RŁO-12/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w Ł ODZI Aleja Pi ł sudskiego 8 90-051 Ł ód ź , P - 73 Tel. (0-42) 636-36-89, Fax (0-42) 636-07-12 E-mail: lodz@uokik.gov.pl R Ł O/61-26/06/TD Ł ód ź , dnia 6 kwietnia 2007 r. DECYZJA Nr R Ł O 12/2007 Na podstawie art. 23e ust. 2 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz. U. 2005 r., Nr 244, poz. 2080, ze zm.: Dz. U. z 2006 r. Nr 157, poz.1119, Dz. U. z 2006 r. Nr 170, poz. 1217 i Dz. U. z 2006 r. Nr 249, poz. 1834) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002 r., Nr 18, poz. 172, zm. Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Politechnice Ś wi ę tokrzyskiej z siedzib ą w Kielcach, Al. Tysi ą clecia Pa ń stwa Polskiego 7, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Politechniki Ś wi ę tokrzyskiej polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcu umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych postanowienia umownego o nast ę puj ą cej tre ś ci: „ Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych przez studenta pomimo zaistnia ł ych okoliczno ś ci okre ś lonych w par. 7 ust. 2 pkt 2 ”, które jest to ż same z postanowieniem umownym wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.) i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 29 stycznia 2007 r. Uzasadnienie W dniu 4 pa ź dziernika 2006 r. do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Ł odzi wp ł yn ęł a skarga Pana Arkadiusza Doczyka Przewodnicz ą cego Parlamentu Studentów Rzeczypospolitej Polskiej wskazuj ą ca na stosowanie przez Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą z siedzib ą w Kielcach (zwana dalej równie ż : „Uczelnia”) niedozwolonych postanowie ń umownych we wzorcach umów zawieranych ze studentami. W zwi ą zku z tym, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: ,,Prezes Urz ę du”) wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce w celu ustalenia, czy mia ł o miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów na rynku us ł ug edukacyjnych. W toku tego post ę powania dokonano analizy postanowie ń umownych wzorca umowy pn. .,,Umowa nr ...200... dotycz ą ca op ł at za ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych” stosowanego przez Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą w umowach zawieranych z konsumentami – studentami Uczelni. Przedmiotowa kontrola dotyczy ł a tre ś ci warunków umów, których wykorzystanie stanowi ć mog ł o praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 1 i ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwana dalej: „ustawa o okik”). W celu wyeliminowania stwierdzonych nieprawid ł owo ś ci, o których mowa wy ż ej, konieczne i uzasadnione by ł o podj ę cie dzia ł a ń administracyjnych chroni ą cych s ł abszych uczestników rynku us ł ug edukacyjnych – konsumentów. W dniu 20 listopada 2006 r. Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du Postanowieniem Nr 1/61-26/06 post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., poprzez stosowanie we wzorcu umowy postanowienia umownego o nast ę puj ą cej tre ś ci: „ Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych przez studenta pomimo zaistnia ł ych okoliczno ś ci okre ś lonych w par. 7 ust. 2 pkt 2 ”, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 804 ( na mocy wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt XVII Amc 9/05) – (dowód: karta 1). Prezes urz ę du zawiadomi ł Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą o wszcz ę ciu post ę powania (dowód: karta nr 2). Postanowieniem nr 2/61-26/06 z dnia 20 listopada 2006 r. Prezes Urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów w prowadzonym post ę powaniu dokumenty zebrane w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym t. j. pismo Ldz. D-158/06 Politechniki Ś wi ę tokrzyskiej z dnia 25 pa ź dziernika 2006 r. wraz z za łą cznikami oraz pismo L.dz. D-175/06 Politechniki Ś wi ę tokrzyskiej z dnia 14 listopada 2006 r. wraz z za łą cznikami ( dowód: karty nr 4-23 ), o czym zawiadomi ł Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą ( dowód : karta nr 24 ). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania Politechnika Ś wi ę tokrzyska w pi ś mie z dnia 4 grudnia 2006 r. ustosunkowa ł a si ę do przedstawionych zarzutów ( dowód: pismo L. dz. D-196/06 - karta nr 27 ). Zdaniem Uczelni zarzut Prezesa Urz ę du jest nietrafny. Sformu ł owanie „skre ś lenie z listy studentów” stosowane w § 7 ust. 2 pkt 2 wzorca umowy nie mo ż e by ć uto ż samiane z tre ś ci ą klauzuli umieszczonej w rejestrze pod nr 804. Uczelnia wyja ś ni ł a nast ę puj ą co swoje stanowisko: Cytowany przepis §7 ust. 2 pkt 2 umowy stanowi, ż e rozwi ą zanie umowy mo ż e nast ą pi ć mi ę dzy innymi w przypadku skre ś lenia studenta z listy studentów zgodnie z Regulaminem Studiów. Po analizie obligatoryjnych powodów tego skre ś lenia zapisanych w § 19 Regulaminu Studiów i powodów fakultatywnych okre ś lonych w § 20 tego ż Regulaminu mo ż na wyprowadzi ć wniosek, ż e jedynym powodem, dla którego skre ś lenie studenta z listy studentów Politechniki Ś wi ę tokrzyskiej wi ąż e si ę z odmow ą zwrotu uiszczonego czesnego jest wydalenia studenta z Uczelni w wyniku przeprowadzonego post ę powania dyscyplinarnego. Tak sformu ł owane znaczenie s ł owa ,,skre ś lenie” nie mo ż e by ć porównywalne z tre ś ci ą klauzuli niedozwolonej, wpisanej do rejestru pod poz. 804, zarówno w brzmieniu literalnym jak i co do to ż samo ś ci znaczenia. Zdaniem Uczelni, nie by ł o intencj ą ustawodawcy i S ą du Najwy ż szego uznanie nagannego zachowania studenta za pozytywne, a dodatkowo pozbawianie go dotkliwo ś ci finansowej z tego tytu ł u. Zdaniem Uczelni zapis § 7 ust. 2 pkt 2 stosowanego przez ni ą 2 wzorca umowy nie mie ś ci si ę tak ż e w katalogu klauzul niedozwolonych okre ś lonych w art. 385 3 k.c. Niezale ż nie od powy ż szego stanowiska Uczelnia poinformowa ł a, i ż kwestionowane przez Prezesa Urz ę du postanowienie umowne zostanie zmienione w taki sposób, ż e § 8 wzorca umowy pn. ,,Umowa nr .../200.. dotycz ą ca op ł at za ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych” otrzyma brzmienie: „W przypadku rozwi ą zania umowy zgodnie z § 7 ust. 2 pkt 2 i 3 w czasie trwania semestru, wniesiona przez studenta op ł ata za zaj ę cia dydaktyczne podlega zwrotowi w wysoko ś ci proporcjonalnej do zaj ęć pozosta ł ych do ko ń ca semestru” . Politechnika Ś wi ę tokrzyska przedstawi ł a Prezesowi Urz ę du poprawiony wzór umowy i poinformowa ł a, i ż dotychczas zawarte umowy zostan ą zmienione aneksem w tej cz ęś ci, która by ł a przedmiotem zarzutu Prezesa Urz ę du. Jednocze ś nie Uczelnia podkre ś li ł a, ż e w dacie wszcz ę cia przedmiotowego post ę powania nie zosta ł y naruszone zbiorowe interesy konsumentów, gdy ż nie zaistnia ł y dotychczas okoliczno ś ci przewidziane w § 7 ust. 2 pkt 2 wzorca umowy (tj. skre ś lenie z listy studentów z przyczyn przewidzianych w Regulaminie). Z tego wzgl ę du Uczelnia wnios ł a o umorzenie post ę powania. W pi ś mie z dnia 1 marca 2007 r. Politechnika Ś wi ę tokrzyska przedstawi ł a kopie osiemdziesi ę ciu dwóch aneksów podpisanych z dotychczasowymi konsumentami pobieraj ą cymi nauk ę na podstawie umów zawartych wed ł ug obowi ą zuj ą cego wcze ś niej wzorca umowy. Przedstawione aneksy wprowadzaj ą do umów m.in. zapis o tre ś ci przytoczonej powy ż ej, tj.: „ W przypadku rozwi ą zania umowy zgodnie z § 7 ust. 2 pkt 2 i 3 w czasie trwania semestru, wniesiona przez studenta op ł ata za zaj ę cia dydaktyczne podlega zwrotowi w wysoko ś ci proporcjonalnej do zaj ęć pozosta ł ych do ko ń ca semestru” . Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Politechnika Ś wi ę tokrzyska z siedzib ą w Kielcach, jest publiczn ą uczelni ą wy ż sz ą , która prowadzi dzia ł alno ść na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz.U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm). Politechnika Ś wi ę tokrzyska zosta ł a utworzona w drodze rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 19 wrze ś nia 1974 r. w sprawie przekszta ł cenia Kielecko – Radomskiej Wy ż szej Szko ł y In ż ynierskiej w Kielcach w Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą (Dz. U. z 1974 r. Nr 34, poz. 200) – ( dowód: karta nr 5 ). Uczelnia jako publiczna uczelnia wy ż sza, na mocy art. 12 tej ustawy posiada osobowo ść prawn ą . Przedmiotem dzia ł alno ś ci Politechniki Ś wi ę tokrzyskiej jest prowadzenie dzia ł alno ś ci dydaktycznej i naukowo-technicznej w zakresie nauk technicznych na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych (dalej zwane: ,,us ł ugi edukacyjne”) - ( dowód: karta nr 5 ). Zgodnie z art. 160 ust. 1 cytowanej wy ż ej ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym organizacj ę i tok studiów oraz zwi ą zane z nimi prawa i obowi ą zki studenta okre ś la regulamin studiów. Natomiast zgodnie z ust. 3 tego przepisu warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta pomi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. W Politechnice Ś wi ę tokrzyskiej obowi ą zuje Regulamin Studiów w Politechnice Ś wi ę tokrzyskiej uchwalony przez Senat Politechniki Ś wi ę tokrzyskiej w dniu 26 kwietnia 2006 r. uchwa łą nr 34/06 . Zgodnie z rozdzia ł em 2, § 2 pkt 1 powy ż szego Regulaminu Uczelnia ś wiadczy nast ę puj ą ce us ł ugi edukacyjne odp ł atnie: ,, a) zaj ę cia na studiach 3 stacjonarnych powtarzane z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce, b) zaj ę cia nieobj ę te planem studiów, c) zaj ę cia na studiach niestacjonarnych” ( dowód: karty nr 34-47) . Uczelnia pobiera op ł aty z nast ę puj ą cych tytu ł ów: ,,1) za zaj ę cia dydaktyczne uj ę te w planie studiów, 2) za dokumentacje dotycz ą c ą przebiegu studiów zgodnie z przepisami wykonawczymi do tej ustawy, 3) za powtarzanie zaj ęć dydaktycznych z powodu niezadowalaj ą cych wyników w nauce zgodnie z tre ś ci ą wydanego w tym zakresie Zarz ą dzenia Rektora w sprawie zasad odp ł atno ś ci za zaj ę cia dydaktyczne, 4) wpisowe – jednorazowo, mieszcz ą ce si ę w op ł acie za zaj ę cia dydaktyczne za pierwszy semestr,5) za post ę powanie zwi ą zane z przyj ę ciem na studia .” ( dowód: karta nr 15). W swojej dzia ł alno ś ci Politechnika Ś wi ę tokrzyska stosuje przy zawieraniu umów na ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych na studiach niestacjonarnych umow ę pn. ,,Umowa dotycz ą ca odp ł atno ś ci za ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych” ( dowód: karty nr 12-23 ), która stanowi wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Uczelnia okre ś la warunki tej umowy jednostronnie. Wzorce umowne s ą przygotowane z góry, przed zawarciem umowy i zawieraj ą gotowe postanowienia umowne, na tre ść których student nie ma wp ł ywu. We wskazanym powy ż ej wzorcu umowy Uczelnia ustali ł a jednostronnie nast ę puj ą ce postanowienie: ,,Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych przez studenta pomimo zaistnia ł ych okoliczno ś ci okre ś lonych w § 7 ust. 2 pkt 2. ” - § 8 ust. 1 Umowy dotycz ą cej odp ł atno ś ci za ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych. Natomiast § 7 ust. 2 pkt 2 powy ż szego wzorca umowy stanowi, ż e: ,, Rozwi ą zanie umowy mo ż e nast ą pi ć z chwil ą :1) obrony pracy dyplomowej, 2 ) skre ś lenia studenta z listy studentów zgodnie z Regulaminem Studiów , 3) pisemnej rezygnacji studenta ze studiów. Regulamin Studiów w § 19 stanowi, ż e student zostaje obligatoryjnie skre ś lony z listy studentów w przypadku, gdy: (dowód: karta nr 41): 1) nie uzyska ł wymaganej liczby punktów kredytowych na pierwszym roku studiów, 2) nie uzyska ł pozytywnej oceny z zaliczenia lub egzaminu komisyjnego, 3) nie podj ął studiów, 4) z ł o ż y ł pisemne o ś wiadczenie o rezygnacji ze studiów, 5) zosta ł ukarany kar ą dyscyplinarn ą wydalenia z uczelni, a tak ż e, zgodnie z § 20 Regulaminu Studiów, w przypadku, gdy: 1) student studiów niestacjonarnych nie dokona ł w terminie op ł aty za nauk ę , 2) student nie z ł o ż y ł w wyznaczonym terminie indeksu wraz z kart ą egzaminacyjn ą do dziekanatu, 3) dotychczasowe zaawansowanie w studiach dziennych praktycznie wyklucza ich uko ń czenie w przewidzianych terminach, 4) student nie zosta ł w wyznaczonym terminie wpisany na kolejny semestr i jednocze ś nie nie przed ł o ż y ł wniosku o urlop, 5) student nie z ł o ż y ł w terminie pracy dyplomowej, 6) student nie zda ł egzaminu dyplomowego w drugim terminie, 7) student nie obroni ł pracy dyplomowej w drugim terminie. Ponadto ustalono, ż e S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: ,, S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów”) w wyroku z dnia 17 maja 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 9/05) uzna ł za niedozwolone nast ę puj ą ce postanowienie: 4 „ W przypadku rezygnacji ze studiów w Wy ż szej Szkole Wychowania Fizycznego i Turystyki w Sopocie lub w przypadku skre ś lenia z listy studentów z przyczyn regulaminowych wp ł acone czesne za dany semestr i wszystkie poprzednie nie podlega zwrotowi” . W pi ś mie z dnia 4 grudnia 2006 r. Politechnika Ś wi ę tokrzyska przedstawi ł a Prezesowi Urz ę du nowy, poprawiony wzór umowy pn. ,,Umowa dotycz ą ca odp ł atno ś ci za ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych” stosowany w obrocie z konsumentami. W powy ż szym wzorcu umowy w miejsce dotychczasowego § 8 ust. 1 i ust. 2 , który zosta ł skre ś lony wpisano § 8 w brzmieniu: „W przypadku rozwi ą zania umowy zgodnie z § 7 ust. 2 pkt 2 i 3, w czasie trwania semestru, wniesiona przez studenta op ł ata za zaj ę cia dydaktyczne podlega zwrotowi w wysoko ś ci proporcjonalnej do ilo ś ci zaj ęć pozosta ł ych do ko ń ca semestru” (dowód: karta nr 30). Uczelnia poinformowa ł a, i ż zawarte dotychczas umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych zostan ą zmienione aneksem w tej cz ęś ci, która by ł a przedmiotem zarzutu Prezesa Urz ę du . W pi ś mie z dnia 1 marca 2007 r. Politechnika Ś wi ę tokrzyska przedstawi ł a potwierdzone za zgodno ść kopie ww. aneksów, nosz ą cych dat ę 29 stycznia 2007 r. Punkt I.4. ka ż dego z aneksów aneksu ma nast ę puj ą c ą tre ść : Aneks wprowadza do umowy nast ę puj ą ce zmiany: §8 otrzymuje brzmienie: „ W przypadku rozwi ą zania umowy zgodnie z § 7 ust. 2 pkt 2 i 3 w czasie trwania semestru, wniesiona przez studenta op ł ata za zaj ę cia dydaktyczne podlega zwrotowi w wysoko ś ci proporcjonalnej do zaj ęć pozosta ł ych do ko ń ca semestru” . Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o okik przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Przepis art. 23a ust. 2 ww. ustawy zawiera otwarty katalog dzia ł a ń stanowi ą cych praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Ustawodawca wskazuje w tym przepisie, i ż praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Stwierdzenie praktyki okre ś lonej w art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy o okik wymaga wykazania, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie trzy przes ł anki: 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy, 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci, 3) godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Art. 4 pkt 1 lit. a ustawy o okik stanowi, ż e ilekro ć w ustawie si ę mówi o przedsi ę biorcy to rozumie si ę przez to tak ż e: osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą oraz jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej. Politechnika Ś wi ę tokrzyska dzia ł a w oparciu o cytowan ą ustaw ę Prawo o szkolnictwie wy ż szym oraz rozporz ą dzenie Rady Ministrów z dnia 19 wrze ś nia 1974 r. w sprawie przekszta ł cenia Kielecko-Radomskiej Wy ż szej Szko ł y In ż ynierskiej w Kielcach w Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą (Dz. U. z 1974 r. Nr 34, poz. 200). Uczelnia na mocy art. 12 tej ustawy posiada osobowo ść prawn ą . 5 Podstawowe zadania uczelni wy ż szej ( zarówno publicznej jak i niepublicznej ) okre ś la art. 13 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym. Ustawa wymienia mi ę dzy innymi nast ę puj ą ce zadania szko ł y wy ż szej: - kszta ł cenie studentów w celu ich przygotowania do pracy zawodowej, - wychowywanie studentów w poczuciu odpowiedzialno ś ci za pa ń stwo polskie, za poszanowanie praw cz ł owieka, - upowszechnianie i pomna ż anie osi ą gni ęć nauki, kultury narodowej i techniki, w tym poprzez gromadzenie i udost ę pnianie zbiorów bibliotecznych i informacyjnych, - dzia ł anie na rzecz spo ł eczno ś ci lokalnych i regionalnych. S ą to zadania o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – por. wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu S ą d stwierdza m. in. - przedmiotem dzia ł ania szko ł y niepublicznej s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, tj. edukacja. Przedmiotem dzia ł ania Politechniki Ś wi ę tokrzyskiej s ą us ł ugi edukacyjne w zakresie wskazanym w § 2 rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 19 wrze ś nia 1974 r. w sprawie przekszta ł cenia Kielecko - Radomskiej Wy ż szej Szko ł y In ż ynierskiej w Kielcach w Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą . Ś wiadczenie tych us ł ug ma charakter u ż yteczno ś ci publicznej. Wobec powy ż szego nale ż y uzna ć , ż e Politechnika Ś wi ę tokrzyska jako publiczna uczelnia wy ż sza ś wiadcz ą ca us ł ugi edukacyjne o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit.a ustawy o okik. W zwi ą zku z tym pierwsza przes ł anka art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Ad 2) Bezprawno ść jest to sprzeczno ść zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi wi ę c o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym jako ca ł o ś ci ą . Poj ę cie porz ą dek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z normy prawnej, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm moralnych i obyczajowych okre ś lanych jako zasady wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezale ż nym od wyst ą pienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Przy ocenie bezprawno ś ci rozwa ż enia wymaga kwestia, czy czyn by ł zgodny, czy te ż niezgodny z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego tj. normami prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego a tak ż e z nakazami i zakazami wynikaj ą cymi z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego. Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, przepis art. 23a ust. 2 ustawy o okik zawiera przyk ł adowy katalog praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do ww. przepisu, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego. Na mocy art. 479 45 k.p.c. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowi ą zany przesy ł a ć Prezesowi Urz ę du odpis ka ż dego prawomocnego wyroku uwzgl ę dniaj ą cego powództwo o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone. Na podstawie takich wyroków, Prezes Urz ę du jest zobowi ą zany do prowadzenia rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasad ę jawno ś ci rejestru. Jawno ść rejestru oznacza, ż e jest on dost ę pny dla ka ż dego zainteresowanego, czyli ka ż dy ma do niego prawo wgl ą du. Skutkiem formalnej jawno ś ci rejestru jest niemo ż no ść zas ł aniania si ę nieznajomo ś ci ą dokonanych w nim wpisów. 6 W rejestrze tym przytacza si ę tre ść postanowie ń wzorców umowy uznanych przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. W ocenie Prezesa Urz ę du wpisanie postanowienia do rejestru, o którym mowa wy ż ej, oznacza, ż e od tej chwili postanowienia te s ą zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowie ń wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. dotyczy nie tylko tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu zapad ł wyrok w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, lecz równie ż innych przedsi ę biorców z danej bran ż y. Za takim uj ę ciem przemawia podstawowy cel post ę powania w sprawach o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usuni ę cie z obrotu postanowie ń , które S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone. Chodzi bowiem o to, by konsumenci nie byli nara ż eni na te postanowienia w przysz ł o ś ci w umowach zawieranych z innymi przedsi ę biorcami. Ponadto, zdaniem Prezesa Urz ę du, zakaz stosowania niedozwolonych postanowie ń wpisanych do ww. rejestru dotyczy tak ż e postanowie ń podobnych. Przedsi ę biorcy stosuj ą bowiem postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu s ą ró ż ne. W zwi ą zku z tym, zakazane jest te ż stosowanie postanowienia, którego zakres jest to ż samy z zakresem postanowienia wpisanego do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Nie jest konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść tych postanowie ń . Stanowisko Prezesa Urz ę du znajduje uzasadnienie w orzecznictwie. S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) wskaza ł , i ż stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. S ą d Najwy ż szy uzna ł równie ż , i ż je ż eli S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna okre ś lon ą klauzul ę za niedozwolon ą w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o okik dopuszcza si ę ka ż dy z przedsi ę biorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegaj ą ce np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie u ż ytych wyrazów, je ż eli zmiany te nie prowadz ą do zmiany istoty klauzuli. W ocenie Prezesa Urz ę du stosowanie przez Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą we wzorcu umowy pn. „ Umowa nr …/200.. dotycz ą ca op ł at za ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych ” postanowienia o tre ś ci: „ Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych przez studenta pomimo zaistnia ł ych okoliczno ś ci okre ś lonych w par. 7 ust. 2 pkt 2”, jest to ż same zarówno co do celu jak i skutków, z postanowieniem wpisanym pod numerem 804 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Kwestionowane postanowienie stosowane przez Uczelni ę przewiduje, ż e rozwi ą zanie umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych z chwil ą skre ś lenia studenta z listy studentów zgodnie z Regulaminem Studiów w Politechnice Ś wi ę tokrzyskiej, skutkuje mo ż liwo ś ci ą odmowy zwrotu wniesionych przez studenta op ł at za studia, bez wzgl ę du na moment rozwi ą zania umowy. Dotyczy to op ł at za zaj ę cia dydaktyczne za dany semestr (tj. czesne) oraz wszystkich innych op ł at wniesionych zgodnie z § 2 wzorca umowy. Celem wprowadzenia takiego zapisu jest unikni ę cie przez Uczelni ę konieczno ś ci zwrotu op ł at za us ł ug ę , za której ś wiadczenie student zap ł aci ł , a której nie wykorzysta ł w wyniku skre ś lenia z listy studentów, tj za okres, w którym nie przys ł ugiwa ł mu status studenta. Dzi ę ki temu 7 Uczelnia ma mo ż liwo ść odmowy zwrotu op ł aty, bez wzgl ę du na koszty poniesione w okresie, w którym student pobiera ł nauk ę i szko ł a ś wiadczy ł a na jego rzecz us ł ugi edukacyjne. Istotny jest przy tym fakt, i ż Uczelnia mo ż e powo ł a ć si ę na wskazane powy ż ej postanowienie niezale ż nie od tego, czy skre ś lenie z listy studentów z powodów, o których mowa w Regulaminu Studiów mia ł o wp ł yw na poniesienie tych kosztów, czy te ż nie. To ż samym celom tj. unikni ę ciu konieczno ś ci zwrotu uiszczonych przez studenta op ł at, w przypadku skre ś lenia z listy studentów z przyczyn wymienionych w regulaminie studiów, ma s ł u ż y ć postanowienie wpisane do rejestru pod numerem 804 „ W przypadku rezygnacji ze studiów w Wy ż szej Szkole Wychowania Fizycznego i Turystyki w Sopocie lub w przypadku skre ś lenia z listy studentów z przyczyn regulaminowych wp ł acone czesne za dany semestr i wszystkie poprzednie nie podlega zwrotowi” . Postanowienie to przewiduje w odró ż nieniu od postanowienia b ę d ą cego przedmiotem zarzutu w niniejszej sprawie brak zwrotu op ł at równie ż w przypadku pisemnej rezygnacji ze studiów. W ka ż dej innej sytuacji przewidzianej przez regulamin studiów oba zapisy s ą identyczne co do mo ż liwo ś ci wyst ą pienia skutku, jakim jest odmowa zwrotu cz ęś ci uiszczonych op ł at. Porównanie kwestionowanego zapisu wzorca pn. „ Umowa nr …/200.. dotycz ą ca op ł at za ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych ” i postanowienia umieszczonego w rejestrze pod numerem 804 dowodzi, ż e ich tre ść w sposób na tyle to ż samy kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta, i ż mo ż na przyj ąć , i ż oceniana klauzula mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Postanowienie wskazane w sentencji decyzji oraz postanowienie wpisane do rejestru, o którym mowa wy ż ej, mog ą zosta ć uznane za to ż same co do celu i skutku. Ka ż de z tych postanowie ń przewiduje mo ż liwo ść odmowy zwrotu poniesionych przez studenta op ł at zwi ą zanych z zawart ą umow ą je ż eli student zosta ł skre ś lony z listy studentów, bez wzgl ę du na moment rozwi ą zania umowy i poziom poniesionych kosztów. Konsekwencj ą stosowania przez Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą postanowie ń wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest wprowadzenie do umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych postanowie ń bezwzgl ę dnie zakazanych. Stosownie bowiem do art. 479 42 § 1 k.p.c., S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzekaj ą c o uznaniu postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, jednocze ś nie zakazuje ich wykorzystywania. S ą d Najwy ż szy w cytowanej powy ż ej uchwale zaakceptowa ł stanowisko, zgodnie z którym, wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, ż e zakazane jest pos ł ugiwanie si ę wpisan ą klauzul ą we wszystkich wzorcach umów, pod rygorem sankcji z art. 58 k.c. Tym samym, w ocenie Prezesa Urz ę du, stosowanie przez Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą w umowie o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych postanowienia wskazanego w sentencji decyzji jest bezprawne. W zwi ą zku z powy ż szym, stwierdza si ę , ż e druga przes ł anka art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Ad 3) Przepisy ustawy o okik nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 23a ust. 1 ustawy o okik stanowi jedynie, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów, gdy dzia ł anie przedsi ę biorcy dotyczy, b ą d ź mo ż e dotyczy ć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć . 8 W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokre ś lonej liczby konsumentów, którzy zapoznali si ę , b ą d ź mogli zapozna ć si ę z wzorem umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych zawieraj ą cym postanowienie, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i zawarli, b ą d ź mogli zawrze ć umow ę na ś wiadczenie tych us ł ug z Politechnik ą Ś wi ę tokrzysk ą . Oferta ś wiadczenia us ł ug edukacyjnych jest adresowana do z góry nieokre ś lonej liczby konsumentów. Z oferty tej skorzystali ju ż konsumenci decyduj ą c si ę na nauk ę w Uczelni , ale z us ł ug tych mog ą skorzysta ć tak ż e inni konsumenci - potencjalni studenci. Kr ą g osób, który zosta ł ju ż dotkni ę ty stosowan ą praktyk ą i który tak ą praktyk ą mo ż e zosta ć dotkni ę ty jest nieograniczony i niemo ż liwy z góry do okre ś lenia ani zidentyfikowania. Stosowanie przez Politechnik ę Ś wi ę tokrzysk ą zarzucanej praktyki wobec nieograniczonej liczby konsumentów wype ł nia przes ł ank ę naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Nie ma tutaj ż adnych w ą tpliwo ś ci, ż e bezprawne dzia ł anie Uczelni nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny, lecz mog ą narusza ć uprawnienia nieograniczonego kr ę gu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy faktycznych lub potencjalnych kontrahentów (studentów). W zwi ą zku z tym stwierdza si ę , ż e trzecia przes ł anka art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy o okik zosta ł a spe ł niona. Politechnika Ś wi ę tokrzyska przedstawi ł a Prezesowi Urz ę du poprawiony wzór umowy i poinformowa ł a, i ż dotychczas zawarte umowy zostan ą zmienione aneksem w tej cz ęś ci, która by ł a przedmiotem zarzutu Prezesa Urz ę du. W pi ś mie z dnia 1 marca 2007 r. przedstawi ł a nast ę pnie kopie osiemdziesi ę ciu dwóch aneksów podpisanych w dniu 29 stycznia 2007 r. z dotychczasowymi konsumentami pobieraj ą cymi nauk ę na podstawie umów zawartych wed ł ug obowi ą zuj ą cego wcze ś niej wzorca umowy. Przedstawione aneksy wprowadzaj ą do umów m.in. zapis o tre ś ci: „ W przypadku rozwi ą zania umowy zgodnie z § 7 ust. 2 pkt 2 i 3 w czasie trwania semestru, wniesiona przez studenta op ł ata za zaj ę cia dydaktyczne podlega zwrotowi w wysoko ś ci proporcjonalnej do zaj ęć pozosta ł ych do ko ń ca semestru” . Wprowadzony zapis zdaniem Prezesa Urz ę du nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. Wobec powy ż szego, Prezes Urz ę du orzek ł jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o okik w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Ł odzi. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Ł odzi Iwona Bielska Otrzymuje: Politechnika Ś wi ę tokrzyska 9 Al. Tysi ą clecia P.P. 7 25-314 Kielce 10