RŁO-32/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-92/04/AS Ł ód ź , dnia 28 grudnia 2004 r. DECYZJA Nr 32/2004 Na podstawie art. 23d ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nie stwierdza si ę stosowania przez Ann ę Kaczorowsk ą zamieszka łą w Ł odzi przy ul. Czahary 43/45 m 13 prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą „Study Travel” Biuro Us ł ug Edukacyjnych z siedzib ą przy ul. Wólcza ń skiej 55/59 praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wskazanych w art. 23a ust. 1 i 2 w. w. ustawy, polegaj ą cych na: naruszaniu obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zamieszczenie na stronie internetowej htpp://www.study.com.pl, w karcie zg ł oszeniowej w cz ęś ci op ł aty oraz w ogólnych warunkach zg ł oszenia niezgodnego z prawd ą zapisu, i ż przedsi ę biorca ś wiadczy us ł ugi po ś rednictwa pracy za granic ą . Uzasadnienie I. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w okresie od 12 sierpnia 2004 r. do 5 pa ź dziernika 2004 r. przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy Anna Kaczorowska zamieszka ł a w Ł odzi przy ul. Czahary 43/45 m 13 (zwana dalej Ann ą Kaczorowsk ą ) prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą „Study Travel” Biuro Us ł ug Turystycznych w Ł odzi (zwane dalej Study Travel) stosuje w obrocie z udzia ł em konsumentów w zakresie us ł ugi po ś rednictwa pracy za granic ą oraz us ł ugi kursów j ę zykowych za granic ą wzorce umowne zawieraj ą ce bezprawne postanowienia oraz czy narusza obowi ą zek udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, co mo ż e uzasadnia ć wszcz ę cie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W ramach niniejszego post ę powania w toku bezpo ś redniej kontroli uzyskano katalog zawieraj ą cy umow ę o kurs j ę zykowy oraz kart ę zg ł oszeniow ą , która pe ł ni funkcj ę umowy w przypadku wyjazdów au pair oraz p ł atnych praktyk za granic ą . Ponadto z oficjalnej strony internetowej Study Travel pozyskano informacje dotycz ą ce oferty przedsi ę biorcy, kart ę zg ł oszeniow ą , cennik i ogólne warunki zg ł oszenia ( dowód: karty 4 – 13). Analiza powy ż szych dokumentów wykaza ł a, i ż mog ą one zawiera ć informacje nierzetelne. Przedsi ę biorca pos ł ugiwa ł si ę bowiem zarówno na stronie internetowej jak i w wy ż ej wymienionych dokumentach niezale ż nie od siebie poj ę ciami „praca”, „praktyki”, „kursy”, „au pair”, „nauka praca”, „work & travel” w odniesieniu do poszczególnych us ł ug. Mog ł o to sugerowa ć , i ż czym innym jest wyjazd na przyk ł ad na praktyki, a czym innym do pracy, czy na program nauka i praca. Wyja ś nienia Anny Kaczorowskiej by ł y niewystarczaj ą ce do przyj ę cia, i ż nie nast ą pi ł o w niniejszej sprawie naruszenie praw konsumentów. Przedsi ę biorca w pi ś mie z dnia 18 pa ź dziernika 2004 r. dowodzi ł , i ż nie prowadzi dzia ł alno ś ci o charakterze po ś rednictwa pracy, a oferowane programy edukacyjno-szkoleniowe maj ą charakter praktyk (powo ł a ł si ę tu na opini ę Ministerstwa Pracy i Polityki Spo ł ecznej oraz na decyzj ę Urz ę du Legalno ś ci do Spraw Zatrudnienia; kserokopie powy ż szych dokumentów nie zosta ł y za łą czone do odpowiedzi na wezwanie). Ponadto Anna Kaczorowska stwierdzi ł a, i ż s ł owo „praca” u ż ywane na stronie internetowej jest skrótem my ś lowym i dotyczy programów typu au pair i praktyk ( dowód: karta 14). Prezes Urz ę du nie móg ł uzna ć niniejszych wyja ś nie ń za wystarczaj ą ce, poniewa ż stosowanie skrótów my ś lowych w tak istotnym elemencie informacji handlowej, jak przedmiot oferowanej us ł ugi, uzna ł za dzia ł anie mog ą ce narusza ć zbiorowy interes konsumentów. Z uwagi na powy ż sze, w dniu 29 pa ź dziernika 2004 r. moc ą postanowienia nr 1 wszcz ął post ę powanie w sprawie stosowania przez Ann ę Kaczorowsk ą prowadz ą c ą Study Travel praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: bezprawnym, godz ą cym w interesy konsumentów dzia ł aniu polegaj ą cym na naruszaniu obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zamieszczenie na stronie internetowej htpp://www.study.com.pl, w karcie zg ł oszeniowej w cz ęś ci op ł aty oraz w ogólnych warunkach zg ł oszenia niezgodnego z prawd ą zapisu, i ż przedsi ę biorca ś wiadczy us ł ugi po ś rednictwa pracy za granic ą co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804 ze zm.) zwana dalej ustaw ą o ochronie (...). Odpowiadaj ą c na postawione zarzuty Anna Kaczorowska o ś wiadczy ł a, ż e nie zgadza si ę z zarzutem stosowania praktyki wskazanej w sentencji decyzji. Podnios ł a, i ż w materia ł ach reklamowych oraz w karcie zg ł oszeniowej i ogólnych warunkach zg ł oszenia znajduj ą si ę informacje dotycz ą ce programów nauka i praca za granic ą . S ł owo praca jest w nich u ż ywane zawsze w okre ś lonym znaczeniu: nauka po łą czona z prac ą , praca w ramach praktyk i sta ż y, praca w ramach programów au pair. Programy oferowane przez Ni ą s ą dok ł adnie, w sposób jasny, przejrzysty i zrozumia ł y opisane na stronie internetowej, gdzie wyja ś nione jest, jak rozumiane jest s ł owo praca. Ponadto Anna Kaczorowska podnios ł a, i ż wiele osób skorzysta ł o dotychczas z us ł ug ś wiadczonych przez Ni ą w ramach Study Travel i nie otrzyma ł a ż adnych sygna ł ów o wprowadzeniu w b łą d co do charakteru tych us ł ug. Na dowód swoich twierdze ń za łą czy ł a opini ę Ministerstwa Pracy i Polityki Spo ł ecznej, na któr ą powo ł ywa ł a si ę w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego oraz wyci ą g ze strony internetowej zawieraj ą cej opis programu au pair ( dowód: karty 18 – 23). II. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: 1. Anna Kaczorowska jest wpisana do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Ł odzi pod numerem 52519. Przedmiotem Jej dzia ł alno ś ci jest mi ę dzy innymi organizowanie kursów, wyk ł adów i szkole ń , po ś rednictwo w us ł ugach o ś wiatowych, us ł ugi przedstawicielskie i po ś rednictwo handlowe ( dowód: za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej; karta 15). 2 2. Anna Kaczorowska posiada stron ę internetow ą pod adresem www.study.com.pl ( dowód: karta zg ł oszeniowa z adresem internetowym, katalog z adresem internetowym; karta 5, 9). 3. Do zwierania umów dotycz ą cych wyjazdów au pair oraz p ł atnych praktyk za granic ą Anna Kaczorowska wykorzystuje druk „karta zg ł oszeniowa”, zawieraj ą cy cennik oraz ogólne warunki zg ł oszenia ( dowód: karta 10). 4. Na stronie internetowej htpp://www.study.com.pl, w karcie zg ł oszeniowej w cz ęś ci op ł aty oraz w ogólnych warunkach zg ł oszenia wyst ę puj ą niezale ż nie od siebie terminy „praca”, „praktyki”, „kursy”, „au pair”, „nauka praca”, „work & travel”, w odniesieniu do poszczególnych us ł ug ś wiadczonych przez Ann ę Kaczorowsk ą ( dowód: karta 10, 12, 13). III. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan prawny: 1. Art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 2. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. IV. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny i prawny organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (...) przes ł ankami zaistnienia zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów jest: 1 dzia ł anie przedsi ę biorcy 2 nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci 3 godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1 Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, Anna Kaczorowska jest wpisana do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Ł odzi pod numerem 52519. Jest wi ę c przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Ad. 2 Bezprawno ść to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa zawartymi w ró ż nych jego ga łę ziach oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Istotnym jest równie ż fakt, i ż bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Wywodz ą cy si ę z zasady rzetelno ś ci i uczciwo ś ci kupieckiej obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jest podstawowym obowi ą zkiem spoczywaj ą cym na przedsi ę biorcy. Chodzi tu o informacj ę dotycz ą c ą kontraktu, jego przedmiotu i tre ś ci, oraz przedmiotu ś wiadczenia, udzielan ą na ka ż dym etapie powstawania (stadium przedkontraktowe) i istnienia stosunku zobowi ą zaniowego. Konsument musi dok ł adnie wiedzie ć , jaka us ł uga jest mu oferowana oraz jakie prawa i obowi ą zki zarówno jego jak i przedsi ę biorcy si ę z tym wi ążą . Ponadto, równie ż w czasie trwania stosunku prawnego przedsi ę biorca winien przekazywa ć konsumentowi wszystkie istotne z punktu widzenia konsumenta informacje, na przyk ł ad dotycz ą ce post ę powania reklamacyjnego. 3 Ustawodawca zakre ś li ł prawo konsumenta do informacji bardzo szeroko, wskazuj ą c, i ż powinna ona by ć nie tylko prawdziwa, ale i pe ł na oraz rzetelna. Informacja nie posiadaj ą ca cho ć by jednej z wy ż ej wskazanych cech, przy spe ł nieniu przes ł anki 1 i 2, jest informacj ą stanowi ą c ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Obowi ą zek informowania konsumenta jest powszechnie ł amany przez przedsi ę biorców, co prowadzi do zachwiania równowagi stron kontraktu. W niniejszej sprawie wyst ą pi ł o podejrzenie, i ż przedsi ę biorca mo ż e wprowadza ć konsumentów w b łą d co do charakteru ś wiadczonych przez siebie us ł ug. Mia ł o to istotne znaczenie zw ł aszcza w ś wietle wej ś cia w ż ycie przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r., Nr 99, Poz. 1001), która nak ł ada na agencje po ś rednictwa pracy szereg obowi ą zków, a konsumentom przyznaje dodatkowe uprawnienia. Konsument winien wi ę c mie ć pewno ść , jakie us ł ugi s ą mu oferowane przez przedsi ę biorc ę . Jak zosta ł o wskazane powy ż ej, w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego Anna Kaczorowska podnios ł a, i ż u ż ycie na stronie internetowej htpp://www.study.com.pl, w karcie zg ł oszeniowej w cz ęś ci op ł aty oraz w ogólnych warunkach zg ł oszenia by ł o skrótem my ś lowym. Argument taki nie móg ł zosta ć uznany za przekonywuj ą cy, poniewa ż nie mo ż na przyj ąć , i ż skróty my ś lowe przedsi ę biorcy s ą interpretowane w taki sam sposób przez konsumentów jak przez przedsi ę biorc ę . Rozbie ż no ś ci interpretacyjne mog ł y powodowa ć , i ż informacja, któr ą konsument pozyska ł , by ł a myl ą ca. Nale ż a ł o wi ę c przyj ąć , i ż istnieje podejrzenie, ż e sposób zaprezentowania informacji przez Ann ę Kaczorowsk ą jest co najmniej nierzetelny. Z uwagi na powy ż sze organ antymonopolowy zdecydowa ł o wszcz ę ciu niniejszego post ę powania. Wyja ś nienia oraz dowody przedstawione przez Ann ę Kaczorowsk ą w toku post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów by ł y przekonywuj ą ce i wystarczaj ą ce by przyj ąć , i ż zarzut postawiony w sentencji okaza ł si ę bezzasadny. Anna Kaczorowska podnios ł a, i ż w materia ł ach reklamowych oraz w karcie zg ł oszeniowej i ogólnych warunkach zg ł oszenia znajduj ą si ę informacje dotycz ą ce programów nauka i praca za granic ą . S ł owo praca jest w nich u ż ywane zawsze w okre ś lonym znaczeniu: nauka po łą czona z prac ą , praca w ramach praktyk i sta ż y, praca w ramach programów au pair. Programy oferowane przez Ni ą s ą dok ł adnie, w sposób jasny, przejrzysty i zrozumia ł y opisane na stronie internetowej, gdzie wyja ś nione jest, jak rozumiane jest s ł owo praca. Ponadto Anna Kaczorowska podnios ł a, i ż wiele osób skorzysta ł o dotychczas z us ł ug ś wiadczonych przez Ni ą w ramach Study Travel i nie otrzyma ł a ż adnych sygna ł ów o wprowadzeniu w b łą d co do charakteru tych us ł ug. Do odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania Anna Kaczorowska za łą czy ł a opini ę Ministerstwa Pracy i Polityki Spo ł ecznej. Zgodnie z t ą opini ą ś wiadczenie osobistej pracy za granic ą przez m ł odzie ż w systemie au pair oraz kierowanie za granic ę na sta ż e pracownicze i praktyki zawodowe nie podlega po ś rednictwu pracy. (Nale ż y podkre ś li ć , i ż przedmiotem niniejszego post ę powania nie by ł o zbadanie, czy Anna Kaczorowska ś wiadczy us ł ugi po ś rednictwa pracy, a jedynie ustalenie, czy informacja handlowa, któr ą stosuje, nie sugeruje prowadzenia przez Ni ą takich us ł ug). Ponadto Anna Kaczorowska za łą czy ł a wyci ą g ze strony internetowej zawieraj ą cej opis organizowanego przez Ni ą programu au pair. Z uwagi na brak dowodów ś wiadcz ą cych o tym, i ż dzia ł ania Anny Kaczorowskiej nosi ł y znamiona bezprawno ś ci, nale ż y przyj ąć , i ż nie zosta ł a spe ł niona przes ł anka numer 2. Ad. 3 Ka ż de dzia ł anie bezprawne w ramach danego stosunku prawnego godzi w interesy drugiej strony kontraktu. Przepisy prawa o charakterze bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym wprowadzono bowiem do porz ą dku prawnego po to, by chroni ć dobro zas ł uguj ą ce na ochron ę . 4 Przepisy ustawy o ochronie (...) nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. W niniejszej sprawie wyst ą pi ł o podejrzenie naruszenia praw nieograniczonego kr ę gu konsumentów, którzy skorzystali b ą d ź chcieli skorzysta ć z us ł ug ś wiadczonych przez Ann ę Kaczorowsk ą w ramach prowadzonej przez Ni ą dzia ł alno ś ci pod firm ą Study Travel. Ka ż dy konsument, który wszed ł na stron ę internetow ą Study Travel oraz ka ż dy konsument, który otrzyma ł do wype ł nienia kart ę zg ł oszeniow ą móg ł nabra ć mylnego przekonania co do charakteru ś wiadczonych przez Ann ę Kaczorowsk ą us ł ug. Z uwagi na powy ż sze dzia ł ania Anny Kaczorowskiej wywiera ł y wp ł yw na zbiorowy interes konsumentów. Zgromadzony w sprawie materia ł dowodowy oraz wyczerpuj ą ce wyja ś nienia strony z ł o ż one w toku niniejszego post ę powania da ł y podstaw ę do przyj ę cia, i ż dzia ł ania Anny Kaczorowskiej nie godzi ł y jednak w zbiorowe interesy konsumentów. Wobec niezaistnienia okoliczno ś ci okre ś lonych w art. 23a ustawy o ochronie (...) Prezes Urz ę du orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona BIELSKA Otrzymuje: Anna Kaczorowska Biuro Us ł ug Edukacyjnych Study Travel Ul. Wólcza ń ska 55/59 90-608 Ł ód ź 5 6