RKT-85/2008

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 10.12.2008r. RKT-61-70/08/SB DECYZJA Nr RKT-85/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Miko ł owskiemu Bankowi Spó ł dzielczemu w Miko ł owie - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 tej ustawy uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł ania Miko ł owskiego Banku Spó ł dzielczego w Miko ł owie, polegaj ą ce na: 1. naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umów o kredyt konsumencki, w sposób naruszaj ą cy ustaw ę z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n. zm.), z uwagi na brak informacji o: a) skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu dokonanej przez konsumenta zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, tj. o zwolnieniu z zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu, b) wszystkich skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim, tj. o obowi ą zku wezwania konsumenta do zap ł aty zaleg ł ych rat lub cz ęś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy, 2. wykorzystywaniu w zawieranych z konsumentami umowach o kredyt oraz Regulaminie udzielania kredytów konsumpcyjnych dla osób fizycznych postanowie ń , wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.) o tre ś ci: a) „(...) O zmianach oprocentowania kredytu Bank ka ż dorazowo informuje Kredytobiorc ę , Por ę czycieli oraz inne osoby b ę d ą ce d ł u ż nikami Banku z tytu ł u zabezpieczenia kredytu na tablicy og ł osze ń w siedzibie Banku oraz siedzibie Po ś rednika.” „O zmianach oprocentowania kredytu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, Bank ka ż dorazowo informuje Kredytobiorc ę , Por ę czycieli oraz inne osoby b ę d ą ce d ł u ż nikami Banku z tytu ł u zabezpieczenia kredytu na tablicy og ł osze ń w siedzibie Banku oraz w siedzibie Po ś rednika. W przypadku niekorzystnej dla Kredytobiorcy zmiany stóp procentowych Bank wysy ł a nowy harmonogram sp ł aty kapita ł u i odsetek.” „Aktualne stawki oprocentowania s ą wywieszane w Banku na tablicy og ł osze ń oraz w siedzibie Po ś rednika .” 2 b) „ Kredytobiorca zobowi ą zany jest w okresie kredytowania do niezw ł ocznego informowania Banku o: innych okoliczno ś ciach maj ą cych istotny wp ł yw na jego stan maj ą tkowy i finansowy, pod rygorem odpowiedzialno ś ci za szkod ę powsta łą w wyniku niespe ł nienia tych warunków .” c) „ Zarz ą d Miko ł owskiego Banku Spó ł dzielczego w Miko ł owie postanawia, ż e kredyt uwa ż a si ę za rozliczony w przypadku: • nadp ł aty w kwocie do 15,00 z ł – zarachowa ć w dochody banku (Inne przychody – przychody z tytu ł u nadp ł aconych kredytów).” i nakazuje si ę zaniechania ich stosowania. II. Na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) umarza si ę jako bezprzedmiotowe wszcz ę te z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Miko ł owski Bank Spó ł dzielczy w Miko ł owie, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu w zawieranych z konsumentami umowach o kredyt oraz Regulaminie udzielania kredytów konsumpcyjnych dla osób fizycznych postanowie ń , które mog ą by ć uznane za wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.) o tre ś ci: 1. „ W przypadku stwierdzenia zagro ż enia terminowej sp ł aty kapita ł u i/lub odsetek na warunkach okre ś lonych w Umowie kredytu lub znacznego obni ż enia si ę realnej warto ś ci z ł o ż onego zabezpieczenia, Bank mo ż e odpowiednio za żą da ć dodatkowego zabezpieczenia sp ł aty kredytu. ” 2. „ Bank mo ż e wypowiedzie ć niniejsz ą umow ę o kredyt z zachowaniem trzydziestodniowego terminu wypowiedzenia i za żą da ć sp ł aty ca ł ej nale ż no ś ci Banku z tytu ł u kredytu i innych nale ż no ś ci ubocznych lub mo ż e za żą da ć dodatkowego zabezpieczenia kredytu w przypadku: c) naruszenia warunków Umowy lub Regulaminu, w tym zagro ż enia terminowej sp ł aty ca ł o ś ci lub cz ęś ci kredytu (utrata zdolno ś ci kredytowej), d) stwierdzenia przez Bank istotnego obni ż enia warto ś ci zabezpieczenia sp ł aty kredytu. ” „ Bank mo ż e wypowiedzie ć Umow ę kredytu z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia z powodu: 2. utraty przez Kredytobiorc ę zdolno ś ci kredytowej, 3. znacznego obni ż enia si ę realnej warto ś ci z ł o ż onego zabezpieczenia lub utraty tego zabezpieczenia, 4. naruszenia przez Kredytobiorc ę warunków Umowy lub Regulaminu .” III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Miko ł owski Bank Spó ł dzielczy w Miko ł owie, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 30 000 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci tysi ę cy), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, postanawia si ę obci ąż y ć Miko ł owski Bank Spó ł dzielczy w Miko ł owie kosztami przeprowadzonego post ę powania i zobowi ą za ć do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 30 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) z urz ę du przeprowadzone zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą Miko ł owskiego Banku Spó ł dzielczego w Miko ł owie (zwanego dalej Bankiem lub przedsi ę biorc ą ) wyst ę puje naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3 W dniu 2.05.2008r. postanowieniem nr 1 (Karty nr 1-3) wszcz ę te zosta ł o z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Bank bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) - zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą ), polegaj ą cych na: I. naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umów o kredyt konsumencki, w sposób naruszaj ą cy ustaw ę z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n. zm.), z uwagi na brak informacji o: a) skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu dokonanej przez konsumenta zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, tj. o zwolnieniu z zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu, b) wszystkich skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim, tj. o obowi ą zku wezwania konsumenta do zap ł aty zaleg ł ych rat lub cz ęś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy, II. wykorzystywaniu w zawieranych z konsumentami umowach o kredyt oraz Regulaminie udzielania kredytów konsumpcyjnych dla osób fizycznych postanowie ń , które mog ą by ć uznane za wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.) o tre ś ci: 1. § 4 pkt 3 umowy stanowi, i ż „(...) O zmianach oprocentowania kredytu Bank ka ż dorazowo informuje Kredytobiorc ę , Por ę czycieli oraz inne osoby b ę d ą ce d ł u ż nikami Banku z tytu ł u zabezpieczenia kredytu na tablicy og ł osze ń w siedzibie Banku oraz siedzibie Po ś rednika.” § 13 pkt 5 Regulaminu udzielania kredytów konsumpcyjnych dla osób fizycznych – zwanego dalej Regulaminem „O zmianach oprocentowania kredytu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, Bank ka ż dorazowo informuje Kredytobiorc ę , Por ę czycieli oraz inne osoby b ę d ą ce d ł u ż nikami Banku z tytu ł u zabezpieczenia kredytu na tablicy og ł osze ń w siedzibie Banku oraz w siedzibie Po ś rednika. W przypadku niekorzystnej dla Kredytobiorcy zmiany stóp procentowych Bank wysy ł a nowy harmonogram sp ł aty kapita ł u i odsetek.” § 13 pkt 6 Regulaminu „Aktualne stawki oprocentowania s ą wywieszane w Banku na tablicy og ł osze ń oraz w siedzibie Po ś rednika.” 2. § 11 umowy stanowi, i ż „Bank mo ż e wypowiedzie ć niniejsz ą umow ę o kredyt z zachowaniem trzydziestodniowego terminu wypowiedzenia i za żą da ć sp ł aty ca ł ej nale ż no ś ci Banku z tytu ł u kredytu i innych nale ż no ś ci ubocznych lub mo ż e za żą da ć dodatkowego zabezpieczenia kredytu w przypadku: c) naruszenia warunków Umowy lub Regulaminu, w tym zagro ż enia terminowej sp ł aty ca ł o ś ci lub cz ęś ci kredytu (utrata zdolno ś ci kredytowej), d) stwierdzenia przez Bank istotnego obni ż enia warto ś ci zabezpieczenia sp ł aty kredytu.” § 23 pkt 2 Regulaminu „Bank mo ż e wypowiedzie ć Umow ę kredytu z zachowaniem 30- dniowego okresu wypowiedzenia z powodu: 2. utraty przez Kredytobiorc ę zdolno ś ci kredytowej, 3. znacznego obni ż enia si ę realnej warto ś ci z ł o ż onego zabezpieczenia lub utraty tego zabezpieczenia, 4. naruszenia przez Kredytobiorc ę warunków Umowy lub Regulaminu.” 3. § 20 pkt 1 ppkt 4 Regulaminu „Kredytobiorca zobowi ą zany jest w okresie kredytowania do niezw ł ocznego informowania Banku o: innych okoliczno ś ciach maj ą cych istotny wp ł yw na jego stan maj ą tkowy i finansowy, pod rygorem odpowiedzialno ś ci za szkod ę powsta łą w wyniku niespe ł nienia tych warunków.” 4. § 23 pkt 1 ppkt 1 Regulaminu „W przypadku stwierdzenia zagro ż enia terminowej sp ł aty kapita ł u i/lub odsetek na warunkach okre ś lonych w Umowie kredytu lub znacznego obni ż enia si ę realnej warto ś ci z ł o ż onego zabezpieczenia, Bank mo ż e odpowiednio za żą da ć dodatkowego zabezpieczenia sp ł aty kredytu.” 4 5. Uchwa ł a Zarz ą du Miko ł owskiego Banku Spó ł dzielczego w Miko ł owie z dnia 6.02.2007r. w sprawie uznania kredytu za rozliczony: „Zarz ą d Miko ł owskiego Banku Spó ł dzielczego w Miko ł owie postanawia, ż e kredyt uwa ż a si ę za rozliczony w przypadku: • nadp ł aty w kwocie do 15,00 z ł – zarachowa ć w dochody banku (Inne przychody – przychody z tytu ł u nadp ł aconych kredytów).” W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie powy ż szych praktyk Bank wyja ś ni ł , co nast ę puje (Karty nr 6-10). Wprowadzenie przez polskiego ustawodawc ę szerokich powi ą za ń informacyjnych na ł o ż onych na Bank jako kredytodawc ę znajduje uzasadnienie w przyj ę tym modelu ochrony konsumenta rozs ą dnego. Wed ł ug za ł o ż e ń tego modelu ochrona interesów konsumenta ma polega ć nie na jego faworyzowaniu przez w ł adz ę , a tylko dzia ł aniu na rzecz zrekompensowania braków jego wiedzy i orientacji. Przyj ę ty model ochrony konsumenta nie mo ż e oznacza ć propagowania „paternalizmu” ( i to w wymiarze ekonomicznym lub spo ł ecznym) wzgl ę dem konsumenta. Innymi s ł owy na gruncie prawa polskiego (w zgodzie z regu ł ami prawa wspólnotowego) chroniony jest „konsument ś wiadomy i krytyczny”, „o ś wiecony”, korzystaj ą cy z mo ż liwo ś ci stwarzanych mu przez informacje do niego adresowane. Przestrzeganie i analizowanie informacji przekazywanych konsumentowi tylko wyrywkowo (z punktu widzenia jednego no ś nika informacji i w oderwaniu od pozosta ł ych, towarzysz ą cych przekazów informacyjnych) zosta ł o poddane wielokrotnie gruntownej krytyce przez Europejski Trybuna ł Sprawiedliwo ś ci (wyrok w sprawie Criminal proceedings against Karl Prantl, C-16/83). Dalsze wywody niniejszego pisma bazuj ą na zasadniczo bezspornym postulacie, ż e informacja trafiaj ą ca do konsumenta musi by ć prawdziwa i rzetelna, a on sam spe ł nia kryteria „bycia rozwa ż nym” i „przeci ę tnie dobrze poinformowanym.” Przywo ł ane kwantyfikatory opisuj ą ce konsumenta jako podmiotu ochrony wprost wspominane s ą przez Europejski Trybuna ł Sprawiedliwo ś ci w kluczowym – dla opisanego modelu konsumenta w prawie wspólnotowym – orzeczeniu Estee Lauder Cosmetics GmbH & Co OHG Lancaster Grop GmbH, C-220/98. Przywo ł ano tez ę , i ż zgodnie z ustaw ą z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2007r. Nr 50, poz. 331, z zm.) zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (art. 24 ust. 1), ergo, w kontek ś cie wadliwych klauzul umownych nale ż y wykaza ć , i ż zosta ł y one „zastosowane” w praktyce. Z zastosowaniem postanowienia umownego, które wystawia pewn ą norm ę post ę powania, mamy do czynienia wówczas, gdy wyst ą pi ł stan faktyczny opisany w tej normie, a zachowania uczestników obrotu b ę d ą zgodne z okre ś lon ą norm ą . Oznacza to, i ż nawet wadliwa klauzula umowna, dopóki nie znajdzie zastosowania nie mo ż e by ć uznana za naruszaj ą c ą „zbiorowe interesy konsumentów”. Ma to istotne znaczenie, gdy ż niezale ż nie od braku akceptacji dla tez o nienale ż ytym charakterze klauzul umownych wymienionych w Zawiadomieniu, to cz ęść z nich nigdy nie znalaz ł a zastosowania. Nigdy nie wyst ą pi ł y zachowania stron stosunku prawnego opisane w normie post ę powania zdekodowanej na podstawie kwestionowanych klauzul. Istoty prawa kontraktowego dotyczy te ż uwaga, ż e prawo konsumenckie nie uchyla normy wys ł awionej w art. 65 kodeksu cywilnego, który stanowi, ż e nale ż y dokonywa ć wyk ł adni o ś wiadcze ń woli tak, jak wymagaj ą tego okoliczno ś ci ich z ł o ż enia, zasady wspó łż ycia spo ł ecznego oraz ustalone zwyczaje. O kierunku interpretacji umów przes ą dza zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie wy łą cznie ich literalne brzmienie (wyrok S ą du Najwy ż szego z 12 lutego 2004r., sygn. akt I PK 344/03). O prawnym obowi ą zku dokonania – przez organy stosuj ą ce prawo – wyk ł adni o ś wiadczenia woli stron umowy wspomina si ę mi ę dzy innymi w wyroku S ą du Najwy ż szego z dnia 20 lutego 1997r., sygn. akt I CKN 90/96 oraz z dnia 21 kwietnia 1997r., sygn. akt II CKN 108/97. Niezasadna jest wi ę c analiza pewnych postanowie ń umownych w oderwaniu od ca ł o ś ci tre ś ci umowy. Takie wyrywkowe analizy naruszaj ą art. 65 k.c., a tak ż e prowadz ą do mylnych wniosków. 5 W sprawie zarzutu naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umów o kredyt konsumencki w sposób naruszaj ą cy ustaw ę z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 z zm.) z uwagi na brak informacji o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu dokonanej przez konsumenta zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 10 powo ł anej ustawy, tj. o zwolnieniu z zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu, wyja ś niono co nast ę puje. Co do skutków wcze ś niejszej sp ł aty kredytu to problematyka ta jest szczegó ł owo i wyczerpuj ą co uregulowana w art. 8 przywo ł anej ustawy i w przypadku kredytu oprocentowanego oznacza ona redukcj ę nale ż nych odsetek, która polega na tym, i ż konsument nie jest zobowi ą zany do zap ł aty odsetek za czas po dokonaniu sp ł aty. Jednak wskazany w art. 4 ust. 2 pkt 10 powo ł anej ustawy zakres obowi ą zków informacyjnych na ł o ż onych na kredytodawców w tym zakresie wskazany zosta ł ogólnikowo. Przyjmuje si ę , ż e informacje o skutkach przedterminowej sp ł aty – w przypadku kredytu oprocentowanego – nale ż y rozumie ć jako przedstawienie konsumentowi danych dotycz ą cych zmniejszenia kwoty nale ż nych odsetek. Taka informacja w umowach o kredyt konsumencki – wbrew stawianym zarzutom – zosta ł a zawarta w § 10 ust. 3 i § 9 ust. 3 lit. d) umowy o kredyt konsumencki. Zgodnie z powo ł anym postanowieniem umowy, wp ł acona przed terminem kwota zaliczana jest na poczet sp ł aty kredytu zgodnie z § 9 ust. 3 umowy. Ten za ś stanowi, ż e sp ł at ę zalicza si ę na poczet odsetek od nale ż no ś ci nie przeterminowanych w dniu dokonania p ł atno ś ci przez Kredytobiorc ę /§9 ust. 3 lit. d) umowy/. Skoro za ś w § 10 ust. 5 umowy wskazuje si ę jednoznacznie, ż e sp ł ata ca ł ego kredytu wraz z nale ż no ś ciami ubocznymi – co w przypadku odsetek od nale ż no ś ci nie przeterminowanych oznacza odsetki naliczone w dniu dokonania p ł atno ś ci przez kredytobiorc ę – oznacza wyga ś ni ę cie umowy, to dla ka ż dego rozs ą dnego konsumenta oznacza, ż e dokonana sp ł ata nigdy nie jest zaliczana na poczet odsetek od nale ż no ś ci nie przeterminowanych nale ż nych za czas po dniu dokonania sp ł aty. Zestawienie § 19 pkt 2 Regulaminu łą cznie z § 4 ust. 1 umowy, (który wprost mówi o pobieraniu odsetek od „uruchomionego kredytu”, czyli takiego, który jest dost ę pny dla konsumenta – a kredyt sp ł acony nie jest ju ż dost ę pny konsumentowi) nie powinno budzi ć w ą tpliwo ś ci co do braku konieczno ś ci p ł acenia odsetek od kredytu po jego sp ł acie. Podkre ś lenia wymaga, ż e mamy do czynienia z „brakiem obowi ą zku”, a nie jak b łę dnie przyj ę to ze „zwolnieniem” z obowi ą zku. W dzia ł alno ś ci Banku nigdy nie dosz ł o do pobrania oprocentowania od sp ł aconego kredytu, co jest li tylko potwierdzeniem w praktyce modelu opisanego w Umowie i w dokumentach jej towarzysz ą cych. Jest to dodatkowy argument przemawiaj ą cy za oddaleniem zarzutu z pkt I.1 Zawiadomienia. Zapis umowy – w kontek ś cie na ł o ż onego na Bank obowi ą zku poinformowania konsumenta, i ż w przypadku wcze ś niejszej sp ł aty kredytu Bank nie pobiera odsetek za czas po dokonaniu sp ł aty nale ż y wi ę c uzna ć za spe ł niony. Dodatkowo mo ż na wskaza ć , ż e pomimo lakoniczno ś ci postanowie ń ustawy w tym zakresie, Bank w tre ś ci umowy w sposób bardzo precyzyjny informuje tak ż e kredytobiorców – konsumentów, ż e mo ż liwo ść wcze ś niejszej sp ł aty dotyczy zarówno ca ł o ś ci jak i cz ęś ci kredytu, a w tym ostatnim przypadku o tym, i ż kredytobiorca ma prawo żą dania od Banku zarówno nowego harmonogramu sp ł aty kredytu, jak i podania stanu zad ł u ż enia z tytu ł u kredytu naliczonego po dokonanej sp ł acie. W sprawie zarzutu naruszenia obowi ą zku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umów o kredyt konsumencki w sposób naruszaj ą cy ustaw ę o kredycie konsumenckim z uwagi na brak informacji o wszystkich skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 12 powo ł anej ustawy, tj. o obowi ą zku wezwania konsumenta do zap ł aty zaleg ł ych rat lub cz ęś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy, wyja ś niono co nast ę puje. Bank jako kredytodawca zobowi ą zany jest do zamieszczenia w tre ś ci umowy kredytowej informacji o skutkach uchybienia postanowieniom umowy dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu. Przyjmuje si ę , ż e jest to dla konsumenta istotne, gdy ż powinien on mie ć ś wiadomo ść konsekwencji podejmowanych dzia ł a ń . Skutkiem powy ż szych uchybie ń jest z pewno ś ci ą : 6 - uprawnienie kredytodawcy do wypowiedzenia umowy (po uprzednim wezwaniu konsumenta, w trybie okre ś lonym w umowie kredytowej, do zap ł aty zaleg ł ych rat lub ich cz ęś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni) w sytuacji, gdy konsument opó ź nia si ę z zap ł at ą pe ł nych rat kredytu za co najmniej dwa okresy p ł atno ś ci; - uprawnienie kredytodawcy do naliczania oprocentowania na wypadek opó ź nienia; - obowi ą zek ponoszenia przez konsumenta kosztów egzekucji oraz innych ewentualnych op ł at pojawiaj ą cych si ę na wypadek opó ź nienia (np. op ł aty za przes ł anie monitu). Zgodnie z prawem powy ż sze informacje powinny znale źć si ę w tre ś ci umowy. Stawiany jednak Bankowi zarzut nie dotyczy braku zamieszczenia w umowie jakiejkolwiek z powy ż szych informacji lecz braku informacji o obowi ą zku wezwania konsumenta do zap ł aty zaleg ł ych rat lub cz ęś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. To oznacza, ż e za skutek uchybie ń konsumenta uznaje si ę otrzymanie przez niego powy ż szego wezwania do zap ł aty zaleg ł ych rat lub ich cz ęś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni. Nale ż y jednak zwróci ć uwag ę , ż e skoro celem zamieszczanych w umowach informacji jest u ś wiadomienie konsumentowi konsekwencji podejmowanych dzia ł a ń , to za takie konsekwencje trudno uzna ć otrzymanie pisma, nawet zawieraj ą cego wezwanie do zap ł aty. Konsekwencj ą tak ą jest bowiem powstanie po stronie konsumenta okre ś lonych, niekorzystnych z jego punktu widzenia, zmian w tre ś ci jego dotychczasowych obowi ą zków jako kredytobiorcy, a wi ę c zap ł ata wy ż szych ni ż do tej pory odsetek, uprawnienie kredytodawcy do wypowiedzenia umowy itp., takie informacje znajduj ą si ę w tre ś ci umów. Wysy ł anie upomnienia jest uprawnieniem Banku (kredytodawcy kredytu konsumenckiego). Nie ma w Polsce obowi ą zku dochodzenia roszcze ń . Naturalnie tre ść wezwania musi by ć zgodna z ustaw ą o kredycie konsumenckim (i tak si ę dzieje w praktyce dzia ł alno ś ci Banku). Stawiany zarzut bazuje na b łę dzie przesuni ę cia kategorialnego. Pewne wymogi wzgl ę dem obligatoryjnej tre ś ci wezwania (którego sporz ą dzenie i wys ł anie jest prawem podmiotowym Banku) wadliwie uto ż samia si ę z obligatoryjn ą tre ś ci ą informacji umownej o obowi ą zkach kredytobiorcy. Gdyby dokument wezwania nie zawiera ł informacji, ż e w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od dnia otrzymania tego ż wezwania nale ż y sp ł aci ć kredyt, pod rygorem wypowiedzenia umowy, to mogliby ś my mie ć do czynienia z naruszeniem ustawy. Brak tej samej formu ł y w umowie nie narusza art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy. Podsumowuj ą c przedmiotowy fragment, za skutek uchybie ń postanowieniom umowy dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu nie mo ż na uzna ć otrzymanie wezwania, którego Bank nie ma obowi ą zku wysy ł a ć nawet w razie zaistnienia uchybie ń opisanych w art. 14 powo ł anej ustawy. Tym samym – nawet z tego punktu widzenia – otrzymanie takiego wezwania przez konsumenta w ż adnym razie nie jest to ż same ze skutkiem uchybienia postanowieniom umowy w rozumieniu art 4 ust. 2 pkt 12 powo ł anej ustawy. W przypadku bowiem, kiedy uchybienia te polegaj ą na braku zap ł aty w terminach okre ś lonych w umowie pe ł nych rat kredytu za co najmniej dwa okresy p ł atno ś ci, skutkiem takich uchybie ń jest wy łą cznie uprawnienie Banku do wypowiedzenia umowy. Dopiero zamiar skorzystania z powy ż szego uprawnienia musi zosta ć poprzedzony obowi ą zkiem wezwania konsumenta do pokrycia powsta ł ych zaleg ł o ś ci. Co do trybu i formy wezwania ustawa odsy ł a do postanowie ń umowy. Przyjmuje si ę jednak, ż e powy ż sze wezwanie nie jest czynno ś ci ą prawn ą i nie stosuje si ę do niej przepisów art. 73 i nast. K.c. St ą d w braku stosowanych postanowie ń umowy nale ż y przyj ąć , ż e forma i tryb wezwania s ą dowolne, przy czym kredytodawc ę obci ąż a w razie sporu dowód nale ż ytego dope ł nienia obowi ą zku wezwania (art. 6 k.c.). Tym samym Bank ma obowi ą zek poinformowa ć konsumenta, ż e we wskazanych przypadkach narusze ń umowy musi si ę liczy ć ze skutkiem w postaci jej wypowiedzenia. W razie wykazania, ż e wypowiedzenie to nie zosta ł o poprzedzone wezwaniem do zap ł aty zaleg ł o ś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni, mo ż liwe b ę dzie stwierdzenie naruszenia obowi ą zków przez Bank w przedmiotowym zakresie. Z tre ś ci otrzymanego przez Bank Zawiadomienia nie wynika, ż e Bank w jakikolwiek sposób stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, w szczególno ś ci nie 7 wskazuje si ę na czym polega ć maj ą bezprawne dzia ł ania Banku godz ą ce w tak rozumiane interesy konsumentów. Uzasadnienie podejrzenia bezprawnych dzia ł a ń Banku ograniczono jedynie do wskazania wybranych postanowie ń umowy o kredyt konsumencki oraz Regulaminu udzielenia kredytów konsumpcyjnych dla osób fizycznych oraz przytoczenia tre ś ci postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami s ą dów, w sprawach w których Bank nie by ł stron ą . Zgodnie jednak z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa i doktryny: Pogl ą d, ż e stosowanie klauzuli umownej wpisanej do rejestru klauzul niedozwolonych na podstawie wyroku zapad ł ego przeciwko innemu podmiotowi, jest zakazane tak ż e innym podmiotom, jest b łę dny. Po pierwsze, wyroki te zakazuj ą stosowania wymienionych postanowie ń wzorca umowy konkretnemu podmiotowi. Po drugie, stwierdzenie abuzywno ś ci nast ę puje w kontek ś cie ca ł ego wzorca i w odniesieniu do stosunków prawnych, które reguluje. W szczególno ś ci abuzywno ść klauzuli mo ż e wynika ć z braku analogicznego zapisu na korzy ść konsumenta (np. art. 385 3 pkt 14 i 16 k.c.), niewspó ł mierno ść ś wiadczenia konsumenta (np. art. 385 3 pkt 17 k.c.) lub braku zwi ą zku z przedmiotem umowy (np. art. 385 3 pkt 7 k.c.). Gdyby wi ę c, jak chce tego Prezes Urz ę du, przyj ąć , ż e zakaz stosowania klauzuli wpisanej do rejestru dotyczy tak ż e innych podmiotów stosuj ą cych w umowach z konsumentami wzorce umów zawieraj ą ce identyczne lub podobne postanowienia umowne, to w istotny sposób podwa ż a ł oby to sens kontroli abstrakcyjnej wzorca. Skutkiem wyroków S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów by ł oby wyeliminowanie konkretnych klauzul z obrotu prawnego, a nie z konkretnego wzorca, tak ż e w przypadkach, gdy zapisy te s ą stosowane zgodnie z dobrymi obyczajami i nie naruszaj ą interesów konsumenta (np. towarzysz ą im zapisy na korzy ść konsumenta lub wysoko ść kary umownej albo odst ę pnego nie jest w tym przypadku wygórowana). Po trzecie zapis art. 479 43 k.p.c. nie zawiera wyra ź nie sformu ł owanego obowi ą zku zaniechania stosowania klauzul wpisanych do rejestru i z uwagi na fakt, ż e wszelkie ograniczenia praw musz ą mie ć charakter wyra ź ny i nie mog ą wynika ć z rozszerzonej wyk ł adni. Zdaniem S ą du przepis 479 43 k.p.c. wywo ł uje skutek rozszerzony wy łą cznie wobec kr ę gu podmiotów legitymowanych do wyst ą pienia z pozwem o uznanie danego postanowienia za niedozwolone przeciwko osobie wobec której zakaz orzeczono /wyrok z dnia 22.08.2005r. SOKiK sygn. akt XVII Ama 21/05, za wydawnictwem Lex/. W ż adnym wypadku nie mo ż na wi ę c opiera ć zarzutów stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wy łą cznie poprzez bezpo ś rednie zestawienie postanowie ń wybranych z tre ś ci wzorca z postanowieniami wzorców uznanymi za niedozwolone w sprawach s ą dowych, które nie dotyczy ł y Banku. Ka ż dorazowo w razie żą dania uznania postanowie ń wzorców umów za niedozwolone, na osobie wyst ę puj ą cej z takim żą daniem spoczywa bowiem ci ęż ar dowodu, ż e kwestionowane postanowienie kszta ł tuje prawa lub obowi ą zki konsumenta w sposób naruszaj ą cy jego interesy i zarazem sprzeczny z dobrymi obyczajami, a co za tym idzie ka ż dorazowo te ż s ą d powinien w uzasadnieniu orzeczenia, uznaj ą cego postanowienie za niedozwolone wskaza ć , w czym przejawia si ę naruszenie interesów konsumenta i jego sprzeczno ść z dobrymi obyczajami oraz dlaczego uwa ż a to naruszenie za ra żą ce. Oznacza to, ż e ocena, czy postanowienia wzorca umownego naruszaj ą zbiorowe interesy konsumenta, powinna by ć dokonywana zawsze in concreto, przy uwzgl ę dnieniu ca ł okszta ł tu okoliczno ś ci danego przypadku. Dopóki wi ę c dzia ł ania Banku nie b ę d ą polega ł y na stosowaniu postanowie ń (czyli zachowaniu zgodnie z kwestionowanymi klauzulami) wzorców umów, które w sprawie dotycz ą cej Banku zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone, nie mo ż na stawia ć tezy, i ż Bank stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Odnosz ą c si ę do poszczególnych klauzul przywo ł anych w Zawiadomieniu nale ż y odnotowa ć : 1. Nie mo ż na zgodzi ć si ę z zarzutem, ż e za niedozwolone mo ż na uzna ć postanowienia § 4 pkt 3 umowy oraz § 13 pkt 5 i 6 Regulaminu dotycz ą ce informowania konsumentów o zmianach oprocentowania kredytu. Zasadnicza ró ż nica pomi ę dzy powo ł anymi powy ż ej postanowieniami, a postanowieniami wzorców, które w innych sprawach zosta ł y uznane przez s ą dy za niedozwolone polega bowiem na tym, ż e w przypadku gdyby zmiana oprocentowania by ł a w jakikolwiek sposób niekorzystna dla konsumenta zostanie on o tym poinformowany przez Bank na pi ś mie (§ 4 ust. 3 8 umowy i § 13 pkt 5 Regulaminu). Ponadto w praktyce Banku zwi ą zanej z t ą klauzul ą umown ą nigdy nie dosz ł o do zmiany oprocentowania na niekorzy ść konsumenta. Bank stwierdzi ł , i ż mamy do czynienia z postanowieniem umownym (§ 4 ust. 3) zasadniczo ró ż nym od opisanych w uzasadnieniu pkt II.1 Postanowienia nr 1 z dnia 2.05.2008r., gdy ż przewiduj ą cym wys ł anie informacji o zmianie stopy oprocentowania wraz z harmonogramem konsumentowi „w przypadku niekorzystnej dla Kredytobiorcy zmiany stóp procentowych”. Nadto podkre ś lono, ż e w trakcie stosowania niniejszego wzorca umownego nigdy nie dosz ł o do podwy ż szenia oprocentowania, co jednoznacznie wskazuje na nie naruszenie interesów konsumentów. 2. Co si ę tyczy porównywania klauzul § 11 umowy i § 23 pkt 2 Regulaminu z klauzulami opisanymi w uzasadnieniu od pkt II. 2 Postanowienia, to zasadniczy sprzeciw budzi: Porównywanie konstrukcji „wypowiedzenia” z zachowaniem ca ł ego re ż imu ustawy o kredycie konsumenckim (w tym up ł yw terminu) z instytucj ą „postawienia w stan natychmiastowej wymagalno ś ci” (wyrok SO w Warszawie SOKiK z 23.05.2005r. sygn. akt XVII Amc 29/05), czy instytucj ą „odst ą pienia od umowy” (wyrok SO w Warszawie SOKiK z 15.02.2006r. sygn. akt XVII Amc 30/05). Brak akceptacji równie ż dla myl ą cego porównywania instytucji kredytowych obracaj ą cych ś rodkami deponentów ze spó ł kami prywatnymi prowadz ą cymi akcje kredytowe w oparciu o swoje w ł asne kapita ł y. Odnosz ą c si ę do porównania fragmentu klauzuli z § 11 umowy z ca ł o ś ci ą klauzuli zakwestionowanej wyrokiem SO w Warszawie SOKiK z 29.12.2004r. sygn. akt XVII Amc 92/03 nawi ą zano do, prawnego obowi ą zku troski Banku o ś rodki powierzone i o tym, ż e baz ą ekonomiczn ą kredytów konsumenckich nie s ą kapita ł y w ł asne Banku, lecz „ ś rodki powierzone pod jakimkolwiek tytu ł em zwrotnym” art. 2 ustawy z dnia 29.08.1997r. – Prawo bankowe – w tym ś rodki innych konsumentów. Istotna ró ż nica polega te ż na odwo ł aniu si ę w klauzuli § 11 umowy do ustawowej instytucji „zdolno ś ci kredytowej” (warunkuj ą cej udzielenie kredytu) oraz brak w § 11 s ł ów porównywalnych z nader ogóln ą przes ł ank ą „niedotrzymania innych warunków umowy kredytowej”. Ani w Zawiadomieniu, ani w Postanowieniu nr 1 nie wykazano w jaki sposób zachowanie zgodnie z art. 75 Prawa bankowego (w przestrzeni nieuregulowanej w ustawie o kredycie konsumenckim) mia ł oby narusza ć „zbiorowe interesy konsumentów”. 3. Odnosz ą c si ę do zarzutu dotycz ą cego postanowie ń § 20 pkt 1 ppkt 4 § 23 pkt 1 ppkt 1 Regulaminu nale ż y przede wszystkim zwróci ć uwag ę na fakt, ż e analizuj ą c problematyk ę umów o kredyt konsumencki nie mo ż na opiera ć si ę wy łą cznie na powo ł anej ustawie, gdy ż do kwestii w niej nieuregulowanych znajduj ą zastosowanie równie ż przepisy kodeksu cywilnego, a tak ż e – w sytuacji, gdy kredytodawc ą jest Bank – Prawo bankowe. Normy w nich zawarte stosuje si ę oczywi ś cie tylko przy braku regulacji szczególnej w powo ł anej ustawie. Tym samym nie mo ż na uzna ć za naruszenie „zbiorowych interesów konsumentów” wymogu informowania Banku w okresie kredytowania o innych okoliczno ś ciach maj ą cych istotny wp ł yw na stan maj ą tkowy i finansowy kredytobiorcy pod rygorem odpowiedzialno ś ci za szkod ę powsta łą w wyniku niespe ł nienia tych warunków. Postanowienia te nie kszta ł tuj ą bowiem jego praw i obowi ą zków w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ani te ż nie naruszaj ą jego interesów (art. 385(1) k.c.) w szczególno ś ci nie mog ą zosta ć zakwestionowane jako którakolwiek z klauzul wskazanych w art. 385(3) k.c. Natomiast Banki zobowi ą zane s ą do prowadzenia dzia ł alno ś ci kredytowej z zachowaniem dba ł o ś ci o minimalizacj ę tzw. ryzyka kredytowego, na które przede wszystkim sk ł ada si ę obawa, ż e klient nie b ę dzie w stanie zapewni ć wymaganych ś rodków pieni ęż nych do zwrotu kredytu. Obowi ą zek ten wynika nie tylko z obawy przed nara ż eniem na straty Banku, ale przede wszystkim z obowi ą zku ochrony deponentów, których interesy mog ą by ć zagro ż one poprzez udost ę pnienie ś rodków pochodz ą cych z dokonanych przez nich wk ł adów oszcz ę dno ś ciowych osobom o niewystarczaj ą co sprawdzonej zdolno ś ci kredytowej. Z tre ś ci przepisu art. 70 Prawa bankowego wynika wi ę c uprawnienie wobec kredytobiorców, a zarazem obowi ą zek Banku wobec deponentów do przeprowadzenia kontroli zdolno ś ci kredytowej zarówno na etapie zawi ą zania stosunku kredytowego, jak i w czasie jego trwania. Mechanizmy kontroli istnienia i zachowania zdolno ś ci kredytowej, ogólnie rzecz ujmuj ą c, polegaj ą na pozyskiwaniu i ocenie przez Bank informacji dotycz ą cych kondycji finansowej kredytobiorcy. Kontrola taka dokonywana jest przez Bank od chwili z ł o ż enia wniosku 9 kredytowego a ż do zako ń czenia stosunku kredytowego. Trudno jest uzasadni ć tez ę , ż e uprawnienie Banku do pozyskiwania informacji o okoliczno ś ciach istotnych dla oceny sytuacji maj ą tkowej i finansowej kredytobiorcy mo ż na uzna ć za postanowienie naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Wydaje si ę , ż e w ł a ś nie w celu zapewnienia ochrony interesów klientów Banku w tym tak ż e klientów b ę d ą cych konsumentami, Bank zapewnia sobie uprawnienie do sta ł ego monitorowania zdolno ś ci kredytowej swoich klientów. Zwrócono uwag ę , ż e rygor odpowiedzialno ś ci odszkodowawczej znajdzie zastosowanie nie wtedy, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci maj ą ce istotny wp ł yw na sytuacj ę maj ą tkow ą lub finansow ą konsumenta, lecz wtedy gdy o nich nie poinformuje Banku. Zasadnicza ró ż nica pomi ę dzy postanowieniem § 20 pkt 1 ppkt 4 Regulaminu a klauzulami zakwestionowanymi wyrokiem SO w Warszawie SOKiK z 15.02.2006r. sygn. akt XVII Amc 30/05 oraz wyrokiem SO w Warszawie SOKiK z 23.05.2005r. sygn. akt XVII Amc 29/05 polega na tym, ż e: - w niniejszej sprawie mamy do czynienia z Bankiem zobowi ą zanym do stosowania Prawa bankowego, - w klauzuli bankowej jest ł agodny i podlegaj ą cy bezpo ś redniej kontroli s ą du rygor „odpowiedzialno ś ci za szkod ę powsta łą w wyniku niespe ł nienia tego warunku”, co nie wyst ę puje w niedozwolonych klauzulach opisanych wy ż ej. Trudno mówi ć o naruszeniu „zbiorowych interesów konsumentów”, je ż eli to s ą d powszechny jest wy łą cznie w ł adny „ukara ć ” konsumenta za jakie ś naruszenie umowy i to w drodze zas ą dzenia odszkodowania na rzecz Banku. 4. Za nieuzasadniony uznany zosta ł zarzut dotycz ą cy uznania za niedozwolone postanowienie Regulaminu w zakresie, w jakim uprawnia Bank do żą dania dodatkowego zabezpieczenia kredytu na wypadek stwierdzenia zagro ż enia terminowej sp ł aty kapita ł u i/lub odsetek na warunkach okre ś lonych w umowie lub znacznego obni ż enia si ę realnej warto ś ci z ł o ż onego zabezpieczenia. Z tre ś ci powo ł anego przepisu art. 70 Prawa bankowego wynika bowiem, ż e udzielenie kredytu osobie nie posiadaj ą cej zdolno ś ci kredytowej wymaga spe ł nienia łą cznie obu przes ł anek okre ś lonych w powo ł anym przepisie art. 70 ust. 2 pkt 1) i 2), a jedn ą z nich jest w ł a ś nie ustanowienie szczególnego sposobu zabezpieczenia sp ł aty kredytu. W przeciwnym wypadku udzielenie kredytu takiemu podmiotowi nast ę puje z naruszeniem ustawowego obowi ą zku Banku. St ą d zagro ż enie utraty przez ka ż dego kredytobiorc ę , w tym i konsumenta zdolno ś ci kredytowej lub znaczne obni ż enie si ę realnej warto ś ci zabezpieczenia ju ż ustanowionego, musi łą czy ć si ę z reakcj ą Banku w postaci uprawnienia do żą dania wzmocnienia zabezpieczenia gwarantuj ą cego Bankowi mo ż liwo ś ci odzyskania powierzonych klientom ś rodków. Zakwestionowane zosta ł o zestawienie stosowanych postanowie ń Banku z klauzulami „odst ą pienia i postawienia po ż yczki w stan natychmiastowej wymagalno ś ci”, oraz z „ żą daniem spe ł nienia zobowi ą zania” pod surow ą i naruszaj ą c ą regu ł y ustawy o kredycie konsumenckim sankcj ą „odst ą pienia od umowy” (jednej i drugiej dotyczy wyrok SO w Warszawie SOKiK z 15.02.2006r. sygn. akt XVII Amc 30/05). W przypadku Banku – abstrahuj ą c od tego, ż e nie korzystano wzgl ę dem konsumentów z tej klauzuli w praktyce – celem jest wzmocnienie zabezpieczenia wierzytelno ś ci kredytowej i trwanie dalszego stosunku prawnego. Zgo ł a inaczej rzecz si ę ma w odniesieniu do opisanych w wyroku z 15.02.2006r. klauzul, które zmierzaj ą do wyga ś ni ę cia stosunku kredytowego i to bez uwzgl ę dnienia zasad wypowiedzenia kredytu konsumenckiego. Rezygnacja przez Bank z analizowanej klauzuli bezpo ś rednio narazi ł aby go na sankcj ę ze strony Komisji Nadzoru Finansowego. Za skrajnie oszuka ń czy przysz ł oby uzna ć system prawny, w ramach którego jeden organ publiczny zabrania czego ś , co jest nakazane przez inny organ publiczny. Wniesiono o wyst ą pienie do Komisji Nadzoru Finansowego z wnioskiem o opini ę w przedmiocie proponowanej przez organ antymonopolowy wyk ł adni przepisów Prawa bankowego i jej zgodno ś ci z przepisami prawa wspólnotowego w zakresie „ostro ż nego zarz ą dzania ryzykiem kredytowym instytucji kredytowych (w tym banków).” W sprawie uchwa ł y Zarz ą du zwrócono uwag ę na fakt, ż e za dzia ł ania nieuczciwe (wbrew dobrym obyczajom) uznaje si ę sytuacje, kiedy sporz ą dzone przez kredytodawc ę klauzule w sposób odczuwalny godz ą w praktyce w równowag ę stosunku prawnego. Zakwestionowane 10 zosta ł o i ż za bezprawne dzia ł anie godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów uznano rozliczenie kredytu w przypadku powstania nadp ł aty w kwocie 15 z ł , która zostaje zarachowana w dochody Banku. Postanowienie to nie mo ż e by ć oceniane w oderwaniu od ca ł ej tre ś ci ww. uchwa ł y Zarz ą du MBS, zgodnie z któr ą za rozliczone uznaje si ę tak ż e kredyty w przypadku których powstaj ą niedop ł aty w kwocie do 30,00 z ł , a w szczególnych przypadkach nawet w kwocie powy ż ej 30,00 z ł i poni ż ej 200,00 z ł . Przedstawione zosta ł o rozliczenie warto ś ci dokonanych nadp ł at i niedop ł at. W opinii Banku naruszenie równowagi zachodzi wówczas, gdy interesy i ryzyko obu stron nie s ą wywa ż one, w sytuacji, w której ka ż da strona ma prawo oczekiwa ć , i ż relacja wzajemnych praw i obowi ą zków b ę dzie porównywalna. W sytuacji, kiedy jedn ą ze stron jest Bank, a drug ą stron ą „zbiór” w postaci wszystkich klientów Banku b ę d ą cych konsumentami, porównuj ą c wskazane powy ż ej kwoty z pewno ś ci ą nie mo ż na przedsi ę biorcy postawi ć zarzutu nieuczciwego wywa ż ania obu interesów. W podsumowaniu Bank nie zgodzi ł si ę z argumentacj ą i tezami postawionymi w Zawiadomieniu i Postanowieniu nr 1. Zwrócono uwag ę , ż e przedstawione zarzuty nie dowodz ą , i ż którekolwiek z postanowie ń wzorca umów wskazanych przez organ antymonopolowy by ł o przez Bank w praktyce stosowane. Z uwagi na fakt, ż e przedstawione przedsi ę biorcy zarzuty nie wskazuj ą w sposób jednoznaczny, w jakim zakresie naruszone zosta ł y zbiorowe interesy konsumentów, pe ł ne ustosunkowanie si ę do nich na obecnym etapie post ę powania nie jest mo ż liwe. Bank zastrzeg ł sobie przedstawienie dalszych wyja ś nie ń w tym zakresie. Z uwagi na zasadnicz ą rozbie ż no ść w postrzeganiu przez organ antymonopolowy oraz KNF obowi ą zków zwi ą zanych z ostro ż nym zarz ą dzaniem ryzykiem kredytowym za celowe uznano zaci ą gni ę cie opinii KNF-u (Karty nr 6-10). Pismem z dnia 16.09.2008r. przes ł ane zosta ł y dokumenty dotycz ą ce dokonanych przez Bank zmian w roku 2007 i 2008 w zakresie stosowanych wzorców umów i regulaminów kredytów konsumenckich. Zaznaczono, ż e zmiany te zosta ł y dokonane z inicjatywy Banku, w celu usuni ę cia nieprecyzyjnych zapisów (Karty nr 181-221). Bank równocze ś nie podtrzyma ł stanowisko przedstawione we wcze ś niejszym pi ś mie. W jego opinii, przedstawione zarzuty nie dowodz ą , ż e którekolwiek z postanowie ń wzorców umów wskazanych przez organ antymonopolowy w post ę powaniu w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, by ł y przez Bank w praktyce stosowane. O braku zamiaru stosowania w praktyce jakichkolwiek postanowie ń wzorców umów wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, ś wiadcz ą dokonane przez Bank zmiany. W opinii Banku, organ antymonopolowy bada ł postanowienia umowne we wzorcach, których stosowania Bank zaprzesta ł z w ł asnej inicjatywy. Zmiany te stanowi ł y element kompleksowej zmiany w zakresie funkcjonowania Banku. Dokonane zmiany bazowa ł y na analizie upublicznionych decyzji Prezesa Urz ę du oraz interpretacji i wyk ł adni odpowiednich przepisów prawa oraz orzecznictwa s ą dów. Aktualnie w Banku w zakresie kredytów udzielonych konsumentom, zastosowanie maj ą dostarczone nowe wzorce. Bank zadeklarowa ł , i ż nadal b ę dzie porównywa ł stosowane wzorce z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa oraz upublicznionymi decyzjami Prezesa Urz ę du i w razie ujawnienia si ę okoliczno ś ci, i ż wzorce te nie spe ł niaj ą wymogów w zakresie na ł o ż onych na Bank obowi ą zków, dokona dalszych zmian w tym zakresie (Karta nr 179). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy antymonopolowej zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 24 ust. 2 i 3 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c., naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny 11 nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. W przypadku, gdy dosz ł o do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy na mocy art. 26 ust. 1 tej ustawy uznaje okre ś lon ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie post ę powania, organ antymonopolowy ustali ł , ż e Bank dzia ł alno ść prowadzi na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru S ą dowego (Karty nr 22-27). Ad I.1.a Oceniana praktyka dotyczy naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umowy w sposób niezgodny z art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie wymogu podawania w umowie informacji o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu dokonanej przez konsumenta, tj. o zwolnieniu z zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu. Ustawa o kredycie konsumenckim reguluje zasady i tryb zawierania umów o kredyt konsumencki, zasady ochrony konsumenta, który zawar ł umow ę o kredyt konsumencki, oraz obowi ą zki kredytodawcy lub podmiotu po ś rednicz ą cego w zawarciu umowy kredytowej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, przez umow ę o kredyt konsumencki rozumie si ę umow ę , na mocy, której przedsi ę biorca w zakresie swojej dzia ł alno ś ci, udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu w jakiejkolwiek postaci. Ustawa okre ś la wymagania, jakim musz ą odpowiada ć umowy o kredyt konsumencki, a tak ż e okre ś la warunki wykonania tej ż e umowy. Ustawa reguluje równie ż informacje, jakie musz ą zawiera ć og ł oszenia oraz reklamy dotycz ą ce kredytu konsumenckiego. W wyroku z dnia 13 czerwca 2005 r. sygn. akt XVII Ama 30/2004 S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdzi ł co nast ę puje „Przepis art. 4 ust. 2 ustawy kredycie konsumenckim okre ś la zatem w sposób szczegó ł owy obowi ą zek kredytodawcy w zakresie informowania konsumenta. Obowi ą zek ten istnia ł od 19 wrze ś nia 2002 r., (...). Istot ą stwierdzonej praktyki jest wi ę c zaniechanie obowi ą zku poinformowania konsumenta w zakresie okre ś lonym w art. 4 ust. 2 pkt 8, 10, 11 i art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o kredycie konsumenckim, a nie praktyka wykonywania umów przez powoda. Nale ż y zatem podzieli ć stanowisko Prezesa UOKiK, zaj ę te w zaskar ż onej decyzji, ż e usuni ę cie skutków praktyki mo ż e nast ą pi ć w drodze uzupe ł nienia umów z konsumentami, zawartych 19 wrze ś nia 2002 r. i pó ź niej, o brakuj ą ce elementy. (...) Zdaniem s ą du, skoro ustawodawca wyra ź nie okre ś li ł zakres niezb ę dnych danych, zawartych w umowie kredytu konsumenckiego, to oczywistym jego celem by ł o zagwarantowanie konsumentowi wiedzy w tym zakresie, jako niezb ę dnej dla ochrony jego praw i interesów. Bez znaczenia jest przy tym, czy konsument z informacji tych uczyni u ż ytek, czy nie.” Równie ż w wyroku z dnia 23.11.2005r. S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów sygn. akt XVII Ama 37/2004, Gazeta Prawna 2005/229 str. 26, zosta ł o stwierdzone, ż e „Bank powinien dostosowa ć umowy po ż yczek zawieranych z 12 konsumentami do wymogów ustawy o kredycie konsumenckim. Umowa powinna informowa ć konsumenta m.in. o ca ł kowitym koszcie kredytu, rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, o pozosta ł ych kosztach zwi ą zanych z umow ą , o łą cznej kwocie wszystkich kosztów, op ł at i prowizji, a tak ż e o skutkach niedotrzymania terminu i naruszenia zasad sp ł aty kredytu. Je ż eli konsument zalega z zap ł at ą dwóch pe ł nych rat kredytu, kredytodawca ma prawo wypowiedzie ć umow ę . Wcze ś niej powinien jednak wezwa ć konsumenta do zap ł aty zaleg ł ych rat w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania. Termin wypowiedzenia umowy nie mo ż e by ć krótszy ni ż 30 dni.” Zgodnie z powy ż ej przytoczonymi orzeczeniami, umowy zawierane z konsumentami, do których zastosowanie maj ą przepisy ustawy o kredycie konsumenckim musz ą zawiera ć minimum informacji wymaganych przez t ą ustaw ę . Dodatkowo w sytuacji, gdy sposób post ę powania w trakcie realizacji umowy zarówno konsumenta jak i po ż yczkodawcy reguluje ww. ustawa, umowa musi wyczerpuj ą co przekazywa ć informacje umo ż liwiaj ą ce post ę powanie zgodnie z nakazami ustawy, a tak ż e umo ż liwiaj ą ce weryfikacj ę dzia ł a ń po ż yczkodawcy. „Ustawa o kredycie konsumenckim wprowadza obowi ą zek poinformowania konsumenta w umowie o przys ł uguj ą cym mu uprawnieniu do sp ł aty kredytu przed terminem okre ś lonym w umowie oraz o skutkach skorzystania z tego uprawnienia. Nale ż y podkre ś li ć , ż e uprawnienie to - przyznane konsumentowi przez semiimperatywny art. 8 ust. 1 - nie mo ż e by ć wy łą czone odmienn ą umow ą stron i z tego wzgl ę du przys ł ugiwa ł oby konsumentowi niezale ż nie od tego, czy wzmianka o nim zosta ł a zamieszczona w umowie. Omawiany obowi ą zek zatem ma charakter czysto informacyjny i s ł u ż y u ś wiadomieniu konsumentowi przys ł uguj ą cych mu korzystnych instrumentów, s ł u żą cych ochronie jego interesów. Naruszenie tego obowi ą zku informacyjnego skutkuje sankcj ą kredytu darmowego, w ś wietle którego mo ż liwo ść wcze ś niejszej sp ł aty kredytu jest ju ż praktycznie pozbawiona znaczenia. Obowi ą zek dotyczy nie tylko zamieszczenia informacji o samym uprawnieniu, ale obejmuje równie ż podanie do wiadomo ś ci konsumenta skutków skorzystania z niego. Wydaje si ę , ż e obowi ą zkowi temu czyni zado ść powtórzenie w odpowiedniej cz ęś ci tre ś ci art. 8 ust. 2, zgodnie z którym, je ż eli konsument sp ł aca kredyt przed terminem, to w przypadku kredytu oprocentowanego - nie jest zobowi ą zany do zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu, a w przypadku kredytu nieoprocentowanego - konsument ma prawo do zmniejszenia zap ł aconych kredytodawcy prowizji i op ł at proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas korzystania z kredytu. Do skutków skorzystania z uprawnienia do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu nale ż y równie ż przewidziany w art. 8 ust. 4 obowi ą zek kredytodawcy rozliczenia si ę z konsumentem w terminie 14 dni od dnia dokonania sp ł aty kredytu. Tak ż e i ta informacja powinna zosta ć zamieszczona w umowie.” 1 Bank w pi ś mie ustosunkowuj ą cym si ę do wszcz ę cia post ę powania stwierdzi ł , i ż oceniana umowa, informuje, ż e po ż yczkobiorca ma prawo do wcze ś niejszej sp ł aty kwoty po ż yczki (Karta nr 7). Analiza przedstawionych wyja ś nie ń nie pozwala w opinii organu antymonopolowego na stwierdzenie, i ż nawet rozs ą dny konsument na podstawie otrzymanych warunków umowy, dowiaduje si ę , i ż dokonuj ą c wcze ś niejszej sp ł aty kredytu mo ż e zwróci ć tylko warto ść kredytu, który pozosta ł do zwrotu bez odsetek. Powo ł ane w ustosunkowaniu si ę do wszcz ę cia przez Bank oraz inne dodatkowe postanowienia maj ą brzmienie: § 10 pkt 1 umowy o kredyt konsumencki „ Kredytobiorca uprawniony jest do wcze ś niejszej sp ł aty cz ęś ci lub ca ł o ś ci zad ł u ż enia z tytu ł u kredytu. Z tytu ł u wcze ś niejszej sp ł aty kredytu Bank nie pobiera prowizji .” § 10 pkt 2 umowy o kredyt konsumencki „ Cz ęś ciowa lub ca ł kowita sp ł ata kredytu przed terminem nast ę puje, po wcze ś niejszym poinformowaniu (na trzy dni przed jej dokonaniem) Banku o tym fakcie, na rachunek wskazany w §7 ust. 1 niniejszej Umowy. Po cz ęś ciowej sp ł acie kredytu Kredytobiorca (na jego pisemny wniosek) otrzymuje nowy harmonogram sp ł aty kredytu .” § 10 ust. 3 umowy o kredyt konsumencki „ Wp ł acona – zgodnie z ust. 2 – na ww. rachunek kwota zostaje zaliczona na poczet sp ł aty kredytu zgodnie z § 9 ust. 3 Umowy .” 1 Komentarz Romana Trzaskowskiego do art. 4 ustawy o kredycie konsumenckim, LexPolonica 13 § 9 ust. 3 umowy o kredyt konsumencki „ Sp ł aty jakichkolwiek nale ż no ś ci Kredytobiorcy Bank mo ż e zaliczy ć w nast ę puj ą cej kolejno ś ci, na poczet: a) op ł at i prowizji, b) kosztów poniesionych przez Bank, a powsta ł ych z przyczyny Kredytobiorcy, c) odsetek od zad ł u ż enia przeterminowanego, pocz ą wszy od najwcze ś niej wymagalnego, d) odsetek nale ż no ś ci nieprzeterminowanych w dniu p ł atno ś ci przez Kredytobiorc ę , e) najwcze ś niej wymagalnych rat kredytów, f) niewymagalnych d ł ugów Kredytobiorcy .” § 10 ust. 5 umowy o kredyt konsumencki „ Sp ł aty ca ł ego kredytu wraz z nale ż no ś ciami ubocznymi oznacza wyga ś ni ę cie niniejszej Umowy. W ci ą gu 14 dni od dokonania sp ł aty ca ł o ś ci zad ł u ż enia Bank dokona ostatecznego rozliczenia kredytu. Powsta łą nadp ł at ę Kredytobiorca b ę dzie móg ł odebra ć w Banku, zostanie przes ł ana za po ś rednictwem poczty lub dostarczona Kredytobiorcy (na jego pisemny wniosek) o ś wiadczenie o rozliczeniu ca ł o ś ci zad ł u ż enia wobec Banku .” § 4 ust. 1 umowy o kredyt konsumencki „ Nast ę pnego dnia po uruchomieniu kredytu Bank zaczyna pobiera ć od udzielonego kredytu odsetki .” (Karty nr 134-137). § 19 ust. 1 i 2 Regulaminu „ Kredytobiorca ma prawo do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu, pod warunkiem powiadomienia Banku najpó ź niej 3 dni przed dokonaniem sp ł aty. W przypadku wcze ś niejszej sp ł aty kredytu, Bank pobiera odsetki tylko za faktyczny okres korzystania z kredytu .” (Karty nr 32-41). Bior ą c pod uwag ę powy ż ej przytoczone postanowienia nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż konsument przy zawarciu umowy jest informowany o prawie do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu. Bank odnosz ą c si ę do zarzutów postawionych we wszcz ę ciu post ę powania stwierdzi ł , i ż ka ż dy rozs ą dny konsument na postawie zapisów umowy mo ż e stwierdzi ć , i ż ma prawo do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu oraz jakie prawa z tym zwi ą zane mu przys ł uguj ą . Jednak analiza powy ż szych informacji wykaza ł a, i ż umowa nie informuje w ż aden sposób, o korzy ś ciach, jakie wi ążą si ę z wcze ś niejsz ą sp ł at ą kredytu, tj. o zwolnieniu z zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu. Analiza dokumentów reguluj ą cych prawa i obowi ą zki stron umowy, wykaza ł a, i ż kredytobiorca przy podpisaniu umowy podpisuje o ś wiadczenie, stanowi ą ce i ż , „ O ś wiadczam, ż e zapozna ł am/em si ę z tre ś ci ą niniejszej Umowy oraz Regulaminu, oraz wyra ż am zgod ę na zawarcie Umowy i na zobowi ą zania wynikaj ą ce z za łą czników do Regulaminu .” Dodatkowo zgodnie z § 13 ust. 3 Umowy „ Kredytobiorca podpisuj ą c Umow ę o ś wiadcza tak ż e, ż e: odebra ł wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od Umowy; zapozna ł si ę i akceptuje „Regulamin udzielenia kredytów konsumpcyjnych dla osób fizycznych”; odebra ł wyci ą g z Taryfy. ” (Karta nr 137). Z tre ś ci przedmiotowych o ś wiadcze ń wynika, i ż konsument w momencie zawierania umowy otrzymuje tre ść Regulaminu wy łą cznie do zapoznania si ę . Tym samym z warunkami przez niego okre ś lonymi mo ż e zapozna ć si ę tylko przez krótki czas i nie s ą one mu wydawane do zabrania wraz z tre ś ci ą umowy. W celu zapoznania si ę z jego tre ś ci ą musia ł by ponownie uda ć si ę do Banku. Dlatego te ż w celu unikni ę cia przedmiotowych utrudnie ń ustawa o kredycie konsumenckim nakazuje przedsi ę biorcy zamieszczenie w tre ś ci umowy wszystkich niezb ę dnych dla konsumenta informacji. Zamieszczenie w § 19 ust. 1 i 2 Regulaminu „ (...) W przypadku wcze ś niejszej sp ł aty kredytu, Bank pobiera odsetki tylko za faktyczny okres korzystania z kredytu .”, jest niewystarczaj ą ce do uznania, i ż konsument otrzyma ł informacj ę o uprawnieniu wynikaj ą cym z wcze ś niejszej sp ł aty kredytu. Obowi ą zek zamieszczenia w umowach przedmiotowych informacji ma zapewni ć konsumentom mo ż liwo ść dokonania oceny korzy ś ci, jakie wi ążą si ę z wcze ś niejsz ą sp ł at ą po ż yczki. Umo ż liwi im to samodzielne obliczenie kwot, o które zmniejszaj ą si ę zobowi ą zania z ka ż dym dniem wcze ś niejszej sp ł aty kredytu. Dodatkowo wiedza o przedmiotowym prawie umo ż liwia im weryfikacj ę sposobu rozliczenia dokonanej sp ł aty kredytu przez Bank, a wi ę c np. bezprawnego żą dania zap ł aty nienale ż nych odsetek. Dlatego te ż brak pe ł nych informacji o skutkach wcze ś niejszej sp ł aty kredytu narusza ich interesy ekonomiczne. Zgodnie z powy ż ej cytowanym orzeczeniem S ą du bez wzgl ę du na fakt, czy konsument skorzysta z przyznanego przez przepisy prawa do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu, informacja o 14 korzy ś ciach zwi ą zanych z przedmiotowym prawem w przedmiotowym przypadku musi by ć zamieszczona w tre ś ci umowy. Bior ą c pod uwag ę powo ł ane w niniejszej decyzji orzeczenia, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e w sytuacji, gdy tre ść umowy nie zawiera wszystkich wymaganych przez ustaw ę o kredycie konsumenckim informacji, bez wzgl ę du na to, czy b ę d ą one wykorzystywane w trakcie realizacji umowy, oraz gdy warunki realizacji umowy zosta ł y okre ś lone w sposób mniej korzystny ni ż okre ś la je ustawa, przedsi ę biorcy zawieraj ą c z konsumentami takie umowy naruszaj ą obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, przez co godz ą w zbiorowe interesy konsumentów. Dlatego te ż praktyka dotycz ą ca sformu ł owania umowy w taki sposób, ż e nie zapewnia minimalnej ochrony interesów konsumentów przez brak odpowiednich informacji lub podanie niepe ł nych, nieprawdziwych i nierzetelnych informacji jest bezprawna. Przedmiotowa praktyka dotyczy informacji, o skutkach wcze ś niejszej sp ł aty kredytu, tak wi ę c dotyczy informacji wa ż nych zarówno dla konsumentów, którzy chc ą zawrze ć umowy, jak i tych, którzy je realizuj ą . Tym samym zakwestionowana praktyka narusza interesy konsumentów, którzy zawarli i realizuj ą umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Od momentu obowi ą zywania ustawy o kredycie konsumenckim, praktyka polegaj ą ca na niepodawaniu pe ł nych, wymaganych ustaw ą informacji jest bezprawna. Umowy mog ą zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane, a wi ę c oferta zawarcia umowy po ż yczki skierowana jest do nieograniczonej grupy konsumentów. Bank do pisma z dnia 16.09.2008r. do łą czy ł Uchwa łę Zarz ą du Miko ł owskiego Banku Spó ł dzielczego w Miko ł owie z dnia 10.07.2008r. w sprawie zatwierdzenia nowych wzorców, w tym umowy kredytu gotówkowego promocyjnego, o kredyt konsumencki oraz o kredyt gotówkowy, a tak ż e nowych tre ś ci Regulaminu udzielania kredytów Gotówkowych Konsumpcyjnych dla osób fizycznych oraz Regulaminu udzielania kredytów Gotówkowych Promocyjnych Konsumpcyjnych dla osób fizycznych. Zarz ą d w ww. uchwale postanowi ł , i ż wchodzi ona w ż ycie z dniem 14 lipca 2008r. (Karta nr 199). Nowy wzorzec umowy o kredyt konsumencki zawiera postanowienia (Karty nr 214-217): § 9 Wcze ś niejsza sp ł ata § 9.1 „Kredytobiorca uprawniony jest do wcze ś niejszej sp ł aty cz ęś ci lub ca ł o ś ci zad ł u ż enia z tytu ł u kredytu. Z tytu ł u wcze ś niejszej sp ł aty kredytu Bank nie pobiera prowizji”. § 9.2 „Cz ęś ciowa lub ca ł kowita sp ł ata kredytu przed terminem nast ę puje, po wcze ś niejszym poinformowaniu (na trzy dni przed jej dokonaniem) Banku o tym fakcie, na rachunek wskazany w § 3 pkt 4 niniejszej Umowy. Po cz ęś ciowej sp ł acie kredytu Kredytobiorca (na jego pisemny wniosek) otrzymuje nowy harmonogram sp ł at kredytu”. § 9.2a „Je ż eli Kredytobiorca sp ł aca kredyt przed terminem, to nie jest zobowi ą zany do zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu.” § 9.3 „Wp ł acona – zgodnie z pkt 2 – kwota zostaje zaliczona na poczet sp ł aty kredytu zgodnie z § 8 pkt 4 Umowy.” § 9.4 „Bank zobowi ą zany jest przedstawi ć Kredytobiorcy (na jego pisemny wniosek) aktualny stan zad ł u ż enia z tytu ł u kredytu.” § 9.5 „Sp ł ata ca ł ego kredytu wraz z nale ż no ś ciami ubocznymi oznacza wyga ś ni ę cie niniejszej Umowy. W ci ą gu 14 dni od dokonania sp ł aty ca ł o ś ci zad ł u ż enia Bank dokona ostatecznego rozliczenia kredytu. Powsta łą nadp ł at ę Kredytobiorca b ę dzie móg ł odebra ć w Banku, lub zostanie ona przes ł ana przekazem pocztowym lub dostarczona Kredytobiorcy w inny ustalony z nim sposób.” § 9.6 „Bank zobowi ą zany jest przedstawi ć Kredytobiorcy (na jego pisemny wniosek) o ś wiadczenie o rozliczeniu ca ł o ś ci zad ł u ż enia wobec Banku.” § 9.7 „Bank uprawniony jest do pobierania od Kredytobiorcy op ł at i prowizji zgodnie z Taryf ą , zwi ą zanych z wydaniem za ś wiadcze ń o sp ł acie kredytu.” Tre ść wzorca umowy o kredyt gotówkowy promocyjny nie ró ż ni si ę merytorycznie w stosunku do powy ż ej przytoczonych postanowie ń . 15 § 15 Nowego regulaminu udzielania kredytów gotówkowych promocyjnych Konsumpcyjnych dla osób fizycznych przez Miko ł owski Bank Spó ł dzielczy oraz § 18 Nowego regulaminu udzielania kredytów gotówkowych Konsumpcyjnych dla osób fizycznych przez Miko ł owski Bank Spó ł dzielczy zawieraj ą postanowienia: „Kredytobiorca ma prawo do wcze ś niejszej sp ł aty Kredytu, pod warunkiem powiadomienia Banku najpó ź niej 3 dni przed dokonaniem sp ł aty.” „W przypadku wcze ś niejszej sp ł aty kredytu, Bank pobiera odsetki tylko za faktyczny okres korzystania z kredytu.” (Karty nr 219, 221). Bank w pi ś mie z dnia 16.09.2008r. zadeklarowa ł , i ż w oparciu o umowy, których tre ść zosta ł a zakwestionowana nie s ą ju ż zawierane umowy z konsumentami. Jednak nie poda ł konkretnej daty tego zaniechania. Przedsi ę biorca dostarczy ł wy łą czenie wzorce umów wraz z uchwa łą okre ś laj ą c ą dat ę , gdy mia ł y one wej ść w ż ycie. Jednak nie udokumentowa ł wprowadzenia ich do stosowania poprzez dostarczenie przyk ł adowych pierwszych umów zawartych w ich oparciu z konsumentami. Istotne jest równie ż , i ż analiza tre ś ci umów, których postanowienia zosta ł y ocenione w przedmiotowym post ę powaniu wykaza ł a, i ż zawierane one by ł y na okres kilku lat, np. umowa o kredyt konsumencki zawarta w dniu 2.03.2007r. wi ąż e przez 48 miesi ą ce (Karta nr 134). Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, umowa ta nadal w dniu wydania decyzji jest realizowana w formie jaka zosta ł a zakwestionowana w niniejszym post ę powaniu. W powo ł anym wcze ś niej wyroku z dnia 13 czerwca 2005 r. sygn. akt XVII Ama 30/2004 SOKiK stwierdzi ł co nast ę puje. „Nale ż y zatem podzieli ć stanowisko Prezesa UOKiK, zaj ę te w zaskar ż onej decyzji, ż e usuni ę cie skutków praktyki mo ż e nast ą pi ć w drodze uzupe ł nienia umów z konsumentami, zawartych 19 wrze ś nia 2002 r. i pó ź niej, o brakuj ą ce elementy.” Dlatego te ż organ antymonopolowy stoi na stanowisku, i ż dopiero podj ę cie dzia ł a ń polegaj ą cych na uzupe ł nieniu tre ś ci umów nadal realizowanych pozwoli ł oby na uznanie, i ż Bank podj ął dzia ł ania maj ą ce na celu usuni ę cie skutków stosowania zakwestionowanej praktyki. Jednak przedsi ę biorca nie dostarczy ł ż adnych informacji oraz dokumentów potwierdzaj ą cych taki zamiar. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nawet przyjmuj ą c, i ż nowy wzór umowy nie narusza obowi ą zku informacyjnego wynikaj ą cego z ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie obj ę tym przedmiotow ą praktyk ą , poniewa ż Bank nie udokumentowa ł zaprzestania stosowania zakwestionowanej praktyki, brak jest podstaw do wydania decyzji na podstawie art. 27 ustawy antymonopolowej, stwierdzaj ą cej zaniechanie stosowania praktyki. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, nie wydaje si ę decyzji, o której mowa w art. 26, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W przypadku okre ś lonym w ust. 1 Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Na podstawie przes ł anek zawartych w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż jest ona bezprawna, oraz narusza interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I.1.a sentencji decyzji. Ad I.1.b Oceniana praktyka dotyczy naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umowy w sposób niezgodny z art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie wymogu podawania w umowie informacji o wszystkich skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, tj. o obowi ą zku wezwania konsumenta do zap ł aty zaleg ł ych rat lub cz ęś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. Art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi, i ż je ż eli konsument nie zap ł aci ł w terminach okre ś lonych w umowie pe ł nych rat kredytu za co najmniej dwa okresy p ł atno ś ci, kredytobiorca mo ż e wypowiedzie ć umow ę po uprzednim wezwaniu konsumenta, w trybie 16 okre ś lonym w umowie kredytowej, do zap ł aty zaleg ł ych rat lub cz ęś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. Termin wypowiedzenia nie mo ż e by ć krótszy ni ż 30 dni. „Z brzmienia omawianego przepisu wynika, ż e szczegó ł owe kwestie dotycz ą ce trybu wezwania powinny by ć obligatoryjnie uregulowane w umowie o kredyt konsumencki (por. uwagi do art. 4 ust. 2 pkt 12). Umowa mo ż e przewidywa ć wezwanie pisemne albo za pomoc ą ś rodka porozumiewania si ę na odleg ł o ść . Wezwanie musi zawiera ć wyra ź n ą wzmiank ę , ż e skutkiem nieuregulowania zaleg ł o ś ci w uzgodnionym terminie mo ż e by ć wypowiedzenie umowy. Mo ż e tak ż e przewidywa ć d ł u ż szy ni ż 7-dniowy termin do zap ł aty. Niedochowanie wymaga ń wskazanych w ustawie i umowie spowoduje, ż e wezwanie nie b ę dzie skuteczne i kredytodawca nie b ę dzie uprawniony do wypowiedzenia umowy.” 2 „Bank powinien dostosowa ć umowy po ż yczek zawieranych z konsumentami do wymogów ustawy o kredycie konsumenckim. Umowa powinna informowa ć konsumenta m.in. o ca ł kowitym koszcie kredytu, rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, o pozosta ł ych kosztach zwi ą zanych z umow ą , o łą cznej kwocie wszystkich kosztów, op ł at i prowizji, a tak ż e o skutkach niedotrzymania terminu i naruszenia zasad sp ł aty kredytu. Je ż eli konsument zalega z zap ł at ą dwóch pe ł nych rat kredytu, kredytodawca ma prawo wypowiedzie ć umow ę . Wcze ś niej powinien jednak wezwa ć konsumenta do zap ł aty zaleg ł ych rat w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania. Termin wypowiedzenia umowy nie mo ż e by ć krótszy ni ż 30 dni.” /Wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z roku 2004 sygn. akt XVII Ama 37/2004/ 3 . Bank odnosz ą c si ę do postawionego zarzutu stwierdzi ł , i ż nie ma obowi ą zku dochodzenia roszcze ń w sytuacji powstania zad ł u ż enia. Natomiast w sytuacji podj ę cia takich dzia ł a ń , to wezwanie musi by ć zgodne z ustaw ą . W opinii Banku dopiero w sytuacji, gdyby dokument wezwania nie zawiera ł informacji, ż e w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od dnia otrzymania tego wezwania nale ż y sp ł aci ć kredyt, pod rygorem wypowiedzenia umowy, mo ż na uzna ć , ż e zosta ł naruszony ww. artyku ł ustawy. § 11 umowy o kredyt konsumencki stanowi, i ż „ Bank mo ż e wypowiedzie ć niniejsz ą umow ę o kredyt z zachowaniem trzydziestodniowego terminu wypowiedzenia i za żą da ć sp ł aty ca ł ej nale ż no ś ci Banku z tytu ł u kredytu i innych nale ż no ś ci ubocznych lub mo ż e za żą da ć dodatkowego zabezpieczenia kredytu w przypadku: a) zalegania ze sp ł at ą co najmniej dwóch pe ł nych rat kredytu, b) ujawnienia, i ż z ł o ż one Bankowi informacje nie s ą rzetelne i nie odpowiadaj ą stanowi faktycznemu, c) naruszenia warunków Umowy lub Regulaminu, w tym zagro ż enia terminowej sp ł aty ca ł o ś ci lub cz ęś ci kredytu (utrata zdolno ś ci kredytowej), d) stwierdzenia przez Bank istotnego obni ż enia warto ś ci zabezpieczenia sp ł aty kredytu .” (Karty nr 134-137). Powy ż ej przytoczone postanowienie przewiduje prawo Banku do wypowiedzenia umowy w okre ś lonych okoliczno ś ciach, jednak w umowie brak odniesienia do praw przys ł uguj ą cych konsumentowi w przedmiotowych sytuacjach. Zgodnie z ustaw ą o kredycie konsumenckim konsument powinien otrzyma ć informacje, które dotycz ą praw i obowi ą zków stron umowy okre ś lonych w ustawie. Tylko dzi ę ki temu b ę dzie on móg ł w pe ł ni korzysta ć ze swoich praw oraz przestrzega ć obowi ą zków, przy równoczesnym weryfikowaniu dzia ł a ń stosowanych przez przedsi ę biorc ę . Z tre ś ci powy ż szych postanowie ń wynikaj ą prawa Banku, co do wypowiedzenia umowy. Konsument analizuj ą c je dowiaduje si ę , i ż Bank mo ż e wypowiedzie ć umow ę i za żą da ć sp ł aty kredytu po zaistnieniu okre ś lonych okoliczno ś ci. Pomimo, i ż tak jak wyja ś ni ł przedsi ę biorca w ustosunkowaniu si ę do wszcz ę cia Bank jest zobowi ą zany do wezwania konsumenta do uregulowania powsta ł ych zobowi ą za ń przed wypowiedzeniem umowy, to jednak konsument ma prawo, aby informacja o tym zosta ł a zawarta w umowie. Brak tej informacji w umowie, mo ż e spowodowa ć , i ż otrzymanie wypowiedzenia umowy bez wcze ś niejszego wezwania, konsument potraktuje jako wi ążą ce. W konsekwencji podejmie dzia ł ania, których nie ma obowi ą zku podejmowa ć , gdy ż zawsze przed wypowiedzeniem umowy ma prawo do otrzymania wezwania do 2 Lex Polonica komentarz do art. 14 uokk 3 Ibid 17 zap ł aty zaleg ł ych zobowi ą za ń , w okre ś lonym w umowie terminie, który nie mo ż e by ć krótszym ni ż 7 dni. Ustawa w sposób jednoznaczny okre ś la, i ż tryb jaki powinien by ć zastosowany w sytuacji nie dokonania sp ł aty zaci ą gni ę tego zobowi ą zania musi by ć okre ś lony w umowie. Jak stwierdzono w uzasadnieniu do pkt I.1a) sentencji decyzji, Bank przedstawi ł nowe wzorce umów oraz Regulaminy. Nowy wzorzec umowy o kredyt konsumencki zawiera postanowienia (Karty nr 214-217): § 8.2 „O powsta ł ej zaleg ł o ś ci w sp ł acie kredytu lub odsetek wobec Banku, Kredytobiorca jest zawiadamiany pisemnie, listem zwyk ł ym przesy ł anym na adres zamieszkania Kredytobiorcy wskazanym w niniejszej Umowie, z zastrze ż eniem pkt 3. Przes ł ane do Kredytobiorcy pismo wyznacza termin do dobrowolnej sp ł aty zad ł u ż enia. Kredytobiorca zobowi ą zuje si ę pokry ć odsetki od nale ż no ś ci przeterminowanych wraz z kosztami wysy ł anych przez Bank upomnie ń (zawiadomie ń ) o zaleg ł o ś ciach, zgodnie z obowi ą zuj ą c ą Taryf ą .” § 8.2a „Zawiadomienie, o którym mowa w pkt 2 obejmuje tak ż e informacje, ż e Bank mo ż e wypowiedzie ć umow ę o ile w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania zad ł u ż enie nie zostanie sp ł acone w ca ł o ś ci lub cz ęś ci.” Jak zosta ł o stwierdzone w uzasadnieniu praktyki okre ś lonej w pkt I.1a sentencji decyzji, Bank dostarczaj ą c nowe wzorce umów w ż aden sposób nie wyja ś ni ł , czy podj ął dzia ł ania maj ą ce na celu usuni ę cie skutków stosowania przedmiotowej praktyki. Przedsi ę biorca nie udokumentowa ł faktycznego stosowania nowych umów oraz nie wykaza ł , i ż podj ął dzia ł ania maj ą ce na celu uzupe ł nienie realizowanych umów o wymagane przez ustaw ę o kredycie konsumenckim informacje. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nawet przyjmuj ą c, i ż nowy wzór umowy nie narusza obowi ą zku informacyjnego wynikaj ą cego z ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie obj ę tym przedmiotow ą praktyk ą , poniewa ż Bank nie udokumentowa ł zaprzestania stosowania zakwestionowanej praktyki, brak jest podstaw do wydania decyzji na podstawie art. 27 ustawy antymonopolowej, stwierdzaj ą cej zaniechanie stosowania praktyki. Przedmiotowa praktyka narusza interesy tej same grupy osób, która zosta ł a okre ś lona w uzasadnieniu do pkt I.1.a sentencji decyzji. Na podstawie przes ł anek zawartych w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e jest ona bezprawna, oraz narusza interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I sentencji decyzji. Ad. I.2 Przedsi ę biorcy postawiono zarzut stosowania postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń 18 umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c.) spe ł nia ona funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wi ąż e nie tyko strony i s ą d, który je wyda ł , lecz równie ż inne s ą dy i organy pa ń stwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak ż e inne osoby. S ą d orzekaj ą c co do postanowienia, i ż jest to niedozwolone postanowienie umowne stwierdza, i ż kszta ł tuje ono prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, równocze ś nie ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. przez niedozwolone postanowienie umowne uwa ż a si ę postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, które kszta ł tuje jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na stwierdzi ć , i ż praktyki polegaj ą ce na zamieszczaniu w zawieranych umowach, postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych s ą bezprawne i naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Powy ż sze zosta ł o potwierdzone w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) oraz wyroku SOKiK z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04). Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami uznanymi przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za abuzywne i wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone postanowienia umowne jest zakazane prawem. „Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki o której mowa w art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów (S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 02.12.2005r., (sygn. akt VI ACa 760/05). Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 K.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich”. Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w aktualnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż ana kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. W zakresie punktu I.2.a sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: 19 § 4 pkt 3 umowy o kredyt konsumencki oraz umowy o kredyt konsumpcyjny stanowi, i ż „(...) O zmianach oprocentowania kredytu Bank ka ż dorazowo informuje Kredytobiorc ę , Por ę czycieli oraz inne osoby b ę d ą ce d ł u ż nikami Banku z tytu ł u zabezpieczenia kredytu na tablicy og ł osze ń w siedzibie Banku oraz siedzibie Po ś rednika. ” (Karty nr 134-137, 103-106). § 13 pkt 5 Regulaminu udzielania kredytów konsumpcyjnych dla osób fizycznych „ O zmianach oprocentowania kredytu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, Bank ka ż dorazowo informuje Kredytobiorc ę , Por ę czycieli oraz inne osoby b ę d ą ce d ł u ż nikami Banku z tytu ł u zabezpieczenia kredytu na tablicy og ł osze ń w siedzibie Banku oraz w siedzibie Po ś rednika. W przypadku niekorzystnej dla Kredytobiorcy zmiany stóp procentowych Bank wysy ł a nowy harmonogram sp ł aty kapita ł u i odsetek. ” § 13 pkt 6 Regulaminu „ Aktualne stawki oprocentowania s ą wywieszane w Banku na tablicy og ł osze ń oraz w siedzibie Po ś rednika .” Kwestionowane postanowienia w pkt I.2.a sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie przytoczone poni ż ej zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 30 wrze ś nia 2002r. sygn. akt XVII Amc 47/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 29 listopada 2002r. pod numerem 32, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Powszechnej Kasie Oszcz ę dno ś ci Bank Polski S.A. w Warszawie. Za niedozwolone postanowienie umowne S ą d uzna ł zapis o tre ś ci: „ PKO - bp podaje do wiadomo ś ci obowi ą zuj ą ce stawki prowizji i op ł at przez wywieszenie w Oddzia ł ach PKO - bp Taryfy oraz udost ę pnia Taryf ę na ż yczenie posiadacza rachunku ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł , i ż przytoczone postanowienie jest sprzeczne z bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cymi przepisami art. 384 § 1 i 2 k.c. oraz z art. 384 1 k.c. „Jak wiadomo art. 111 ust. 1 pkt 2 Prawa bankowego nak ł ada na bank obowi ą zek og ł aszania w miejscu wykonywania czynno ś ci, w sposób ogólnie dost ę pny, stosowanych stawek prowizji i wysoko ść pobieranych op ł at. Z kolei, zgodnie z art. 54 ust. 3 tego Prawa, wysoko ść prowizji i op ł at oraz warunki ich zmiany okre ś la si ę w umowie rachunku bankowego. W zwi ą zku z tym zbiór prowizji i op ł at dotycz ą cych umowy rachunku bankowego z „Taryfy prowizji i op ł at bankowych w obrocie krajowym i zagranicznym w PKO BP S.A.” powinien by ć inkorporowany do wzorca umowy. Dlatego samo powo ł anie si ę we wzorcach na Taryf ę nawet z wymienieniem tytu ł u do pobierania prowizji i op ł at, ale z pomini ę ciem konkretnych stawek jest sprzeczne z bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cym przepisem art. 54 ust. 3 Prawa bankowego, gdy ż przekazuje klientowi jedynie informacje o istnieniu wzorca (taryfy) poza wzorcem, na podstawie którego ma by ć zawarta umowa. Niezale ż nie od powy ż szego wskaza ć nale ż y, ż e do umów o ś wiadczeniu us ł ug bankowych zastosowanie ma art. 384 § 1 kc co obliguje bank do dor ę czenia wzorca umownego kontrahentowi przy zawarciu umowy. Jednak ż e w sytuacji wyszczególnionej w art. 384 § 2 kc w pierwszym rz ę dzie ustalenia wymaga czy umowa rachunku bankowego jest stosunkiem tego rodzaju, w którym jest zwyczajowo przyj ę te pos ł ugiwanie si ę wzorcami umownymi. Odpowied ź w tej materii daje art. 109 ust. 1 pkt 1 Prawa bankowego zezwalaj ą cy bankom wydawa ć ogólne warunki umów lub regulaminy okre ś laj ą ce warunki otwierania i prowadzenia rachunków bankowych. W zwi ą zku z tym, w ś wietle tre ś ci art. 384 § 2 zd. pierwsze, wzorce umowne umów o ś wiadczenie us ł ug bankowych wi ążą klienta banku, je ż eli móg ł zapozna ć si ę z tre ś ci ą wzorca. Jednak ż e rozwi ą zanie to nie ma zastosowania w sytuacji okre ś lonej w art. 384 § 2 zd. drugie, to jest do umów z udzia ł em konsumentów, którym wobec tego wzorzec ten powinien by ć dor ę czony przy zawarciu umowy. Nie budzi bowiem w ą tpliwo ś ci, ż e umów rachunku bankowego nie zalicza si ę do umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Maj ą c to na uwadze S ą d przyj ął , ż e Bank mia ł obowi ą zek wynikaj ą cy z tre ś ci art. 384 kc dor ę czy ć wszystkie postanowienia wzorca umowy przy jej zawieraniu. Obowi ą zku tego nie dope ł ni ł , skoro w odniesieniu do cz ęś ci klauzul umownych jedynie powo ł a ł si ę na tre ść swojej Taryfy zawieraj ą cej, jak wykazano, postanowienia wzorca umownego. Taryfy tej nie dor ę cza ł drugiej stronie umowy. Takie post ę powanie w obrocie z konsumentami uzna ć nale ż y za pozbawione 20 podstawy prawnej. Taki sam tryb post ę powania obowi ą zuje z mocy art. 384 1 kc przy wprowadzaniu do obrotu konsumenckiego wzorca umowy ju ż w trakcie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, a za taki nale ż y uzna ć umow ę rachunku bankowego. Niedochowanie tego trybu powoduje skutek wy ż ej opisany.” Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2003r. sygn. akt XVII Amc 39/02 S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uzna ł za niedozwolone postanowienie o zbli ż onej tre ś ci jak przytoczone powy ż ej. Zosta ł o ono wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 18 kwietnia 2006r. pod numerem 712, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Bankowi Millenium S.A. w Warszawie. Za niedozwolone postanowienie umowne S ą d uzna ł zapis o tre ś ci: „ Bank b ę dzie informowa ł posiadacza rachunku o zmianach w cenniku us ł ug. Stawki prowizji i op ł at podawane s ą do wiadomo ś ci w oddzia ł ach Banku lub za po ś rednictwem us ł ugi telefonicznej ”. Na podstawie powy ż szego uzasadnienia wyroku nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż Bank ma obowi ą zek dor ę czania informacji o wysoko ś ci nowych stawek op ł at, oprocentowania. Skoro Bank ma prawo dokona ć zmiany w tym zakresie, konsument ma prawo wiedzie ć o wszelkich zmianach. Poniewa ż wysoko ść oprocentowania kredytu, op ł at ma istotne znaczenie dla konsumenta zarówno w momencie zawarcia umowy, jak i w trakcie sp ł aty zaci ą gni ę tego kredytu, ma on prawo wiedzie ć o ka ż dej jej zmianie. Przy czym nie ma znaczenia, czy zmiana jest korzystna, czy te ż nie jest korzystna dla konsumenta. Zgodnie z zakwestionowanymi postanowieniami Bank nie ma obowi ą zku dostarcza ć konsumentom informacji o zmianie oprocentowania, ma jedynie obowi ą zek wywiesi ć w siedzibie Banku informacj ę o tym. Zgodnie z powy ż ej przytoczonym orzeczeniem, praktyka taka jest bezprawna. Konsument ma prawo otrzymywa ć informacje o wszelkich zmianach warunków realizacji umowy w tym o zmianie wysoko ś ci oprocentowania kredytu, op ł at. Wywieszenie jedynie w Banku informacji o zmianie wysoko ś ci oprocentowania uniemo ż liwia konsumentom bie żą c ą weryfikacj ę wielko ś ci zobowi ą za ń . Dodatkowo postanowienie zawarte w Regulaminie stanowi, i ż Bank b ę dzie przesy ł a ł nowy harmonogram sp ł aty wy łą cznie w przypadku niekorzystnej zmiany stóp oprocentowania. Przes ł anie nowego harmonogramu sp ł aty kredytu nie mo ż na uzna ć za wykonanie obowi ą zku poinformowania konsumenta o planowanej zmianie oprocentowania. Istotne jest to, i ż konsument ma prawo do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu, tym samym w sytuacji gdyby mia ł ś wiadomo ść o planowanej podwy ż ce oprocentowania móg ł by przedsi ę wzi ąć dzia ł ania w celu wcze ś niejszej sp ł aty, je ż eli nie ca ł ego kredytu, to przynajmniej jego cz ęś ci. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nale ż a ł o uzna ć , i ż przedmiotowe postanowienia naruszaj ą ekonomiczne interesy konsumentów oraz s ą bezprawne. Przedmiotowa praktyka narusza interesy tej samej grupy konsumentów, która zosta ł a okre ś lona w uzasadnieniu stosowania praktyki okre ś lonej w pkt I.1.a sentencji decyzji. Jak stwierdzono w uzasadnieniu do pkt I.1a) sentencji decyzji, Bank przedstawi ł nowe wzorce umów oraz Regulaminy. Nowy wzorzec umowy o kredyt konsumencki zawiera postanowienia: § 4.3 „(...) O zmianach oprocentowania kredytu Bank ka ż dorazowo informuje Kredytobiorc ę , por ę czycieli oraz inne osoby b ę d ą ce d ł u ż nikami Banku z tytu ł u zabezpieczenia kredytu na tablicy og ł osze ń w siedzibie Banku oraz w siedzibie Agenta. W przypadku niekorzystnej dla Kredytobiorcy zmiany stóp procentowych Bank wysy ł a Kredytobiorcy nowy harmonogram sp ł aty kapita ł u i odsetek.” § 4.5 „Kredytobiorca, który nie godzi si ę na sp ł at ę kredytu wg zwi ę kszonej stawki oprocentowania, mo ż e rozwi ą za ć umow ę w trybie natychmiastowym, jednak ż e pod warunkiem uprzedniej sp ł aty ca ł o ś ci zad ł u ż enia.” (Karty nr 214-217). Nowy wzorzec umowy kredytu gotówkowego promocyjnego zawiera postanowienia: § 4.3 „(...) O zmianach oprocentowania kredytu Bank ka ż dorazowo informuje Kredytobiorc ę , por ę czycieli oraz inne osoby b ę d ą ce d ł u ż nikami Banku z tytu ł u zabezpieczenia kredytu na tablicy 21 og ł osze ń w siedzibie Banku oraz w siedzibie Agenta. W przypadku zmiany stóp procentowych Bank wysy ł a Kredytobiorcy nowy harmonogram sp ł aty kapita ł u i odsetek.” § 4.5 „Kredytobiorca, który nie godzi si ę na sp ł at ę kredytu wg zwi ę kszonej stawki oprocentowania, mo ż e rozwi ą za ć umow ę w trybie natychmiastowym, jednak ż e pod warunkiem uprzedniej sp ł aty ca ł o ś ci zad ł u ż enia.” (Karty nr 200-204). Analiza powy ż szych nowych postanowie ń nie pozwala na uznanie ich za zgodnych z przepisami prawa oraz dobrymi obyczajami. W przypadku pierwszego ze wzorców, cz ęść z postanowienia zosta ł a przekre ś lona „ niekorzystnej dla Kredytobiorcy ”. Przy czym Bank nie wyja ś ni ł , dlaczego przekre ś lony fragment nie zosta ł usuni ę ty z tre ś ci dokumentu, a jedynie przekre ś lony, skoro w przypadku drugiego ze wzorców przedmiotowy fragment postanowienia nie zosta ł zamieszczony w dokumencie. Faktycznie z tre ś ci postanowienia zawartego we wzorcu umowy o kredyt konsumencki wynika, i ż konsumenci b ę d ą otrzymywa ć bezpo ś rednio nowy harmonogram sp ł at, przy czym nie zosta ł usuni ę ty fragment dotycz ą cy sytuacji przekazania tej informacji, tj. niekorzystnej zmiany stóp procentowych. Fakt skre ś lenia przedmiotowego warunku we wzorcu umownym nie mo ż e by ć uznany za równoznaczny z usuni ę ciem go. Forma przedstawionego wzorca umowy nie pozwala na ocenienie, w jakich okoliczno ś ciach faktycznie konsumenci b ę d ą otrzymywali nowy harmonogram, a wi ę c, czy b ę d ą oni otrzymywali informacj ę o ka ż dej zmianie wysoko ś ci rat. Dodatkowo w przedmiotowym przypadku nadal konsumenci s ą informowani o zaistnia ł ej sytuacji, a nie o planowanym wprowadzeniu nowych stawek, co umo ż liwi ł oby konsumentom dokonanie oceny korzy ś ci jakie wi ą za ł yby si ę z odst ą pieniem od umowy, i z wcze ś niejszym sp ł aceniem kredytu w oparciu o obowi ą zuj ą ce warunki do czasu wprowadzenia nowych stawek stóp procentowych. Jak zosta ł o stwierdzone w uzasadnieniu praktyki okre ś lonej w pkt I.1a sentencji decyzji, Bank dostarczaj ą c nowe wzorce umów w ż aden sposób nie wyja ś ni ł , czy podj ął dzia ł ania maj ą ce na celu usuni ę cie skutków stosowania przedmiotowej praktyki. Przedsi ę biorca nie udokumentowa ł faktycznego stosowania nowych umów oraz nie wykaza ł , i ż podj ął dzia ł ania maj ą ce na celu uzupe ł nienie realizowanych umów o wymagane przez ustaw ę o kredycie konsumenckim informacje. Równocze ś nie nale ż y stwierdzi ć , i ż formy jakie przyj ęł y nowe wzorce umów nie pozwalaj ą na stwierdzenie, i ż nowe wzory umów nie zawieraj ą postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Tym samym brak jest podstaw do uznania, i ż Bank zaniecha ł stosowania przedmiotowej praktyki. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e jest ona bezprawna, oraz narusza interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I.2.a sentencji. W zakresie punktu I.2.b sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: § 20 pkt 1 ppkt 4 Regulaminu „ Kredytobiorca zobowi ą zany jest w okresie kredytowania do niezw ł ocznego informowania Banku o: innych okoliczno ś ciach maj ą cych istotny wp ł yw na jego stan maj ą tkowy i finansowy, pod rygorem odpowiedzialno ś ci za szkod ę powsta łą w wyniku niespe ł nienia tych warunków .” Kwestionowane postanowienie w pkt I.2.b sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak wskazane powy ż ej, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt XVII Amc 30/05, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane 22 w dniu 5.06.2007r. pod numerem 1172. W sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Forminx Finance Sp. z o. o. w Warszawie, S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: " Po ż yczkobiorca zobowi ą zuje si ę do informowania "FF" o zamiarze zaci ą gni ę cia po ż yczek, kredytów b ą d ź udzielenie por ę czenia oraz o podj ę ciu innych decyzji maj ą cych istotny wp ł yw na jego sytuacj ę ekonomiczno - finansow ą ". W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł , i ż „Zapisy te przyznaj ą spó ł ce pe ł n ą dowolno ść co do oceny jakie konkretne decyzje maj ą wp ł yw na sytuacje ekonomiczno- finansow ą konsumenta, czy wp ł yw ten jest istotny. Informowanie za ś spó ł ki o ka ż dym zamiarze zaci ą gni ę cia kredytów, po ż yczek b ą d ź udzieleniu por ę czenia narusza wzajemne zaufanie stron umowy oraz nara ż a konsumenta na zb ę dne i uci ąż liwe formalno ś ci.”. S ą d uzna ł , i ż zapis jest sprzeczny z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 i pkt 21 k.c. Postanowienie o to ż samej tre ś ci jak wskazane powy ż ej, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23.05.2005r. sygn. akt XVII Amc 29/05, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane w dniu 29.11.2005r. pod numerem 572. W sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Mariuszowi Patrowicz – „Pro-Invest Finanse & Inwestycje” w Warszawie, S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „ Po ż yczkobiorca zobowi ą zuje si ę do informowania „Pro-Invest F & I” o zamiarze zaci ą gni ę cia po ż yczek, kredytów b ą d ź udzielania por ę czenia oraz o podj ę ciu innych decyzji maj ą cych istotny wp ł yw na jego sytuacj ę ekonomiczno-finansow ą ”. Zgodnie z art. 70 ust. 1 i 3 ustawy Prawo bankowe, Bank uzale ż nia przyznanie kredytu od zdolno ś ci kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolno ść kredytow ą rozumie si ę zdolno ść do sp ł aty zaci ą gni ę tego kredytu wraz z odsetkami w terminach okre ś lonych w umowie. Kredytobiorca jest obowi ą zany przed ł o ż y ć na żą danie banku dokumenty i informacje niezb ę dne do dokonania oceny tej zdolno ś ci. Kredytobiorca jest obowi ą zany umo ż liwi ć podejmowanie przez Bank czynno ś ci zwi ą zanych z ocen ą sytuacji finansowej i gospodarczej oraz kontrol ę wykorzystania i sp ł aty kredytu. Natomiast zgodnie z art. 74 ustawy Prawo bankowe, w czasie obowi ą zywania umowy kredytu kredytobiorca jest obowi ą zany przedstawi ć - na żą danie banku - informacje i dokumenty niezb ę dne do oceny jego sytuacji finansowej i gospodarczej oraz umo ż liwiaj ą ce kontrol ę wykorzystania i sp ł aty kredytu. „Obowi ą zki informacyjne kredytobiorcy. Z art. 74 wynika, ż e kredytobiorca jest obowi ą zany przedstawi ć tylko informacje i dokumenty niezb ę dne do oceny jego sytuacji finansowej i gospodarczej oraz umo ż liwiaj ą ce kontrol ę wykorzystania i sp ł aty kredytu, i to tylko na żą danie banku. Oznacza to, i ż kredytobiorca nie musi przedstawia ć takich informacji i dokumentów z w ł asnej inicjatywy. Oznacza to równie ż , ż e ewentualne dodatkowe uprawnienia kontrolne banku (np. uprawnienie do bezpo ś redniego sprawdzania – podczas wizytacji – przebiegu dzia ł alno ś ci gospodarczej kredytobiorcy) musz ą zosta ć przez strony wyra ź nie przewidziane w umowie kredytowej. Niezastrze ż enie w umowie takich dodatkowych uprawnie ń mo ż e utrudni ć , a nawet uniemo ż liwi ć wykonywanie przez bank uprawnie ń przewidzianych w art. 75.” 4 Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż zastrze ż enie, ż e to Kredytobiorca ma obowi ą zek przekazywa ć bli ż ej nieokre ś lone informacje o bli ż ej nieokre ś lonych okoliczno ś ciach maj ą cych wp ł yw na jego stan maj ą tkowy i finansowy, jest bezprawne. Z tre ś ci ww. art. 74 Prawa bankowego wynika, i ż do obowi ą zku Banku nale ż y weryfikowanie poziomu zabezpieczenia przez samodzielne gromadzenie informacji. Natomiast na podstawie powy ż szego zapisu, konsument faktycznie nie wie o jakich okoliczno ś ciach ma informowa ć Bank. Jest to o tyle istotne, i ż zgodnie z kwestionowanym zapisem, konsument mo ż e odpowiada ć za szkody powsta ł e w wyniku niepoinformowania o zaistnia ł ych okoliczno ś ciach. Istotny jest fakt, i ż postanowienie nie odnosi przedmiotowego obowi ą zku do ewentualnie powsta ł ych zaleg ł o ś ci w sp ł acie kredytu. Analizuj ą c powy ż sze nale ż a ł o stwierdzi ć , i ż brak jest uzasadnienia dla na ł o ż enia na konsumenta 4 komentarz Wojciecha Pyzio ł a do art. 74 ustawy Prawo bankowe, LexPolonica 23 przedmiotowego obowi ą zku o hipotetycznych zagro ż eniach sp ł aty kredytu i na ł o ż eniu na konsumentów tak daleko id ą cej odpowiedzialno ś ci. Zarówno zakwestionowane postanowienie, jak i porównywane z nim wpisane do rejestru w taki sam nieprecyzyjny sposób okre ś laj ą okoliczno ś ci, których wyst ą pienie zobowi ą zuje konsumentów do poinformowania Banku o zaistnia ł ych okoliczno ś ciach. Z ka ż dego z postanowie ń wynika obowi ą zek konsumenta do przekazywania informacji o wszystkich okoliczno ś ciach np. decyzjach maj ą cych wp ł yw na jego stan maj ą tkowy i finansowy. Na podstawie przedmiotowego warunku konsumenci mog ą mie ć trudno ś ci w okre ś leniu, o jakich okoliczno ś ciach maj ą obowi ą zek informowa ć Bank. Okoliczno ś ci maj ą ce znacz ą cy wp ł yw na sytuacj ę maj ą tkow ą i finansow ą konsumenta mog ą by ć rozumiane szeroko, tj. dokonanie zakupu, sprzeda ż y np. samochodu (bez wzgl ę du czy by ł on przedmiotem zabezpieczenia), lub w ą sko, tj. sprzeda ż , zakup nieruchomo ś ci (bez wzgl ę du czy by ł a ona przedmiotem zabezpieczenia). Na podstawie zakwestionowanego postanowienia, trudno stwierdzi ć , czy dysponowanie oszcz ę dno ś ciami, o których nie by ł informowany Bank przy zawarciu umowy nale ż y rozumie ć jako istotny wp ł yw na stan maj ą tkowy konsumenta, czy te ż nie. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą interpretacj ę organ antymonopolowy uzna ł , i ż zakwestionowane postanowienie mie ś ci si ę w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru przytoczonych powy ż ej. Dlatego te ż organ antymonopolowy uzna ł zamieszczenie w warunkach umowy zakwestionowanego postanowienia za bezprawne i naruszaj ą ce ekonomiczne interesy konsumentów. Przedmiotowa praktyka narusza interesy tej samej grupy konsumentów, która zosta ł a okre ś lona w uzasadnieniu stosowania praktyki okre ś lonej w pkt I.1.a sentencji decyzji. Jak stwierdzono w uzasadnieniu do pkt I.1a) sentencji decyzji, Bank przedstawi ł nowe wzorce umów oraz Regulaminów. Analiza tre ś ci nowego Regulaminu wykaza ł a, i ż nadal zawiera on zakwestionowane postanowienie. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, brak jest podstaw do uznania, i ż Bank zaniecha ł stosowania przedmiotowej praktyki polegaj ą cej na stosowaniu postanowienia wpisanego do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e jest ona bezprawna, oraz narusza interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I.2.b sentencji decyzji. W zakresie punktu I.2.c sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: Uchwa ł a Zarz ą du Miko ł owskiego Banku Spó ł dzielczego w Miko ł owie z dnia 6.02.2007r. w sprawie uznania kredytu za rozliczony: „ Zarz ą d Miko ł owskiego Banku Spó ł dzielczego w Miko ł owie postanawia, ż e kredyt uwa ż a si ę za rozliczony w przypadku: • nadp ł aty w kwocie do 15,00 z ł – zarachowa ć w dochody banku (Inne przychody – przychody z tytu ł u nadp ł aconych kredytów) .” (Karta nr 90). Kwestionowane postanowienie w pkt I.2c sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o zbli ż onej tre ś ci jak wskazane powy ż ej, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 stycznia 2004r. sygn. akt XVII Amc 131/03, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane w dniu 18 listopada 2004r. pod numerem 157. W sprawie z powództwa 24 Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Kredyt Bankowi S.A. w Warszawie, S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „Nadp ł aty w kwotach nie przekraczaj ą cych 15 z ł nie podlegaj ą zwrotowi” Zapis nosi znami ę niedozwolonego postanowienia umownego w my ś l art. 385 1 § 1 k.c., gdy ż uniemo ż liwia zwrot konsumentowi uiszczonej nadp ł aty, gdy nie przekracza ona 15 z ł . Zapis jest sprzeczny z dobrymi obyczajami, poprzez zastrze ż enie, i ż ś rodki finansowe, które zgodnie z umow ą nie nale żą si ę Bankowi, a które z jakiegokolwiek powodu zosta ł y przekazane na jego rzecz nie mog ą zosta ć zwrócone. Poprzez przedmiotowy zapis Bank otrzymuje nieuzasadnione i nienale ż ne korzy ś ci finansowe, a wi ę c otrzymuje ś rodki finansowe, których klient nie mia ł obowi ą zku uiszcza ć . § 25 pkt 4 Regulaminu stanowi, i ż „Kredyt uwa ż a si ę za rozliczony w przypadku nadp ł aty b ą d ź niedop ł aty kapita ł u lub odsetek w kwocie okre ś lonej w Uchwale Zarz ą du Banku”. Uchwa ł a Zarz ą du Miko ł owskiego Banku Spó ł dzielczego z dnia 6.02.2007r. w sprawie uznania kredytu za rozliczony: „Zarz ą d Miko ł owskiego Banku Spó ł dzielczego w Miko ł owie postanawia, ż e kredyt uwa ż a si ę za rozliczony w przypadku: • nadp ł aty w kwocie do 15,00 z ł – zarachowa ć w dochody banku (Inne przychody – przychody z tytu ł u nadp ł aconych kredytów), • niedop ł aty w kwocie do 30,00 z ł (po sp ł acie ostatniej raty) – zarachowa ć w ci ęż ar kosztów ( Inne koszty na operacjach finansowych – koszty nie stanowi ą ce kosztów pozyskania dochodów), • niedop ł aty w kwocie powy ż ej 30,00 z ł i poni ż ej 200,00 z ł – w przypadku braku reakcji ze strony klienta na wezwanie do zap ł aty, na podstawie „Protoko ł u o zaniechaniu dochodzenia roszczenia ze wzgl ę du na koszty przewy ż szaj ą ce jego warto ść ” – zarachowa ć w ci ęż ar kosztów (Inne koszty na operacjach finansowych – koszty nie stanowi ą ce kosztów pozyskania dochodów).”. Na podstawie analizy powy ż szego postanowienia stwierdzono, i ż koszty, jakie Bank ponosi z tytu ł u nierzetelno ś ci niektórych konsumentów s ą pokrywane ze ś rodków finansowych od innych klientów, którzy wp ł acili na jego rzecz wi ę cej ni ż byli zobowi ą zani. Powy ż sze wyja ś nienie ś wiadczy o tym, i ż symetryczno ść wynikaj ą ca z przedmiotowego zapisu co do rozk ł adu zysku oraz straty Banku, nigdy nie b ę dzie dotyczy ł a tej samej umowy. Tym samym zapis ten ma na celu zminimalizowanie zagro ż enia co do poniesienia strat z tytu ł u dzia ł a ń nierzetelnych konsumentów, którzy sp ł acaj ą zobowi ą zania w niepe ł nej wysoko ś ci. Takie uzasadnienie zamieszczenia w umowie zakwestionowanego postanowienia w opinii organu antymonopolowego potwierdza, i ż stosowana praktyka jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i narusza ekonomiczne interesy konsumentów. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą analiz ę , organ antymonopolowy uzna ł , ż e zakwestionowane postanowienie narusza interes ekonomiczny konsumentów w takim samym zakresie jak postanowienie wpisane do rejestru, a wi ę c uprawnia do zatrzymania cz ęś ci niepotrzebnie wp ł aconych ś rodków. Nie ma przy tym znaczenia fakt, ż e Bank odst ą pi od dochodzenia roszcze ń z tytu ł u niedop ł aty konsumenta w okre ś lonej kwocie do 200 z ł . Warto ś ci, które nie podlegaj ą rozliczeniu okre ś lone w obu klauzulach s ą takie same. Tym samym zakwestionowana klauzula mie ś ci si ę w hipotezie postanowienia wpisanego do rejestru, a wi ę c pos ł ugiwanie si ę ni ą w umowach zawieranych z konsumentami jest bezprawne. Tak wi ę c, bior ą c pod uwag ę powy ż sze uzasadnienie, nale ż y przyj ąć , i ż w/w postanowienia ró ż ni ą si ę tylko podmiotowo, a wszelkie inne ró ż nice nie maj ą wp ł ywu na sposób zachowania przedsi ę biorcy oraz sposób naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W/w zapis S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolony w powo ł anym wyroku, gdy ż jako postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, kszta ł towa ł o jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Pomimo, i ż kwota nadp ł aty i niedop ł aty zosta ł a okre ś lona w dodatkowym dokumencie Uchwale, to poniewa ż do niej wprost odnosi si ę zapis Regulaminu, mo ż e ona by ć oceniana jak postanowienie umowy. 25 Dlatego te ż organ antymonopolowy uzna ł zamieszczenie w warunkach umowy zakwestionowanego postanowienia za bezprawne i naruszaj ą ce interesy konsumentów. Przedmiotowa praktyka narusza interesy tej samej grupy konsumentów, która zosta ł a okre ś lona w uzasadnieniu stosowania praktyki okre ś lonej w pkt I.1a sentencji decyzji. Jak stwierdzono w uzasadnieniu do pkt I.1a) sentencji decyzji, Bank przedstawi ł nowe wzorce umów oraz Regulaminy, jednak w ż aden sposób nie odniós ł si ę co do ewentualnej zmiany zakresu przedmiotowej uchwa ł y. Poniewa ż Bank nie poinformowa ł , i ż przedmiotowa uchwa ł a przesta ł a obowi ą zywa ć , organ antymonopolowy nie móg ł za ł o ż y ć , i ż zakwestionowane postanowienie równie ż przesta ł o obowi ą zywa ć . Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, brak jest podstaw do uznania, i ż Bank zaniecha ł stosowania przedmiotowej praktyki. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e jest ona bezprawna, oraz narusza interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I.2.c sentencji. II. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy post ę powanie z jakiekolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, ż e brak jest którego ś z elementów pozwalaj ą cych na rozstrzygni ę cie sprawy co do jej istoty. Bezprzedmiotowo ść post ę powania wynika ć mo ż e zarówno z przyczyn podmiotowych (np. ś mier ć strony, ustanie bytu prawnego osoby prawnej), jak i przedmiotowych (np. w przypadku stwierdzenia, ż e organ który wszcz ął post ę powanie na żą danie strony, nie jest w ł a ś ciwy do jego prowadzenia, gdy strona wnosi o wydanie decyzji to ż samej w decyzj ą uprzedni ą ). Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umo ż liwiaj ą wydanie decyzji na podstawie art. 26 ust., 27 ust. 1 oraz 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów: o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania, je ż eli stwierdzone zostanie naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 24. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ww. ustawy, nie wydaje si ę decyzji, o której mowa w art. 26, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 1 ww. ustawy, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania - ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Zgodnie z art. art. 83 ww. ustawy, w sprawach nieuregulowanych w ustawie do post ę powania przed Prezesem Urz ę du stosuje si ę przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks post ę powania administracyjnego, z zastrze ż eniem art. 84. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, w sytuacji rozstrzygni ę cia innego, ni ż przewiduje ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zastosowanie maj ą przepisy kodeksu post ę powania administracyjnego. W zwi ą zku z powy ż szym zastosowanie ma powy ż ej przytoczony art. 105 § 1 k.p.a. Post ę powanie zosta ł o wszcz ę te w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia art. 24 ust. 1 ustawy antymonopolowej, zgodnie z którym zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 24 ust. 2 i 3 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 26 W przypadku, gdy dosz ł o do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy na mocy art. 26 ust. 1 tej ustawy uznaje okre ś lon ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. W punktu II.1 sentencji decyzji Bankowi zosta ł postawiony zarzut stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. 23 pkt 1 ppkt 1 Regulaminu „ W przypadku stwierdzenia zagro ż enia terminowej sp ł aty kapita ł u i/lub odsetek na warunkach okre ś lonych w Umowie kredytu lub znacznego obni ż enia si ę realnej warto ś ci z ł o ż onego zabezpieczenia, Bank mo ż e odpowiednio za żą da ć dodatkowego zabezpieczenia sp ł aty kredytu. ” Postanowienie zosta ł o zakwestionowane w zwi ą zku z podejrzeniem, i ż mo ż e by ć ono uznane za zbie ż ne z poni ż ej przytoczonym postanowieniem wpisanym do rejestru. Postanowienie przytoczone poni ż ej, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt XVII Amc 30/05, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane w dniu 5.06.2007r. pod numerem 1178. W sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Forminx Finance Sp. z o. o. w Warszawie, S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „ FF zastrzega sobie prawo do odst ą pienia i postawienia po ż yczki w stan natychmiastowej wymagalno ś ci w przypadku gdy: Po ż yczkobiorca podj ął dzia ł ania maj ą ce na celu pomniejszenie swojej wyp ł acalno ś ci lub obni ż y ł a si ę warto ść prawnego zabezpieczenia po ż yczki i Po ż yczkobiorca nie uzupe ł ni ł go w terminie wskazanym przez "FF" . Postanowienie o tre ś ci jak poni ż ej, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt XVII Amc 30/05, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane w dniu 5.06.2007r. pod numerem 1177. W sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Forminx Finance Sp. z o. o. w Warszawie, S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: " FF na bie żą co analizuje wysoko ść i rodzaj przyj ę tego prawnego zabezpieczenia sp ł aty po ż yczki. W przypadku uznania, ż e jest ono niewystarczaj ą ce z uwagi na pogorszenie si ę sytuacji ekonomiczno - finansowej Po ż yczkobiorcy lub obni ż enia si ę realnej warto ś ci prawnego zabezpieczenia, FF jest uprawniony do żą dania dodatkowego zabezpieczenia, za ś Po ż yczkobiorca zobowi ą zany jest to żą danie spe ł ni ć pod rygorem odst ą pienia "FF" od umowy i postawienia po ż yczki w stan natychmiastowej wymagalno ś ci" . W opinii S ą du, „pozostawiaj ą c spó ł ce dowolno ść w uznaniu („w przypadku uznania”) czy wysoko ść i rodzaj zabezpieczenia sp ł aty po ż yczki jest niewystarczaj ą ca oraz dowolno ść uznania czy sytuacja ekonomiczno-finansowa konsumenta pogorszy ł a si ę na tyle aby żą da ć dodatkowego zabezpieczenia po ż yczki narusza art. 385 3 pkt 9 k.c.” W punktu II.2 sentencji decyzji Bankowi zosta ł postawiony zarzut stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. § 11 umowy stanowi, i ż „ Bank mo ż e wypowiedzie ć niniejsz ą umow ę o kredyt z zachowaniem trzydziestodniowego terminu wypowiedzenia i za żą da ć sp ł aty ca ł ej nale ż no ś ci Banku z tytu ł u kredytu i innych nale ż no ś ci ubocznych lub mo ż e za żą da ć dodatkowego zabezpieczenia kredytu w przypadku: c) naruszenia warunków Umowy lub Regulaminu, w tym zagro ż enia terminowej sp ł aty ca ł o ś ci lub cz ęś ci kredytu (utrata zdolno ś ci kredytowej), d) stwierdzenia przez Bank istotnego obni ż enia warto ś ci zabezpieczenia sp ł aty kredytu. ” § 23 pkt 2 Regulaminu „ Bank mo ż e wypowiedzie ć Umow ę kredytu z zachowaniem 30- dniowego okresu wypowiedzenia z powodu: 2. utraty przez Kredytobiorc ę zdolno ś ci kredytowej, 27 3. znacznego obni ż enia si ę realnej warto ś ci z ł o ż onego zabezpieczenia lub utraty tego zabezpieczenia, 4. naruszenia przez Kredytobiorc ę warunków Umowy lub Regulaminu .” Postanowienie zosta ł o zakwestionowane w zwi ą zku z podejrzeniem, i ż mo ż e by ć ono uznane za zbie ż ne z poni ż ej przytoczonym postanowieniem wpisanym do rejestru. Postanowienie o to ż samej tre ś ci jak wskazane powy ż ej, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29.12.2004r. sygn. akt XVII Amc 92/03, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane w dniu 22.02.2005r. pod numerem 268. W sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Kredyt Bank S.A. w Warszawie, S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „ Bank mo ż e wypowiedzie ć umow ę kredytu w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci, w szczególno ś ci z powodu: 1) niesp ł acenia w terminie nale ż no ś ci, o których mowa w § 13 ust. 1, 2) zagro ż enia terminowej sp ł aty kredytu z powodu z ł ej sytuacji finansowo maj ą tkowej Kredytobiorcy, 3) znacznego obni ż enia si ę realnej warto ś ci z ł o ż onego zabezpieczenia lub utraty tego zabezpieczenia, 4) niedotrzymania innych warunków umowy kredytu ”. Postanowienie o to ż samej tre ś ci jak wskazane powy ż ej, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23.05.2005r. sygn. akt XVII Amc 29/05, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane w dniu 29.11.2005r. pod numerem 574. W sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Mariuszowi Patrowicz – „Pro-Invest Finanse & Inwestycje” w Warszawie, S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „Pro-Invest F & I” zastrzega sobie prawo odst ą pienia od umowy w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci i postawienia po ż yczki w stan natychmiastowej wykonalno ś ci w przypadku, gdy: a) Po ż yczkobiorca naruszy ł istotne postanowienia umowy; d) Sytuacja ekonomiczno-finansowa Po ż yczkobiorcy pogorszy ł a si ę w sposób znaczny; f) Po ż yczkobiorca naruszy ł jakiekolwiek inne postanowienie umowy albo przepis prawa w zakresie obj ę tym jej tre ś ci ą , w szczególno ś ci w przypadku: - zaniechania poinformowania „Pro-Invest F & I” o zamiarze zaci ą gni ę cia po ż yczek lub kredytów, b ą d ź udzielenia por ę cze ń lub zaci ą gni ę cie innych zobowi ą za ń i podj ę cie innych decyzji maj ą cych istotny wp ł yw na sytuacje ekonomiczno finansow ą Po ż yczkobiorcy. Postanowienie o tre ś ci jak poni ż ej, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt XVII Amc 30/05, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane w dniu 5.06.2007r. pod numerem 1174. W sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Forminx Finance Sp. z o. o. w Warszawie, S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: " Forminx Finance zastrzega sobie prawo odst ą pienia od umowy w ca ł o ś ci lub cz ęś ci i postawienia po ż yczki w stan natychmiastowej wykonalno ś ci w przypadku gdy: a) Po ż yczkobiorca naruszy ł istotne postanowienia umowy, d) Sytuacja ekonomiczno - finansowa Po ż yczkobiorcy pogorszy ł a si ę w sposób znaczny, f) Po ż yczkobiorca naruszy ł jakiekolwiek inne postanowienie umowy albo przepis prawa w zakresie obj ę tym jej tre ś ci ą w szczególno ś ci w przypadku - zaniechania poinformowania "FF" o zamiarze zaci ą gni ę cia po ż yczek lub kredytów, b ą d ź udzielenia por ę cze ń lub zaci ą gni ę cie innych zobowi ą za ń i podj ę cie innych decyzji maj ą cych istotny wp ł yw na sytuacj ę ekonomiczno - finansow ą Po ż yczkobiorcy ". S ą d w ww. wyroku stwierdzi ł , i ż „postanowienie te narusza art. art. 385 3 pkt 9, 14 i 21 k.c. pozwalaj ą c spó ł ce na dowoln ą interpretacj ę co do tego czy i w jakim zakresie nast ą pi ł o naruszenie istotnych postanowie ń umowy, co do tego czy pogorszenie sytuacji ekonomiczno – finansowej konsumenta jest wed ł ug spó ł ki znaczne, przyznaj ą c spó ł ce prawo do stwierdzenia jaki „inne” nieokre ś lone we wzorcu postanowienia tak dotkliwej dla konsumenta sankcji jak ą jest odst ą pienie od umowy i postawienie po ż yczki w stan natychmiastowej wykonalno ś ci. 28 Zaniechanie przez konsumenta poinformowania spó ł ki ju ż o samym zamiarze zaci ą gni ę cia po ż yczek, kredytów itd. uzna ć nale ż y za kszta ł tuj ą ce prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, skutkiem zamiaru nie mo ż e by ć wypowiedzenie jakiejkolwiek umowy, tym bardziej skutku takiego nie mo ż na stosowa ć w przypadku zaniechania poinformowania o zamiarze podj ę cia przez konsumenta decyzji w sprawach finansowych.” S ą d w powy ż ej przytoczonym uzasadnieniu wyroku stwierdzi ł , i ż bezprawne jest uprawnienie przedsi ę biorcy do dowolno ś ci uznaniu zaistnia ł ych okoliczno ś ci i podejmowania odpowiednich decyzji. W ocenianej sytuacji do umów zawieranych przez Bank zastosowanie ma Prawo bankowe, które szczegó ł owo okre ś la obowi ą zki, co do oceny sytuacji finansowej konsumentów. Zgodnie z art. 70 ust. 1 Prawa bankowego, Bank uzale ż nia przyznanie kredytu od zdolno ś ci kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolno ść kredytow ą rozumie si ę zdolno ść do sp ł aty zaci ą gni ę tego kredytu wraz z odsetkami w terminach okre ś lonych w umowie. Kredytobiorca jest obowi ą zany przed ł o ż y ć na żą danie banku dokumenty i informacje niezb ę dne do dokonania oceny tej zdolno ś ci. Natomiast art. 74 prawa bankowego stanowi, i ż W czasie obowi ą zywania umowy kredytu kredytobiorca jest obowi ą zany przedstawi ć - na żą danie banku - informacje i dokumenty niezb ę dne do oceny jego sytuacji finansowej i gospodarczej oraz umo ż liwiaj ą ce kontrol ę wykorzystania i sp ł aty kredytu . Art. 75. 1 Prawa bankowego stanowi, i ż W przypadku niedotrzymania przez kredytobiorc ę warunków udzielenia kredytu albo w razie utraty przez kredytobiorc ę zdolno ś ci kredytowej bank mo ż e obni ż y ć kwot ę przyznanego kredytu albo wypowiedzie ć umow ę kredytu . Tym samym Prawo bankowe okre ś la szczegó ł owo dzia ł ania, które mo ż e podejmowa ć Bank w celu zapewnienia realizacji umowy kredytu. Postawiony Bankowi zarzut dotyczy stosowania to ż samych postanowie ń z wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Postanowienia wpisane do rejestru zosta ł y uznane za bezprawne z uwagi na dowolno ść interpretacji zaistnia ł ych okoliczno ś ci i zaniecha ń konsumenta, na podstawie, której przedsi ę biorca móg ł podejmowa ć decyzje o tak dotkliwej dla konsumenta sankcji, jak ą jest odst ą pienie od umowy i postawienie po ż yczki w stan natychmiastowej wykonalno ś ci. W sprawie klauzuli stosowanej przez Kredyt Bank zarzut dotyczy ł sformu ł owania „w szczególno ś ci”. Wyra ż enie to umo ż liwia ł o Bankowi dowolne rozszerzanie zakresu okoliczno ś ci uprawniaj ą cych do wypowiedzenia umowy. Natomiast w ocenianym przypadku Bank w sposób jednoznaczny okre ś li ł okoliczno ś ci uprawniaj ą ce go do podejmowania konkretnych okre ś lonych w warunkach umowy decyzji. Na podstawie powy ż szej analizy, organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż kwestionowane w niniejszym post ę powaniu klauzule nie s ą to ż same z wpisanymi do rejestru. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu, organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż brak jest podstaw do stwierdzenia, i ż stosowana praktyka w zakresie obj ę tym post ę powaniem jest bezprawna. W zwi ą zku z faktem, ż e nie zaistnia ł a przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł a ń , organ antymonopolowy uzna ł za zasadne umorzy ć post ę powanie. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt II sentencji decyzji. III. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej, Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy antymonopolowej przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W pkt I sentencji decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Praktyki te polega ł y na zawieraniu umów o kredyt konsumencki, których warunki nie odpowiada ł y wymogom stawianym przez ustaw ę o kredycie konsumenckim. Dodatkowo postawiono zarzut pos ł ugiwania si ę w 29 umowach zawieranych z konsumentami postanowieniami wzorca umowy uznanymi przez SOKiK za niedozwolone co jest bezprawne. Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk jest naruszenie ekonomicznych interesów konsumentów. Dodatkowo stosowanie zakwestionowanych postanowie ń w praktyce umo ż liwia przysporzenie Bankowi dodatkowych korzy ś ci finansowych. Dokonuj ą c wyliczenia kary, organ antymonopolowy wzi ął pod uwag ę osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w roku 2007 przychód. Przedmiotowy przychód wyniós ł 27 645 742,68 z ł . Szacowna w oparciu o ww. dane maksymalna kara, jaka mog ł aby zosta ć w niniejszym przypadku na ł o ż ona, to 2 764 574,268 z ł . (Karta nr 12). Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Zawodowy (profesjonalny) charakter ś wiadczenia us ł ug wymaga prowadzenia dzia ł alno ś ci w sposób zapewniaj ą cy poszanowanie dobrych obyczajów oraz s ł usznych interesów konsumentów, co wi ąż e si ę z respektowaniem obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. Przedsi ę biorca, jako podmiot o wieloletnim do ś wiadczeniu, powinien wiedzie ć , ż e okre ś laj ą c warunki umowne nie mo ż e stosowa ć klauzul uznanych przez SOKiK za abuzywne, a tak ż e sporz ą dza ć tre ś ci umów w sposób sprzeczny z ustaw ą o kredycie konsumenckim, ani w inny sposób godzi ć w interesy s ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Decyduj ą c o na ł o ż eniu kary i jej wysoko ś ci wzi ę to pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci, jak i mo ż liwo ś ci finansowe przedsi ę biorcy. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. Powy ż sze okoliczno ś ci uzasadniaj ą na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę kary, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej. Z drugiej strony nale ż y te ż podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Za zastosowaniem kary w wysoko ś ci oznaczonej w tej decyzji przemawia te ż fakt, ż e mo ż liwo ść nak ł adania kar pieni ęż nych na przedsi ę biorców, którzy dopu ś cili si ę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Prezes Urz ę du posiada dopiero od niedawna, gdy ż od 21.04.2007r. W zwi ą zku z tym ponownie nale ż y zwróci ć uwag ę na wymiar edukacyjny stosowanej sankcji. Niniejsza kara powinna te ż stanowi ć przestrog ę dla przedsi ę biorcy na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. Funkcja edukacyjna jest w niniejszym przypadku tak ż e w wymiarze ogólnym szczególnie istotna, gdy ż jak wskazano powy ż ej kary za stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów nak ł adane w tym trybie stanowi ą nowo ść w polskim porz ą dku prawnym. W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 30 000 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci tysi ę cy), tj. 1,085% kary maksymalnej. Co stanowi równie ż oko ł o 0,1085% przychodu uzyskanego w roku 2007r. z tytu ł u prowadzonej dzia ł alno ś ci. Miarkuj ą c kar ę organ antymonopolowy postanowi ł wzi ąć pod uwag ę okoliczno ść , ż e Bank dopu ś ci ł si ę naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej po raz pierwszy. W ocenie Prezesa Urz ę du kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie III sentencji. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 80 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. 30 Post ę powanie przeciwko Miko ł owskiemu Bankowi Spó ł dzielczemu w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania w punkcie I decyzji stwierdzone zosta ł o naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 30 z ł zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą z przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 30 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie IV sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie IV niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn