z którymi Przedsiębiorca naruszył zbiorowe interesy konsumentów oraz na okoliczność, iż nie podjął on jakichkolwiek działań w celu zaniechania posługiwania się określeniem „klinika” w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, orzeczono jak w pkt I sentencji. Stosownie do treści przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) w przypadku gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 Prezes UOKIK wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Mając na uwadze powyższe ustalenia, zgodnie z którymi Przedsiębiorca naruszył zbiorowe interesy konsumentów oraz okoliczność, iż niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w 15 przedmiotowej sprawie zmienił treść wzorca umowy i wykazał, że dokonał zmiany stosowanego w obrocie konsumenckim wzorca umowy, tj. „Regulamin Kliniki Rehabilitacji Indywidualnej” w zakresie kwestionowanym przez Prezesa UOKIK, co zostało potwierdzone w toku postępowania, orzeczono jak w pkt II sentencji. Art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie (...) daje Prezesowi Urzędu uprawnienie do określenia środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu, w szczególności zobowiązać przedsiębiorcę do złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o treści i w formie określonej w decyzji. Może również nakazać publikację decyzji w całości lub w części na koszt przedsiębiorcy. Oceniając całokształt okoliczności faktycznych występujących w przedmiotowej sprawie, organ antymonopolowy uznał za celowe skorzystanie w posiadanego uprawnienia i postanowił zobowiązać Przedsiębiorcę do złożenia stosownego oświadczenia, którego treść i forma zostały określone w punkcie III sentencji. Zgodnie z art.106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…), organ antymonopolowy może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Z treści powyższego przepisu wynika, iż w/w kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa UOKIK należy - w ramach uznania administracyjnego - decyzja w sprawie zasadności nałożenie kary pieniężnej w danej sprawie. Wprawdzie ustawa o ochronie (…) nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary, jednakże w jej art. 111 zostało wskazane, że ustalając wysokość kary Prezes UOKIK winien wziąć pod uwagę okres, stopień oraz okoliczności uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pieniężnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie (…), należy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję, bądź praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak również zaistniałe okoliczności obciążające i łagodzące. Kara nakładana przez Prezesa UOKIK na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjonalista powinien wiedzieć, że określając warunki umowne nie może stosować klauzul uznanych za abuzywne, ani w żaden inny sposób godzić w interesy konsumentów, np. wprowadzać konsumentów w błąd. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa UOKIK należy podkreślić aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Nakładając niniejszą decyzją w/w karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…), Prezes UOKIK wziął pod uwagę, że ma ona charakter represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów) oraz prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagrożenie nią, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa UOKIK, nadaje jej charakter dyscyplinujący (vide: wyrok SN z dnia 7.04.2004r., sygn. akt: III SK 31/04). (….) 16 1. Pierwsza kara pieniężna nakładana w niniejszym przypadku jest związana ze stosowaniem przez Przedsiębiorcę w obrocie konsumenckim nieuczciwej praktyki rynkowej. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary - tj. w 2008r. - w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to kara w wysokości (…..). W oparciu o przychód Przedsiębiorcy ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie 0,3 % przychodu, tj. 341 zł. Na wysokość tej kwoty miał wpływ fakt, że niniejsza kara dotyczy stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej polegającej na stosowaniu w oznaczeniu przedsiębiorstwa określenia „klinika” niezgodnie z warunkami określonymi w ustawie o zoz. Uwzględniono również, niewielki stopień zagrożenia interesów konsumentów przedmiotową praktyką, ponieważ usługi rehabilitacyjne nie są zaliczane do usług, z których konsumenci korzystają w sposób powszechny, a nadto posiadają oni możliwość wyboru innej oferty. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie występowały okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W tym zakresie nie stwierdzono okoliczności łagodzących, albowiem udzielanie niezwłocznie wyczerpujących odpowiedzi na żądanie Prezesa UOKIK jest obowiązkiem strony postępowania prowadzonego przez ten organ. Natomiast ogólnokrajowy zasięg terytorialny działalności Przedsiębiorcy - którego pacjentami są osoby z terenu innych województw - stanowi okoliczność obciążającą. Powyższe okoliczności skutkują podwyższeniem kwoty bazowej o 20%. Z uwagi na wyjątkową szkodliwość działań Przedsiębiorcy, stosującego w oznaczeniu przedsiębiorstwa określenia „klinika” niezgodnie z warunkami określonymi w ustawie o zoz, co może skutkować wprowadzeniem konsumentów w błąd co zakresu i jakości świadczonych usług rehabilitacyjnych, Prezes UOKIK zastosował nadzwyczajne podwyższenie kary, poprzez trzykrotne jej podwyższenie i ustalenie w wysokości 1.227 zł (słownie: tysiąc dwieście dwadzieścia siedem). Obliczona w ten sposób kara nie przewyższa maksymalnej wysokości kary, określonej w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie (…), albowiem kara pieniężna z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie (…) w zakresie opisanym w pkt. I sentencji decyzji stanowi (…..) 10,8 % maksymalnego wymiaru kary. Biorąc pod uwagę powyższe, kara pieniężna nałożona na Romana Grzywacza jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tych też względów orzeczono jak w pkt IV sentencji decyzji. 2. Druga kara pieniężna nakładana w niniejszym przypadku jest związana ze stosowaniem przez Przedsiębiorcę praktyki polegającej na stosowaniu w obrocie konsumenckim jednej klauzuli wpisanej do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary - tj. w 2008r. - w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to kara w wysokości (…..). W oparciu o przychód Przedsiębiorcy ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie 0,1 % przychodu, tj. 114 zł. Na wysokość tej kwoty miał wpływ fakt, że niniejsza kara dotyczy stosowania praktyki polegającej na stosowaniu jednej klauzuli wpisanej do rejestru, wyłączającej możliwość zwrotu konsumentowi wpłaconych przez niego środków finansowych z tytułu wpisu rejestracyjnego w przypadku gdy odstępuje od umowy przed przystąpienie przedsiębiorcy 17 do wykonywania świadczenia. Przy ustalaniu wysokości kary uwzględniono, niewielki stopień zagrożenia interesów konsumentów przedmiotowymi praktykami, ponieważ usługi rehabilitacyjne nie są zaliczane do usług, z których konsumenci korzystają w sposób powszechny, a nadto posiadają oni możliwość wyboru innej oferty. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie występowały okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest zaniechanie przez przedsiębiorcę stosowania praktyki opisanej w pkt. II. niniejszej decyzji. Natomiast ogólnokrajowy zasięg terytorialny działalności Spółki i tym samym przedmiotowego naruszenia stanowi okoliczność obciążającą. Powyższe okoliczności skutkują obniżeniem kwoty bazowej o 10%. W tym stanie rzeczy kwota kary została ustalona w wysokości 103 zł (słownie: sto trzy). Obliczona w ten sposób kara nie przewyższa maksymalnej wysokości kary, określonej w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie (…), albowiem kara pieniężna z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie (…) w zakresie opisanym w pkt. II sentencji decyzji stanowi (……) 0,91 % maksymalnego wymiaru kary. Biorąc pod uwagę powyższe, kara pieniężna nałożona na Romana Grzywacza jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tych też względów orzeczono jak w pkt V sentencji decyzji. Zgodnie z art.80 ustawy o ochronie (…), organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Stosownie do treści art. 77 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes UOKIK stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie(…), przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia jest zobowiązany ponieść koszty postępowania. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte z urzędu , a w jego wyniku organ antymonopolowy w pkt I i II sentencji decyzji stwierdził naruszenie przepisu art. 26 ustawy o ochronie (…), a zatem zasadne jest obciążenie Przedsiębiorcy kosztami niniejszego postępowania, na które składają są wydatki związane z wysyłką korespondencji, które wynoszą 24 zł (słownie: dwadzieścia cztery). Mając powyższe na uwadze organ antymonopolowy orzekł, jak w punkcie VI sentencji Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) karę pieniężną należy uiścić w terminie14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Kosztami postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa UOKIK ze stroną i w związku z tym postanowiono obciążyć Przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 24 zł (słownie: dwadzieścia cztery). Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej 18 doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie IV niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) w związku z 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c., przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz Dyrektor Delegatury Otrzymują: 1 x r.pr. Jan Haniczyk Kancelaria Radcy Prawnego ul. Rostworowskiego 11/12, 30-358 Kraków – pełnomocnik Romana Grzywacza Klinika Rehabilitacji Indywidualnej; 1 x a/a