RKT-91/2006

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 27.12.2006r. RKT-61-48/06/SB DECYZJA Nr RKT- 91/2006 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z zm.) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Januszowi S. prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Universal – Market” w Czechowicach – Dziedzicach - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, dzia ł ania w/w przedsi ę biorcy polegaj ą ce na: 1. stosowaniu wprowadzaj ą cej konsumentów w b łą d reklamy, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz.U. z 2003r. Nr 153, poz. 1503 z zm.) polegaj ą cej na zamieszczaniu w ulotkach reklamowych wprowadzaj ą cych w b łą d informacji o: a. terminie wp ł aty pierwszych rat z tytu ł u sp ł at zaci ą gni ę tych zobowi ą za ń na podstawie zawartych umów kredytu konsumenckiego, b. terminie obowi ą zywania promocji, 2. stosowaniu wprowadzaj ą cej konsumentów w b łą d reklamy, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, poprzez zamieszczenie w ulotkach reklamowych nieprawdziwych informacji o otwarciu nowego sklepu, 3. naruszeniu obowi ą zku zamieszczania na rozpowszechnianych ulotkach zawieraj ą cych dane dotycz ą ce kosztu kredytu konsumenckiego rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, wyliczonej od ca ł kowitego kosztu kredytu, o której mowa w art. 16 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim ( Dz.U. Nr 100, poz. 1081 z zm.), i nakazuje si ę zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, dzia ł ania Janusza S., polegaj ą ce na: 1. naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o przys ł uguj ą cych konsumentom prawach wynikaj ą cych z przepisów prawa dotycz ą cych niezgodno ś ci towaru z umow ą okre ś lonych w ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 z zm.) poprzez zamieszczanie w umowach odniesie ń do poj ęć stosowanych w przepisach nie maj ą cych zastosowania do przedmiotowego typu umów, przez odniesienie warunków umowy wy łą cznie do regulacji kodeksu cywilnego, i stwierdza si ę jej zaniechanie z dniem 28.03.2006r. 2 2. stosowaniu w umowach sprzeda ż y postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego: & 6 pkt 4 umowy sprzeda ż y „S ą dem w ł a ś ciwym dla rozstrzygania sporów mi ę dzy Stronami jest s ą d w ł a ś ciwy miejsca siedziby Sprzedawcy.” i stwierdza si ę jej zaniechanie z dniem 26.01.2006r. III Na podstawie art. 23 d w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stwierdza si ę , ż e praktyka Janusza S., polegaj ą ca na zamieszczaniu w ulotkach reklamowych informacji o: a) warunkach finansowych oferowanych kredytów konsumenckich na zakup towarów, b) otrzymaniu okre ś lonych w ulotkach reklamowych prezentów w sytuacji finansowania dokonanych zakupów kredytem konsumenckim w zale ż no ś ci od warto ś ci zakupu, c) cenach reklamowanych towarów, nie jest wprowadzaj ą c ą konsumentów w b łą d reklam ą , o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, a tym samym nie narusza zbiorowych interesów konsumentów , o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. IV. Na podstawie art. 23 d w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stwierdza si ę , ż e praktyka Janusza S., polegaj ą ca na oznaczaniu cenami towarów sprzedawanych w sklepach, w których przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść , nie wprowadza konsumentów w b łą d co do ich wysoko ś ci oraz nie jest sprzeczna z § 3 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Finansów z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie szczegó ł owych zasad uwidaczniania cen towarów i us ł ug oraz sposobu oznaczania cen ą towarów przeznaczonych do sprzeda ż y (Dz.U. Nr 99, poz. 894), a tym samym nie narusza zbiorowych interesów konsumentów , o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. V . Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanawia si ę zobowi ą za ć Janusza S. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Universal – Market”, do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 61 z ł (s ł ownie z ł otych: sze ść dziesi ą t jeden). Uzasadnienie Z uwagi na ustalenia dokonane na podstawie tre ś ci informacji otrzymanych od Rzeczników Konsumentów w dniu 20.01.2006r. postanowieniem nr 1 w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym), z urz ę du wszcz ę te zosta ł o post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez Janusza S. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Universal – Market” w Czechowicach – Dziedzicach – zwanego dalej Universal bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów o których mowa w art. 23 a ust. 1 i 2 przywo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą (Karta nr 3) . W zwi ą zku z zawiadomieniem o wszcz ę ciu post ę powania pismem z dnia 07.02.2006r., Universal dostarczy ł przyk ł adowe umowy sprzeda ż y wraz z za łą cznikami, okre ś li ł teren oraz sposób rozpowszechniania ulotek (Karty nr 4, 5, 6). Przedsi ę biorca poinformowa ł o zmianie tre ś ci wzorca umowy wykorzystywanego przy zawieraniu umów z konsumentami oraz przedstawi ł umowy zawarte z konsumentami w oparciu o nowy wzorzec umowy (Karty nr 185, 202). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje. Organ antymonopolowy ustali ł , ż e przedsi ę biorca Janusz S. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Universal – Market” w Czechowicach – Dziedzicach (Karta nr 37). Przedsi ę biorca prowadzi sprzeda ż komputerów oraz artyku ł ów gospodarstwa domowego i radiowo-telewizyjnych w placówkach handlowych. Sklepy by ł y rozmieszczone 3 w kilku miastach i funkcjonowa ł y w nast ę puj ą cych okresach: - w Bytomiu od 16.05.2005r. do 31.01.2006r. (Karty nr 70-75, 78-80), - w Wodzis ł awiu Ś l. od 10.08.2005r. do 31.12.2005r. (Karty nr 65-67, 76-77), - w Mys ł owicach od 5.11.2005r. do 31.01.2006r. (Karty nr 68-69, 81). Od dnia 20.02.2006r. przedsi ę biorca zawiera umowy z konsumentami w placówce handlowej zlokalizowanej w Tychach przy al. Bielskiej 92 (Karty nr 59, 117). Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e planuje otwarcie dodatkowej placówki w Gliwicach (Karta nr 61). Rozpowszechnianie ulotek reklamowych zosta ł o zlecone innemu przedsi ę biorcy. Na podstawie zawartych umów zlecaj ą cych rozpowszechnianie ulotek stwierdzono, ż e w okresie od wrze ś nia do grudnia 2005r. łą cznie mog ł o by ć rozpowszechnionych ponad (…) ulotek (Karty nr 82-86). Teren rozpowszechniania reklam obejmowa ł g ł ównie Górno ś l ą ski Okr ę g Przemys ł owy oraz Rybnicki Okr ę g W ę glowy, w szczególno ś ci tereny miast tj. Bytomia, Chorzowa, Rudy Ś l ą skiej, Zabrza, Ś wi ę toch ł owic, Katowic, Czeladzi, Piekar Ś l ą skich, Siemianowic Ś l ą skich, Tarnowskich Gór, Gliwic, Zawiercia, Siewierza, Wodzis ł awia Ś l ą skiego, Jastrz ę bia Zdroju, Rybnika, Ż or, Raciborza, Mys ł owic, Jaworzna, Sosnowca, Tychów, O ś wi ę cimia, Chrzanowa, D ą browy Górniczej, B ę dzina, Miko ł owa, Trzebini, Che ł mka, oraz so ł ectw o ś ciennych (Karty nr 58, 59). W okresie od lutego do marca 2006r. rozpowszechniono łą cznie (…) sztuk ulotek (Karta nr 60). Teren rozpowszechniania ulotek obj ął miasto Tychy oraz m.in. Gosty ń , Wyry, Ł aziska Górne, L ę dziny, Ornontowice, Bieru ń , Mys ł owice, Katowice, Czechowice- Dziedzice, Zabrzeg, Bestwin ę , Pszczyn ę , Gocza ł kowice, Piasek, Czarków, Jankowice, Mied ź n ą , Wol ę , Brzeszcze, Brzezink ę , O ś wi ę cim, Rajsko, Babice, Bojszowy, Czu ł ów, Cielmice, M ą ko ł owiec, Wilkowyj ę (Karty nr 87, 90, 91, 92, 93). W celu okre ś lenia okresu prowadzenia dzia ł alno ś ci w poszczególnych placówkach handlowych, przyj ę to daty zawarcia pierwszych oraz ostatnich umów z konsumentami. Odpowiednio w Bytomiu 01.06.2005r. – 27.01.2006r., w Wodzis ł awiu Ś l. 08.09.2005r. – 01.12.2005r., w Mys ł owicach 07.11.2005r. – 17.01.2006r. (Karta nr 60). W Tychach od lutego 2006r. (Karty nr 59, 117). Przedsi ę biorca rozpowszechnia ulotki reklamowe zawieraj ą ce ró ż ne informacje: 1. WIELKIE OTWARCIE 7 listopada 2005r. godz. 9.55 rozdajemy PREZENTY, Oferta wa ż na od 7.11 do 10.11.2005r. (Bytom, Mys ł owice-Brz ę czkowice) (Karty nr 339-340), 2. WIELKIE OTWARCIE 21 listopada 2005r. godz. 9.55 rozdajemy PREZENTY, Oferta wa ż na od 21.11 do 24.11.2005r. (Bytom, Mys ł owice-Brz ę czkowice) (Karty nr 384-385), 3. WIELKIE OTWARCIE 30 listopada 2005r. godz. 9.55 rozdajemy PREZENTY, Oferta wa ż na od 30.11 do 5.12.2005r. (Bytom, Mys ł owice-Brz ę czkowice) (Karty nr 341-342), 4. WIELKIE OTWARCIE 5 grudnia 2005r. godz. 9.55 rozdajemy PREZENTY, Oferta wa ż na od 5.12 do 10.12.2005r. (Bytom, Mys ł owice-Brz ę czkowice) (Karty nr 267-268), 5. WIELKIE OTWARCIE 7 grudnia 2005r. godz. 9.55 rozdajemy PREZENTY Oferta wa ż na od 7.12 do 12.12.2005r. (Bytom, Mys ł owice-Brz ę czkowice) (Karty nr 48, 49), 6. WIELKIE OTWARCIE 8 grudnia 2005r. godz. 9.55 rozdajemy PREZENTY Oferta wa ż na od 8.12 do 13.12.2005r. (Bytom, Mys ł owice-Brz ę czkowice) (Karty 50-51), 7. Ś WI Ą TECZNA WYPRZEDA Ż 16 grudnia 2005r. godz. 9.55 rozdajemy PREZENTY Oferta wa ż na od 16.12 do 21.12.2005r. (Bytom, Mys ł owice-Brz ę czkowice) (Karty 46, 47), 8. Ś WI Ą TECZNA WYPRZEDA Ż 14 grudnia 2005r. godz. 9.55 rozdajemy PREZENTY Oferta wa ż na od 14.12 do 19.12.2005r. (Bytom, Mys ł owice-Brz ę czkowice) (Karty 44, 45), 9. ROZDAJEMY PREZENTY ju ż od 25 stycznia 2006r. Oferta wa ż na od 25.01 do 31.01.2006r. (Bytom) (Karty 42, 43). Ulotki w ka ż dym przypadku sk ł adaj ą si ę z czterech stron, z ł o ż onych jak ksi ąż eczka o formacie zbli ż onym do A4. 4 Na pierwszych stronach zawarte s ą informacje o wydarzeniach w zwi ą zku z którymi rozpowszechniane s ą ulotki. W sytuacji, gdy ulotki reklamuj ą otwarcie placówki handlowej podawane s ą daty i godziny tego wydarzenia. Po roz ł o ż eniu ulotki, wewn ą trz niej zamieszczone s ą informacje o typach prezentów, które mo ż na otrzyma ć w zale ż no ś ci od kwoty zakupu. Okre ś lono nast ę puj ą ce progi kwotowe „kupuj ą c powy ż ej 550 z ł / 850 z ł / 1150 z ł / 1650 z ł / 1950 z ł ”. Ulotka reklamuje, ż e ich przekroczenie uprawnia konsumentów do wybrania jednego lub dwóch prezentów spo ś ród okre ś lonej grupy produktów. W ka ż dym przypadku zamieszczane s ą zdj ę cia konkretnych produktów, i tak: - kupuj ą c powy ż ej 550 z ł konsument mo ż e wybra ć dwa produkty spo ś ród: czajnika bezprzewodowego, ekspresu, sandwicha, ż elazka, - kupuj ą c powy ż ej 850 z ł mo ż na wybra ć jeden produkt: krajalnic ę , odkurzacz, maszynk ę do mi ę sa, frytownic ę , sokowirówk ę , - kupuj ą c powy ż ej 1150 z ł mo ż na wybra ć jeden produkt w ś ród: aparatu fotograficznego, radiomagnetofonu z CD, kompletu garnków, zestawu obiadowego, kuchenki mikrofalowej, - kupuj ą c powy ż ej 1650 z ł mo ż na wybra ć jeden produkt spo ś ród grupy obejmuj ą cej: rower, radio samochodowe, aparat cyfrowy, robot wieloczynno ś ciowy, - kupuj ą c powy ż ej 1950 z ł konsument mo ż e wybra ć : drukark ę + skaner, telefon komórkowy wraz z zestawem, aparat cyfrowy lub DVD (Karty nr 42, 43). W wi ę kszo ś ci przypadków mo ż liwa jest identyfikacja producentów konkretnych produktów. W wewn ę trznej cz ęś ci ulotki nad powy ż ej opisanymi grupami produktów zamieszczana jest informacja „na RATY kupujesz PREZENT otrzymujesz”, natomiast na dole strony informacja „PIERWSZA RATA PO 250 DNIACH”. W tej cz ęś ci ulotek zamieszczana jest deklaracja okresu wa ż no ś ci oferty „Oferta wa ż na od .... do ... r.”. Okres, którego dotyczy ulotka zmienia si ę w zale ż no ś ci od terminu jej rozpowszechniania oraz daty np. „Wielkiego otwarcia” okre ś lonej na pierwszej stronie ulotki. Na ostatnich stronach ka ż dej z ulotek przedstawiany jest taki sam zestaw 9 produktów. S ą one oznaczane nazwami oraz cenami sprzeda ż y. Dodatkowo dla ka ż dego produktu przedstawiana jest symulacja warto ś ci raty przy za ł o ż eniu sp ł aty kredytu w 20 ratach w nast ę puj ą cy sposób, np. „780: 20 rat = 39 z ł ”. Informacja ta jest uzupe ł niana przez sformu ł owanie „koszty 0%”. Niezale ż nie od podania wyliczenia warto ś ci raty w ka ż dym przypadku reklamowanego produktu na ulotce zosta ł a zamieszczona informacja „SYSTEM 20 RAT bez ż adnych kosztów 0%” oraz „0% PIERWSZA WP Ł ATA”. Zamieszczone zdj ę cie produktu jest oznaczone nazw ą producenta oraz numerem modelu produktu. (Karty nr 44, 45). Zakupy dokonywane przez konsumentów mog ą by ć finansowane kredytem konsumenckim udzielanym przez kilka banków (Karta nr 61). Natomiast tylko z jednym z nich Universal zawar ł porozumienie dotycz ą ce mo ż liwo ś ci proponowania konsumentom promocyjnych warunków kredytowania. Warunki te zosta ł y okre ś lone w „Regulaminie sprzeda ż y promocyjnej” – zwanym dalej Regulaminem (Karta nr 4, 209). Pkt 7 Regulaminu stanowi, ż e: premia stanowi koszt kredytu, umowa kredytowa, na podstawie której dokonany zostanie zakup w ramach sprzeda ż y promocyjnej zawarta jest na okres 20 miesi ę cy, Klient dokonuje wp ł aty w ł asnej nie mniejszej ni ż 0% warto ś ci kredytowanego towaru/us ł ugi, cena detaliczna towaru pomniejszona o dokonan ą przez klienta pierwsz ą wp ł at ę jest sp ł acana w 20 równych miesi ę cznych ratach. Regulamin dodatkowo okre ś la warunki promocji dotycz ą cej prolongaty w sp ł acie kredytu. Zgodnie z pkt 9 w/w Regulaminu „Prolongaty Raty” premi ę stanowi, „udzielenie 3 miesi ę cznej karencji w sp ł acie kredytu, umowa kredytowa, na podstawie której dokonany zostanie zakup w ramach sprzeda ż y promocyjnej zawarta jest na jeden z okresów od 6 do 32 miesi ę cy, Klient rozpoczyna sp ł at ę kredytu po up ł ywie 3 miesi ę cy od dnia zawarcia umowy” (Karty nr 4, 209). Ulotki przedstawiaj ą tylko cz ęść oferty produktowej firmy mo ż liwej do zakupu w promocyjnym systemie ratalnym, tj. sp ł aty kredytu w 20 miesi ę cznych ratach bez ż adnych kosztów dla klienta (Karta nr 4). 5 Fakt dokonania zakupu przez konsumenta jest potwierdzany kilkoma dokumentami: umow ą sprzeda ż y, faktur ą VAT, umow ą kredytow ą . Wzorzec umowy sprzeda ż y wykorzystywany do dnia 28.03.2006r. okre ś la dat ę oraz strony umowy. & 1.1 umowy stanowi, ż e „Sprzedawca sprzedaje, a Kupuj ą cy nabywa .... (zwany dalej Rzecz ą ) wraz z kompletnym wyposa ż eniem”. & 1.2 „Cena Rzeczy wynosi ....z ł ”. Zgodnie z & 3 pkt 1 i 2 umowy sprzeda ż y „Wy łą czenie odpowiedzialno ś ci z tytu ł u r ę kojmi, Sprzedawca nie jest odpowiedzialny z tytu ł u r ę kojmi za wady fizyczne, które powsta ł y po przej ś ciu niebezpiecze ń stwa na Kupuj ą cego”. Zgodnie z & 6.1 umowy sprzeda ż y „Postanowienia ko ń cowe, W sprawach nie uregulowanych niniejsz ą umow ą zastosowanie maj ą przepisy Kodeksu Cywilnego” (Karta nr 117). Zgodnie z ustaleniami Inspekcji Handlowej dokonanymi w trakcie kontroli przeprowadzonej w dniach 24.03-28.03.2006r. w placówce handlowej w Tychach (Karta nr 294) oraz informacjami przekazanymi przez przedsi ę biorc ę w niniejszym post ę powaniu tre ść zawieranych z konsumentami umów uleg ł a zmianie z dniem 28.03.2006r. Powy ż ej zacytowane postanowienia zosta ł y usuni ę te. Natomiast tre ść umowy zosta ł a poszerzona o postanowienie &6 pkt 1 „Postanowienia ko ń cowe, W sprawach nie uregulowanych niniejsz ą umow ą zastosowanie maj ą przepisy Ustawy z dnia 27 lipca 2002 roku o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu Cywilnego (Dz. U. 2002 Nr 141, poz 116 z pó ź niejszymi zmianami), oraz odpowiednio przepisy Kodeksu Cywilnego” (Karta nr 202). Poddane ocenie umowy, zawiera ł y postanowienie & 6 pkt 4 umowy sprzeda ż y, o tre ś ci „S ą dem w ł a ś ciwym dla rozstrzygania sporów mi ę dzy Stronami jest s ą d w ł a ś ciwy miejsca siedziby Sprzedawcy.” Jednak pismem z dnia 07.02.2006r. przedsi ę biorca zadeklarowa ł jego usuni ę cie z tre ś ci umów (Karta nr 5). W celu udokumentowania przedmiotowego o ś wiadczenia zosta ł a dostarczona umowa sprzeda ż y zawarta z konsumentem w dniu 26.01.2006r. (Karta nr 20). Przedsi ę biorca przy zawarciu umowy wykorzystuje dodatkowy druk, który jest podpisywany przez konsumenta. Jego tre ść brzmi „W zwi ą zku z zakupem w sklepie (…) Universal Market (….) towaru ….. na łą czn ą kwot ę : …., otrzymuj ę prezent ….. o warto ś ci ….. o cen ę którego zostaje pomniejszona kwota zakupionego towaru na fakturze VAT, a sam gratis równie ż zostaje umieszczony na fakturze VAT” (Karta nr 118). Dokument ten okre ś la produkty które otrzymuje konsument, przy czym rozró ż nia je w nast ę puj ą cy sposób: produkt podstawowy to ten, który chce naby ć konsument, a towar dodatkowo do łą czany do niego jest okre ś lany oddzielnie jako prezent. Faktury VAT zawieraj ą nazwy otrzymywanych przez konsumentów produktów oraz przyporz ą dkowane im ceny. Łą czne warto ś ci, na jakie s ą wystawiane faktury s ą zgodne z kwotami, które konsumenci spodziewali si ę zap ł aci ć , tj. z kwotami, które w placówkach handlowych by ł y oznaczane nabywane produkty podstawowe (Karta nr 275). W sytuacji kredytowania zakupu konsumenci podpisuj ą umowy kredytu na zakup towarów i us ł ug. W ka ż dym przypadku, umowy te wymieniaj ą wszystkie produkty, które otrzymuj ą konsumenci, równie ż produkty okre ś lane jako prezenty w ulotkach. Przedmiotowe umowy podaj ą ceny sprzeda ż y wszystkich nabywanych produktów, w wysoko ś ciach równych cenom wszystkich produktów okre ś lonych w fakturach VAT (Karty nr 139-142). Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o 6 których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W przypadku, gdy dosz ł o do naruszenia art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy na mocy art. 23c ust. 1 tej ustawy uznaje okre ś lon ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. I. 1. W zakresie punktu I.1 sentencji decyzji oceniane praktyki Universal dotycz ą stosowania reklamy wprowadzaj ą cej konsumentów w b łą d. Syntetyczne okre ś lenie reklamy zawiera dyrektywa nr 84/450/EWG, gdzie za reklam ę uwa ż a si ę ka ż d ą wypowied ź , której celem jest promocja towarów lub us ł ug. Zatem za reklam ę nale ż y uzna ć ś wiadome dzia ł anie przedsi ę biorcy zmierzaj ą ce do promowania towarów lub us ł ug przez wskazanie na ich cechy w taki sposób, aby wywo ł a ć lub wzmocni ć okre ś lone potrzeby u klientów (konsumentów). W orzecznictwie wskazano, i ż poj ę cie „reklama” oznacza wszelkie dzia ł ania przedsi ę biorcy maj ą ce kszta ł towa ć popyt poprzez poszerzanie wiedzy przysz ł ych nabywców o towarach, w celu zach ę cania ich do nabywania towarów w ł a ś nie od tego, a nie innego przedsi ę biorcy (wyrok NSA z dnia 10 listopada 1998 r., I SA Ku 1030/98, niepublikowany). 1 Jednym z instrumentów promocji s ą rozpowszechniane ulotki reklamowe zach ę caj ą ce konsumentów do przyj ś cia do reklamuj ą cej si ę placówki handlowej i skorzystania z promocji, w okre ś lonych okresach. O celu, jaki maj ą one spe ł nia ć , ś wiadcz ą zamieszczone na nich informacje, a tak ż e sposób ich podania, a wi ę c uwypuklenie informacji, które maj ą by ć dostrze ż one przez konsumentów w pierwszej kolejno ś ci. Ulotki reklamowe w porównaniu z innymi instrumentami reklamy, jak reklama telewizyjna, radiowa, prasowa charakteryzuj ą si ę d ł u ż szym okresem oddzia ł ywania na proces decyzyjny konsumentów. Poniewa ż mog ą one by ć przechowywane i dodatkowo kilkukrotnie przeczytane, konsument odbiera i przetwarza informacje zamieszczone na ulotkach nie tylko w momencie ich otrzymania, ale tak ż e pó ź niej. Otrzymanie przez konsumenta ulotki reklamowej jest bod ź cem wywo ł uj ą cym u niego u ś wiadomienie sobie ró ż nicy pomi ę dzy stanem aktualnym, a mo ż liwym do osi ą gni ę cia dzi ę ki skorzystaniu z reklamowanej oferty. Odczuwa on potrzeb ę skorzystania z bardzo atrakcyjnej oferty sprzeda ż y. Do innych bod ź ców zewn ę trznych mo ż emy zaliczy ć instrumenty promocji, którymi s ą m.in. reklama telewizyjna, radiowa, instrumenty aktywizuj ą ce sprzeda ż . Potrzeba mo ż e by ć równie ż wywo ł ana przez bod ź ce wewn ę trzne, tj. g ł ód, pragnienie. Przedsi ę biorcy tworz ą c instrumenty oddzia ł ywania na procesy decyzyjne wykorzystuj ą podatno ść 1 Komentarz Ewy Nowi ń skiej, Micha ł a du Vall do art. 16 ust. 1 UZNK Lex Polonica 7 konsumentów na bod ź ce, w wyniku których odbieraj ą oni informacje zamieszczone w reklamach oraz interpretuj ą je zgodnie z zamierzeniem ich autorów. W celu ochrony interesów konsumentów przed podejmowaniem pochopnych decyzji wywo ł anych wykorzystywanymi przez profesjonalistów instrumentami oddzia ł ywania na ich decyzje, zosta ł y okre ś lone prawne instrumenty, do których zalicza si ę m.in. ustaw ę o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest w szczególno ś ci reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi. Wywo ł anie u konsumenta odczucia potrzeby jest pierwszym etapem procesu nabywczego. Standardowy proces decyzyjny konsumenta sk ł ada si ę z szeregu etapów, w trakcie których poszukuje i gromadzi on informacje o alternatywnych mo ż liwo ś ciach zaspokojenia potrzeb, które nast ę pnie poddaje ocenie pod k ą tem mo ż liwo ś ci zaspokojenia potrzeb w sposób najefektywniejszy w swoim odczuciu przy wykorzystaniu ograniczonych ś rodków finansowych. W oparciu o dokonan ą ocen ę podejmuje decyzje nabywcze. Konsument gromadzi informacje z ró ż nych ź róde ł profesjonalnych, tj. sprzedawcy, a tak ż e nieprofesjonalnych tj. rodzina, znajomi. Jednak standardowy proces decyzyjny mo ż e ulec skróceniu w sytuacji zaistnienia dodatkowych czynników wywo ł uj ą cych u konsumenta prze ś wiadczenie o wyj ą tkowej atrakcyjno ś ci i unikalno ś ci oferty. Do czynników przyspieszaj ą cych proces podj ę cia decyzji nale ż y zaliczy ć , poinformowanie konsumentów o prowadzeniu przez przedsi ę biorc ę dzia ł a ń promocyjnych tylko przez kilka dni, czy te ż o prowadzeniu dzia ł a ń w zwi ą zku z okre ś lonymi okoliczno ś ciami np. „ Ś wi ą teczna wyprzeda ż ”, „Wielkie otwarcie”. W przedmiotowym przypadku przedsi ę biorca rozpowszechnia ulotki zach ę caj ą ce do zapoznania si ę z jego ofert ą w placówkach pod wskazanymi w ulotkach adresami. Równocze ś nie informuje on potencjalnych klientów o promocyjnych warunkach sp ł aty kredytu. I.1.a Pierwsz ą z zakwestionowanych praktyk jest stosowanie wprowadzaj ą cej konsumentów w b łą d reklamy, polegaj ą cej na zamieszczaniu w ulotkach reklamowych wprowadzaj ą cych w b łą d informacji o terminie wp ł at pierwszej raty z tytu ł u sp ł aty zaci ą gni ę tego zobowi ą zania na podstawie zawartych umów kredytu konsumenckiego. Stosowana przez przedsi ę biorc ę reklama informuje o mo ż liwo ś ci prolongaty sp ł aty rat kredytu o 250 dni. Jak ustalono, pkt 9 Regulaminu okre ś la zasady promocyjnych warunków udzielania kredytu „Prolongaty Raty. Premi ę stanowi udzielenie 3 miesi ę cznej karencji w sp ł acie kredytu” (Karta nr 209). Przy za ł o ż eniu, ż e miesi ą c posiada 30 dni, okres 250 dni deklarowanej w reklamie przez Universal karencji wyniós ł by oko ł o 8 miesi ę cy. Tym samym zapewnienia sk ł adane w ulotkach reklamowych nie znajduj ą potwierdzenia w Regulaminie sprzeda ż y ratalnej. Dodatkowo z tre ś ci skargi konsumenta wynika, ż e pomimo zapewnie ń w momencie dokonania zakupu, i ż zgodnie z ulotk ą reklamow ą pierwsza rata ma zosta ć uiszczona dopiero po 250 dniach, zosta ł on wezwany przez bank do zap ł aty zaleg ł ej raty wraz z odsetkami karnymi ju ż po up ł ywie miesi ą ca od zawarcia umowy (Karty nr 363, 368). Przedsi ę biorca nie przedstawi ł ż adnych dowodów, które pozwoli ł yby na uznanie, ż e faktycznie zaistnia ł a sytuacja, w której konsument zawar ł umow ę kredytow ą przewiduj ą c ą rozpocz ę cie sp ł aty kredytu po 250 dniach. Informacja, o okresie karencji odwlekaj ą cym pocz ą tek obowi ą zku sp ł aty kredytu, jest informacj ą aktywizuj ą c ą sprzeda ż . Korzy ść w przedmiotowym przypadku polega na mo ż liwo ś ci korzystania z produktu, z równoczesnym przesuni ę ciem w czasie pocz ą tku obowi ą zku sp ł aty kredytu konsumenckiego. Okres karencji umo ż liwia konsumentom gromadzenie ś rodków finansowych na sp ł at ę kredytu przez d ł u ż szy okres czasu. Zgromadzone w ten sposób ś rodki umo ż liwi ą wcze ś niejsz ą sp ł at ę kredytu. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim, je ż eli konsument sp ł aca kredyt przed terminem, 8 wówczas w przypadku: kredytu oprocentowanego – nie jest zobowi ą zany do zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu, kredytu nieoprocentowanego – konsument ma prawo do zmniejszenia zap ł aconych kredytodawcy prowizji i op ł at proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas korzystania z kredytu. Konsument zapoznaj ą c si ę z ulotk ą dowiaduje si ę , ż e przy dokonaniu zakupu towaru u reklamuj ą cego si ę sprzedawcy, mo ż na otrzyma ć promocyjne warunki kredytowania zakupu. Tym samym warunki, na jakich udzielany jest kredyt staj ą si ę dla konsumentów równocze ś nie atrakcyjnymi warunkami zakupu. Dlatego te ż pomimo, ż e przedmiotowa informacja dotyczy warunków umów kredytu konsumenckiego zawieranych z bankami, to ma ona bezpo ś redni wp ł yw na dokonanie przez konsumenta zakupu u reklamuj ą cego si ę sprzedawcy (Karta nr 376). Bior ą c pod uwag ę fakt, ż e informacje zawarte w ulotkach reklamowych w zakresie okresu prolongaty sp ł aty zaci ą gni ę tego kredytu nie znalaz ł y potwierdzenia w faktycznej dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, nale ż y stwierdzi ć , ż e konsumenci s ą wprowadzani w b łą d co do warunków przedmiotowej promocji. Tym samym przedsi ę biorca stosuje reklam ę wprowadzaj ą c ą w b łą d co do terminu wp ł aty pierwszej raty. I.1.b Zakwestionowane zosta ł o równie ż stosowanie wprowadzaj ą cej konsumentów w b łą d reklamy, polegaj ą cej na zamieszczaniu w ulotkach reklamowych wprowadzaj ą cych w b łą d informacji o terminie obowi ą zywania promocji. Przez promocj ę nale ż y rozumie ć ró ż nego rodzaju czynno ś ci, jakie podejmuje przedsi ę biorstwo aby poinformowa ć o cechach merytorycznych produktu i przekona ć docelowych nabywców, do ich zakupu. W ś ród instrumentów promocji wyró ż nia si ę : promocj ę sprzeda ż y, reklam ę , personel odpowiedzialny za sprzeda ż , public realation, marketing bezpo ś redni. 2 Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą definicj ę przedmiotem promocji s ą wszystkie produkty z ni ą zwi ą zane, a maj ą ce na celu zwi ę kszenie wielko ś ci sprzeda ż y okre ś lonego towaru. W przedmiotowym przypadku instrumentem promocji jest m.in. zapewnienie o preferencyjnych warunkach kredytowania. Promocja z definicji trwa przez okre ś lony czas, po up ł ywie którego nie mo ż na osi ą gn ąć oferowanych w niej korzy ś ci dokonuj ą c zakupu towarów których dotyczy promocja. Mo ż e ona dotyczy ć ró ż nych sfer prowadzenia dzia ł alno ś ci, tj. spopularyzowania nazwy producenta, sprzedawcy lub umocnienia marki konkretnego produktu, czy te ż wykorzystywa ć instrumenty promocji sprzeda ż y aktywizuj ą c ą j ą . Promocja sprzeda ż y produktów ma za zadanie zintensyfikowa ć ich sprzeda ż w okre ś lonym czasie. Zadeklarowanie okresu jej obowi ą zywania jest gwarancj ą dla konsumenta, ż e ani wcze ś niej, ani pó ź niej oferta na takich warunkach nie by ł a i nie b ę dzie dost ę pna. Jest to dla konsumentów bodziec motywuj ą cy do podj ę cia szybkiej decyzji nabywczej. Zakre ś lenie krótkiego terminu obowi ą zywania atrakcyjnych warunków sprzeda ż y jest psychologicznym czynnikiem wp ł ywaj ą cym na skrócenie procesów nabywczych konsumentów. Pocz ą tek terminu wa ż no ś ci oferty rozpoczyna si ę z dniem okre ś lonym w ulotkach jako np. „WIELKIE OTWARCIE”. W ka ż dej z rozpowszechnianych ulotek jest zakre ś lony oko ł o tygodniowy termin wa ż no ś ci oferty. Jak ustalono te same ulotki reklamowe dotycz ą ce tych samych placówek handlowych okre ś laj ą terminy obowi ą zywania promocji w nast ę puj ą ce sposoby: od 30.11 do 5.12.2005r., od 5.12 do 10.12.2005r., od 7.12 do 12.12.2005r., od 16.12 do 21.12.2005r., od 8.12 do 13.12.2005r. Zestawiaj ą c przedmiotowe terminy obowi ą zywania promocji, stwierdzono, ż e cz ęść z nich nast ę puje bezpo ś rednio po sobie, natomiast niektóre nawet si ę zaz ę biaj ą . Organ antymonopolowy uzna ł , ż e przedsi ę biorca stosuje reklam ę wprowadzaj ą c ą w b łą d co do terminu obowi ą zywania promocji, gdy ż faktycznie warunki promocji obowi ą zuj ą w znacznie d ł u ż szym okresie czasu, a nie tylko w okresach zakre ś lonych w poszczególnych ulotkach. 2 Ph. Kotler: Marketing, Analiza, planowanie, wdra ż anie i kontroli, Felberg Sja, Warszawa 1999, s. 90 9 Oceniane ulotki reklamowe przedsi ę biorca kieruje do konsumentów z terenu województwa ś l ą skiego. S ą one rozpowszechniane jako druki bezadresowe bezpo ś rednio do skrzynek na listy konsumentów (Karta nr 59). Przedmiotowy sposób kolportowania ulotek, do domów, w których mieszkaj ą konsumenci, powoduje, ż e ich odbiorcami jest nieograniczona liczba potencjalnych klientów. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze ustalenia oraz zakaz prowadzenia przez przedsi ę biorc ę reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d i mog ą cej przez to wp ł ywa ć na decyzje nabywcze konsumentów, nale ż a ł o uzna ć stosowane dzia ł ania reklamowe w zakresie: terminu wp ł aty pierwszej raty z tytu ł u sp ł aty zaci ą gni ę tego zobowi ą zania na podstawie zawartych umów kredytu konsumenckiego, terminu obowi ą zywania promocji, za bezprawne oraz naruszaj ą ce interesy nieograniczonej grupy konsumentów. Poniewa ż zosta ł y spe ł nione obie przes ł anki, przedmiotowa reklama zosta ł a uznana za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym orzeczono jak w pkt I.1 sentencji decyzji. I.2 Za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów uznano stosowanie wprowadzaj ą cej konsumentów w b łą d reklamy o otwarciu nowego sklepu. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji zakazana jest reklama wprowadzaj ą ca klienta w b łą d i mog ą ca przez to wp ł yn ąć na jego decyzj ę co do nabycia towaru lub us ł ugi. Z definicji reklamy zawartej w pkt I.1. sentencji decyzji, wynika, ż e przez reklam ę nale ż y rozumie ć wszelkie dzia ł ania przedsi ę biorcy maj ą ce kszta ł towa ć popyt poprzez poszerzanie wiedzy przysz ł ych nabywców o towarach, zaistnia ł ych okoliczno ś ciach w celu zach ę cania ich do nabywania towarów w ł a ś nie od tego, a nie innego przedsi ę biorcy. Rozpowszechnianie ulotek jest ś rodkiem komunikowania si ę przedsi ę biorcy z konsumentami, gdy ż informuj ą o jego ofercie. Ulotka reklamowa przekazuje z góry okre ś lone przez przedsi ę biorc ę informacje oraz zach ę ca do skorzystania z przedstawionej oferty. Cel za ł o ż ony przez przedsi ę biorc ę jest osi ą gany dzi ę ki odpowiedniemu przedstawieniu informacji, a wi ę c wyeksponowanie jednych informacji, przy równoczesnym ukryciu innych. Taki ró ż ny sposób przedstawienia informacji zgodnie z orzeczeniem przytoczonym w uzasadnieniu pkt I.1 sentencji decyzji nale ż y uzna ć za manipulacj ę decyzjami nabywczymi konsumentów. Wywo ł anie u konsumenta za ł o ż onego przez przedsi ę biorc ę zachowania w wyniku oddzia ł ywania rozpowszechnianych ulotek jest wynikiem podania informacji wzbudzaj ą cych jego zainteresowanie. Organ antymonopolowy ustali ł , ż e przedsi ę biorca od listopada 2005r. rozpowszechnia ulotki reklamowe informuj ą ce o otwarciu nowego sklepu „WIELKIE OTWARCIE”. W ulotach podawane s ą nast ę puj ą ce daty otwarcia placówek handlowych w Bytomiu oraz Mys ł owicach- Brz ę czkowicach: 7 listopada, 21 listopada, 24 listopada, 5 grudnia, 7 grudnia, 16 grudnia, 8 grudnia 2005r. Jednak ż adna z tych dat nie znalaz ł a potwierdzenia w faktycznie prowadzonej dzia ł alno ś ci. Jak ustalono w placówce handlowej w Bytomiu umowy z konsumentami zawierane by ł y od maja 2005r., natomiast w placówce handlowej w Mys ł owicach – Brz ę czkowicach od listopada 2005r. Przedsi ę biorca rozpowszechnia ulotki 5 dni roboczych przed dat ą umieszczon ą na ulotce (Karta nr 4). Informacja „WIELKIE OTWARCIE” jest umieszczana na pierwszej stronie ulotek w sposób wyró ż niaj ą cy si ę . Dodatkowo podawane s ą informacje o datach i godzinach otwar ć sklepów. W sposób równie ż wyró ż niaj ą cy si ę przedsi ę biorca reklamuje swoj ą dzia ł alno ść poprzez informacje „ROZDAJEMY PREZENTY”. Podaje tak ż e adresy lokalizacji placówek handlowych i godziny handlu. Ulotki oddzia ł uj ą na zachowanie konsumentów, zach ę caj ą c do przyj ś cia do „nowo otwartych sklepów”. Konsumenci przypuszczaj ą , ż e w nowo otwartej placówce b ę d ą oferowane niskie ceny, ró ż nego rodzaju promocje tj. np. rozdawanie prezentów. Ostro ż no ść konsumentów co do reklamowanej oferty zmniejsza si ę , gdy ż zak ł adaj ą oni, ż e przedsi ę biorca, który dopiero co pojawi ł si ę na rynku musi walczy ć o klientów nie tylko 10 dobr ą ofert ą cenow ą , asortymentow ą , ale równie ż rzetelno ś ci ą . Dlatego te ż informacja o otwarciu sklepu spe ł nia funkcj ę reklamow ą przedsi ę biorcy. Wykorzystanie has ł a reklamowego o otwarciu sklepu jest równie ż czynnikiem psychologicznym wzbudzaj ą cym u konsumentów ciekawo ść . Oddzia ł uje to zarówno na proces decyzyjny konsumentów, którzy chcieli naby ć np. produkty RTV oraz AGD czy te ż komputery, jak i tych, którzy nie planowali dokonania takich zakupów. Zawiadomienie o otwarciu nowego sklepu jest sygna ł em, który stymuluje konsumentów do zaspokojenia ciekawo ś ci. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze ustalenia, poniewa ż w przedmiotowym przypadku zapewnienia o terminie otwarcia sklepu nie maj ą potwierdzenia w faktycznej dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e przedmiotowa reklama w tym zakresie wprowadza konsumentów w b łą d i wp ł ywa na ich decyzje. Oceniane reklamy s ą skierowane do nieograniczonej ilo ś ci konsumentów, o których mowa w uzasadnieniu pkt I.1 sentencji decyzji, tak wi ę c naruszony zosta ł interes nieograniczonej liczby faktycznych oraz potencjalnych klientów. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze przes ł anki, nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e bezprawnym, a wi ę c naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, jest stosowanie reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d informuj ą cej o otwarciu nowego sklepu. W zwi ą zku z powy ż szym za uzasadnione nale ż a ł o orzec jak w pkt I.2 sentencji decyzji. I. 3 Kolejn ą praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest naruszenie obowi ą zku zamieszczania w rozpowszechnianych ulotkach zawieraj ą cych dane dotycz ą ce kosztu kredytu konsumenckiego rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, wyliczonej od ca ł kowitego kosztu kredytu, o której mowa w art. 16 ustawy o kredycie konsumenckim. Art. 16 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi, ż e w ofertach i reklamach dotycz ą cych kredytu konsumenckiego zawieraj ą cych jakiekolwiek dane dotycz ą ce kosztu kredytu konsumenckiego kredytodawca lub podmiot po ś rednicz ą cy w zawarciu umowy s ą obowi ą zani podawa ć rzeczywist ą roczn ą stop ę oprocentowania, wyliczon ą od ca ł kowitego kosztu kredytu. „Rzeczywista roczna stopa oprocentowania realizuje w najpe ł niejszy sposób potrzeb ę zapewnienia przejrzysto ś ci umowy o kredyt konsumencki, tak by jej warunki mog ł y sta ć si ę przedmiotem ł atwego porównania przez konsumenta i tym samym elementem rzeczywistej konkurencji. W uzasadnieniu projektu rz ą dowego ustawy o kredycie konsumenckim czytamy, ż e jednolity sposób obliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania umo ż liwia konsumentom porównanie oferowanych im na rynku kredytów. Konstrukcja rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (art. 4 ust. 2 pkt 6 u.k.k.) zosta ł a przej ę ta z dyrektywy. W istocie to ż same poj ę cie wprowadza art. 1 ust. 2 pkt e dyrektywy, w my ś l którego „efektywna roczna stopa oprocentowania” oznacza ca ł kowity koszt kredytu konsumenckiego, wyra ż ony jako procent kwoty udzielonego kredytu przypadaj ą cy na rok, obliczony zgodnie z art. 1a. Natomiast art. 1a ust. 1 lit. a dyrektywy wskazuje, ż e: „Efektywna roczna stopa oprocentowania, która jest równowa ż na, w stosunku rocznym, obecnej warto ś ci wszystkich zobowi ą za ń (po ż yczki, sp ł aty i op ł aty), przysz ł ych b ą d ź obecnych, uzgodnionych mi ę dzy kredytodawc ą i kredytobiorc ą , jest obliczana zgodnie ze wzorem matematycznym okre ś lonym w za łą czniku II”.” 3 Wymóg podawania w ulotkach reklamowych informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania ma zagwarantowa ć konsumentowi mo ż liwo ść ocenienia faktycznego kosztu udzielonego kredytu oraz porównanie go z innymi ofertami kredytowymi. Brak tych 3 komentarz Romana Trzaskowskiego do art. 4 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim LexPolonica 11 informacji narusza interesy konsumentów, gdy ż ogranicza ich prawo do samodzielnej oceny skutków finansowych zwi ą zanych z zaci ą gni ę ciem kredytu. Organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e ulotki reklamowe przedstawiaj ą symulacj ę sposobu okre ś lenia warto ś ci raty w przypadku dokonania zakupu w placówkach handlowych przy wykorzystaniu kredytu. Przyk ł adowe produkty s ą opatrywane informacjami o cenach, a tak ż e ilo ś ci ą oraz wielko ś ci ą poszczególnych rat oraz deklaracj ą „koszty 0%”. Dodatkowo na stronie ulotki zawieraj ą cej symulacj ę warto ś ci raty zamieszczana jest informacja, ż e „SYSTEM 20 RAT bez ż adnych kosztów 0%” (Karty nr 43- verte, 45 -verte, 47- verte, 49- verte, 51- verte). Przepisy ustawy o kredycie konsumenckim nak ł adaj ą zarówno na kredytodawc ę jak i po ś rednika obowi ą zek umieszczenia informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania w sytuacji zawarcia w reklamie informacji o koszcie kredytu. Dlatego te ż , pomimo, ż e sprzedawca jedynie umo ż liwia zawarcie umowy przez konsumentów z bankami, w reklamach dotycz ą cych jego dzia ł alno ś ci zawieraj ą cych informacje o kosztach kredytu oferowanego przez banki, zastosowanie ma wymóg informacyjny okre ś lony w art. 16 ustawy o kredycie konsumenckim. W ocenianych ulotkach przedsi ę biorca zastosowa ł poj ę cie „koszty”. Poniewa ż ustawa o kredycie konsumenckim nie definiuje tego poj ę cia, a tak ż e sposobu obliczenia wspó ł czynnika procentowego dla niego, przedsi ę biorca podaj ą c informacj ę „koszty 0%” faktycznie pos ł uguje si ę poj ę ciem, które nie dostarcza ż adnych miarodajnych informacji. Przy obliczaniu przedmiotowego wska ź nika sprzedawca móg ł bra ć pod uwag ę dowolne warto ś ci pomijaj ą c, równocze ś nie taki koszt jak, np. warto ść op ł aty przygotowawczej, który jest uwzgl ę dniany przy obliczeniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Zgodnie z ustaw ą o kredycie konsumenckim, w celu ograniczenia przedsi ę biorcom mo ż liwo ś ci stosowania niezdefiniowanych wska ź ników w reklamach dotycz ą cych warunków udzielenia kredytu konsumenckiego, s ą oni zobowi ą zani do podawania wielko ś ci rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania wyliczonej zgodnie z za ł o ż eniami w niej okre ś lonymi. Podanie wielko ś ci tego wska ź nika gwarantuje konsumentowi jednoznaczn ą informacj ę co do ca ł kowitych kosztów jakie wi ążą si ę z finansowaniem zakupu kredytem konsumenckim. W przedmiotowym przypadku bezprawno ść praktyki wynika wprost z naruszania obowi ą zków informacyjnych na ł o ż onych przez ustaw ę o kredycie konsumenckim w zakresie zamieszczenia w reklamach informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania. Oceniane ulotki skierowane s ą do nieograniczonej ilo ś ci konsumentów, o których mowa w uzasadnieniu do pkt I.1 sentencji decyzji. Bior ą c pod uwag ę spe ł nienie obu powy ż szych przes ł anek, nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, jest nie zamieszczenie w rozprowadzanych ulotkach reklamowych rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania w sytuacji zamieszczenia w ulotkach informacji dotycz ą cej kosztu kredytu udzielanego przy dokonaniu zakupu, o której mowa w art. 16 ustawy o kredycie konsumenckim. W zwi ą zku z powy ż szym za uzasadnione nale ż a ł o orzec jak w pkt I.3 sentencji decyzji. II.1 Organ antymonopolowy powzi ął podejrzenie, ż e przedsi ę biorca móg ł stosowa ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 i 2, tj. polegaj ą cej na naruszeniu obowi ą zku udzielania rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o przys ł uguj ą cych konsumentom prawach wynikaj ą cych z przepisów dotycz ą cych niezgodno ś ci towaru z umow ą okre ś lonych w ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego poprzez zamieszczenie w umowach odniesie ń do poj ęć stosowanych w przepisach nie maj ą cych zastosowania do przedmiotowego typu umów, oraz odniesienia warunków umowy wy łą cznie do regulacji kodeksu cywilnego. Warunki realizacji umowy sprzeda ż y szczegó ł owo reguluje ww. ustawa o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej, okre ś laj ą ca prawa i obowi ą zki stron 12 umowy. Zgodnie z art. 8 ust. 1 i 4 ww. ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej, je ż eli towar konsumpcyjny jest niezgodny z umow ą , kupuj ą cy mo ż e żą da ć doprowadzenia go do stanu zgodnego z umow ą przez nieodp ł atn ą napraw ę albo wymian ę na nowy, chyba ż e naprawa albo wymiana s ą niemo ż liwe lub wymagaj ą nadmiernych kosztów. Przy ocenie nadmierno ś ci kosztów uwzgl ę dnia si ę warto ść towaru zgodnego z umow ą oraz rodzaj i stopie ń stwierdzonej niezgodno ś ci, a tak ż e bierze si ę pod uwag ę niedogodno ś ci, na jakie narazi ł by kupuj ą cego inny sposób zaspokojenia. Je ż eli kupuj ą cy, z przyczyn okre ś lonych w ust. 1, nie mo ż e żą da ć naprawy ani wymiany albo je ż eli sprzedawca nie zdo ł a uczyni ć zado ść takiemu żą daniu w odpowiednim czasie lub gdy naprawa albo wymiana nara ż a ł aby kupuj ą cego na znaczne niedogodno ś ci, ma on prawo domaga ć si ę stosownego obni ż enia ceny albo odst ą pi ć od umowy; od umowy nie mo ż e odst ą pi ć , gdy niezgodno ść towaru konsumpcyjnego z umow ą jest nieistotna. Przy okre ś laniu odpowiedniego czasu naprawy lub wymiany uwzgl ę dnia si ę rodzaj towaru i cel jego nabycia. & 3 umowy sprzeda ż y stanowi, ż e „Wy łą czenie odpowiedzialno ś ci z tytu ł u r ę kojmi, Sprzedawca nie jest odpowiedzialny z tytu ł u r ę kojmi za wady fizyczne, które powsta ł y po przej ś ciu niebezpiecze ń stwa na Kupuj ą cego” (Karta nr 199). Natomiast obowi ą zki sprzedawcy w zakresie wydanego towaru w inny sposób okre ś la ustawa o szczególnych warunkach sprzeda ż y. Zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ż e ustawy, sprzedawca odpowiada za niezgodno ść towaru konsumpcyjnego z umow ą jedynie w przypadku jej stwierdzenia przed up ł ywem dwóch lat od wydania tego towaru kupuj ą cemu; termin ten biegnie na nowo w razie wymiany towaru. Je ż eli przedmiotem sprzeda ż y jest rzecz u ż ywana, strony mog ą ten termin skróci ć , jednak ż e nie poni ż ej jednego roku. Dodatkowo zgodnie z & 6 umowy sprzeda ż y „Postanowienia ko ń cowe, w sprawach nie uregulowanych niniejsz ą umow ą zastosowanie maj ą przepisy Kodeksu Cywilnego” (Karta nr 199). Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 4 ww. ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y, do sprzeda ż y konsumenckiej nie stosuje si ę przepisów art. 556-581 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964r. Nr 16, poz. 93, z zm.). Powo ł ane powy ż ej artyku ł y kodeksu cywilnego dotycz ą w ł a ś nie „R ę kojmi za wady”. Poprzez zamieszczenie powy ż szych postanowie ń w tre ś ci umowy, przedsi ę biorca przekazuje konsumentom niepe ł ne, nierzetelne informacje o przys ł uguj ą cych im prawach wynikaj ą cych z ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y, w zwi ą zku z realizacj ą zawartej umowy. Postanowienie pos ł uguje si ę poj ę ciem „r ę kojmia za wady fizyczne”. Jest ono zaczerpni ę te z cz ęś ci kodeksu cywilnego, którego zastosowanie do umów sprzeda ż y z udzia ł em konsumentów jest ograniczone ustaw ą o szczególnych warunkach sprzeda ż y. Konsument na podstawie tre ś ci umowy, w sytuacji stwierdzenia, ż e zakupiony towar nie spe ł nia wymaganych oczekiwa ń , b ę dzie próbowa ł dochodzi ć roszcze ń na podstawie przepisów kodeksu cywilnego, gdy priorytetowe zastosowanie ma ustawa o szczególnych warunkach sprzeda ż y. Tym samym organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e konsumenci s ą wprowadzani w b łą d co do przys ł uguj ą cych im praw do dochodzenia roszcze ń z tytu ł u zawartych umów. Dlatego te ż uznano stosowan ą praktyk ę za naruszaj ą c ą obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o przys ł uguj ą cych im prawach wynikaj ą cych z przepisów dotycz ą cych niezgodno ś ci towaru z umow ą okre ś lonych w ustawie o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego, a wi ę c za praktyk ę naruszaj ą c ą interesy konsumentów. Oferta przedsi ę biorców jest skierowana do nieograniczonej grupy konsumentów. Mo ż liwo ść zakupu nie jest w ż aden sposób ograniczana. Tak wi ę c zakwestionowan ą praktyk ą przedsi ę biorcy mo ż e zosta ć dotkni ę ty ka ż dy potencjalny konsument dokonuj ą cy zakupu w jego placówkach handlowych. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. 13 Zgodnie z ustaleniami Inspekcji Handlowej dokonanymi w trakcie kontroli przeprowadzonej dniach 24.03-28.03.2006r. oraz informacjami przekazanymi przez przedsi ę biorc ę w niniejszym post ę powaniu, tre ść zawieranych z konsumentami umów z dniem 28.03.2006r. uleg ł a zmianie. Powy ż ej zacytowane postanowienia zosta ł y usuni ę te. Natomiast tre ść umowy poszerzono o postanowienie &6 pkt 1 umowy sprzeda ż y o tre ś ci „Postanowienia ko ń cowe W sprawach nie uregulowanych niniejsz ą umow ą zastosowanie maj ą przepisy Ustawy z dnia 27 lipca 2002 roku o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu Cywilnego (Dz. U. 2002 nr 141poz 116 z pó ź niejszymi zmianami), oraz odpowiednio przepisy Kodeksu Cywilnego” (Karta nr 202). Z uwagi na fakt, i ż przedstawiona zosta ł a faktycznie zawarta umowa w tre ś ci, której dokonano powy ż szych zmian, organ antymonopolowy przyj ął , i ż przedsi ę biorca podj ął dzia ł ania, które mog ą zosta ć uznane jako zaniechanie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Poprzez wprowadzenie przedmiotowego zapisu, konsument jest informowany o podstawie prawnej, która w ł a ś ciwie okre ś la jego prawa, ale tak ż e i obowi ą zki. Zamieszczenie tej informacji nie ogranicza praw konsumentów do dochodzenia roszcze ń z tytu ł u dokonanego zakupu, a tak ż e nie wprowadza w b łą d co do przys ł uguj ą cych praw i obowi ą zków wynikaj ą cych z przepisów prawa. II.2 Organ antymonopolowy powzi ął podejrzenie, ż e przedsi ę biorca móg ł stosowa ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej, tj. polegaj ą c ą na stosowaniu w umowach sprzeda ż y postanowienia wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego: & 6 pkt 4 umowy sprzeda ż y „S ą dem w ł a ś ciwym dla rozstrzygania sporów miedzy Stronami jest s ą d w ł a ś ciwy miejsca siedziby Sprzedawcy.” (Karta nr 16) Praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, jest stosowanie postanowienia wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 §2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Postanowienia o zbli ż onej tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł y uznane za niedozwolone przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. „Strony niniejszej umowy zobowi ą zuj ą si ę do do ł o ż enia wszelkich stara ń w celu polubownego rozstrzygni ę cia ewentualnych sporów. S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygania b ę dzie s ą d miejsca siedziby EFB.” Postanowienie powy ż sze zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 czerwca 2003r. sygn. akt XVII Amc 60/02, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane w dniu 14 14 sierpnia 2003r. pod numerem 77, w sprawie z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Bartoszycach przeciwko Europejskiemu Funduszowi Budowlanemu Sp. z o.o. we Wroc ł awiu. „Strony wykorzystaj ą wszelkie mo ż liwo ś ci do polubownego rozwi ą zania ewentualnych spraw wynikaj ą cych z niniejszej umowy. Sprawy wymagaj ą ce rozstrzygni ę cia s ą dowego b ę d ą prowadzone przed S ą dem Rejonowym w Tychach lub przed S ą dem Okr ę gowym w Katowicach.” Postanowienie przytoczone powy ż ej zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 27 czerwca 2003r. sygn. akt XVII Amc 50/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14 sierpnia 2003r. pod numerem 76, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Mi ę dzynarodowej Korporacji Gospodarczej „InCo” Sp. z o.o. w Tychach. „ Wszystkie spory wynik ł e z umowy-zg ł oszenia zawartej z Uczestnikiem podlegaj ą rozpatrzeniu przez s ą d w ł a ś ciwy dla organizatora ” Postanowienie powy ż sze zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 2 lutego 2005 r. sygn. akt XVII Amc 104/04 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 5 maja 2005r. pod numerem 418, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Robertowi Ochwat – Biuro Podró ż y „Olimp” – Centrum Promocji i Last Minute w Krakowie. „ Wszystkie spory wynikaj ą ce z umowy ubezpieczenia b ę d ą rozstrzygane przez S ą d Powszechny w ł a ś ciwy ze wzgl ę du na siedzib ę Towarzystwa ” Postanowienie przytoczone powy ż ej zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 24 listopada 2004 r. sygn. akt XVII Amc 8/04 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 11 lipca 2005 pod numerem 488, w sprawie z powództwa Renaty Szymborskiej przeciwko SAMPO Towarzystwu Ubezpiecze ń na Ż ycie SA w Warszawie. Pomimo faktu, i ż porównywane postanowienia nie brzmi ą literalnie tak samo, jednak w taki sam sposób okre ś laj ą w ł a ś ciwo ść s ą du, który jest wed ł ug umowy w ł a ś ciwy do rozstrzygania sporów. Postanowienia: kwestionowane oraz wpisane do rejestru ograniczaj ą mo ż liwo ść rozstrzygania sporów do s ą du w ł a ś ciwego ze wzgl ę du na siedzib ę firmy. Takie narzucenie S ą du, który ma rozstrzygn ąć o sporze jest sprzeczne z Kodeksem cywilnym. Tre ść zapisu wykorzystywanego przez przedsi ę biorc ę mie ś ci si ę w ca ł o ś ci w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na przyj ąć , i ż zacytowane postanowienia w swej tre ś ci s ą to ż same i wyczerpuj ą tre ść niedozwolonego postanowienia umownego zdefiniowanego w art. 385 3 pkt 23 k.c., za które uwa ż a si ę postanowienie narzucaj ą ce rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. Zapisy te wy łą czaj ą rozpoznanie sprawy przez s ą d w ł a ś ciwy wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci przemiennej, w ś wietle art. 33, 34, 35 i 36 k.p.c. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis, i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c.), spe ł nia ona funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie 15 ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wi ąż e nie tyko strony i s ą d, który je wyda ł , lecz równie ż inne s ą dy i organy pa ń stwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak ż e inne osoby. S ą d orzekaj ą c co do postanowienia, i ż jest to niedozwolone postanowienie umowne stwierdza, i ż kszta ł tuje ono prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, równocze ś nie ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. przez niedozwolone postanowienie umowne uwa ż a si ę , postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, które kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Powy ż sze zosta ł o potwierdzone w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/06. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na stwierdzi ć , i ż praktyka polegaj ą ca na zamieszczaniu w zawieranych umowach, postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych jest bezprawna i narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyka dotyka ł a interesów tej samej grupy konsumentów okre ś lonych w pkt II.1 uzasadnienia sentencji decyzji. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Przedsi ę biorca w trakcie post ę powania dostarczy ł zmieniony wzorzec umowy, z którego tre ś ci zosta ł a usuni ę ta zakwestionowana klauzula odpowiadaj ą ca tre ś ci postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. W celu potwierdzenia wprowadzenia do stosowania wzorca umownego przy zawieraniu umów z konsumentami, przedsi ę biorca przedstawi ł faktycznie zwart ą w dniu 26.01.2006r. umow ę z konsumentem (Karta nr 20). Zgodnie z art. 23e ust. 1, 2 i 3 ustawy antymonopolowej nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a. W takim przypadku, Prezes Urz ę du wydaje decyzje o uznaniu praktyki na naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania, natomiast ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci, o których mowa w ust. 1, spoczywa na przedsi ę biorcy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż istniej ą przes ł anki wystarczaj ą ce do stwierdzenia, i ż Universal zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a ustawy antymonopolowej, poprzez dokonanie zmian w tre ś ci Warunków umów. W zwi ą zku z powy ż szym za uzasadnione sta ł o si ę uznanie na podstawie art. 23e ust. 2 ustawy antymonopolowej, praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania jej stosowania. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt II sentencji. III Organ antymonopolowy powzi ął podejrzenie, ż e przedsi ę biorca móg ł stosowa ć praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, polegaj ą cej na stosowaniu wprowadzaj ą cej konsumentów w b łą d reklamy, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Jednak zgodnie z art. 23d ustawy antymonopolowej, je ż eli nie zachodz ą okoliczno ś ci okre ś lone w art. 23a, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę , w której stwierdza, ż e dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. W celu uznania, ż e okre ś lone zachowanie jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. III. a Rozpowszechniane ulotki informuj ą , ż e „ System 20 rat bez ż adnych kosztów 0%” (Karty nr 45- verte, 47- verte, 49- verte, 51- verte). Tym samym sugeruj ą one, ż e w sytuacji 16 nabycia towarów i finansowania zakupu kredytem, nie b ę d ą z tego tytu ł u pobierane od konsumentów ż adne dodatkowe koszty. Potwierdza to przedstawiona symulacja ilo ś ci i warto ś ci rat, która udowadnia, ż e cena produktu przy wykorzystaniu kredytu jest równa cenie produktu zap ł aconego gotówk ą . Dodatkowo przy ka ż dym zdj ę ciu produktu na ulotkach, w sprawie, których przedstawiona zosta ł a symulacja sp ł aty kredytu przedsi ę biorca zamie ś ci ł informacj ę „koszt 0%”. Przedsi ę biorca poinformowa ł , ż e, promocyjne warunki kredytu maj ą dotyczy ć umów zawieranych przez konsumentów tylko z jednym bankiem. Z dostarczonego regulaminu promocji wynika, ż e w sytuacji, gdy kredyt zostanie zaci ą gni ę ty na 20 rat, konsument nie b ę dzie zobowi ą zany do poniesienia ż adnych kosztów. W celu udowodnienia przedmiotowej tezy dostarczona zosta ł a faktycznie zawarta umowa z konsumentem (Karta nr 142). Bior ą c pod uwag ę fakt, ż e przedsi ę biorca wykaza ł , ż e zawiera umowy z konsumentami, których okres sp ł aty kredytu wyniós ł 20 rat, przy rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania 0%, nie mo ż na postawi ć zarzutu stosowania reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d co do warunków finansowych, na jakich bank udziela kredytu konsumenckiego na zakup towarów i us ł ug. Ze wzgl ę du na udokumentowanie zawarcia umowy z konsumentem, której warunki odpowiada ł y zadeklarowanym w ocenianej ulotce reklamowej, stosowana praktyka nie mo ż e zosta ć uznana za bezprawn ą . III. b Za po ś rednictwem ulotek reklamowych konsumenci s ą informowani, ż e przedsi ę biorca przy dokonaniu zakupu finansowanego kredytem do łą cza prezent. Rodzaj prezentu jest uzale ż niony od kwot, za jakie konsumenci dokonaj ą zakupów. Konsumenci przychodz ą cy do sklepu zapoznaj ą si ę z ofert ą produktow ą . Decyzje nabywcze podejmuj ą w oparciu o informacje jakimi opisane s ą produkty m.in. wielko ść cen. Na podstawie tych informacji oceniaj ą oni, czy ś rodki finansowe, którymi dysponuj ą pozwalaj ą na dokonanie zakupu produktów po cenach, którymi s ą one oznaczane. Zgodnie z tre ś ciami ulotek konsumenci przy dokonaniu zakupu otrzymuj ą korzy ś ci w postaci dodatkowych produktów do łą czanych do zakupionych towarów. Zgodnie z ustaleniami dokonanymi w trakcie kontroli przez Inspekcj ę Handlow ą , konsumenci p ł ac ą za zakupione towary kwoty zgodne z cenami jakimi s ą oznaczane produkty w sklepie (Karta nr 274). W momencie dokonania zakupu konsumenci podpisuj ą dokumenty: umowy oraz o ś wiadczenia. Przez podpisanie, tych dokumentów akceptuj ą fakt, ż e na fakturach b ę d ą umieszczone wszystkie otrzymane produkty, w tym równie ż prezenty oraz, ż e ceny produktów co do którego podj ę li decyzje nabywcze b ę d ą obni ż one o warto ś ci prezentów. Z uwagi na fakt, ż e konsumenci p ł ac ą za wszystkie otrzymane towary kwoty, które spodziewali si ę zap ł aci ć za produkt podstawowy, sposób zaewidencjonowania na fakturze poszczególnych otrzymanych towarów przez konsumentów nie narusza ich ekonomicznych interesów. Dlatego te ż , stosowana praktyka nie mo ż e zosta ć uznana za bezprawn ą . III.1.c Przedsi ę biorca zamieszcza na ulotkach reklamowych zdj ę cia przyk ł adowych produktów oraz podaje ich ceny. Zgodnie z dokonanymi ustaleniami ceny zamieszczone na ulotkach odpowiadaj ą cenom, którymi s ą oznaczane produkty w sklepie. Jak wynika z analizy dokonanej w pkt III.1.b i III.2 sentencji decyzji, konsumenci dokonuj ą c zakupu towarów wydatkuj ą kwoty zgodne z cenami, którymi s ą oznaczane produkty w sklepie. Tym samym nale ż a ł o uzna ć , ż e konsumenci za zakupione towary p ł ac ą kwoty zgodne z cenami, którymi s ą opatrzone produkty na ulotkach. Dlatego te ż organ antymonopolowy uzna ł , ż e oceniana praktyka nie narusza interesów ekonomicznych konsumentów. Konsumenci w momencie dokonania zakupu produktów p ł ac ą warto ś ci, które odpowiadaj ą cenom zadeklarowanym na ulotkach. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e przedmiotowa praktyka przedsi ę biorcy nie mo ż e zosta ć uznana za bezprawn ą . W ś wietle powy ż szych ustale ń oraz zgromadzonego materia ł u w opinii organu antymonopolowego, opisane dzia ł anie przedsi ę biorcy nie nosi znamion bezprawno ś ci, w podanym powy ż ej zakresie i w tym przedmiocie nie posiada cech praktyki naruszaj ą cej 17 zbiorowe interesy konsumentów z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na stosowaniu reklamy wprowadzaj ą cej w b łą d. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt III sentencji decyzji. IV. Organ antymonopolowy uzna ł , ż e istnia ł o podejrzenie, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę polegaj ą c ą na oznaczaniu towarów sprzedawanych w sklepach, w których przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść , cenami wprowadzaj ą cymi konsumentów w b łą d co do ich wysoko ś ci oraz w sposób sprzeczny z § 3 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owych zasad uwidaczniania cen towarów i us ł ug oraz sposobu oznaczania cen ą towarów przeznaczonych do sprzeda ż y. Jednak zgodnie z art. 23d ustawy antymonopolowej, je ż eli nie zachodz ą okoliczno ś ci okre ś lone w art. 23a, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę , w której stwierdza, ż e dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. W celu uznania, ż e okre ś lone zachowanie jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz.U. Nr 97, poz. 1050, z zm.), stanowi, ż e towar przeznaczony do sprzeda ż y detalicznej oznacza si ę cen ą . W miejscach sprzeda ż y detalicznej i ś wiadczenia us ł ug uwidacznia si ę , z zastrze ż eniem ust. 3, ceny jednostkowe towarów i us ł ug w sposób zapewniaj ą cy prost ą i niebudz ą c ą w ą tpliwo ś ci informacj ę o ich wysoko ś ci, a w odniesieniu do cen urz ę dowych - tak ż e o ich rodzaju (cena urz ę dowa) oraz o przyczynach wprowadzenia obni ż ek cen. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o cenach przez cen ę nale ż y rozumie ć warto ść wyra ż on ą w jednostkach pieni ęż nych, któr ą kupuj ą cy jest obowi ą zany zap ł aci ć przedsi ę biorcy za towar lub us ł ug ę ; w cenie uwzgl ę dnia si ę podatek od towarów i us ł ug oraz podatek akcyzowy, je ż eli na podstawie odr ę bnych przepisów sprzeda ż towaru (us ł ugi) podlega obci ąż eniu podatkiem od towarów i us ł ug oraz podatkiem akcyzowym. Zgodnie z § 3 pkt 1 i 2 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owych zasad uwidaczniania cen towarów i us ł ug, towary oferowane kupuj ą cym w miejscu sprzeda ż y opatruje si ę , z zastrze ż eniem § 5, wywieszkami zawieraj ą cymi informacje wskazuj ą ce ich nazwy handlowe, ceny oraz jednostki miar, do których odnosz ą si ę uwidocznione ceny. W przypadku towarów podobnych na wywieszkach umieszcza si ę ponadto nazw ę producenta i inne informacje umo ż liwiaj ą ce niebudz ą c ą w ą tpliwo ś ci identyfikacj ę ceny z towarem. Na wywieszkach podaje si ę ceny aktualne w momencie oferowania towarów. Wed ł ug § 2 pkt 5 ww. rozporz ą dzenia, przez wywieszk ę - nale ż y rozumie ć etykiet ę , tabliczk ę lub plakat z wydrukowan ą lub napisan ą odr ę cznie cen ą i nazw ą towaru, niez łą czone trwale z towarem. Jak ustali ł a Inspekcja Handlowa, przedsi ę biorca w placówkach handlowych oznacza sprzedawane produkty informacj ą o warto ś ci ś rodków pieni ęż nych, które konsument musi zap ł aci ć za ich nabycie. Zgodnie z uzasadnieniem pkt III.1b sentencji decyzji, konsument przed podj ę ciem decyzji nabywczej ocenia wszelkie korzy ś ci, jakie wi ążą si ę z dokonaniem zakupu, ale tak ż e ocenia wielko ść cen. Podj ę cie decyzji nabywczej ś wiadczy o tym, ż e konsument zdecydowa ł si ę zakupi ć konkretny produkt za cen ę , któr ą zosta ł on oznaczony w sklepie. Pomimo, ż e na podjecie decyzji nabywczej konsumenta ma wp ł yw zapewnienie sprzedawcy, ż e otrzyma on prezent w zale ż no ś ci od warto ś ci dokonanego zakupu, to jednak podstawowym determinantem jest pozytywna relacja pomi ę dzy cechami funkcjonalnymi produktów oraz ich cenami. Na dowód dokonania zakupu w przedmiotowym przypadku przedsi ę biorca zawiera z konsumentem umow ę sprzeda ż y. Dodatkowo konsument podpisuje o ś wiadczenie, z którego wynika, ż e kwota zakupionego towaru na fakturze zostanie pomniejszona o warto ść prezentu, a sam gratis zostanie umieszczony na fakturze VAT. Pomimo powy ż szego, ostatecznie konsument p ł aci kwot ę równ ą cenie, która wynika ł a z oznaczenia produktu w sklepie. Tym samym pomimo danych zamieszczanych na fakturach przez przedsi ę biorc ę dotycz ą cych warto ś ci zakupionych przez konsumentów produktów, p ł ac ą oni warto ś ci, zgodne z cenami odno ś nie, których podj ę li decyzje nabywcze. Dlatego te ż brak jest podstaw do uznanie, ż e 18 stosowana praktyka narusza interesy ekonomiczne konsumentów, tym samym nie mo ż e ona by ć uznana za bezprawn ą . W ś wietle powy ż szych ustale ń oraz zgromadzonego materia ł u w opinii organu antymonopolowego, opisane dzia ł anie przedsi ę biorcy nie nosi znamion bezprawno ś ci, w podanym powy ż ej zakresie i w tym przedmiocie nie posiada cech praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt IV sentencji decyzji. V. Na podstawie art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko Januszowi S. prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Universal – Market”, w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania organ antymonopolowy w punkcie I, II decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 61 z ł zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy organem antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 61 z ł (s ł ownie z ł otych: sze ść dziesi ą t jeden). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie V sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 10101010 00 7878 22 31 000000 w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Na postanowienie zawarte w punkcie IV niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral