RKT-91/2008

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 19. 12. 2008r. RKT – 61 – 31/07/AD DECYZJA Nr RKT - 91 /2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Astabe.com Sp. z o.o., ul. Schroegera 28, 01 – 822 Warszawa: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów praktyki stosowane przez Astabe.com Sp. z o.o. polegaj ą ce na : 1. Zastrze ż eniu, wbrew art. 8 ustawy z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.) i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.), ż e „(…)Produkty zakupione podczas trwania promocji nie podlegaj ą wymianie ani zwrotowi ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. Zastrze ż eniu w postanowieniu: „ Towary wadliwe b ą d ź uszkodzone fabrycznie s ą wymieniane na nowe, pod warunkiem zg ł oszenia uszkodzenia w terminie 5 dni roboczych od daty otrzymania przesy ł ki pod adresem (…) ” sprzecznego z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.) terminu, w jakim konsumenci trac ą uprawnienia wynikaj ą ce z art. 8 tej ustawy, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 3. Stosowaniu w umowach z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „(…) W przypadku braku porozumienia rozstrzygni ę cie sporu zostanie oddane s ą dowi w ł a ś ciwemu dla siedziby firmy Astabe.com Sp. z o.o. (…).”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania z dniem 01. 11. 2007r. 1 II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Astabe.com Sp. z o.o., ul. Schroegera 28, 01 – 822 Warszawa, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 2400 z ł (s ł ownie: dwóch tysi ę cy czterystu z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obci ąż a si ę Astabe.com Sp. z o.o., ul. Schroegera 28, 01 – 822 Warszawa, kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 106,45 z ł (s ł ownie: stu sze ś ciu z ł otych czterdziestu pi ę ciu groszy). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e Prezesem Urz ę du) przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. akt RKT-61- 26/06/AD) w sprawie dzia ł alno ś ci Astabe.com Sp. z o.o. (zwanej dalej tak ż e przedsi ę biorc ą lub spó ł k ą ), w toku którego powzi ę to podejrzenie, ż e mo ż e ona stosowa ć praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów wskazane w sentencji tej decyzji. W zwi ą zku z powy ż szym, Postanowieniem nr 1 z dnia 31. 07. 2007r. (dowód: karta nr 1) wszcz ę to z urz ę du niniejsze post ę powanie. W poczet dowodów zaliczono korespondencj ę pomi ę dzy Urz ę dem, a przedsi ę biorc ą w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego (dowód: karty nr 6 – 7, 12 - 13), dokumenty rejestrowe (dowód: karty nr 10 – 11), wzór umowy (dowód: karta nr 14), przyk ł adowe faktury VAT dotycz ą ce umów zawartych z konsumentami (dowód: karty nr 15 – 17) oraz potwierdzenia elektroniczne (dowód: karty nr 19 – 21). Po otrzymaniu zawiadomienia o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego spó ł ka nie skorzysta ł a z prawa do zapoznania si ę z aktami sprawy. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Astabe.com Sp. z o.o. dzia ł a na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru S ą dowego (dowód: karty nr 62 – 66). W toku niniejszego post ę powania ustalono, ż e w ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej Spó ł ka zawiera ł a z konsumentami umowy sprzeda ż y na odleg ł o ść . Okoliczno ść zawierania umów tego rodzaju Spó ł ka udokumentowa ł a przekazuj ą c faktury VAT wystawione konsumentom (dowód: karty nr 15 – 17) oraz potwierdzenia elektroniczne (dowód: karty nr 19 - 21). Przy zawieraniu umów Spó ł ka stosowa ł a Regulamin (dowód: karty nr 11 – 14, 33), który: - w pkt. 3 zawiera ł regulacj ę o tre ś ci: „(…)Produkty zakupione podczas trwania promocji nie podlegaj ą wymianie ani zwrotowi ”, - w pkt. 11 stanowi ł , ż e: „ Towary wadliwe b ą d ź uszkodzone fabrycznie s ą wymieniane na nowe, pod warunkiem zg ł oszenia uszkodzenia w terminie 5 dni roboczych od daty otrzymania przesy ł ki pod adresem (…) ”, 2 - w pkt. 15 zawiera ł regulacj ę o brzmieniu: „(…) W przypadku braku porozumienia rozstrzygni ę cie sporu zostanie oddane s ą dowi w ł a ś ciwemu dla siedziby firmy Astabe.com Sp. z o.o. (…).”. W pi ś mie z dnia 26. 11. 2007r. (dowód: karty nr 48 – 49) Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e wszystkie zakwestionowane regulacje zosta ł y zmienione. W za łą czeniu do niniejszego pisma przes ł ano Regulamin (dowód: karty nr 50 - 54), który: - w pkt. 3 zawiera ł regulacj ę o tre ś ci: „ (…)Produkty zakupione podczas trwania promocji podlegaj ą wymianie ani zwrotowi na zasadach ogólnych, przy uwzgl ę dnieniu stanu zapasów ”, - w pkt. 11 stanowi ł , ż e: „ Towary wadliwe b ą d ź uszkodzone fabrycznie s ą wymieniane na nowe, pod warunkiem zg ł oszenia uszkodzenia w terminie okre ś lonym w ł a ś ciwymi przepisami na adres (...)”, - w pkt. 15 zawiera ł regulacj ę o brzmieniu: „(…) W przypadku braku porozumienia rozstrzygni ę cie sporu zostanie oddane s ą dowi w ł a ś ciwemu zgodnie z w ł a ś ciwymi przepisami reguluj ą cymi post ę powanie procesowe”. Spó ł ka zezna ł a, ż e nigdy nie by ł a stron ą jakiegokolwiek post ę powania spornego, którego przedmiotem by ł oby naruszenie praw konsumenta, dlatego te ż sporne zapisy mia ł y charakter jedynie formalny i nigdy nie by ł y faktycznie wykorzystywane. W pi ś mie z dnia 18. 12. 2007r. (dowód: karty nr 60 – 61) Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e Regulamin zmieniono w pa ź dzierniku 2007r., natomiast wprowadzono go w nowym brzmieniu wraz z pocz ą tkiem listopada 2007r. Pismem z dnia 27. 08. 2008r. (dowód: karta nr 87) Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e planuje zako ń czenie prowadzenia dzia ł alno ś ci polegaj ą cej na zawieraniu umów sprzeda ż y przez internet z dniem 30. 09. 2008r. W zwi ą zku z tym wnios ł a ona o umorzenie przedmiotowego post ę powania. Pismem z dnia 01. 10. 2008r. (dowód: karta nr 90) Urz ą d Skarbowy poinformowa ł , ż e Spó ł ka uzyska ł a w 2007r. przychód w wysoko ś ci 408 531,53 z ł (s ł ownie: czterystu o ś miu tysi ę cy pi ę ciuset trzydziestu jeden z ł otych), co zosta ł o udokumentowane zeznaniem CIT-8 (dowód: karty nr 92 – 93). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Ad I Stosownie do art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Na mocy art. 24 ust. 2 tej ustawy za praktyki tego rodzaju uznaje si ę podejmowanie dzia ł a ń , które s ą bezprawne, a wi ę c sprzeczne ze szczególnymi regulacjami prawnymi oraz dzia ł a ń polegaj ą cych na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej tak ż e rejestrem). Aby mo ż na by ł o stwierdzi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musz ą kumulatywnie zosta ć spe ł nione nast ę puj ą ce przes ł anki: - oceniane zachowanie musi by ć podejmowane przez podmiot b ę d ą cy przedsi ę biorc ą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - rozwa ż ana praktyka musi by ć bezprawna, - praktyka taka musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z czym dochodzi do naruszenia interesu publicznego. 3 Status przedsi ę biorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej wynika, ż e przedsi ę biorc ą jest osoba prawna, która we w ł asnym imieniu wykonuje dzia ł alno ść gospodarcz ą . W rozwa ż anym przypadku podmiot b ę d ą cy stron ą post ę powania bez w ą tpienia posiada status przedsi ę biorcy, gdy ż jest to spó ł ka prawa handlowego prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą . Zachowania niniejszego podmiotu podlegaj ą zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawno ść dzia ł a ń Kolejn ą przes ł ank ą , jaka musi zosta ć spe ł niona, aby by ł o mo ż liwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawno ść rozwa ż anego zachowania. Doda ć nale ż y, ż e zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli praktyki te wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, ż e dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ww. ustawy wystarczaj ą ce jest wi ę c wykazanie, ż e potencjalnie istnia ł o zagro ż enie naruszenia interesów konsumentów w skutek zastosowania badanego postanowienia w umowach z konsumentami w przypadku zaistnienia okre ś lonych okoliczno ś ci. W niniejszym przypadku przedsi ę biorca zawar ł kwestionowane postanowienia we wzorcu umowy, jakim jest Regulamin, a wskutek tego w umowach faktycznie zawartych z konsumentami, których stron ą mog ł a sta ć si ę dowolna osoba. 1. Pierwsza z praktyk rozwa ż anych w ramach niniejszego post ę powania dotyczy pos ł ugiwania si ę w Regulaminie nast ę puj ą cym postanowieniem: „(…)Produkty zakupione podczas trwania promocji nie podlegaj ą wymianie ani zwrotowi ”. Na mocy niniejszej regulacji Spó ł ka zastrzeg ł a, ż e towar zakupiony na warunkach promocyjnych nie podlega ani wymianie, ani zwrotowi. Nale ż y zwa ż y ć , ż e stosownie do art. 8 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego, je ś li towar konsumpcyjny jest niezgodny z umow ą , konsument mo ż e żą da ć doprowadzenia go do stanu zgodnego z umow ą tak ż e przez jego wymian ę na nowy, a w przypadku, gdy ż aden ze sposobów wymienionych w ustawie nie jest mo ż liwy do zastosowania, konsument mo ż e od umowy odst ą pi ć , co łą czy si ę ze zwrotem towaru. Jednocze ś nie, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny konsument, który zawar ł umow ę na odleg ł o ść , mo ż e od niej odst ą pi ć bez podawania przyczyn, co poci ą ga za sob ą konieczno ść zwrotu przedmiotu umowy. Ustawa nie przewiduje odmiennych regulacji w tym zakresie w odniesieniu do umów zawartych na warunkach promocyjnych. Wy łą czenie przez Spó ł k ę mo ż liwo ś ci zwrotu towaru ś wiadczy w tym przypadku o wy łą czeniu prawa konsumentów do odst ą pienia od umowy. W tych okoliczno ś ciach nale ż a ł o uzna ć stosowan ą przez Spó ł k ę praktyk ę za niezgodn ą z przywo ł anymi przepisami art. 8 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego i art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny, 4 co ś wiadczy o ziszczeniu si ę wymienionej w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przes ł anki mówi ą cej o bezprawno ś ci zachowania przedsi ę biorcy. Rozwa ż an ą praktyk ą Spó ł ka godzi ł a równie ż w interesy konsumentów, gdy ż wy łą czy ł a ich prawo dochodzenia roszcze ń w przypadku niezgodno ś ci towaru z umow ą oraz wy łą czy ł a prawo do odst ą pienia od umów zawartych na odleg ł o ść , czym ich pozycja zosta ł a os ł abiona, a zakres uprawnie ń uszczuplony. Zagadnienie naruszenia rozwa ż an ą praktyk ą zbiorowych interesów konsumentów zostanie poruszone w dalszej cz ęś ci tej decyzji, wspólnie w odniesieniu do wszystkich praktyk. W tym miejscu nale ż y jednak stwierdzi ć , ż e tak ż e i ta przes ł anka zosta ł a spe ł niona, wobec czego nale ż a ł o orzec o naruszeniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kwestionowana regulacja zosta ł a zast ą piona z dniem 01. 11. 2007r. postanowieniem o nast ę puj ą cym brzmieniu: „ (…)Produkty zakupione podczas trwania promocji podlegaj ą wymianie ani zwrotowi na zasadach ogólnych, przy uwzgl ę dnieniu stanu zapasów ”. Z powy ż szego wynika, ż e spó ł ka zaprzesta ł a stosowania postanowienia wy łą czaj ą cego mo ż liwo ść wymiany lub zwrotu produktów zakupionych na podstawie umów sprzeda ż y na odleg ł o ść na warunkach promocyjnych, czym dostosowa ł a swe zachowanie do obowi ą zuj ą cych wymogów prawnych w opisanym zakresie. W ś wietle tych okoliczno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e z dniem 01. 11. 2007r. dosz ł o do zaniechania stosowania niezgodnej z prawem praktyki opisanej w pkt. I 1 tej decyzji. 2. Druga z praktyk rozwa ż anych w toku niniejszego post ę powania polega na zastrze ż eniu sprzecznego z art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego terminu, w jakim konsumenci trac ą uprawnienia wynikaj ą ce z art. 8 tej ustawy, czyli uprawnienie do wyst ą pienia z żą daniem doprowadzenia zakupionego towaru do stanu zgodnego z umow ą . Zastrze ż enie to zawarto w pkt. 11 Regulaminu, który stanowi ł , ż e: „ Towary wadliwe b ą d ź uszkodzone fabrycznie s ą wymieniane na nowe, pod warunkiem zg ł oszenia uszkodzenia w terminie 5 dni roboczych od daty otrzymania przesy ł ki pod adresem (…) ”. Stosownie do art. 9 ust. 1 ww. ustawy kupuj ą cy traci uprawnienia wynikaj ą ce z tej ustawy, je ż eli nie zawiadomi sprzedawcy o niezgodno ś ci towaru z umow ą przed up ł ywem dwóch miesi ę cy od stwierdzenia tej niezgodno ś ci. Dzia ł anie przedsi ę biorcy drastycznie skracaj ą ce przewidziany ustaw ą termin do zg ł oszenia zaistnia ł ych nieprawid ł owo ś ci nie tylko nale ż a ł o uzna ć za bezprawne, ale tak ż e za naruszaj ą ce interesy konsumentów. Jak szczegó ł owo wskazano na str. 8 – 9 w wyniku tego dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Wobec spe ł nienia wszystkich przes ł anek wymienionych w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż a ł o orzec o naruszeniu tego przepisu, jak i art. 24 ust. 1 niniejszej ustawy. Niezgodna z prawem regulacja rozwa ż ana w tym punkcie decyzji by ł a stosowana do ko ń ca pa ź dziernika 2007r. Od listopada 2007r. Spó ł ka stosowa ł a zamiast zakwestionowanej regulacji, postanowienie o tre ś ci: „ Towary wadliwe b ą d ź uszkodzone fabrycznie s ą wymieniane na nowe, pod warunkiem zg ł oszenia uszkodzenia w terminie okre ś lonym w ł a ś ciwymi przepisami na adres (...)”. Wprowadzaj ą c do obrotu przedmiotow ą regulacj ę Spó ł ka zaprzesta ł a stosowania praktyki polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie konsumenckim regulacj ą niezgodn ą z art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego, co przes ą dzi ł o o mo ż liwo ś ci stwierdzenia zaniechania stosowania niezgodnej z prawem praktyki. 5 3. Ostatnia z praktyk rozwa ż anych w ramach przedmiotowego post ę powania polega na stosowaniu w umowach z konsumentami postanowienia wzorca umowy o nast ę puj ą cym brzmieniu: „(…) W przypadku braku porozumienia rozstrzygni ę cie sporu zostanie oddane s ą dowi w ł a ś ciwemu dla siedziby firmy Astabe.com Sp. z o.o. (…).”. Niniejsze postanowienie jest to ż same z nast ę puj ą cymi klauzulami wpisanymi do rejestru odpowiednio pod numerami 371, 922, 969 i 1007: „ Wszelkie spory zwi ą zane z us ł ugami ś wiadczonymi przez Allegro na podstawie niniejszego regulaminu b ę d ą rozstrzygane przez polskie s ą dy powszechne w ł a ś ciwe ze wzgl ę du na siedzib ę QXL Poland sp. z o.o.”, które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 29. 12. 2004r. (sygn. akt XVII AmC 22/04), - „ S ą dem w ł a ś ciwym do rozpatrywania wszystkich sporów wynik ł ych z umowy jest s ą d siedziby Frontonu ”, które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 17. 08. 2006r. (sygn. akt XVII AmC 100/05), - „ W przypadku rozstrzygni ęć s ą dowych – przez s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Sprzedawcy ”, które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 23. 10. 2006r. (sygn. akt XVII AmC 158/05), - „ Spory wynikaj ą ce z wykonania tej umowy rozstrzyga ć b ę dzie S ą d w ł a ś ciwy dla siedziby spó ł ki ”, które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 23. 11. 2006r. (sygn. akt XVII AmC 156/05). Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami wpisanymi do rejestru jest zakazane prawem. Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż nie. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 02. 12. 2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskaza ł , ż e zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z pó źń . zm.) praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. S ą d Apelacyjny w Warszawie wskaza ł te ż , ż e naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29. 09. 2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 Kpc, od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyra ż onym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Trafno ść wy ż ej opisanego stanowiska potwierdzi ł równie ż S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13. 07. 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06). Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod 6 rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w bie żą cym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż na kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. Przyj ę cie zasady formalnej jawno ś ci niniejszego rejestru oznacza, ż e od chwili wpisania do niego okre ś lonego postanowienia zakazane jest stosowanie to ż samych postanowie ń w obrocie konsumenckim i nikt nie mo ż e zas ł ania ć si ę nieznajomo ś ci ą dokonanych wpisów. Rejestr postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa Urz ę du. Rejestr ten jest dost ę pny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urz ę du. Na tej podstawie mo ż liwe by ł o przeprowadzenie porównania klauzuli kwestionowanej w toku niniejszego post ę powania oraz klauzul ju ż wpisanych do rejestru. Klauzula s ą dowa oceniana w ramach przedmiotowego post ę powania jest to ż sama z wy ż ej przytoczonymi postanowieniami wpisanymi do rejestru, gdy ż we wszystkich przywo ł anych regulacjach przyj ę to analogiczne rozwi ą zania w kwestii oznaczenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej s ą du, przed którym maj ą by ć rozstrzygane ewentualne spory powsta ł e na tle umów z konsumentami. Zarówno na mocy klauzuli stosowanej przez Spó ł k ę b ę d ą c ą stron ą niniejszego post ę powania, jak i na mocy przytoczonych postanowie ń wpisanych do rejestru zastrze ż ono, ż e ewentualne spory maj ą by ć rozstrzygane przez s ą dy wyznaczone wedle siedziby przedsi ę biorcy, przy czym wy łą czono w ł a ś ciwo ść s ą dów okre ś lonych wed ł ug miejsca zamieszkania konsumenta albo miejsca wykonania umowy. W tym miejscu nale ż y zwróci ć uwag ę , ż e w ł a ś ciwo ść miejscowa s ą du, który jest kompetentny do rozstrzygania sporów cywilnych, zosta ł a okre ś lona w przepisach Kodeksu post ę powania cywilnego. Zasadniczo, zgodnie z art. 27 ust. 1 Kpc powództwo wytacza si ę przed s ą dem w ł a ś ciwym ze wzgl ę du na miejsce zamieszkania lub siedziby pozwanego. W rozwa ż anej sprawie, stosownie do tego przepisu, gdyby z powództwem wyst ę powa ł a przeciwko konsumentowi spó ł ka, musia ł aby to zrobi ć przed s ą dem oznaczonym wedle miejsca zamieszkania konsumenta. Stosownie do art. 34 Kpc w sprawach o ustalenie istnienia umowy, jej wykonanie, rozwi ą zanie lub uniewa ż nienie, jak te ż o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy mo ż na wytoczy ć przed s ą dem wyznaczonym wed ł ug miejsca wykonania umowy. Kwestionowan ą regulacj ę umown ą nale ż y uzna ć za klauzul ę abuzywn ą ze wzgl ę du na to, ż e ogranicza tak przedsi ę biorcy, jak i konsumentowi mo ż liwo ść wyboru s ą du, który zgodnie z przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego trzeba uzna ć za w ł a ś ciwy do rozstrzygni ę cia sporu powsta ł ego na tle wi ążą cej ich umowy. Postanowienia ograniczaj ą ce mo ż liwo ść wytaczania powództw na podstawie przepisów o w ł a ś ciwo ś ci ogólnej oraz przemiennej uznawane s ą za niezgodne z art. 385 1 § 1 Kc, który stanowi, ż e postanowienia umowne, które nie zosta ł y indywidualnie uzgodnione z konsumentem, a kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, przy czym ra żą co naruszaj ą jego interesy, uwa ż a si ę za niedozwolone postanowienia umowne. Za nieuzgodnione indywidualnie uwa ż a si ę te postanowienia, na których tre ść konsument nie mia ł rzeczywistego wp ł ywu, co w szczególno ś ci odnosi si ę do postanowie ń przej ę tych ze wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Klauzule takie naruszaj ą równie ż art. 385 3 pkt 23 Kc, który stanowi, ż e za niedozwolone uwa ż a si ę postanowienia umowne, które wy łą czaj ą jurysdykcj ę s ą dów polskich lub poddaj ą spraw ę pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a tak ż e narzucaj ą rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. 7 W ś wietle przedstawionych powy ż ej okoliczno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e Spó ł ka dopu ś ci ł a si ę stosowania klauzuli wpisanej do rejestru, czym godzi ł a w zbiorowe interesy konsumentów, wobec czego naruszony zosta ł art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podobnie jak w przypadku praktyk rozwa ż anych w pkt. I 1 i I 2, tak ż e i w zakresie rozwa ż anym w tym punkcie Spó ł ka dokona ł a w czasie trwania niniejszego post ę powania zmiany. Zmiana ta polega ł a na zast ą pieniu z dniem 01. 11. 2007r. regulacji niezgodnej z prawem postanowieniem o tre ś ci: „(…) W przypadku braku porozumienia rozstrzygni ę cie sporu zostanie oddane s ą dowi w ł a ś ciwemu zgodnie z w ł a ś ciwymi przepisami reguluj ą cymi post ę powanie procesowe”. W tych okoliczno ś ciach nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e dosz ł o do zaniechania stosowania niezgodnej w prawem praktyki opisanej w pkt. I 3 niniejszej decyzji. Naruszenie interesu publicznego i zbiorowych interesów konsumentów Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsi ę biorców i konsumentów podejmowana w ramach dzia ł a ń Prezesa Urz ę du jest prowadzona w interesie publicznym. Dzia ł ania oparte na przepisach niniejszej ustawy s ą zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowo ś ci, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzgl ę dny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urz ę du do rozstrzygni ę cia okre ś lonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane dzia ł ania godz ą w interesy ogólnospo ł eczne i dotykaj ą szerokiego kr ę gu uczestników rynku i poprzez to powoduj ą zaburzenia w jego prawid ł owym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki okre ś lonych dzia ł a ń maj ą charakter powszechny, dotykaj ą wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Poj ę cie zbiorowych interesów konsumentów zosta ł o szeroko omówione przez S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 10. 04. 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu S ą d Najwy ż szy poda ł , i ż gramatyczna wyk ł adnia tego poj ę cia prowadzi do wniosku, ż e chodzi o zachowanie przedsi ę biorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowi ą cych okre ś lony zbiór. Rezultaty tej wyk ł adni modyfikuje zastrze ż enie, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. S ą d Najwy ż szy stan ął na stanowisku, ż e przy konstruowaniu poj ę cia „ zbiorowego interesu konsumentów ” nie mo ż na opiera ć si ę tylko i wy łą cznie na tym, czy oceniana praktyka przedsi ę biorcy skierowana jest do „ nieoznaczonego z góry kr ę gu podmiotów ”. Wystarczaj ą ce powinno by ć w jego ocenie ustalenie, ż e zachowanie przedsi ę biorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz wzgl ę dem cz ł onków danej grupy (okre ś lonego kr ę gu podmiotów), wyodr ę bnionych spo ś ród ogó ł u konsumentów, za pomoc ą wspólnego dla nich kryterium. S ą d Najwy ż szy orzek ł te ż , ż e „ praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy, w taki sposób, ż e potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy ”. W rozwa ż anym przypadku dosz ł o do naruszenia interesu publicznego. Oceniane zachowania przedsi ę biorcy dotyczy ł y szerokiego kr ę gu najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Dotyczy ł y one wszystkich tych osób, które zawar ł y ze spó ł k ą umowy sprzeda ż y 1 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 8 oraz wszystkich jej potencjalnych klientów. Rozwa ż ane dzia ł ania godzi ł y wi ę c w zbiorowe interesy konsumentów. Stanowi ł y one te ż zakazane prawem praktyki, gdy ż by ł y podejmowane w sposób ci ą g ł y, co wynika ł o z istotny regulaminu, w którym by ł y zawarte zakwestionowane postanowienia. Ju ż bowiem z samej istoty wzorców umów wynika to, ż e dzia ł ania przedsi ę biorcy wykorzystuj ą cego je jest ustalone, jednakowe, powtarzalne we wszystkich przypadkach. Ad II Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W pkt. I 1 – 3 niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę trzech praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Praktyki te polega ł y na stosowaniu w umowach z konsumentami postanowie ń niezgodnych ze szczególnymi regulacjami prawnymi. Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk by ł o pogorszenie sytuacji konsumentów. Okoliczno ść , ż e sporne postanowienia zamieszczono we wzorcu umowy spowodowa ł a, ż e by ł y one konsumentom narzucane. Fakt, ż e kwestionowane regulacje wynika ł y ze wzorca umowy ś wiadczy równie ż o ustalonym charakterze podejmowanych praktyk. Powy ż sze okoliczno ś ci uzasadniaj ą na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę kary, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Przedsi ę biorca, jako profesjonalista powinien wiedzie ć , ż e okre ś laj ą c warunki umowne nie mo ż e stosowa ć klauzul uznanych przez SOKiK za abuzywne, ani innych postanowie ń niezgodnych z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa. Nie bez znaczenia jest te ż charakter umów, w których zawarto kwestionowane w toku niniejszego post ę powania regulacje. By ł y to umowy zawierane na odleg ł o ść , co wyklucza ł o mo ż liwo ść zbadania przedmiotu umowy przed jej zawarciem. Przy ustalaniu kary wzi ę to pod uwag ę okoliczno ść , ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę w trakcie prowadzonej od 2005r. dzia ł alno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów po raz pierwszy. Istotne jest tak ż e to, ż e przedsi ę biorca dokona ł opisanych powy ż ej zmian, które doprowadzi ł y do zaniechania stosowania niedozwolonych praktyk. Okoliczno ś ci te nale ż y poczyta ć , jako ł agodz ą ce. Z drugiej strony za okoliczno ść przemawiaj ą c ą za zaostrzeniem kary nale ż y uzna ć fakt, ż e skutki dzia ł a ń spó ł ki uwidacznia ł y si ę na rynku ca ł ego kraju. Istotna jest tak ż e okoliczno ść , ż e przedsi ę biorca nie przedstawia ł w toku post ę powania żą danych od niego informacji i dokumentów, co wymaga ł o kierowania do niego kolejnych wezwa ń , a tak ż e wyst ę powania do podmiotów trzecich, a wi ę c nie wspó ł pracowa ł w nale ż yty sposób z w toku post ę powania z Prezesem Urz ę du . Decyduj ą c o na ł o ż eniu kary i jej wysoko ś ci wzi ę to pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci, jak i mo ż liwo ś ci finansowe przedsi ę biorcy. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść 9 dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony nale ż y te ż podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Niniejsza kara powinna stanowi ć przestrog ę dla przedsi ę biorcy na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2007r. wyniós ł 408 531,53 z ł (s ł ownie: czterysta osiem tysi ę cy pi ęć set trzydzie ś ci jeden z ł otych pi ęć dziesi ą t trzy grosze), w zwi ą zku z czym maksymalna kara, jaka mog ł aby w niniejszym przypadku zosta ć wymierzona, to 40 853 z ł (s ł ownie: czterdzie ś ci tysi ę cy osiemset pi ęć dziesi ą t trzy z ł ote). W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 2400 z ł (s ł ownie: dwóch tysi ę cy czterystu z ł otych), co stanowi 0,587 % osi ą gni ę tego przez spó ł k ę w 2007r. przychodu oraz 5,87 % maksymalnego wymiaru kary. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Ad III Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 77 ust. 1 tej ustawy, je ż eli w wyniku post ę powania Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie jej przepisów, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Niniejsze post ę powanie w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du, a w jego wyniku Prezes Urz ę du w punktach I 1 – 3 decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa Urz ę du w tej sprawie. W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć stron ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 106,45 z ł (s ł ownie: stu sze ś ciu z ł otych czterdziestu pi ę ciu groszy). Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. 10 W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. Informujemy, ż e obecnie siedziba Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach mie ś ci si ę pod nast ę puj ą cym adresem: ul. Ko ś ciuszki 43 40-048 Katowice. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn 11