RŁO-23/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (0 42) 636 36 89, fax (0 42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-13(13)/09/RB Łódź, dnia 10 listopada 2009 r. DECYZJA Nr RŁO 23/2009 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Apolonii Gabrych prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych „Przygoda-Adventure” ( tajemnica Przedsiębiorcy ) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów : 1. o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206), bezprawne działanie Apolonii Gabrych prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych „Przygoda- Adventure”, polegające na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), poprzez stosowanie we wzorcu umowy pod nazwą „Umowa – Zgłoszenie udziału w imprezie turystycznej” i załącznikach stanowiących integralną część „Umowy – Zgłoszenia udziału w imprezie turystycznej”, pod nazwami „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” i „Warunki uczestnictwa w kolonii, obozie młodzieżowym, zimowisku organizowanym przez „Przygoda-Adventure” B.U.T.”, postanowień o następującej treści: a) „Wszelkie spory strony będą rozwiązywać na drodze porozumienia, a w przypadku jego braku przed sądem właściwym dla siedziby Organizatora”, 2 b) „Organizator odpowiada za realizację jakości i ilości świadczeń w trakcie trwania imprezy zgodnie z przedłożoną ofertą z wyjątkiem sytuacji zawinionych przez Uczestników lub inne osoby nie pozostające w stosunkach prawnych z Organizatorem.”, c) „Reklamacje w sprawie realizacji imprezy turystycznej powinny być wniesione w formie pisemnej nie później niż 7 dni od zakończenia imprezy. Organizator ma obowiązek rozpatrzenia reklamacji w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania.”, d) „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za sprzęt elektroniczny, rzeczy wartościowe oraz rzeczy pozostawione przez Uczestników podczas pobytu oraz w środkach transportu.”; 2. o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206), bezprawne działanie Apolonii Gabrych prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych „Przygoda- Adventure”, polegające na nie określeniu podstawy prawnej i konsekwencji prawnych wynikających z umowy z uwagi na brak we wzorcu umów o nazwie „Umowa – Zgłoszenie udziału w imprezie turystycznej” i załącznikach stanowiących integralną część „Umowy – Zgłoszenia udziału w imprezie turystycznej”, pod nazwami „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” i „Warunki uczestnictwa w kolonii, obozie młodzieżowym, zimowisku organizowanym przez „Przygoda- Adventure” B.U.T.” odesłania do ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268 ze zm.) – co jest niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt 10 ww. ustawy o usługach turystycznych, i stwierdza jej zaniechanie z dniem 21 września 2009 r. II. Na podstawie art. 77 w związku z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia się obciążyć Apolonię Gabrych prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych „Przygoda-Adventure”, kosztami opisanego w punkcie I postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w wysokości 22,60 zł (słownie: dwudziestu dwóch złotych sześćdziesięciu groszy). III. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów(Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm. Dz. U. Nr 99, poz. 660, Dz. U. Nr 171, poz. 1206) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939), w związku z § 7 rozporządzenia 3 Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Apolonii Gabrych prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych „Przygoda-Adventure”, polegającego na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, poprzez : stosowaniu w załączniku stanowiącego integralną część wzorca umowy o nazwie „Umowa – Zgłoszenie udziału w imprezie turystycznej”, pod nazwą „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” postanowień o następującej treści: „Organizator nie odpowiada za bagaż oraz rzeczy osobiste Uczestnika”. – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza się postępowanie jako bezprzedmiotowe. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, (zwany dalej „Prezesem Urzędu”), postanowieniem z dnia 18 czerwca 2009 r., wydanym na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm. – zwanej dalej „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 134, poz. 939), działając z urzędu, wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania, przez Apolonię Gabrych prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych „Przygoda-Adventure” (zwaną dalej „Przedsiębiorcą” lub „Apolonią Gabrych”), praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na: 1) stosowaniu we wzorcu umowy pn. „Umowa – Zgłoszenie udziału w imprezie turystycznej” postanowienia, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (zwanego dalej „Rejestrem”) o treści: - „Wszelkie spory strony będą rozwiązywać na drodze porozumienia, a w przypadku jego braku przed sądem właściwym dla siedziby Organizatora”, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 2) stosowaniu w załączniku o nazwie „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” do wzorca umowy pn. „ Umowa – Zgłoszenie udziału w imprezie turystycznej ” postanowień, które zostały wpisane do Rejestru o treści: a) „Organizator odpowiada za realizację jakości i ilości świadczeń w trakcie trwania imprezy zgodnie z przedłożoną ofertą z wyjątkiem sytuacji zawinionych przez Uczestników lub inne osoby nie pozostające w stosunkach prawnych z Organizatorem.”, 4 b) „Reklamacje w sprawie realizacji imprezy turystycznej powinny być wniesione w formie pisemnej nie później niż 7 dni od zakończenia imprezy. Organizator ma obowiązek rozpatrzenia reklamacji w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania.”, c) „Organizator nie odpowiada za bagaż oraz rzeczy osobiste Uczestnika d) „Wszelkie spory strony będą rozwiązywać na drodze porozumienia, a w przypadku jego braku przed sądem właściwym dla siedziby Organizatora”, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 3) stosowaniu w załączniku o nazwie „Warunki uczestnictwa w kolonii, obozie młodzieżowym, zimowisku organizowanym przez „Przygoda Adventure” B.U.T.” do wzorca umowy pn. „Umowa – Zgłoszenie udziału w imprezie turystycznej” postanowień, które zostały wpisane do Rejestru o treści: − „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za sprzęt elektroniczny, rzeczy wartościowe oraz rzeczy pozostawione przez Uczestników podczas pobytu oraz w środkach transportu.”, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 4) braku określenia podstawy prawnej i konsekwencji prawnych wynikających z umowy z uwagi na brak w stosowanym wzorcu umownym „Umowa – Zgłoszenie udziału w imprezie turystycznej” oraz jego załącznikach pod nazwami „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych”, „Warunki uczestnictwa w kolonii, obozie młodzieżowym, zimowisku Organizowanym przez „Przygoda Adventure” B.U.T.” odesłania, do ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o usługach turystycznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268 ze zm. – zwanej dalej „ustawą o usługach turystycznych”) – co jest niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt. 10 w/w ustawy o usługach turystycznych. Podstawą wszczęcia przedmiotowego postępowania w sprawie stosowania przez Apolonię Gabrych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów był materiał dowodowy zgromadzony w trakcie postępowania wyjaśniającego (sygn. akt RŁO–405– 9/09/RB), który zgodnie z postanowieniem z dnia 18 czerwca 2009 r., został zaliczony przez Prezesa Urzędu w poczet dowodów w niniejszym postępowaniu. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego wykazała, iż w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umowy pod nazwą „Umowa – Zgłoszenie udziału w imprezie turystycznej” i załącznikach stanowiących integralną część „Umowy – Zgłoszenia udziału w imprezie turystycznej”, pod nazwami „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” i „Warunki uczestnictwa w kolonii, obozie młodzieżowym, zimowisku organizowanym przez „Przygoda Adventure” Przedsiębiorca stosuje postanowienia umowne, których treść może być tożsama z treścią postanowień umownych wpisanych do Rejestru oraz nie określił podstawy prawnej i konsekwencji prawnych wynikających z umowy z uwagi na brak w stosowanym wzorcu umownym odesłania do ustawy o usługach turystycznych. W piśmie z dnia 24 sierpnia 2009 roku Apolonia Gabrych powiadomiła Prezesa Urzędu, że już w trakcie postępowania wyjaśniającego poprawiła stosowany wzorzec umowy wraz z załącznikami tak by nie naruszał on zbiorowych interesów konsumentów i od dnia 15 maja 2009 roku stosuje nowy, zmodyfikowany wzorzec umowy. Tym niemniej wprowadzone zmiany nie spowodowały, iż wszystkie kwestionowane postanowienia utraciły swój abuzywny charakter. Zapisy uznane za niedozwolone, zdaniem Przedsiębiorcy, nigdy nie były przedmiotem sporu z konsumentami. Organizowane przez Apolonię Gabrych imprezy turystyczne w wymiarze jednego turnusu przeznaczone były i są dla stałego grona klientów. 5 W związku z powyższym wszelkie oczekiwania rozpatrywane były indywidualnie i zawsze na korzyść konsumenta. Apolonia Gabrych oświadczyła również, iż celem wprowadzenia zakwestionowanych postanowień nie było ograniczenie praw konsumentów. W okresie jej wieloletniej działalności jako organizatora imprez turystycznych nigdy nie było reklamacji, ani skarg na organizację i realizację świadczonych przez nią usług (dowód: karty 17 – 19). Pismem z dnia 21 września 2009 roku Apolonia Gabrych poinformowała o wysokości osiągniętego dochodu oraz o zmianie załącznika do wzorca umowy „Umowa – Zgłoszenie udziału w imprezie turystycznej” pod nazwą „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych”. Obecnie załącznik nosi nazwę „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Biuro „Przygoda-Adventure””. W ostatecznej wersji wzorzec umowy nie zawierał już kwestionowanych zapisów. Przedsiębiorca wyjaśnił dodatkowo, iż wszystkie umowy zawarte z konsumentami zostały wykonane. Umowy te bowiem mają charakter jednorazowy, a nie ciągły. Zarówno Apolonia Gabrych jak i konsumenci, którzy korzystali z jej usług wykonali swoje obowiązki wynikające z tych zobowiązań w całości. W bieżącym roku nie złożono żadnych reklamacji. Wszystkie transakcje wykonano, rozliczono i zakończono. Aktualnie nie zawarto żadnych i jeszcze niewykonanych umów. Zdaniem Przedsiębiorcy z powyższego wynika, że w stosunku do wykonanych już umów nie można mówić o naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. Przeciwnie, w tym wypadku, mamy do czynienia z sumą interesów indywidualnych – grupy osób z którymi Przedsiębiorca zawarł umowy o świadczenie imprez turystycznych. Apolonia Gabrych oświadczyła, że wyeliminowała wszystkie kwestionowane postanowienia i nie będzie już stosowała ich w przyszłości. W związku z powyższym wniosła o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz o nie nakładanie kary pieniężnej. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje. Apolonia Gabrych jest przedsiębiorcą wpisanym pod numerem 50796 do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Łodzi i prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych „Przygoda-Adventure”. Zgodnie z przedstawionym aktualnym zaświadczeniem o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej przedmiotem działalności Apolonii Gabrych są miejsca krótkotrwałego zakwaterowania pozostałe, gdzie indziej nie sklasyfikowane, działalność organizatorów turystyki, pośredników turystyki, agentów turystyki oraz turystyczna pozostała (dowód: karta Nr 13). Apolonia Gabrych jest również wpisana pod pozycją Nr 081 do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych prowadzonego przez Marszałka Województwa Łódzkiego (dowód: karta Nr 34). Apolonia Gabrych stosuje w obrocie z konsumentami powyższy wzorzec umowny wraz z załącznikami od 1999 roku. Załącznik „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” w maju 2008 roku został w niewielkim stopniu zmodyfikowany po kontroli przeprowadzonej przez Państwową Inspekcję Handlową (dowód: karta Nr 9). Dokumenty te stanowią wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93, ze zm. – zwanej dalej „kodeksem cywilnym” lub „k.c.”). Apolonia Gabrych zawiera z konsumentami umowy o świadczenie usług turystycznych z wykorzystaniem wzorca umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c., zawierającego następujące postanowienia umowne: 6 − ust. 6 „Umowy – Zgłoszenia udziału w imprezie turystycznej” – „ Wszelkie spory strony będą rozwiązywać na drodze porozumienia, a w przypadku jego braku przed sądem właściwym dla siedziby Organizatora ”, − ust. 10 „ Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych” – „ Organizator odpowiada za realizację jakości i ilości świadczeń w trakcie trwania imprezy zgodnie z przedłożoną ofertą z wyjątkiem sytuacji zawinionych przez Uczestników lub inne osoby nie pozostające w stosunkach prawnych z Organizatorem. ”, − ust. 12 „Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych” – „ Reklamacje w sprawie realizacji imprezy turystycznej powinny być wniesione w formie pisemnej nie później niż 7 dni od zakończenia imprezy. Organizator ma obowiązek rozpatrzenia reklamacji w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania .”, − ust. 13 „Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych” – „ Wszelkie spory strony będą rozwiązywać na drodze porozumienia, a w przypadku jego braku przed sądem właściwym dla siedziby Organizatora ”, − ust. 3 „Warunków uczestnictwa w kolonii, obozie młodzieżowym, zimowisku Organizowanym przez „Przygoda Adventure” B.U.T.” – „ Organizator nie ponosi odpowiedzialności za sprzęt elektroniczny, rzeczy wartościowe oraz rzeczy pozostawione przez Uczestników podczas pobytu oraz w środkach transportu. ”. W Rejestrze, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Prezes Urzędu zamieścił postanowienia umowne o treści: − pod numerem 999 – „Wszelkie spory pomiędzy Biurem a Uczestnikiem mogące wynikać z tytułu realizacji umowy podlegają rozstrzygnięciu w trybie polubownym, a przy braku porozumienia przez rzeczowo właściwy sąd w Chorzowie” – postanowienie wpisane do Rejestru w dniu 15 stycznia 2007 r., na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt XVII AmC 148/05, − pod numerem 997 – „Biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za zagubiony, zniszczony lub skradziony na imprezie sprzęt i bagaż, zwłaszcza jeśli Uczestnik zaniedbał bądź zaniechał właściwych środków ostrożności” – postanowienie wpisane do Rejestru w dniu 15 stycznia 2007 r., na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt XVII AmC 148/05, − pod numerem 529 – „Biuro odpowiada za realizację ilości i jakości świadczeń w trakcie trwania imprezy z wyjątkiem usterek zawinionych przez uczestników, osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z biurem” – postanowienie wpisane do Rejestru w dniu 7 października 2005 r., na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 kwietnia 2005 r., sygn. akt XVII AmC 88/04, − pod numerem 1079 – „Ewentualne reklamacje należy zgłaszać w formie pisemnej w terminie 7 dni od zakończenia imprezy” – postanowienie wpisane do Rejestru w dniu 21 marca 2007 r., na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 41/06, − pod numerem 530 – „Biuro ma obowiązek rozpatrzenia reklamacji w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania.” – postanowienie wpisane do Rejestru w dniu 7 października 2005 r., na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 kwietnia 2005 r., sygn. akt XVII AmC 88/04. 7 Ustawa o usługach turystycznych w art. 14 określa co powinna zawierać umowa o świadczenie usług turystycznych – zgodnie z ust. 2 pkt 10 przywołanego art. 14 umowa ta powinna zawierać podstawy prawne umowy i konsekwencje prawne wynikające z umowy. Dostarczony w dniu 21 września 2009 r. wzorzec umowy nie zawierał kwestionowanych klauzul oraz zawierał odesłanie do ustawy o usługach turystycznych (dowód: karty Nr 31 – 33). W 2008 r. przychód Apolonii Gabrych wyniósł ( tajemnica Przedsiębiorcy ) zł. (dowód: karty Nr 28 – 30). Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje . Przepis art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iż zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, stosownie zaś do art. 24 ust. 2 tej ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, przy czym zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 tej ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru. Konsumentem w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w zw. z art. 4 pkt 12 tej ustawy). W związku z powyższym, dla uznania działania przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest wykazanie, iż spełnione zostały kumulatywnie trzy następujące przesłanki: a) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, b) działanie to jest bezprawne, c) działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowy interes konsumentów . Ad a) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 tej ustawy pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1905 ze zm. – zwanej dalej „ustawa o swobodzie działalności gospodarczej”) oraz: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej, b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, c) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących (…) praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (trzeci człon definicji przedsiębiorcy zawartej w art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [lit. c)] znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniach w sprawach koncentracji). Natomiast w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorcą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. 8 Właściwą dla przedsiębiorcy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Apolonia Gabrych prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Usług Turystycznych „Przygoda-Adventure” została wpisana do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Łodzi pod numerem 50796. Wpisana została również pod pozycją Nr 081 do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych prowadzonego przez Marszałka Województwa Łódzkiego. Nie ulega zatem wątpliwości, iż Apolonia Gabrych jest przedsiębiorcą w rozumieniu powołanego wyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym Apolonia Gabrych przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jej działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna dla uznania działań przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Ad b) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 13 listopada 2007 r., XVII AmA 45/07). Bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2002 r., I PKN 267/2001). Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. XVIII AmA 32/05) wskazując, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, (którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2), nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Bezprawność działań przedsiębiorcy wynika zatem, co do zasady, z naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów innych niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Niemniej jednak, ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne, mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za 9 niedozwolone i wpisanych do Rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Jak wskazał Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII AmA 51/03), w oparciu o art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze. zm. – obecnie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli zostanie ustalone, że przedsiębiorca stosował we wzorcach umów postanowienia, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowy zawierający postanowienia o treści już wpisanej do Rejestru stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Mówiąc o wzorcach umowy w rozumieniu art. 384 k.c. należy mieć na uwadze wszelkie jednostronnie przygotowane przed zawarciem umowy gotowe postanowienia umowne, które w praktyce mogą przyjąć postać ogólnych warunków umów, wzorów umów lub regulaminów. Wzorzec umowy stosowany w obrocie z konsumentami może zostać poddany tzw. kontroli abstrakcyjnej na podstawie przepisów zawartych w art. 479 36 – 479 45 k.p.c., dokonywanej niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Rejestr prowadzony jest przez Prezesa Urzędu na podstawie wydawanych przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów prawomocnych wyroków, uwzględniających powództwa o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone (art. 479 45 § 2 k.p.c.). Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę jawności Rejestru. Oznacza to, że Rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, tzn. każdy ma do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności Rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. Stosowanie postanowienia wzorca umowy, które po uznaniu go przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zostało wpisane do Rejestru jest prawnie zakazane. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c., prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, przytaczający treść postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania, ma skutek wobec osób trzecich od dnia wpisania postanowień uznanych za niedozwolone do Rejestru. Przywołany przepis rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Jak podnosi się w piśmiennictwie, przepis ten „dotyczy rozszerzonej prawomocności materialno- prawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciw wszystkim. Przepis ten wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do Rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes ” 1 . Należy podkreślić również, że art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii podmiotów nim objętych. Zatem zgodnie z regułą lege non distinguente , wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który zakwestionowane postanowienie umowne wprowadził do swoich wzorców umowy, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własny wzorzec umowy. Oznacza to, że od dnia wpisania do Rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu postanowienia 1 H. Ciepła, [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz . Tom II , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 249. 10 uznanego wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne, żaden z uczestników obrotu prawnego nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) Sąd Najwyższy jednoznacznie rozstrzygnął, że „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów.”. Tym samym Sąd Najwyższy przesądził, iż stosowanie postanowienia tożsamego z postanowieniem wpisanym do Rejestru przez przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania sądowego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, w wyniku którego dane postanowienie zostało wpisana do Rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy również wskazać, że dla uznania, że postanowienie wzorca umowy stanowiące przedmiot postępowania przed Prezesem Urzędu oraz postanowienie wpisane do Rejestru są tożsame w treści, nie jest konieczna identyczność porównywanych postanowień. Zabiegi stylistyczne, polegające na przestawieniu szyku zdania, zmianie użytych wyrazów czy zastosowaniu synonimów, nie eliminują bowiem abuzywnego charakteru danego postanowienia. W celu uznania postanowień za tożsame wystarczy, że hipoteza postanowienia kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieści się w hipotezie postanowienia wpisanego do Rejestru. Pogląd powyższy należy uznać za ugruntowany również w orzecznictwie. W wyroku z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII AmA 46/04) Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazał, iż „nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul”. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, cel jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia postanowienia uznanego za niedozwolone, można uznać, iż oba są tożsame. Stanowisko to znalazło także potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), w której Sąd Najwyższy podniósł, iż „stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru”. W celu wykazania bezprawności działań przedsiębiorcy konieczne jest zatem ustalenie, że treść postanowień zawartych w stosowanym przez niego wzorcu umownym mieści się w hipotezach postanowień wpisanych do Rejestru. W sprawie o naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest każdorazowe uwzględnienie dwóch kryteriów tożsamości postanowień kwestionowanych z postanowieniami wpisanymi do Rejestru, a mianowicie kryterium tożsamości stosunków prawnych, których dotyczy postanowienie kwestionowane i postanowienie wpisane do Rejestru, a także kryterium tożsamości treści postanowienia kwestionowanego z treścią postanowienia uznanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Badanie tożsamości stosunków prawnych może odbywać się w oparciu o kryterium branży, w jakiej działa przedsiębiorca, który stosuje we wzorcach umów w obrocie konsumenckim kwestionowane postanowienie umowne oraz w jakiej działał przedsiębiorca, którego postanowienie umowne zostało wpisane do Rejestru. Przy badaniu zaś tożsamości treści postanowienia kwestionowanego z treścią postanowienia wpisanego do Rejestru należy brać pod uwagę kryterium celu, jakiemu służy kwestionowane postanowienie (konieczne jest tu stwierdzenie, iż analizowane postanowienie mieści się w hipotezie postanowienia wpisanego do Rejestru, przy czym nie jest konieczna 11 literalna zgodność porównywalnych postanowień). Głównym czynnikiem przesądzającym o tożsamości badanych postanowień powinien być cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie, kryterium kontekstu umieszczenia w Rejestrze, a także kryterium podobieństwa stanu faktycznego, będącego podstawą oceny abuzywności danego postanowienia. Analiza postanowień zawartych we wzorcu umowy stosowanym przez Apolonię Gabrych wykazała, co następuje. Treść postanowienia umownego, które jest zawarte w ust. 10 „ Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych”: „ Organizator odpowiada za realizację jakości i ilości świadczeń w trakcie trwania imprezy zgodnie z przedłożoną ofertą z wyjątkiem sytuacji zawinionych przez Uczestników lub inne osoby nie pozostające w stosunkach prawnych z Organizatorem. ”, w ocenie Prezesa Urzędu, jest tożsama z treścią postanowienia: „Biuro odpowiada za realizację ilości i jakości świadczeń w trakcie trwania imprezy z wyjątkiem usterek zawinionych przez uczestników, osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z biurem”. Wskazane powyżej postanowienie było badane przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie z powództwa Prezesa Urzędu przeciwko HARCTUR Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie i zostało wpisane do Rejestru pod numerem 529 w ramach branży – usługi turystyczne. Również usługi turystyczne świadczy Apolonia Gabrych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, iż postanowienie, które następnie zostało wpisane do Rejestru, sugeruje, że Przedsiębiorca odpowiada jedynie za usterki zawinione przez osoby pozostające z nią w stosunku prawnym. Z kolei art. 474 k.c., który ma zastosowanie na podstawie art. 11 ustawy o usługach turystycznych oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1986 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 2/86 (OSNCP 1987/1/10) określają tę odpowiedzialność o wiele szerzej. W cytowanym orzeczeniu Sąd Najwyższy uznał, iż dłużnik, a tym samym biuro podróży jako osoba zobowiązana, odpowiada zarówno za swoich zastępców, jak i pracowników, odpowiada za osoby, którymi się wyręcza w całości w wykonaniu swego zobowiązania jak i za te, z których pomocy korzysta tylko w ściśle określonym zakresie. Odpowiedzialność ta powstaje niezależnie od tego, jaki stosunek prawny łączy dłużnika z osobą wykonującą za niego zobowiązanie, czy w stosunku tym występuje podporządkowanie czy nie, istotne jest to, by dłużnik w wykonaniu swego zobowiązania korzystał faktycznie z osoby trzeciej. W świetle powyższego uznać należało, że biuro podróży odpowiada za działania i zachowanie osób trzecich, którymi się posługuje w wykonaniu swych zobowiązań, także wówczas, gdy nie miało ono możliwości kontroli nadzoru nad tymi osobami. W związku z tym powyższe zapisy są niedozwolone, gdyż wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania – art. 385 3 pkt. 2 k.c. Postanowienie umowne kwestionowane przez Prezesa Urzędu oraz niedozwolone postanowienie wpisane do Rejestru pod numerem 529, są tożsame, czego podważyć nie mogą różnice w zakresie użytych sformułowań i wyrazów. Oba postanowienia ograniczają odpowiedzialność organizatora imprezy turystycznej w przypadku wykonywania usługi przez osoby trzecie. Ponadto, zarówno Apolonia Gabrych, której został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorca, który stosował we wzorcu umowy postanowienie uznane za niedozwolone na mocy cytowanego wyżej wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. Treść postanowienia umownego, które jest zawarte w ust. 3 „Warunków uczestnictwa w kolonii, obozie młodzieżowym, zimowisku Organizowanym przez „Przygoda Adventure” 12 B.U.T.” – „ Organizator nie ponosi odpowiedzialności za sprzęt elektroniczny, rzeczy wartościowe oraz rzeczy pozostawione przez Uczestników podczas pobytu oraz w środkach transportu. ”, w ocenie Prezesa Urzędu, jest tożsama z treścią postanowienia: „Biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za zagubiony, zniszczony lub skradziony na imprezie sprzęt i bagaż, zwłaszcza jeśli Uczestnik zaniedbał bądź zaniechał właściwych środków ostrożności.”. Niedozwolone postanowienie, z którym Prezes Urzędu porównuje kwestionowane postanowienie umowne było badane przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów we wcześniej wskazanej sprawie z powództwa Prezesa Urzędu przeciwko Januszowi Trybusowi. W ocenie Prezesa Urzędu, porównanie analizowanego postanowienia ze wspomnianym powyżej postanowieniem umownym wpisanym do Rejestru wskazuje, iż treść tego postanowienia w sposób tożsamy kształtuje prawa i obowiązki konsumentów oraz mieści się w hipotezie zakazanych postanowień wzorców umowy. Należy wskazać, iż cel i istota kwestionowanego postanowienia Przedsiębiorcy oraz niedozwolonego postanowienia umownego wpisanego do Rejestru pod numerem 997 są tożsame, bowiem prowadzą do wyłączenia odpowiedzialności Przedsiębiorcy za bagaż i rzeczy osobiste konsumenta. Innymi mówiąc słowy, Apolonia Gabrych ogranicza konsumentom możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług turystycznych w zakresie utraconego przez klienta szeroko rozumianego bagażu. Wskazać również należy, iż cel i istota kwestionowanego postanowienia Przedsiębiorcy oraz niedozwolonego postanowienia umownego wpisanego do Rejestru pod numerem 997 są tożsame. Zatem skutki wywołane przez stosowanie kwestionowanego postanowienia umownego są tożsame ze skutkami wynikającymi ze stosowania ww. niedozwolonego postanowienia. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazał, iż treść powyższego niedozwolonego postanowienia umownego wykazuje, iż przedsiębiorca zamieszczając je we wzorcu liczył na niską świadomość prawną konsumentów, którzy nie zorientują się, iż naruszają one ich prawa i nie będą dochodzić z tego tytułu żadnych roszczeń. Postanowienie to świadczyło o dążeniu przedsiębiorcy do wprowadzenia konsumentów w błąd przez wyrobienie w nich mylnego przekonania, iż w przypadku zaistnienia określonych w nich okoliczności odpowiedzialność organizatora imprezy jest wyłączona a konsumenci nie mogą zrealizować swoich uprawnień wynikających z ogólnie obowiązujących przepisów ustawy o usługach turystycznych i kodeksu cywilnego. Idąc za tokiem rozumowania Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zauważyć należy, iż ustawa o usługach turystycznych wprowadza odpowiedzialność organizatora imprezy turystycznej (również za utracone rzeczy wartościowe czy bagaż) na zasadzie ryzyka a nie winy. Również kwestia odpowiedzialności za rzeczy wartościowe została uregulowana także w kodeksie cywilnym. Zarówno art. 779 k.c. i art. 788 § 1 i 3 k.c. (dotyczące umowy przewozu), jak i np. art. 849 §1, 2 i 3 (dotyczące odpowiedzialności utrzymujących hotele) ustanawiają zasadę pełnej odpowiedzialności usługodawcy za utratę, ubytek lub uszkodzenie rzeczy wartościowych, jeżeli były one zadeklarowane (przy przewozie), albo oddane na przechowanie (utrzymującym hotele) z tym, że odpowiedzialność ta powstaje nawet w razie braku deklaracji, czy braku oddania na przechowanie, jeżeli szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, a w przypadku utrzymujących hotele także w przypadku nieuzasadnionej odmowy przyjęcia takich rzeczy na przechowanie. Zgodnie z 788 §1 i 3 k.c. odszkodowanie za utratę lub uszkodzenie przesyłki w czasie przewozu nie może przekraczać zwykłej wartości przesyłki, zaś za utratę, ubytek lub uszkodzenie pieniędzy, kosztowności, papierów wartościowych albo rzeczy szczególnie cennych przewoźnik ponosi odpowiedzialność jedynie wtedy, gdy właściwości przesyłki były podane przy zawarciu umowy, chyba że szkoda wynikła z winy 13 umyślnej lub rażącego niedbalstwa. Natomiast zgodnie z art. 849 §1, 2 i 3 zakres obowiązku naprawienia szkody przez utrzymującego zarobkowo hotel lub podobny zakład w wypadku utraty lub uszkodzenia rzeczy wniesionych ogranicza się względem jednego gościa do wysokości stokrotnej należności za dostarczone mu mieszkanie liczonej za jedną dobę. Jednakże odpowiedzialność za każdą rzecz nie może przekraczać pięćdziesięciokrotnej wysokości tej należności. Ograniczenia te nie dotyczą wypadku, gdy utrzymujący zarobkowo hotel lub podobny zakład przyjął rzeczy na przechowanie albo odmówił ich przyjęcia na przechowanie mimo, że obowiązany był je przyjąć, jak również wypadku, gdy szkoda wynika z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa jego lub osoby u niego zatrudnionej. Utrzymujący zarobkowo hotel obowiązany jest przyjąć na przechowanie pieniądze, papiery wartościowe i cenne przedmioty, a w szczególności kosztowności i przedmioty mające wartość naukową lub artystyczną. Może odmówić przyjęcia tych rzeczy tylko wówczas, jeżeli zagrażają one bezpieczeństwu albo jeżeli w stosunku do wielkości lub standardu hotelu lub podobnego zakładu mają zbyt dużą wartość lub gdy zajmują zbyt dużo miejsca. Postępowanie mające zatem na celu wprowadzenie w błąd klienta należy traktować jako szczególnie rażące naruszenie interesów konsumentów, kształtujące ich prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. W konsekwencji przyjąć należy, iż treść kwestionowanego postanowienia jest tożsama z treścią niedozwolonego postanowienia wpisanego do Rejestru pod numerem 997. Treść postanowienia umownego zawartego ust. 12 „Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych” o treści: „ Reklamacje w sprawie realizacji imprezy turystycznej powinny być wniesione w formie pisemnej nie później niż 7 dni od zakończenia imprezy. Organizator ma obowiązek rozpatrzenia reklamacji w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania .”, w ocenie Prezesa Urzędu, jest tożsama z treścią następujących niedozwolonych postanowień: „Ewentualne reklamacje należy zgłaszać w formie pisemnej w terminie 7 dni od zakończenia imprezy” oraz „Biuro ma obowiązek rozpatrzenia reklamacji w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania.”. Powołane powyżej niedozwolone postanowienia, z którymi Prezes Urzędu porównuje kwestionowane postanowienie były badane przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie odpowiednio z powództwa Prezesa Urzędu przeciwko OK. TOURS Sp. z o.o. z siedzibą w Toruniu (i zostało wpisane do Rejestru pod numerem 1079 w ramach branży – turystyka) oraz przeciwko HARCTUR Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie (i zostało wpisane do Rejestru pod numerem 530 w ramach branży – turystyka). Jak wskazano powyżej, stosowanie w obrocie prawnym postanowień w identycznych lub podobnego rodzaju stosunkach prawnych do tych, których dotyczyło postanowienie wpisane do Rejestru, jest kwalifikowane jako naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, badanie wskazanego powyżej postanowienia stosowanego przez Przedsiębiorcę pod kątem tożsamości jego treści z niedozwolonymi postanowieniami umownymi wpisanymi do Rejestru pod numerami 530 i 1079 wskazuje jednoznacznie, iż treść przedmiotowego postanowienia w sposób tożsamy kształtuje prawa i obowiązki konsumentów oraz mieści się w hipotezie prawnie zakazanego postanowienia. Poza sporem jest, iż cel i istota analizowanego postanowienia stosowanego przez Przedsiębiorcę oraz powołanych powyżej niedozwolonych postanowień są identyczne, tj. nakładają na konsumenta obowiązki nie wymienione w ustawie o usługach turystycznych, od których to obowiązków Przedsiębiorca uzależnia rozpatrzenie reklamacji oraz wprowadza termin do jej rozpatrzenia. Tym samym, skutki wywołane przez stosowanie analizowanego postanowienia zawartego w załączniku do wzorca umowy Przedsiębiorcy są zbieżne ze skutkami 14 wynikającymi ze stosowania niedozwolonych postanowień umownych wpisanych do Rejestru pod numerami 1079 i 530. Ustawa o usługach turystycznych nie wymaga dla skutecznego zgłoszenia reklamacji formy pisemnej, dlatego też konsument może uczynić to w dowolnej formie. Przyjęty w zakwestionowanym zapisie termin do składania reklamacji jest zbyt krótki i prowadzić może do sytuacji, w której konsument pozbawiony zostanie możliwości jej zgłoszenia. Jednoznaczne i kategoryczne sformułowanie postanowienia umownego nie zawiera żadnych odstępstw od przyjętej zasady, zatem nawet w przypadku zaistnienia obiektywnych i niezależnych od konsumenta okoliczności uniemożliwiających mu złożenie reklamacji, takich jak np. choroba uczestnika, czy inny wypadek losowy, po upływie określonego w zakwestionowanym postanowieniu terminu złożenie reklamacji staje się niedopuszczalne. Tak krótki okres faktycznie w wielu sytuacjach może uniemożliwić konsumentom nie tylko przemyślanych, poprzedzonych fachową konsultacji reklamacji, ale także jej faktyczne dokonanie. Przywołać należy przykład w którym konsument bierze udział w kilku bezpośrednio po sobie następujących imprezach w okresie urlopowym i nie ma możliwości zgłoszenia reklamacji w terminie 7 dni od zakończenia pierwszej z imprez. Jednocześnie przy założeniu, że reklamacja konsumenta powinna być złożona bez nieuzasadnionej zwłoki, również jej rozpatrzenie powinno nastąpić bez zbytecznej zwłoki i dlatego termin na to 30 dni zdaniem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest zbyt wydłużany i dlatego jest on sprzeczny z art. 385 3 pkt. 2 k.c.. Poprzez stosowanie zakwestionowanego zapisu Apolonia Gabrych zmierza do utrudnienia uczestnikowi imprezy turystycznej dochodzenia swoich praw, a tym samym zmierza do ograniczenia odpowiedzialności względem konsumenta z tytułu nienależytego wykonania umowy. Treść postanowienia umownego, które jest zawarte w ust. 6 „Umowy – Zgłoszenia udziału w imprezie turystycznej” oraz w ust. 13 „Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych”: „ Wszelkie spory strony będą rozwiązywać na drodze porozumienia, a w przypadku jego braku przed sądem właściwym dla siedziby Organizatora ”, w ocenie Prezesa Urzędu, jest tożsama z treścią postanowienia: „Wszelkie spory pomiędzy Biurem a Uczestnikiem mogące wynikać z tytułu realizacji umowy podlegają rozstrzygnięciu w trybie polubownym, a przy braku porozumienia przez rzeczowo właściwy sąd w Chorzowie”. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 10 listopada 2006 r. (sygnatura akt XVII AmC 148/05) uznał, iż ww. postanowienie jest niezgodne z art. 385 1 § 1 k.c. i art. 385 3 pkt. 23. Sąd wyjaśnił, że przypadku gdy pozwanym w sporze jest konsument, sądem właściwym miejscowo zgodnie z art. 27 § 1 k.p.c. jest sąd miejsca jego zamieszkania. Zaś powyższy zapis zmuszałby konsumenta do przebycia niekiedy dużej odległości między jego miejscem zamieszkania a siedzibą organizatora turystyki, co stanowić mogłoby duże utrudnienie dla dochodzenia roszczeń konsumenta. Z kolei art. 34 k.p.c. dotyczy właściwości przemiennej i nie zawsze według niej będzie właściwym sąd według siedziby pozwanego. Wybór sądu właściwego pomiędzy sądem ogólnej właściwości pozwanej strony a miejscem wykonania umowy należy do stron. Postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu oraz postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 999 są tożsame, czego nie naruszają różnice w zakresie użytych sformułowań i wyrazów. Każde z wyżej wymienionych postanowień dotyczy wskazania sądu właściwego dla rozpoznania sporu wynikłego na gruncie umowy o świadczenie usług turystycznych i każde z nich ustala wyłączną właściwość sądu na podstawie siedziby przedsiębiorcy. Stosowanie obu postanowień wywołuje tożsame skutki, bowiem w przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, postanowienia te bezprawnie narzucają konsumentom właściwość miejscową sądu i ograniczają ich prawa do wytoczenia powództwa, wynikające z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o właściwości ogólnej i przemiennej. Ponadto, 15 zarówno Apolonia Gabrych jak i przedsiębiorca, który stosował we wzorcu umowy postanowienie uznane za niedozwolone na mocy powołanego wyżej wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. Ponadto postanowienia kwestionowane przez Prezesa Urzędu są tożsame z postanowieniem wpisanym pod pozycją 586. Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru w dniu 02 grudnia 2005 r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 października 2005 r., sygnatura akt XVII AmC 65/04, o treści: „ Wszelkie spory z realizacji umowy Organizator i Uczestnik będą starali się rozwiązywać polubownie, a w razie niemożności takiego rozwiązania wszelkie spory rozstrzyga sąd właściwy rzeczowo dla siedziby Organizatora. ”. Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 10 ustawy o usługach turystycznych umowa o świadczenie usług turystycznych powinna zawierać również podstawy prawne umowy i konsekwencje prawne wynikające z umowy. Apolonia Gabrych w ust. 14 „Warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych” jednoznacznie odsyła w razie wystąpienia kwestii, które nie zostały uregulowane w umowie do kodeksu cywilnego. W stosowanym przez Przedsiębiorcę wzorcu umowy wraz z załącznikami uczestnictwa brak jest również odesłania w sprawach nieuregulowanych do ustawy o usługach turystycznych. Brak jest zatem wskazania jako podstawy prawnej umowy ustawy o usługach turystycznych . Porównanie treści wzorca umowy z zapisami art. 14 ust. 2 pkt. 10 ustawy o usługach turystycznych wskazuje, że kształtuje on prawa konsumenta w sposób sprzeczny z obowiązującym prawem. Ustawa o usługach turystycznych szczegółowo reguluje obowiązki organizatora imprez turystycznych w stosunku do klientów korzystających z jego oferty. Określa ona niezbędne informacje, które organizator turystyki ma obowiązek przedstawić konsumentom przed podpisaniem umowy. Informacje podawane klientowi muszą być przedstawione w sposób jasny i zrozumiały. Ponadto wspomniana ustawa określa niezbędne elementy umowy o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych. Ustala obowiązki i prawa stron wspomnianej wyżej umowy. Celem wprowadzenia do przedmiotowej ustawy szczegółowych zapisów nakładających na organizatorów imprez turystycznych określone obowiązki ma na celu zapewnienie konsumentowi-klientowi należytej ochrony przed silniejszą stroną umowy, jaką jest niewątpliwie organizator imprezy turystycznej. Świadczy o tym bezwzględnie wiążący charakter tych przepisów. Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 10 ustawy o usługach turystycznych umowa powinna określać podstawy prawne umowy i konsekwencje prawne wynikające z umowy. Zauważyć należy, iż podstawy prawne przedmiotowej umowy reguluje art. 11 ustawy o usługach turystycznych w brzmieniu: w zakresie nieuregulowanym ustawą do umów z klientami zawieranych przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. Zamieszczenie we wzorcu umowy odniesienia do ustawy o usługach turystycznych lub k.c. jest niezwykle istotne dla konsumenta, który w ten sposób zyskuje informację, jakie akty prawne regulują jego prawa i obowiązki w sprawach nieuregulowanych w umowie. Tymczasem w treści ocenianego wzorca umowy brak jest informacji, że w sprawach nieuregulowanych ma zastosowania ustawa o usługach turystycznych lub ewentualnie inne przepisy prawa nie tylko powoduje niedoinformowanie konsumentów w zakresie korzystania z przyznanych im uprawnień, ale przede wszystkim, sankcjonuje postanowienia wzorca umowy mniej korzystne niż przewiduje to ustawa o usługach turystycznych. 16 Zgodnie z powyższym wykazano, iż sprzeczność ww. postanowienia umowy z przepisami art. 14 ust. 2 pkt 10 ustawy o usługach turystycznych stanowi o bezprawności działania Apolonii Gabrych. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna dla uznania działań przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Ad c) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, przepis art. 24 ust. 3 wskazuje jednak, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem narażenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Nie ulega wątpliwości, że działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Natomiast przez interes zbiorowy należy rozumieć interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest zatem ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów lub gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość, chociażby tylko potencjalna, wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem lub zagrożeniem naruszenia praw znacznej, potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów – potencjalnych klientów Apolonii Gabrych. W omawianym przypadku naruszenie lub zagrożenie naruszenia praw znacznej, potencjalnie nieograniczonej grupy konsumentów przejawiało się w możliwości zawarcia przez konsumentów umowy o świadczenie usługi turystycznej przez Apolonii Gabrych na podstawie wzoru „Umowa – Zgłoszenie udziału w imprezie turystycznej” przy której podpisywaniu konsumenci otrzymywali i akceptowali również „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” oraz „Warunki uczestnictwa w kolonii, obozie młodzieżowym, zimowisku organizowanym przez „Przygoda Adventure” B.U.T.”, obowiązujące w stosunku do zamawianej usługi. Jak wykazano w niniejszej Decyzji, wzorzec umowy stosowany przez Przedsiębiorcę w obrocie konsumenckim zawierał postanowienia umowne tożsame z postanowieniami uznanymi przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i wpisanymi do Rejestru oraz postanowienie sprzeczne z normą zawartą w art. 14 ust. 2 pkt. 10 ustawy o usługach turystycznych. Zbiorowy interes realizuje się natomiast poprzez fakt, iż potencjalnie wszyscy zainteresowani ofertą Przedsiębiorcy konsumenci lub też konsumenci, którzy korzystają z usług świadczonych przez Apolonię Gabrych na podstawie zawartych z nią umów, byli narażeni na niebezpieczeństwo związania wzorcem umowy, który zawiera postanowienia umowne tożsame z niedozwolonymi postanowieniami umownymi, a zatem postanowienia bezprawnie godzące w zbiorowe interesy konsumentów oraz sprzeczne z ustawą o usługach turystycznych. Należy podkreślić, że w rozpatrywanym stanie faktycznym bezprawne zachowanie Przedsiębiorcy nie dotyczyło interesów poszczególnych konsumentów, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz naruszało 17 uprawnieniami szerokiego kręgu usługobiorców, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów Apoloni Gabrych. Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny a nie faktyczny, zatem uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż określenie stałego czy zamkniętego katalogu interesów konsumentów nie jest możliwe, ani też zasadne. 2 Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy. Z przedstawionych powyżej rozważań znajdujących potwierdzenie zarówno w orzecznictwie, jak i literaturze przedmiotu wynika, że okoliczność faktycznego naruszenia dokonana w indywidualnych przypadkach nie jest czynnikiem decydującym dla oceny, czy dane działanie godzi w zbiorowy interes konsumentów. Działanie podejmowane w ramach niniejszego postępowania w ramach realizacji interesu publicznego nie dotyczy sytuacji pojedynczych konsumentów, lecz zaburzeń na rynku, w rozumieniu negatywnych zjawisk charakteryzujących jego funkcjonowanie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie, sygn. VI ACa 196/06). Podejmowane przez Prezesa Urzędu działania mają przeciwdziałać tak rozumianym dysfunkcjom rynkowym także poprzez kształtowanie właściwych postaw rynkowych, wyznaczając wymagane i oczekiwane standardy zachowań uczestników rynku. Bezprawna praktyka, której dopuściła się Apolonia Gabrych godzi w pojmowane w ten abstrakcyjny sposób interesy konsumentów. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna dla uznania działań przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu określonych praktyk przedsiębiorcy za naruszające zbiorowe interesy konsumentów i nakazaniu zaniechania ich stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tej ustawy. W trakcie postępowania wyjaśniającego oraz postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Apolonia Gabrych uznała tożsamość zakwestionowanych klauzul z tymi wpisanymi do Rejestru oraz bezprawność braku zamieszczenia podstawy prawnej umowy i zaprzestała stosowania tych praktyk. Podniosła, iż w stosunku do wykonanych już umów o zorganizowanie imprezy turystycznej nie stosowała omawianych postanowień umownych i dlatego też nie można mówić o naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów w przeszłości, a jedynie w przyszłości. W związku z powyższym Apolonia Gabrych zobowiązała się do zaniechania stosowania kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień wzorca umowy oraz wniosła o wydanie decyzji w trybie art. 28 o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu nie uwzględnił wniosku Apolonii Gabrych o wydanie decyzji zobowiązującej Przedsiębiorcę do podjęcia określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów na podstawie art. 28 ustawy o okik. Zgodnie z treścią art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów decyzja zastosowania ww. przepisu należy wyłącznie do Prezesa Urzędu. 2 M. Szydło, Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy 2004/17/791 18 Prezes Urzędu uznał, że zebrany w postępowaniu wyjaśniającym materiał dowodowy, w świetle obowiązującego orzecznictwa, jest wystarczający do stwierdzenia stosowania przez Przedsiębiorcę praktyki ograniczającej konkurencję. Tym samym nie ma potrzeby zastosowania art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, specyficznego środka zmierzającego do polubownego rozstrzygnięcia powstałego sporu. Ponadto rynek usług turystycznych był wielokrotnie kontrolowany przez Prezesa Urzędu a wyniki kontroli były przekazywane opinii publicznej i stowarzyszeniom organizatorów turystyki. Należy nadmienić, że Rejestr jest jawny a dostęp do niego nie jest niczym ograniczony. Nadmienić również należy, iż Przedsiębiorca winien znać normy prawne wynikające z ustawy o usługach turystycznych, a w szczególności tą z art. 14 ust. 1 pkt. 10. W związku z powyższym Apolonia Gabrych była dobrze poinformowana o praktykach naruszających zbiorowe interesy konsumentów stosowanych na rynku usług turystycznych i przy dołożeniu należytej staranności mogła usunąć ze stosowanego przez siebie wzorca umowy bezprawne postanowienia bez potrzeby wszczynania przeciwko niej postępowania administracyjnego. Należy również podkreślić, iż wydanie decyzji zobowiązującej jest możliwe w sytuacji gdy naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów da się zapobiec. Nie jest zatem możliwe wydanie przedmiotowej decyzji gdy działania Przedsiębiorcy naruszające zbiorowe interesy konsumentów miały charakter jednorazowy i nie są obecnie kontynuowane, a wywołane nim skutki, w postaci stosowania niedozwolonych klauzul oraz braku poinformowania konsumentów o podstawie prawnej zawarcia umowy, są nieodwracalne. Zdaniem Prezesa Urzędu z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku działań Przedsiębiorcy, kwestionowanych w niniejszym postępowaniu. Mając na uwadze powyższe Prezes Urzędu orzekł jak w I sentencji niniejszej decyzji. Zwrot kosztów postępowania. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 tej ustawy, jeżeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu i w jego wyniku Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów tejże ustawy, przedsiębiorca lub związek przedsiębiorców, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie antymonopolowe zostało wszczęte z urzędu. W jego wyniku Prezes Urzędu w punkcie I sentencji przedmiotowej decyzji stwierdził naruszenie przez Apolonię Gabrych art. 24 ust. 1 i 2 oraz pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespondencją. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił obciążyć Apolonię Gabrych kwotą kosztów w wysokości 22,60 zł (słownie: dwadzieścia dwa złotych 60/100). W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił jak w III sentencji niniejszej decyzji. Umorzenie postępowania. 19 W postępowaniu w sprawie stosowania przez Apolonię Gabrych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Prezes Urzędu zakwestionował działania Przedsiębiorcy polegające na stosowaniu: w załączniku stanowiącego integralną część wzorca umowy o nazwie „Umowa – Zgłoszenie udziału w imprezie turystycznej”, pod nazwą „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych” postanowień o następującej treści: „Organizator nie odpowiada za bagaż oraz rzeczy osobiste Uczestnika”. , które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c.. W ocenie Prezesa Urzędu, wskazane powyżej działania Przedsiębiorcy nie mogą zostać uznane za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zauważyć należy, iż powyższe postępowanie zostało wszczęte w następstwie zawiadomienia otrzymanego od Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej w Łodzi o możliwości stosowania przez Przedsiębiorcę wzorca umów zawierającego zapisy mogące nosić znamiona klauzul niedozwolonych, które naruszają i ograniczają prawa konsumentów. Do materiałów tych załączone były wzorce umów stosowane przez Apolonię Gabrych, w tym wzorzec z ww. postanowieniem. W trakcie niniejszego postępowania przekazane przez Apolonię Gabrych wzory umów obowiązujące od 2 lat nie zawierały w swojej treści ww. postanowienia o treści: „ Organizator nie odpowiada za bagaż oraz rzeczy osobiste Uczestnika ”. Prezes Urzędu nie wszczyna postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, jeżeli od końca roku, w którym zaprzestano ich stosowania, upłynął rok (art. 105 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Powyższa kompetencja stanowi wyraz dostosowania działań organu antymonopolowego do zasady szybkości, rządzącej postępowaniem antymonopolowym, zadaniem Prezesa Urzędu jest bowiem doprowadzenie do szybkiej eliminacji bezprawnych praktyk przedsiębiorców godzących w zbiorowe interesy konsumentów. Pewne czynniki powodują jednak, że zadanie to może stać się znacznie utrudnione, a w konsekwencji również niecelowe. Ma to miejsce w sytuacji, gdy od zaprzestania ich stosowania upłynął wystarczający okres (jeden rok). W związku z tym niepotrzebne staje się prowadzenie postępowania zmierzającego do wydania orzeczenia nakładającego obowiązek zaprzestania stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jeżeli zatem przez wskazany w art. 105 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jeden rok nie wszczęto postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i jednocześnie praktyka taka nie była przez przedsiębiorcę stosowana, należy uznać, że nie istnieje zagrożenie interesu publicznego (art. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), które warunkuje jego ochronę w postępowaniu i jego wszczęcie należy uznać za niecelowe. Celem postępowania w tych sprawach jest bowiem eliminacja bezprawnych praktyk z obrotu, a w sytuacji stwierdzenia zaprzestania ich stosowania przez tak długi okres, zmniejsza się praktyczne znaczenie takiej decyzji dla ochrony interesów konsumentów. W wyniku upływu określonego czasu od zaprzestania stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niemożliwe staje się również właściwe ustalenie skutków ich stosowania. Wobec tego należy wskazać brak praktycznego znaczenia faktu wydania tej decyzji dla ochrony interesów konsumentów, jak też celu prowadzenia takiego postępowania po tak 20 długim okresie, jaki upłynął od zaprzestania stosowania przez przedsiębiorcę bezprawnych praktyk. W związku z faktem, iż Prezes Urzędu w aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie posiada kompetencji do wydania decyzji, w której stwierdza, że dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów, konieczne jest zatem umorzenie postępowania w przedmiotowym zakresie. Na podstawie dokonanych ustaleń faktycznych, Prezes Urzędu uznał, że w przypadku postanowienia umownego opisanego szerzej w punkcie III sentencji decyzji zachodzą przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego we wskazanym wyżej zakresie, a w związku z tym konieczność wydania decyzji o umorzeniu postępowania zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – zwanego dalej „k.p.a.”) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Okoliczność wskazującą na bezprzedmiotowość, jakim dotknięte jest postępowanie w tym zakresie, stanowi brak stosowania przez Apolonię Gabrych działań określonych w treści ww. zarzutów. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania na tej podstawie jest obligatoryjne, co oznacza, iż ustalenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ brak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, iż przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organami administracyjnymi. Przesłanką umorzenia postępowania jest brak któregokolwiek z elementów w odniesieniu co do strony podmiotowej jak i przedmiotowej postępowania. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a w związku z tym nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe, orzeka się jak w pkt IV sentencji decyzji. Koszty niniejszego postępowania Apolonia Gabrych jest obowiązana wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231 000000 w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem 21 Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Jednak w przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w III sentencji niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 28 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego, przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Apolonia Gabrych Biuro Usług Turystycznych „Przygoda Adventure” ( tajemnica Przedsiębiorcy )