RKR-25/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE 31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5, Tel/fax (012) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-13/09/MS/2009 Kraków, dnia 10 listopada 2009r. DECYZJA Nr RKR – 25/2009 Na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, umarza się jako bezprzedmiotowe postępowanie - wszczęte z urzędu w dniu 10.09.2009r. - w sprawie stosowania przez Marcina Siwczyńskiego wykonującego działalność gospodarczą pod firmą Europejskie Centrum Edukacyjne „Akson” z siedzibą w Krakowie, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu w obrocie z konsumentami we wzorcu umowy – „Zgłoszenie na kurs „Wiedza na start”, Wzór A” oraz „Wiedza na start”, Wzór B” postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień umownych uznanych za niedozwolone, tj. pod zarzutem naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 w/w ustawy o ochronie (…). UZASADNIENIE W związku ze skargą konsumenta Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej „Prezesem UOKIK” lub „organem antymonopolowym” przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy warunki umów zawieranych w obrocie z konsumentami przez Marcina Siwczyńskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Europejskie Centrum Edukacyjne „AKSON”, z siedziba w Krakowie – zwanego dalej „Przedsiębiorcą” - nie naruszają chronionych prawnie interesów konsumentów, tj. czy są zgodne z przepisami powołanej na wstępie ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” oraz przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi wzorców umów. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że Przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, której przedmiotem jest działanie wspomagająca edukacje, pozaszkolne formy edukacji, nauka języków obcych na obszarze całego kraju, a zwłaszcza województwa małopolskiego. Dokonana analizy wzorców umów stosowanych przez Przedsiębiorcę w obrocie z konsumentami wykazała, że we wzorcach tych zawarte są postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. W związku z powyższym Prezes UOKIK postanowieniem. Nr RKR-138/2009 z dnia 10.09.2009r wszczął z urzędu postępowanie w sprawie naruszenia przez 2 Przedsiębiorcę art. 24 ust 1 i ust. 2 pkt 1 w/w ustawy o ochronie (…), tj. stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na : 1. stosowaniu w obrocie z konsumentami we wzorcu umowy – „Zgłoszenie na kurs „Wiedza na start”, Wzór A” postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień umownych uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści : 1) „Nie rozpoczęcie lub przerwanie nauki przez płatnika lub uczestnika kursu, nie wpływa na obowiązki płatnika określone w par. 2 ust. 3 niniejszej umowy, nie pomniejsza wartości kursu określonej w zgłoszeniu na kurs oraz nie powoduje wygaśnięcia innych roszczeń finansowych ze strony Centrum wobec płatnika.” (§ 8 wzorca umowy ) – wpisanego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją nr 800, 960; 2) „W przypadku istotnego pogorszenia się sytuacji materialnej płatnika (udokumentowanej) i związanej z tym czasowej niemożności uiszczania przez ten czas opłat w wysokości określonej w punkcie IV b zgłoszenia , Centrum może przesunąć termin opłat lub obniżyć wysokość opłat, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach odstąpić od ich pobierania.” (§ 9 wzorca umowy ) – wpisanego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją nr 493, 807, 813; 3) „Wszystkie spory wynikłe na tle postanowień niniejszej umowy strony będą starały się rozstrzygać w sposób polubowny. W przypadku nie dojścia do porozumienia, sądem właściwym do rozstrzygania wszelkich sporów będzie sąd właściwy dla siedziby instytutu.” (§ 15 wzorca umowy ) – wpisanego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją nr 41, 77, 388, 397, 801. 2. stosowaniu w obrocie z konsumentami we wzorcu umowy – „Zgłoszenie na kurs „Wiedza na start” Wzór B” postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień umownych uznanych za niedozwolone tj. postanowień o treści : 1) „ W przypadku zawarcia umowy – zgłoszenie na Kurs, rezygnacja przez płatnika z kursu po zawarciu umowy dopuszczalna jest jedynie z ważnych przyczyn i musi pod rygorem nieważności zostać dokonana na piśmie. Za ważne przyczyny uznawane będą w szczególności : trwająca dłużej niż pół roku choroba uczestnika kursu (potwierdzona zaświadczeniem lekarskim), śmierć uczestnika kursu, stała zmiana miejsca zamieszkania wraz z przemeldowaniem uczestnika kursu w trakcie jego trwania do innej miejscowości lub państwa, uniemożliwiająca realizację Programu.” (§ 7 ust. 1 wzorca umowy ) – wpisanego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją nr 775, 807; 2) „W przypadku skuteczniej rezygnacji z kursu w czasie jego trwania Płatnikowi przysługiwał będzie zwrot kwoty odpowiadającej części opłaty za kurs proporcjonalnej do niezrealizowanych elementów pomniejszonej o kwotę odszkodowania za rezygnację z kursu w wysokości 30% jego wartości.” (§ 7 ust. 2 wzorca umowy ) – wpisanego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją nr 782; 3) „W przypadku istotnego pogorszenia się sytuacji materialnej płatnika (udokumentowanej) i związanej z tym czasowej niemożności uiszczania przez ten czas opłat w wysokości określonej w punkcie IV b zgłoszenia , Centrum może przesunąć termin opłat lub obniżyć wysokość opłat, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach odstąpić od ich pobierania.” (§ 9 wzorca umowy ) 3 – wpisanego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją nr 493, 807, 813. Pismem z dnia 10.09.2009r., wysłanym na adres siedziby Prezes UOKIK zawiadomił Przedsiębiorcę o wszczęciu postępowania oraz wezwał do udzielania dodatkowych wyjaśnień. Pismo to zostało zwrócone przez pocztę jako nieodebrane, w związku z czym organ antymonopolowy wysłał ponownie zawiadomienie na adres miejsce wykonywanej przez Przedsiębiorcę działalności gospodarczej. Również to zawiadomienie nie zostało odebrane, a poczta zwróciła je z adnotacją „adresat wyprowadził się”. W związku z powyższym organ antymonopolowy wystąpił do Urzędu Miasta Krakowa o wskazanie aktualnej siedziby Przedsiębiorcy. W dniu 21.10.2009r. Prezes UOKIK otrzymał od Urzędu Miasta Krakowa informację, że Przedsiębiorca został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej w dniu 31.08.2009r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił i zważył, co następuje. Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego. A zatem posiadanie przez podmiot naruszający przepisy ustawy o ochronie (…) statutu przedsiębiorcy jest warunkiem koniecznym do wszczęcia postępowania na podstawie przepisów tej ustawy i ewentualnego zastosowania sankcji w niej określonych. Postępowanie w sprawach naruszenia zbiorowych interesów konsumentów podobnie jak każde inne postępowanie administracyjne, toczy się z udziałem osób mających przymiot strony. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o ochronie (…), stroną postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów jest każdy, wobec kogo zostało wszczęte postępowanie w sprawie stosowania tych praktyk Zgodnie natomiast z przepisem art. 24 ust. ust. 2, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Przepis 24 ustawy o ochronie (…) ustanawiający zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stosuje się zatem jedynie do przedsiębiorców lub ich związków. Zawarta w art. 4 pkt 1 tej ustawy definicja przedsiębiorcy obejmuje przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także: osobę fizyczną, osobę prawną, a także osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu. W niniejszej sprawie Prezes UOKIK postawił zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów Przedsiębiorcy - Marcinowi Siwczyńskiemu wykonującemu działalność gospodarczą pod nazwą Europejskie Centrum Edukacyjne „Akson”. Prowadząc postępowanie organ antymonopolowy ustalił, że Marcin Siwczyński utracił statut przedsiębiorcy w dacie wykreślenia go z ewidencji działalności gospodarczej, co nastąpiło w dniu 31.08.2009r., a więc przed wszczęciem przez Prezesa UOKIK 4 niniejszego postępowania. Podkreślenia wymaga, że okoliczność ta nie była znana organowi antymonopolowemu w dacie wydania postanowienia o wszczęciu postępowania. Stosownie do treści art. 83 ustawy o ochronie (…) do postępowania przed Prezesem UOKIK - w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, stosuje się przepisy K.p.a. Zgodnie z art. 105 k.p.a., jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaję decyzję o umorzeniu postępowania. W świetle stanowiska doktryny bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do jej istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione dopiero w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organem administracji. (vide: B. Adamiak, J. Borkowski, „Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz” C.H. BECK 1996, str. 462). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24.04.2003r. (sygn. akt III SA 2225/01) podniósł, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie przesłanką umorzenia postępowania antymonopolowego, przemawiającą za jego bezprzedmiotowością jest brak legitymacji biernej po stronie Marcina Siewczyńskiego na skutek zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej, tj. brak statusu przedsiębiorcy w dacie wszczęcia niniejszego postępowania. Skutkuje to brakiem przesłanki, od spełnienia której uzależniona jest dopuszczalność stosowania wobec niego przepisów ustawy o ochronie (…) i wszczęcia na jej podstawie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Mając na uwadze ustalenia postępowania antymonopolowego oraz fakt, że ustawa antymonopolowa nie zawiera przepisów, które należałoby zastosować w powyższych okolicznościach (w sprawie nie wystąpiły przesłanki, które nakazywałyby umorzenie postępowania w trybie art. 75 ustawy), orzeczono jak w sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury UOKiK w Krakowie. z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz Dyrektor Delegatury Otrzymują: 1 x Marcin Siwczyński, ul. Czerwieńskiego 10/6, 30-349 Kraków, 1 x a/a