RKT-8/2009

1 Katowice, dnia 24.03.2009r. RKT-61-33/08/MI DECYZJA Nr RKT – 08/2009 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331; Dz.U. Nr 99, poz. 660; Dz.U. Nr 171, poz. 1206 i Dz.U. z 2008r. Nr 157, poz. 976) oraz § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej, – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 1. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej polegające na tym, że w treści zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków – wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 3) i 4) ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz,.858 z późn. zm.) – nie zamieszczono postanowień określających uprawnienia przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego w zakresie wstępu na teren nieruchomości odbiorcy usług lub należących do niego obiektów celem przeprowadzenia czynności, o których mowa w art. 7 ww. ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz określających warunki przeprowadzania tych czynności, w tym postanowień dotyczących procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych i nakazuje się zaniechanie jej stosowania; 2. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej polegające na tym, że w treści zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków – wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz, 858 z późn. zm.) – nie zamieszczono pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy poprzez zaniechanie objęcia treścią ww. umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów udzielania, na żądanie konsumentów, informacji dotyczących świadczonych usług oraz prawidłowego sposobu wykonywania umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, które wynikają z obowiązującego na terenie Gminy Dąbrowa Górnicza Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH 2 II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej karę pieniężną płatną do budżetu państwa w wysokości 38 981 PLN (słownie złotych: trzydzieści osiem tysięcy dziewięćset osiemdziesiąt jeden), z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I.1. i I.2. sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 80 tej ustawy postanawia się obciążyć Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązać ww. przedsiębiorcę do zwrotu na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 42 PLN (słownie złotych: czterdzieści dwa). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „organem antymonopolowym”) zostało przeprowadzone z urzędu pod sygn. akt RKT-400-10/07/MI postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej (zwanego dalej „PWiK Dąbrowa Górnicza” lub „Spółką”) nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej również „ustawą antymonopolową”). W toku przedmiotowego postępowania wyjaśniającego zbadane zostały pod kątem naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunki umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych przez PWiK Dąbrowa Górnicza z konsumentami, w oparciu o wykorzystywane w obrocie wzorce umowne. Ponieważ analiza ich treści dała podstawy do przyjęcia, iż w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej Decyzji mogło dojść do naruszenia przez Spółkę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w dniu 27.02.2008r. Postanowieniem Nr 1 wszczęte zostało w tej sprawie z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 1-1 verte). Spółce postawiono zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej w drodze podejmowania bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów polegających na zawieraniu z konsumentami umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, których treść może stać w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) (zwanej dalej „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę”), w ten sposób, iż: 1. wbrew art. 6 ust. 3 pkt 3) i 4) tejże ustawy, nie zawiera postanowień określających uprawnienia przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego do wstępu na teren nieruchomości odbiorcy usług lub należących do niego obiektów celem przeprowadzenia czynności, o których mowa w art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, w tym postanowień dotyczących procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych; 2. wbrew art. 6 ust. 3 pkt 3 tejże ustawy, nie zawiera postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów udzielania konsumentom informacji dotyczących świadczonych usług oraz prawidłowego sposobu wykonywania umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, które wynikają z obowiązującego na terenie Gminy Dąbrowa Górnicza Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków . W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów PWiK Dąbrowa Górnicza podniosło, co następuje. Odnosząc się do pierwszego postawionego w niniejszej sprawie zarzutu Spółka wskazała, iż w treści stosowanych przez nią wzorców umów zawarte są informacje dotyczące uprawnień do 3 wstępu na teren nieruchomości odbiorcy usług celem przeprowadzenia czynności określonych w art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Zapisy takie zawarte zostały w § 7 pkt 1 ppkt d i f. Spółka wskazała ponadto, iż legitymacje służbowe posiadane przez pracowników przedsiębiorstwa zawierają odpowiednie upoważnienie do przeprowadzania czynności określonych w art. 7 (…), na potwierdzenie czego przedstawione zostały kserokopie legitymacji: pracownika dokonującego odczytów wodomierzy, pracownika brygady wodomierzowej, montera, pomocnika montera, operatora koparki i specjalisty – biologa. Spółka wskazała również, iż postanowienia umowy informują Usługobiorcę o fakcie, iż W sprawach nieuregulowanych w umowie stosuje się przepisy ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (…) wraz z przepisami wykonawczymi aktualnego Regulaminu Usług dostarczania wody i odprowadzania ścieków na obszarze gminy Dąbrowa Górnicza (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego Nr 30 z dnia 15 marca 2006 r.), którego pełny tekst dostępny jest na stronie internetowej Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz przepisy Kodeksu Cywilnego (dowód: karty nr 70-70 verte, 73-75). W odniesieniu do drugiego postawionego w niniejszej sprawie zarzutu PWiK Dąbrowa Górnicza wyjaśniło, iż obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów udzielania konsumentom informacji dotyczących świadczonych usług oraz prawidłowego sposobu wykonywania umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawarte zostały w umowie. Spółka podała, iż (dowód: karty nr 70 verte-71): − § 3 mówi o obowiązkach usługodawcy w zakresie dostarczania wody o odpowiedniej jakości i pod należytym ciśnieniem, − § 5 pkt 2 przedstawia tryb postępowania w przypadku wystąpienia awarii wodociągowej i obowiązków Usługodawcy polegających na zapewnieniu zastępczego punktu poboru wody, − § 6 zobowiązuje Usługodawcę do zawiadomienia Usługobiorcy o planowanych przerwach w dostawie wody, − § 8 pkt 3 obliguje Usługodawcę do obniżenia należności za wodę w przypadku dokonania wymiany niesprawnego wodomierza w terminie 3 miesięcy od daty pisemnego zgłoszenia, − § 10 szczegółowo opisuje tryb postępowania reklamacyjnego wraz z określeniem terminów, jakie przysługują Usługodawcy na udzielenie odpowiedzi: „Usługobiorca ma prawo do zgłaszania reklamacji dotyczących jakości świadczonych usług w formie ustnej, pisemnej lub w formie elektronicznej. Odpowiedź na reklamację udzielana jest w formie zgodnej ze sposobem jej zgłoszenia. W przypadku reklamacji w formie pisemnej lub elektronicznej czas oczekiwania na odpowiedź wynosi 14 dni roboczych. W wyjątkowych przypadkach czas ten wydłużany jest do 30 dni, lecz w ciągu 14 dni roboczych Usługobiorca otrzymuje pisemną informację o ostatecznym terminie odpowiedzi”, − § 13 pkt 7 dotyczy zwrotu ewentualnej nadpłaty występującej na koncie kontrahenta, − § 14 informuje Usługobiorcę o procedurze postępowania w przypadku wstrzymania dostaw wody. Spółka podniosła także, iż ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków nie nakłada na przedsiębiorstwo wodociągowe obowiązku powtarzania w umowach przepisów powszechnie obowiązującego prawa, zwłaszcza jeżeli w umowie znajduje się do nich odesłanie. Ponadto nie sposób zawrzeć w takiej umowie wszystkich możliwych przepisów regulujących prawa i obowiązki stron umowy uregulowanych w powszechnie obowiązujących przepisach prawa. Podkreślić należy – zdaniem Spółki – iż, akty prawa miejscowego takie, jak uchwały Rady Miasta są zgodnie z art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 19 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków aktami prawa powszechnie obowiązującymi na określonym obszarze, a tym samym są powszechnie dostępne, publikowane i każdy obywatel może się z nimi zapoznać (dowód: karta nr 71). 4 Organ antymonopolowy ustalił następujący stan faktyczny. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Dąbrowie Górniczej zostało wpisane do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: 0000091936 (dowód: karty nr 9-12 verte). Spółka prowadzi działalność w zakresie dostarczania wody i odbioru ścieków na terenie Gminy Dąbrowa Górnicza (dowód: karta nr 7). Podstawę prawną działania Spółki na ww. obszarze stanowi Decyzja Nr 56 Zarządu Miasta Dąbrowy Górniczej z dnia 9 września 2002 r. w sprawie udzielenia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków (dowód: karty nr 14-18). Spółka posiada status przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 4) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i prowadzi działalność w oparciu o jej przepisy. Stosownie do art. 6 ust. 1 ww. ustawy, PWiK Dąbrowa Górnicza zawiera z odbiorcami usług, w tym z konsumentami, pisemne umowy, na podstawie których odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków. Zawierając powyższe umowy Spółka posługuje się wzorcami umownymi. Ustalono, iż w okresie od dnia 14.07.2006r. do dnia 05.03.2008r. Spółka posługiwała się w obrocie konsumenckim następującymi wzorcami umów o zaopatrzenie w wodę i/lub odprowadzanie ścieków wprowadzonymi do stosowania na podstawie Zarządzenia Prezesa Zarządu Dyrektora Generalnego PWiK Dąbrowa Górnicza Nr 4/2006 z dnia 14.07.2006r. (dowód: karty nr 7, 69-69 verte): a. Wzorcem Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków na czas określony (dowód: karty nr 25-29); b. Wzorcem Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków na czas nieokreślony (dowód: karty nr 30-33); c. Wzorcem Umowy o zaopatrzenie w wodę na czas określony (dowód: karty nr 34-37); d. Wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wodę na czas nieokreślony (dowód: karty nr 38-41). Fakt wykorzystywania ww. wzorców w obrocie potwierdzają przedstawione w toku postępowania przykładowe umowy zawarte na ich podstawie z konsumentami (dowód: karty nr 42-60, 94-98). Ustalono, iż w treści ww. umów brak jest postanowień określających, na jakich warunkach i w celu przeprowadzenia jakich czynności przedstawiciele przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego uprawnieni są do wstępu na teren nieruchomości odbiorcy usług lub należących do niego obiektów. W powyższym zakresie umowy ograniczają się do poinformowania, iż Usługobiorca zobowiązuje się do: Udostępnienia Usługodawcy swobodnego dostępu do pomieszczenia wodomierzowego celem odczytu lub przeprowadzenia czynności eksploatacyjno – kontrolnych; Zapewnienia Usługodawcy możliwości wykonywania niezbędnych napraw przyłączy wodociągowych (§ 7 ust. 1 pkt d i f umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz umów o zaopatrzenie w wodę). Umowy nie zawierają również postanowień dotyczących procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. Zawierane z konsumentami umowy o zaopatrzenie w wodę nie zawierają również postanowień dotyczących trybu udzielania konsumentom, na ich żądanie, informacji dotyczących prawidłowego sposobu wykonania umowy, występujących zakłóceń w świadczeniu usług, awarii, planowanych przerw w świadczeniu usług, jakości dostarczanej wody. W umowach brak jest informacji o tym, w jakiej formie i w jakim terminie powinny być udzielane informacje na temat świadczonych usług i wykonywanej umowy. Z treści umów nie wynika również, na jakich warunkach termin na udzielenie odpowiedzi na wniesione przez konsumenta zapytanie może zostać przedłużony. W toku postępowania ustalono, iż w dniu 05.03.2008r. do treści stosowanych w obrocie konsumenckim wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków wprowadzone zostały zmiany, jednakże w zakresie niezwiązanym z przedmiotem prowadzonego postępowania w 5 sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Powyższą okoliczność potwierdzają zgromadzone w trakcie postępowania zmienione wzorce umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz wzorce umów o zaopatrzenie w wodę (dowód: karty nr 105- 123), a także przykładowe umowy zawarte z konsumentami z wykorzystaniem zmodyfikowanych wzorców (dowód: karty 124-143). W toku postępowania PWiK Dąbrowa Górnicza wskazało, iż ogólna liczba umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, jakie Spółka posiada zawarte z odbiorcami usług wynosi […], z czego […] umów zawarto w obrocie z konsumentami. Według stanu na marzec 2008 r. z wykorzystaniem wzorców umów stosowanych w obrocie w okresie od dnia 14.07.2006r. do dnia 05.03.2008r. Spółka posiadała zawartych […] umów. W oparciu o wzorce stosowane od dnia 05.03.2008r. sporządzono natomiast i przesłano klientom do akceptacji […] umów (dowód: karta nr 72). Ustalono, że pozostałe umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, jakie PWiK Dąbrowa Górnicza posiada zawarte w obrocie (w liczbie ponad […]) zawarte zostały na podstawie (dowód: karta nr 72): − wzorca umowy, jaki obowiązywał w latach 1995-2001 (z jego wykorzystaniem Spółka według stanu na marzec 2008r. posiadała zawarte […] umowy); − wzorca umowy, jaki obowiązywał w okresie od 2002 r. do dnia 14.07.2006r. (z jego wykorzystaniem Spółka według stanu na marzec 2008r. posiadała zawarte […] umowy). Organ antymonopolowy ustalił, że w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, jakie PWiK posiada zawarte z wykorzystaniem wzorca, który obowiązywał w latach 1995-2001 (dowód: karty nr 84-90) oraz w umowach zawartych z wykorzystaniem wzorca obowiązującego w okresie od 2002 r. do 14.07.2006r. (dowód: karty nr 91-93) również brak jest informacji objętych postawionymi w niniejszej sprawie zarzutami. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono również, że na terenie Gminy Dąbrowa Górnicza obowiązuje Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków wprowadzony Uchwałą Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej Nr LI/983/06 z dnia 25 stycznia 2006r., opublikowany w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego Nr 30, poz. 879 z dnia 15 marca 2006r. (dowód: karty nr 7 verte, 19-24 verte). Spółka wyjaśniła, iż Regulamin nie stanowi załącznika do zawieranych przez Spółkę umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Regulamin dostępny jest w siedzibie Spółki w Biurze Obsługi Klienta i Sprzedaży. Ponadto każdy pracownik Działu Obsługi Klienta i Sprzedaży, w tym pracownicy terenowi i brygady wodomierzowe posiadają Regulamin celem udostępnienia do wglądu klientowi. Regulamin jest także dostępny w Internecie na stronie www.pwik-dabrowa.pl oraz na stronie Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego. Informacja o miejscu publikacji Regulaminu ujęta jest również w treści zawieranych z odbiorcami umów (dowód: karta nr 7 verte) . Regulamin, w Rozdziale VIII dotyczącym Standardów obsługi odbiorców oraz sposobu postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości i odpowiednich parametrów świadczonych usług, zawiera szczegółowe postanowienia dotyczące trybu udzielania, na żądanie odbiorców usług, informacji dotyczących świadczonych usług i sposobu wykonywania umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Przedmiotowe kwestie określa § 37 Regulaminu, który stanowi, że: 1. Usługodawca jest zobowiązany do udzielania wszelkich istotnych informacji dotyczących: 1) prawidłowego sposobu wykonywania przez Usługobiorcę umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków; 2) (…); 3) występujących zakłóceń w dostawach wody lub w odprowadzaniu ścieków; 4) występujących awarii urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych; 5) planowanych przerw w świadczeniu usług; 6 6) jakości dostarczanej wody. 2. Usługowca udziela informacji za pośrednictwem telefonu, faksu, elektronicznych środków przekazu lub w formie zwyczajowo przyjętej, bez zbędnej zwłoki, jednakże w terminie nie dłuższym niż 3 dni robocze. 3. Jeżeli prośba o udzielenie informacji została przedłożona na piśmie, Usługodawca udziela odpowiedzi w tej samej formie w terminie 14 dni od otrzymania prośby, chyba, że osoba zwracająca się o informacje wyraźnie zaznaczyła, iż informacja ma być udzielona w jednej z form wskazanych w ust. 2. 4. Jeżeli udzielenie informacji wymaga ustaleń wymagających okresów dłuższych niż terminy wskazane w ust. 2 i 3, Usługodawca przed upływem terminów wskazanych w ust. 2 i 3, informuje o tym fakcie osobę, która złożyła prośbę o informację i wskazuje jej ostateczny termin udzielenia odpowiedzi. Termin ten w żadnym wypadku nie może być dłuższy niż 30 dni od dnia złożenia prośby. W toku przeprowadzonego postępowania antymonopolowego PWiK Dąbrowa Górnicza oświadczyło, iż w 2008 roku osiągnęło przychód w szacunkowej wysokości 44 297 000 PLN. Ponadto Spółka oświadczyła, że wysokość osiągniętego przez nią w 2008 roku przychodu z tytułu działalności w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków wyniosła w przybliżeniu […] PLN (dowód: karta nr 205). Organ antymonopolowy zważył, co następuje. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − zachowanie to godzi w interesy konsumentów; − zagrożone są interesy konsumentów jako zbiorowości. Pierwszą z przesłanek, jakie należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako 7 naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 4 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Kolejną przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest uprawdopodobnienie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 8 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SK 27/07 Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Ocena, czy spełnione zostały dwie pierwsze przesłanki, które są niezbędne do stwierdzenia stosowania przez PWiK Dąbrowa Górnicza praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (tj. bezprawność zachowania przedsiębiorcy oraz godzenie tego zachowania w interesy konsumentów) zostanie dokonana w dalszej części decyzji, oddzielnie dla poszczególnych postawionych przedsiębiorcy zarzutów. Łącznie, w odniesieniu do obydwu zarzucanych Spółce naruszeń, można natomiast przeanalizować przesłankę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Okoliczności sprawy związane z przedmiotową kwestią są bowiem wspólne dla postawionych w niniejszym postępowaniu zarzutów. W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowania PWiK Dąbrowa Górnicza dotyczą zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane są do szerokiego ich kręgu. Postanowień określających uprawnienia Spółki do przeprowadzania czynności określonych w art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, postanowień określających warunki przeprowadzania tych czynności, jak również postanowień dotyczących ciążących na Spółce obowiązków w odniesieniu do udzielania, na żądanie konsumentów, informacji dotyczących świadczonych usług i wykonywanej umowy, brak jest w treści wszystkich umów zawartych przez Spółkę w obrocie konsumenckim – zarówno tych zawieranych na bieżąco z wykorzystaniem aktualnie wykorzystywanych w obrocie wzorców, jak i tych umów, które zawarto w oparciu o wzorce poprzednio obowiązujące. Antykonsumenckie ostrze stosowanych praktyk wymierzone jest zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania, jak również w jej potencjalnych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podejmowane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Spółka w obrocie gospodarczym. Są one skierowane są do szerokiego kręgu odbiorców, co z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest 9 ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. Wskazuje to na naruszenie w przedmiotowej sprawie interesu publicznego, przez który należy rozumieć prawo wszystkich odbiorców przedsiębiorstwa (konsumentów) do otrzymania w treści umów pełnej informacji na temat wszystkich praw i obowiązków dostawcy i odbiorcy usług. W powyższym kontekście podkreślenia również wymaga, iż usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków są usługami o charakterze użyteczności publicznej, które są świadczone w sposób powszechny. Z uwagi na swój charakter z usługi te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych i są usługami niezbędnymi z punktu widzenia każdego konsumenta, co dodatkowo przesądza o uznaniu, iż kwestionowane przez organ antymonopolowy zachowania dotyczą ogółu konsumentów jako zbiorowości. I.1. W przedmiotowym postępowaniu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej postawiono zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na tym, iż w treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami nie zamieszczono postanowień określających uprawnienia przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego w zakresie wstępu na teren nieruchomości odbiorcy usług lub należących do niego obiektów celem przeprowadzenia czynności, o których mowa w art. 7 ww. ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz określających warunki przeprowadzania tych czynności, w tym postanowień dotyczących procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, co może naruszać art. 6 ust. 3 pkt 2) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanego zachowania Spółki należy na wstępie wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług . Wymogi, jakim powinna odpowiadać treść takich umów zawiera art. 6 ust. 3 ww. ustawy. Określa on minimalny zakres postanowień, które powinny znaleźć się w umowie o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę umowa, na podstawie której odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków powinna zawierać postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron umowy. Art. 6 ust. 3 pkt 4) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przewiduje natomiast, że umowa o dostawę wody i odbiór ścieków powinna zawierać postanowienia dotyczące procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. Przepisy powyższe zostały sformułowane w sposób ogólny bez sprecyzowania, jakie prawa i obowiązki powinna normować treść umowy oraz co dokładnie powinny obejmować postanowienia odnoszące się do procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. Z tego względu – biorąc pod uwagę kryterium ochrony interesów konsumentów, którzy za pośrednictwem umowy powinni otrzymać pełną i wyczerpującą informację na temat jej warunków – powołane przepisy powinno interpretować się możliwie szeroko. Ustalając treść warunków umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne mając na uwadze ochronę interesów najsłabszych uczestników rynku, powinny zatem – realizując wymogi określone w art. 6 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę – dążyć do tego, aby za pośrednictwem umowy konsumenci otrzymali komplet informacji na temat warunków umowy, do której przystępują, przy czym bez znaczenia pozostaje, czy warunki te wynikają z autonomicznej woli przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego, czy też z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, jeżeli przepisy te 10 zawierają istotne z punktu widzenia interesów konsumentów uregulowania i kształtują treść stosunku prawnego z dostawcą usług. Zamieszczone w umowie informacje powinny być w ocenie organu antymonopolowego pełne i wyczerpujące tak, aby zagwarantować konsumentom należyty poziom wiedzy i należyty poziom ochrony bez pominięcia istotnych z ich punktu widzenia regulacji. Takie istotne z punktu widzenia interesów konsumenta regulacje dotyczące praw i obowiązków stron umowy zawarte są w art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, który szczegółowo reguluje kwestie związane z przeprowadzaniem kontroli u odbiorców usług przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne, przeprowadzaniem przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez to przedsiębiorstwo znajdujących się w granicach nieruchomości należącej do odbiorcy usług, a także wykonywaniem innych czynności wymagających wstępu na teren nieruchomości odbiorcy usług. I tak art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę określa uprawnienia przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego w zakresie możliwości wstępu do nieruchomości lub obiektów budowlanych odbiorców celem wykonania określonych czynności, a także określa, na jakich warunkach czynności te mogą zostać przeprowadzone. Przepis ten stanowi, że osoby reprezentujące przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne, po okazaniu legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia, mają prawo wstępu na teren nieruchomości lub obiektów budowlanych należących do osób, których nieruchomości zostały przyłączone do sieci i które posiadają tytuł prawny do korzystania z nieruchomości bądź osób korzystających z lokali w budynkach przyłączonych do sieci, w celu: 1) zainstalowania lub demontażu wodomierza głównego; 2) przeprowadzenia kontroli urządzenia pomiarowego, wodomierza głównego lub wodomierzy zainstalowanych przy punktach czerpalnych i dokonania odczytu ich wskazań oraz dokonania badań i pomiarów; 3) przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez to przedsiębiorstwo; 4) sprawdzenia ilości i jakości ścieków wprowadzanych do sieci; 5) odcięcia przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego lub założenia plomb na zamkniętych zaworach odcinających dostarczanie wody do lokalu; 6) usunięcia awarii przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego (jeżeli umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków tak stanowi). W ocenie organu antymonopolowego ww. regulacje dotyczące praw i obowiązków stron umowy, w tym odnoszące się do procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, z uwagi na treść art. 6 ust. 3 pkt 3) i 4) ustawy o zbiorowym zaopatrzenie w wodę powinny znaleźć się w treści umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, gdyż dotyczą istotnych z punktu widzenia konsumenta zagadnień, wpływających na prawidłowe wykonywanie umowy przez konsumenta. W zawieranych przez PWiK Dąbrowa Górnicza z konsumentami umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków brak jest szczegółowych zapisów odnośnie kwestii dotyczących uprawnień przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego i obowiązków odbiorcy usług oraz procedur obowiązujących w powyższym zakresie. Umowy ograniczają się jedynie do poinformowania, że do obowiązków odbiorcy należy udostępnienie usługodawcy swobodnego dostępu do pomieszczenia wodomierzowego celem odczytu lub przeprowadzenia czynności eksploatacyjno – kontrolnych oraz zapewnienie usługodawcy możliwości wykonywania niezbędnych napraw przyłączy wodociągowych , co należy uznać za niewystarczające, biorąc pod uwagę, iż umowa powinna w sposób wyczerpujący informować o prawach i obowiązkach stron, a także uwzględniając, iż zakres uprawnień dostawcy usług wynikający z art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę jest dużo szerszy niż wskazany w treści umowy. Fakt, iż w umowach nie zamieszczono szczegółowych informacji, o których mowa powyżej świadczy o tym, że konsumenci nie są informowani o całości ciążących na nich obowiązków oraz 11 uprawnieniach i obowiązkach dostawcy usług. Zawierając umowę odbiorca nie otrzymuje kompletnej informacji o tym, kto, na jakiej podstawie oraz w celu przeprowadzenia jakich czynności może żądać wstępu na teren należących do odbiorcy nieruchomości i obiektów, a także, jakimi dokumentami powinna się legitymować osoba chcąca przeprowadzić te czynności, o czym mowa w powołanych wyżej przepisach ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. W okolicznościach przedmiotowej sprawy ma zatem miejsce naruszenie art. 6 ust. 3 pkt 3) i 4) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, które stanowią, iż umowa, na podstawie której odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków zawierać powinna postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron umowy oraz procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. Organ antymonopolowy stoi na stanowisku, że w obrocie konsumenckim zachodzi potrzeba objęcia treścią umowy wszystkich istotnych elementów stosunku zobowiązaniowego, w tym praw i obowiązków stron umowy wynikających z obowiązujących przepisów prawa. Konsument zawierając umowę powinien mieć bowiem możliwość dowiedzenia się o wszystkich elementach umowy, której jest stroną, tak aby mógł w pełni realizować swoje prawa oraz należycie wykonywać swoje obowiązki bez narażania się na sankcje. Niepodawanie w umowach pełnej informacji na temat praw i obowiązków dostawcy i odbiorcy usług, w tym procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych jest zatem naruszeniem art. 6 ust. 3 pkt 3) i 4) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Należy podkreślić, iż umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawierane w obrocie konsumenckim powinny spełniać kryterium udzielenia konsumentom za ich pośrednictwem pełnej i wyczerpującej informacji na temat wszystkich warunków umowy tak, aby konsumenci mogli w pełni korzystać ze swoich praw, wykonywać obowiązki bez narażania się na sankcje, a także wymagać od dostawcy usług odpowiednich standardów zachowania. Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków powinny w sposób prawidłowy regulować wszelkie aspekty ich współpracy z konsumentami. Przejawiać się to powinno w ukształtowaniu wzajemnych relacji w sposób pełny (bez pominięcia wszystkich kwestii wymagających regulacji) i równoprawny tj. gwarantujący obu stronom umowy realizację ich słusznych interesów. Zaniechanie wprowadzenia do umowy odpowiednich klauzul dotyczących praw i obowiązków stron umowy sytuuje umowę jako jednostronnie korzystną i godzącą w interesy najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Prowadzi to do sytuacji, w której wiedza odnośnie warunków umowy, jaką posiada przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne nie odpowiada wiedzy jaką za pośrednictwem umowy otrzymuje konsument. W powyższym przypadku naruszone zostały interesy konsumentów rozumiane jako prawo do otrzymania pełnej informacji o wszystkich prawach i obowiązkach stron umowy. Nieznajomość po stronie konsumentów ich obowiązków w zakresie umożliwienia przedstawicielom Spółki wstępu na teren nieruchomości zajmowanych przez konsumentów celem wykonania szeroko pojętych czynności kontrolnych i naprawczych, jak również brak wiedzy na temat warunków i procedur takich kontroli (obowiązek okazania legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia) wiąże się możliwością wystąpienia negatywnych skutków po stronie konsumentów. Brak znajomości opisanych praw i obowiązków stron umowy doprowadzić może bowiem do sytuacji, w której konsumenci nie będą wykonywać swoich obowiązków, o istnieniu których nie mieli możliwości zapoznania się w oparciu o treść umowy, jak również, że nie będą egzekwować od przedsiębiorcy przewidzianych w przepisach prawa standardów i procedur postępowania. Niewiedza w powyższym zakresie może również narazić konsumentów na kontrolę przez osobę nieupoważnioną do jej przeprowadzenia. Dodatkowo szczegółowe określenie omawianych warunków w umowie, chroni konsumentów przed odpowiedzialnością karną, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę w sytuacji, gdy konsument nie dopuści przedstawiciela przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego do przeprowadzenia czynności zgodnie z art. 7 tejże ustawy. Tak więc, aby wykonywać spoczywające na nim obowiązki bez narażania się na sankcje, konsument musi otrzymać szczegółową informację na ich temat, a także informację o obowiązkach i uprawnieniach pracowników przedsiębiorcy. 12 Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż zachowanie PWiK Dąbrowa Górnicza polegające na zaniechaniu zamieszczenia w treści zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień dotyczących uprawnień przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego w zakresie wstępu na teren nieruchomości odbiorcy usług lub należących do niego obiektów celem przeprowadzenia czynności, o których mowa w art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz warunków przeprowadzania tych czynności, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli organ antymonopolowy stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje się, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku organ antymonopolowy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W powyższym kontekście w pierwszej kolejności podnieść należy, iż w celu uznania, że zachowanie przedsiębiorcy przestało naruszać zakaz określony w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędna jest zmiana dotychczasowego działania przedsiębiorcy, a także usunięcie skutków dotychczasowego naruszenia interesów konsumentów. W tym celu PWiK Dąbrowa Górnicza powinno umożliwić klientom zarówno dotychczasowym, jak i przyszłym zawarcie umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, których treść nie będzie zawierać uchybień zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu jako sprzeczne z ww. przepisem. Aby zaniechać stosowania stwierdzonej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów Spółka powinna zatem wprowadzić stosowne zmiany do treści wykorzystywanych w obrocie konsumenckim wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, a także podjąć działania zmierzające do wprowadzenia zmian w umowach już obowiązujących co najmniej poprzez przedstawienie (wysłanie) dotychczasowym odbiorcom usług (konsumentom) nowych umów uwzględniających postawiony zarzut bądź aneksów zmieniających treść umów w sposób czyniący zadość zastrzeżeniom organu antymonopolowego. Spółka powinna zatem zmienić swoje zachowanie zarówno w odniesieniu do klientów obecnych, jak i przyszłych. W okolicznościach sprawy nie zostały przedstawione żadne dowody wskazujące na to, iż PWiK Dąbrowa Górnicza zaprzestało stosowania stwierdzonego naruszenia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że Spółka nadal posługuje się w obrocie konsumenckim wzorcami umownymi o treści zakwestionowanej w ramach niniejszego zarzutu. Ponadto zaś w obrocie funkcjonują zawarte w oparciu o te wzorce umowy. Stąd uzasadnione jest nałożenie na Spółkę nakazu zaniechania stwierdzonej praktyki stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym orzeczono jak w pkt I.1. sentencji niniejszej decyzji. I.2. W ramach drugiego postawionego w niniejszej sprawie zarzutu, zakwestionowano jako naruszające zakaz określony w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zachowanie PWiK Dąbrowa Górnicza polegające na tym, iż w treści zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków – wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków – nie zamieszczono pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy w drodze zaniechania objęcia treścią ww. umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów udzielania, na żądanie konsumentów, informacji dotyczących świadczonych usług oraz prawidłowego sposobu wykonywania umowy o 13 zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, które wynikają z obowiązującego na terenie Gminy Dąbrowa Górnicza Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawarta między przedsiębiorstwem wodociągowo – kanalizacyjnym a odbiorcą usług, na podstawie której świadczone są usługi dostawy wody i odbioru ścieków, powinna obligatoryjnie zawierać postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron umowy. Jak już wskazano przepis ten nie dookreśla w sposób szczegółowy, jakie prawa i obowiązki stron umowy powinny znaleźć się w jej treści. Z tego względu powinien on być w ocenie organu antymonopolowego interpretowany możliwie szeroko ze szczególnym uwzględnieniem tych praw i obowiązków, które mają na celu zapewnienie konsumentowi możliwości skutecznego dochodzenia roszczeń i które wiążą się z zapewnieniem należytego wykonania umowy przez dostawcę usług. Formułując treść warunków umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne mając na uwadze ochronę interesów najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci, powinny zatem – realizując wymóg określony w art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę – dążyć do tego, aby za pośrednictwem umowy konsumenci otrzymali komplet informacji na temat warunków umowy, do której przystępują, przy czym bez znaczenia pozostaje, czy warunki te wynikają z autonomicznej woli przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego wyznaczonej granicami swobody zawierania umów, czy też z powszechnie obowiązujących przepisów prawa (w tym Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków będącego aktem prawa miejscowego ), jeżeli przepisy te zawierają istotne z punktu widzenia interesów konsumentów uregulowania i kształtują treść stosunku prawnego z dostawcą usług. Art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę obliguje zatem przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne do zamieszczenia w treści umowy postanowień informujących o prawach i obowiązkach stron umowy, przy czym informacja w tym zakresie powinna być pełna i wyczerpująca tak, aby zagwarantować konsumentom należyty poziom wiedzy i należyty poziom ochrony. Prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego i odbiorców usług określa między innymi akt prawa miejscowego – Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązujący na terenie danej gminy wydany na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Stosownie do art. 19 ust. 2 pkt 7) tej ustawy Regulamin określa prawa i obowiązki dostawcy i odbiorcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie standardów obsługi odbiorców usług, a w szczególności sposobów załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków. Obowiązujący na terenie gminy Dąbrowa Górnicza Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków w myśl powołanego przepisu określa szczegółowo tryb udzielania, na żądanie odbiorców usług, informacji dotyczących świadczonych usług i sposobu wykonywania umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Stosowne postanowienia w tym zakresie zamieszczone są w § 37 Regulaminu. Stanowią one, iż: 1. Usługodawca jest zobowiązany do udzielania wszelkich istotnych informacji dotyczących: 1) prawidłowego sposobu wykonywania przez Usługobiorcę umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków; 2) (…); 3) występujących zakłóceń w dostawach wody lub w odprowadzaniu ścieków; 4) występujących awarii urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych; 5) planowanych przerw w świadczeniu usług; 6) jakości dostarczanej wody. 2. Usługowca udziela informacji za pośrednictwem telefonu, faksu, elektronicznych środków przekazu lub w formie zwyczajowo przyjętej, bez zbędnej zwłoki, jednakże w terminie nie dłuższym niż 3 dni robocze. 14 3. Jeżeli prośba o udzielenie informacji została przedłożona na piśmie, Usługodawca udziela odpowiedzi w tej samej formie w terminie 14 dni od otrzymania prośby, chyba, że osoba zwracająca się o informacje wyraźnie zaznaczyła, iż informacja ma być udzielona w jednej z form wskazanych w ust. 2. 4. Jeżeli udzielenie informacji wymaga ustaleń wymagających okresów dłuższych niż terminy wskazane w ust. 2 i 3, Usługodawca przed upływem terminów wskazanych w ust. 2 i 3, informuje o tym fakcie osobę, która złożyła prośbę o informację i wskazuje jej ostateczny termin udzielenia odpowiedzi. Termin ten w żadnym wypadku nie może być dłuższy niż 30 dni od dnia złożenia prośby. Powyższe postanowienia określają szczegółowo, jakie obowiązki informacyjne spoczywają na dostawcy usług. Określają również, w jaki sposób odbiorca usług może żądać udzielenia informacji oraz jakie warunki co do formy i terminu udzielenia żądanych przez konsumenta informacji powinien spełnić dostawca. Postanowienia te regulują zatem uprawnienia i obowiązki konsumenta jako strony umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz odpowiadające im obowiązki dostawcy usług, przy czym nie ulega w ocenie organu antymonopolowego wątpliwości, iż postanowienia te z uwagi na swój charakter mają z punktu widzenia konsumenta istotne znaczenie. Wiążą się bowiem z zapewnieniem konsumentowi dostępu do informacji na temat świadczonych usług oraz sposobu wykonywania zawartej umowy. To, czy w treści umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków konsument będzie mógł zapoznać się z tymi postanowieniami nie jest dla niego bez znaczenia. Wpłynąć może na większą świadomość prawną konsumenta i umożliwi mu skuteczne dochodzenie jego praw. W ocenie organu antymonopolowego Spółka jako profesjonalista świadczący usługi o charakterze użyteczności publicznej, powinna formułować treść zawieranych umów w taki sposób, ażeby nie doprowadzić do sytuacji, w której konsument – z uwagi na fakt, że nie otrzymuje za pośrednictwem umowy pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron – nie jest w stanie korzystać z pełni swoich praw. Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawierane w obrocie konsumenckim powinny spełniać zatem kryterium udzielenia konsumentom za ich pośrednictwem pełnej i wyczerpującej informacji na temat wszystkich warunków umowy tak, aby konsumenci mogli w pełni korzystać ze swoich praw, wykonywać obowiązki bez narażania się na sankcje, a także wymagać od dostawcy usług odpowiednich standardów zachowania. Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków powinny w sposób prawidłowy regulować wszelkie aspekty ich współpracy z konsumentami. Przejawiać się to powinno w ukształtowaniu wzajemnych relacji w sposób pełny (bez pominięcia wszystkich kwestii wymagających regulacji) i równoprawny tj. gwarantujący obu stronom umowy realizację ich słusznych interesów. Zaniechanie wprowadzenia do umowy odpowiednich klauzul dotyczących praw i obowiązków stron umowy sytuuje umowę jako jednostronnie korzystną i godzącą w interesy najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Prowadzi to do sytuacji, w której wiedza odnośnie warunków umowy, jaką posiada przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne nie odpowiada wiedzy jaką za pośrednictwem umowy otrzymuje konsument. Uwzględniając powyższe organ antymonopolowy uznał, iż kwestionowane zachowanie Spółki nosi znamiona bezprawności i stanowi przejaw naruszenia art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. W efekcie tego zachowania konsumenci nie otrzymują bowiem w treści umowy pełnej informacji na temat praw i obowiązków swoich i dostawcy usług, do zamieszczenia w umowie których obliguje przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne ww. przepis. W powyższym kontekście podkreślić należy również, iż obowiązek informowania konsumentów o istotnych z ich punktu widzenia okolicznościach dotyczących umowy, jej przedmiotu i treści, a także powinność czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny jest cechą generalną prawa umów i wypływa z obowiązku lojalnego kontraktowania. Podanie informacji niepełnej, niekompletnej jest równoznaczne z wprowadzeniem konsumenta w błąd. Prowadzi bowiem do wywołania w świadomości konsumenta fałszywego odzwierciedlenia 15 rzeczywistości, co może zostać osiągnięte np. poprzez przemilczenie, zaniechanie poinformowania o faktycznym, prawdziwym stanie rzeczy. Na profesjonaliście ciąży zatem obowiązek zachowania się odpowiednio starannie tak, aby poziom informacji przekazywanej konsumentowi w treści umowy odpowiadał wiedzy profesjonalisty odniesionej do konkretnej sytuacji i obowiązującym w danym zakresie przepisom prawa. Konsument ma prawo do pełnej i wyczerpującej informacji w sprawach mających istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesów. W tym miejscu należy również odnieść się do wyjaśnień Spółki dotyczących rozpatrywanego zarzutu, w których wskazała ona na charakter prawny Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków (który jest aktem prawa miejscowego obowiązującym powszechnie na terenie gminy Dąbrowa Górnicza) oraz wyraziła stanowisko, iż treść umowy nie powinna powielać przepisów prawa powszechnie obowiązujących. W powyższym kontekście wskazać należy, iż na przedsiębiorstwie wodociągowo – kanalizacyjnym spoczywają określone obowiązki informacyjne, których zakres – w odniesieniu do treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków – wyznacza art. 6 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zgodnie z pkt 3) tego przepisu umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków ma określać prawa i obowiązki stron. Biorąc pod uwagę kryterium zbiorowych interesów konsumentów, na straży których stoi ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, należy w ocenie organu antymonopolowego stwierdzić, że zakres praw i obowiązków stron umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków powinien być określony w taki sposób, aby zapewnić konsumentowi możliwość zapoznania się z wszystkimi warunkami umowy, do której przystępuje również tymi, które wynikają z Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków zwłaszcza, jeżeli bezpośrednio odnoszą się one do kwestii związanych z dochodzeniem przez konsumenta roszczeń. Organ antymonopolowy nie zgadza się z oceną przedstawioną przez Spółkę, iż zakres praw i obowiązków, do zamieszczenia których dostawca jest obowiązany na podstawie art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę dotyczy tylko tych praw i obowiązków, które nie wynikają z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Kryterium, które powinno decydować o objęciu określonych postanowień treścią umowy jest kryterium ochrony praw konsumentów i zabezpieczenia ich słusznych interesów, nie zaś to, czy określone kwestie normują akty prawa powszechnie obowiązującego. Przedstawionemu przez Spółkę stanowisku przeczy zresztą i wskazuje na jej niekonsekwencję sama treść zawieranych przez nią umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Umowy te zawierają szereg postanowień, które stanowią powtórzenie powszechnie obowiązujących norm prawnych. Oznacza to, że Spółka w sposób arbitralny podejmuje decyzję odnośnie warunków, jakie powinna regulować umowa bez wyważenia słusznych interesów obu stron. Jednocześnie zwrócić należy uwagę na charakter norm zawartych w Regulaminie. Regulamin jest aktem prawa administracyjnego obowiązującym na terenie danej gminy, który reguluje jednak relacje, jakie zachodzą między dostawcą a odbiorcą usług w sferze prawa cywilnego. Innymi słowy postanowienia Regulaminu bezpośrednio dotyczą praw i obowiązków stron umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Zwrócić należy w powyższym kontekście uwagę na informacyjną rolę umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Umowa ma dostarczyć konsumentowi komplet informacji niezależnie od tego, czy wynikają one autonomicznej woli przedsiębiorstwa opracowującego treści umowy, czy też z powszechnie obowiązujących aktów prawa miejscowego. Tego zaś wymogu zawierane przez PWiK umowy nie spełniają w odniesieniu do kwestii związanych prawami o obowiązkami stron w zakresie zasad i terminów udzielania informacji dotyczących świadczonych usług na żądanie konsumentów, co świadczy o naruszeniu przez Spółkę art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. W ocenie organu antymonopolowego analizowane zachowanie PWiK Dąbrowa Górnicza godzi w interesy konsumentów. Zaniechanie objęcia treścią umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami postanowień dotyczących zasad i terminów 16 udzielania, na żądanie konsumentów, informacji dotyczących sposobu wykonania zawartej umowy, jakości świadczonych usług oraz przerw i zakłóceń w ich świadczeniu, rodzi po stronie konsumentów negatywne konsekwencje wynikające z faktu, że w oparciu o treść umowy, do której przystępują nie są oni w stanie ustalić, jakie konkretnie obowiązki ciążą w tym zakresie dostawcy usług. Nie dowiadują się, jakich informacji mają prawo domagać się do Spółki. Nie otrzymują również informacji, jakie są standardy (w odniesieniu do form i terminów) udzielania żądanych informacji. Istniejąca w powyższym zakresie po stronie konsumentów niewiedza może spowodować, że nie będą oni korzystać ze wszystkich swoich uprawnień, jak również, że nie będą wymagać od przedsiębiorcy określonego zachowania, gdy ten nie wykona spoczywających na nim obowiązków. Wprowadzenie do treści umów zapisów informujących, jakie standardy obowiązują w odniesieniu do trybu udzielania konsumentom informacji w związku z wnoszonymi zapytaniami przyczyni się zatem do stworzenia konsumentom odpowiednich warunków dochodzenia ich praw, co jest tym bardziej istotne, iż w przedmiotowej sprawie są oni słabszymi stronami umów o charakterze adhezyjnym zawieranych z monopolistą. Nałożenie na przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne w art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę obowiązku podawania w umowach zawieranych z konsumentami informacji na temat ich praw i obowiązków służy zapewnieniu konsumentom kompleksowego źródła wiedzy w powyższym zakresie, w tym odniesieniu do spoczywających na dostawcy usług obowiązkach informacyjnych i odpowiadających im uprawnień odbiorcy usług. Zaniechanie objęcia treścią umów przedmiotowych postanowień pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczynia się do osłabienia ich sytuacji, a tym samym narusza ich interesy. Opisane praktyki godzą zatem w interesy konsumentów rozumiane jako prawo do otrzymania za pośrednictwem umowy pełnej i wyczerpującej informacji na temat wszystkich warunków umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Należy podkreślić, iż z faktu istnienia utrudnień w zapoznaniu się z całokształtem uprawnień odbiorcy wynikających z zawartej umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków wynika, iż z powodu niepełnej ich znajomości z przyczyn leżących po stronie przedsiębiorcy, uciążliwe, a nawet niemożliwe może okazać się dochodzenie przez konsumenta jego praw. Niepodawanie kompletnej informacji może doprowadzić do niekorzystania przez konsumentów z przysługujących im uprawnień, jak również do nieegzekwowania od dostawcy usług zachowań, które na profesjonaliście wymuszają postanowienia Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków. W tym miejscu, na poparcie przedstawionego stanowiska, powołać można wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „SOKiK”) z dnia 25 maja 2006r. XVII AmA 25/05, w którym wskazano, że niezamieszczenie w umowie sprzedaży ciepła informacji o wszystkich warunkach umowy, a w konsekwencji konieczność sięgnięcia po Taryfę, jest równoznaczne ze stwarzaniem konsumentom uciążliwych warunków dochodzenia praw. Wiąże się to bowiem z trudnościami w ustaleniu całości warunków umowy. Takie braki w treści umowy są zdaniem Sądu dla odbiorców uciążliwe i zmuszają ich sięgnięcia po Taryfę w celu ustalenia całości praw i obowiązków. W podobny sposób SOKiK wypowiedział się w wyroku z dnia 24 marca 2004r. sygn. akt XVII AmA 29/03. W ocenie organu antymonopolowego zachodzi tutaj analogia do działalności przedsiębiorstw wodociągowo – kanalizacyjnych, a przedstawiona powyżej teza może być odniesiona do umów o dostawę wody i odbiór ścieków oraz Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków. W kontekście rozpoznawanej sprawy powołać należy również wyrok SOKiK z dnia 27 października 2005r. sygn. akt XVII Ama 78/04, z którego wynika, iż działaniem bezprawnym ze strony przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego jest niezamieszczenie w umowie o dostawę wody i odbiór ścieków wszystkich postanowień dotyczących praw i obowiązków stron umowy, które wynikają z Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków, a które rzutują na dochodzenie przez konsumenta jego praw. 17 Ponieważ we wcześniejszej części niniejszej decyzji wykazano, że w przedmiotowej sprawie naruszony został interes konsumentów jako zbiorowości, stwierdzić należy, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy odnoszących się do analizowanego zarzutu spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do uznania że doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 26 ust. 1 w związku z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu stawia się zarzut nie zaprzestał stosowania określonej praktyki. Odnośnie powyższego stwierdzić należy, iż PWiK Dąbrowa Górnicza nie wprowadziło zmian uwzględniających postawiony przez organ antymonopolowy zarzut ani do treści stosowanych w obrocie konsumenckim wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, ani też do treści faktycznie zawartych z konsumentami umów. W związku z powyższym uzasadnione jest nałożenie na Spółkę nakazu zaniechania stwierdzonej praktyki. W związku z powyższym orzeczono, jak w pkt I.2. sentencji niniejszej decyzji. II. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 pkt 4) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tejże ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iż przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa między innymi w art. 106 należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy przy czym – stosownie do art. 130 ustawy antymonopolowej – przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej, o którym mowa w art. 111 tej ustawy, uwzględnia się również okoliczność naruszenia przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 z późn. zm.). Wskazać również należy, że kara pieniężna może być nałożona na przedsiębiorcę niezależnie od tego, czy dopuścił się naruszenia przepisów ustawy umyślnie, czy też nieumyślnie. Nałożona przez organ antymonopolowy kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a także prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zależności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. W punkcie I.1. i I.2. sentencji niniejszej decyzji organ antymonopolowy stwierdził stosowanie przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawy do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4) ustawy antymonopolowej. Ponieważ w 2008 roku Spółka uzyskała przychód w wysokości 44 297 000 PLN maksymalna kara pieniężna, jaka może zostać nałożona na przedsiębiorcę w oparciu o ww. przepis wynosi 4 429 700 PLN. Ustalając wymiar kary pieniężnej organ antymonopolowy w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż stosowane przez Spółkę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów mają miejsce zarówno na etapie zawierania kontraktu, jak i jego realizacji i polegają na mającym wpływ na treść kontraktu 18 naruszeniu przepisów prawa, które w przedmiotowym przypadku wyraża się w zaniechaniu objęcia treścią zawieranych z konsumentami umów postanowień informujących o prawach i obowiązkach stron związanych uprawnieniami kontrolnymi przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego oraz trybem udzielania, na żądanie odbiorców, informacji dotyczących świadczonych usług i wykonywanej umowy. Wpływa to negatywnie na wynikające z przepisów prawa i obowiązki stron kontraktu. Organ antymonopolowy zważył, iż w wyniku powyższego zachowania sytuacja konsumentów została osłabiona; w rezultacie nieotrzymania za pośrednictwem umowy pełnej i wyczerpującej informacji na temat wszystkich jej warunków, zostali oni pozbawieni wiedzy koniecznej do w pełni czynnego i świadomego uczestniczenia w rynku i dochodzenia swoich praw. Zważono, oceniając charakter stwierdzonego naruszenia, iż niemożność zapoznania się w treści umowy z całokształtem uprawnień i obowiązków związanych z kwestiami, o jakich mowa w treści postawionych w niniejszej sprawie zarzutów, prowadzić do niekorzystania przez konsumentów z przysługujących im uprawnień, niewykonania spoczywających na nich obowiązków z narażeniem się na sankcje, jak również do nieegzekwowania od dostawcy usług odpowiednich zachowań. Oceniając wagę naruszenia organ antymonopolowy miał również na względzie, iż zakwestionowane praktyki wymierzone są we wszystkich konsumentów korzystających z usług Spółki, a zatem mają charakter powszechny. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto także pod uwagę jego długotrwałość tj. około 2,5 – letni okres stosowania stwierdzonych praktyk, liczony od momentu wprowadzenia do obrotu konsumenckiego aktualnie stosowanych wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Wpływ na wymiar kary ma także okoliczność, iż naruszenia dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. Po stronie konsumentów brak jest w związku z tym możliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług, co również wpływa na dotkliwość zakwestionowanych praktyk. Uwzględniono także specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji. Zważono, że usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, których dotyczą stwierdzone naruszenie, należą do usług użyteczności publicznej, które są świadczone w sposób powszechny i które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Stwierdzone naruszenie dotyczy zatem towaru, który należy uznać za niezbędny z punktu widzenia konsumentów, z którego nie mogą oni zrezygnować i którego nie mogą oni zastąpić towarem o częściowej choćby substytucyjności. W związku z powyższym organ antymonopolowy uznał, iż natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie 0,11% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2008 r. Na wymiar kary pieniężnej nałożonej na Spółkę miały także wpływ określone okoliczności łagodzące. Uwzględniono tutaj fakt, iż PWiK Dąbrowa Górnicza współpracowało z organem antymonopolowym w toku postępowania dostarczając – również z własnej inicjatywy – dokumentów i wyjaśnień istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ antymonopolowy uznał, iż zaistniałe w niniejszej sprawie okoliczności łagodzące uzasadniają zmniejszenie wyjściowego poziomu kary o 20%. Przy wymierzaniu kary organ antymonopolowy zbadał również przesłankę „uprzedniego naruszenia przepisów ustawy” wynikającą z art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stwierdzając, iż PWiK Dąbrowa Górnicza nie dopuściło się wcześniej takiego naruszenia. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na kwotę 38 981 PLN (słownie złotych: trzydzieści osiem tysięcy dziewięćset osiemdziesiąt jeden). W ocenie organu antymonopolowego wymierzona kara w wysokości około 0,088% przychodu uzyskanego przez PWiK Dąbrowa Górnicza w 2008 r. i stanowiąca około 0,88% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych Spółki. Organ 19 antymonopolowy uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewencyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna pełnić również funkcję edukacyjną i wychowawczą, a także podkreślać naganność zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu zachowań przedsiębiorcy. Wobec powyższego orzeczono, jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. III. Stosownie do art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w wyniku postępowania organ antymonopolowy stwierdził naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W punkcie I.1. i I.2. niniejszej decyzji organ antymonopolowy w wyniku przeprowadzonego przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stwierdził naruszenie przez ww. przedsiębiorcę 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spełniona została zatem przesłanka wynikająca z art. 77 ust. 1 ustawy antymonopolowej pozwalająca na obciążenie Spółki kosztami przeprowadzonego postępowania, którymi są dla organu antymonopolowego wydatki w kwocie 42 PLN związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespondencją. W związku z tym postanowiono obciążyć PWiK Dąbrowa Górnicza kosztami postępowania antymonopolowego w wysokości 42 PLN (słownie złotych: czterdzieści dwa). Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt III niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn