RKT-75/2008

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 17.11.2008r. RKT-61-51/08/SB DECYZJA Nr RKT-75/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie M. S.–K. prowadz ą cej Prywatne Przedszkole Nr 1 w Katowicach, polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umów, wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.) o tre ś ci: 1. „ Op ł ata za Przedszkole mo ż e ulec zmianie, je ż eli ceny us ł ug i towarów, uleg ł y wzrostowi z przyczyn od Przedszkola niezale ż nych (np.: ceny czynszu, energii, ż ywno ś ci, wyposa ż enia itd.)”, 2. „ Po przekroczeniu w/w terminu Przedszkole mo ż e naliczy ć kar ę umown ą w wysoko ś ci 1 z ł (s ł ownie jeden z ł ) za ka ż dy dzie ń zw ł oki ”, 3. „ W przypadku nieterminowego uiszczenia op ł aty Przedszkole mo ż e skre ś li ć dziecko z listy wychowanków w trybie natychmiastowym co nie zwalnia rodzica(ów) od obowi ą zku uregulowania nale ż no ś ci za poprzedni okres ” i stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania z dniem 1.09.2008r. II. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, postanawia si ę obci ąż y ć M. S. –K. prowadz ą c ą Prywatne Przedszkole Nr 1 w Katowicach kosztami przeprowadzonego post ę powania i zobowi ą za ć do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 36 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci sze ść ). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) z urz ę du przeprowadzone zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce dotycz ą ce badania wzorców umów stosowanych przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść polegaj ą c ą na ś wiadczeniu us ł ug przedszkolnych na terenie województw opolskiego i ś l ą skiego. 2 W dniu 17.04.2008r. Postanowieniem nr 1 (Karty nr 1-2) w zwi ą zku z ustaleniami dokonanymi w ramach powy ż szego badania wszcz ę te zosta ł o z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez M. S. –K. prowadz ą c ą Prywatne Przedszkole Nr 1 w Katowicach (zwan ą dalej przedsi ę biorc ą ) bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) – zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą , polegaj ą cych na stosowaniu w umowach postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z zm.) o tre ś ci: 1. § 4.1 Umowy „ Op ł ata za Przedszkole mo ż e ulec zmianie, je ż eli ceny us ł ug i towarów, uleg ł y wzrostowi z przyczyn od Przedszkola niezale ż nych (np.: ceny czynszu, energii, ż ywno ś ci, wyposa ż enia itd.).” 2. § 3.3 Umowy „ Po przekroczeniu w/w terminu Przedszkole mo ż e naliczy ć kar ę umown ą w wysoko ś ci 1 z ł (s ł ownie jeden z ł ) za ka ż dy dzie ń zw ł oki .” W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie powy ż szych praktyk przedsi ę biorca pismem z dnia 9.05.2008r. przedstawi ł nast ę puj ą ce wyja ś nienia (Karty nr 5-7). W tre ś ci nowego wzorca umowy nie zamieszczono zakwestionowanego postanowienia § 3 ust. 3 starej umowy. W opinii przedsi ę biorcy uzasadnionym by ł o wprowadzenie w § 4 ust. 1 umowy zasady, ż e op ł ata sta ł a za korzystanie z us ł ug Przedszkola mo ż e ulec zmianie, je ż eli ceny towarów i us ł ug ulegn ą wzrostowi z przyczyn niezale ż nych od Przedszkola. Strona prowadzi bowiem dzia ł alno ść w otoczeniu rynkowym, gdzie okre ś lone zmienne wp ł ywaj ą na jej prowadzenie, a zw ł aszcza na ceny towarów i us ł ug istotne z punktu widzenia prowadzenia Przedszkola. Przedsi ę biorca musi mie ć zatem umownie zagwarantowan ą mo ż liwo ść zmiany (podwy ż szenia) op ł aty sta ł ej za korzystanie z us ł ug Przedszkola w razie wzrostu cen takich towarów, czy us ł ug. Jednak przedsi ę biorca dokona ł zmiany tre ś ci umowy. W ocenie przedsi ę biorcy wprowadzenie zmian spowoduje, ż e zostan ą dostatecznie uwzgl ę dnione interesy obu stron umów. Przedszkole b ę dzie mia ł o bowiem mo ż liwo ść dokonania zmiany (a zw ł aszcza podwy ż szenia) op ł aty sta ł ej w przypadkach od niego niezale ż nych. Natomiast, wprowadzenie opisanej szczegó ł owo w § 4 ust. 1 procedury spowoduje, ż e Rodzice tak ą zmian ą nie b ę d ą zaskakiwani, a w razie braku zgody na ni ą mog ą umow ę rozwi ą za ć z miesi ę cznym wypowiedzeniem. W kolejnym pi ś mie z dnia 28 lipca 2008r. przedsi ę biorca poinformowa ł , i ż od nowego roku szkolnego 2008/2009 nie b ę dzie ju ż obowi ą zywa ł stary zakwestionowany wzór umowy. Wszystkie umowy wg. starego wzoru by ł y zawarte do 30 czerwca i od 1 lipca 2008r. przesta ł y one obowi ą zywa ć (Karta nr 13). Postanowieniem nr 2 z dnia 28.08.2008r. rozszerzone zosta ł o post ę powanie o zarzut stosowania w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych o tre ś ci: § 3.4 Umowy „ W przypadku nieterminowego uiszczenia op ł aty Przedszkole mo ż e skre ś li ć dziecko z listy wychowanków w trybie natychmiastowym co nie zwalnia rodzica(ów) od obowi ą zku uregulowania nale ż no ś ci za poprzedni okres ” (Karta nr 18). W odpowiedzi na powy ż sze przedsi ę biorca dostarczy ł nowy wzór umowy, w oparciu o który s ą zawierane umowy z konsumentami od dnia 1.09.2008r. (Karta nr 41). Jego wprowadzenie do stosowania zosta ł o udokumentowane przyk ł adowymi umowami zawartymi z konsumentami (Karta nr 40, 42-46). Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: W trakcie post ę powania organ antymonopolowy ustali ł , ż e przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść polegaj ą c ą na prowadzeniu przedszkola niepublicznego na podstawie wpisu do ewidencji przedszkoli niepublicznych (Karta nr 30). Umowy w sprawie korzystania z us ł ug przedszkola zawiera ł y postanowienia: 3 1. § 4.1 „ Op ł ata za Przedszkole mo ż e ulec zmianie, je ż eli ceny us ł ug i towarów, uleg ł y wzrostowi z przyczyn od Przedszkola niezale ż nych (np.: ceny czynszu, energii, ż ywno ś ci, wyposa ż enia itd.).”, 2. § 3.3 „ Po przekroczeniu w/w terminu Przedszkole mo ż e naliczy ć kar ę umown ą w wysoko ś ci 1 z ł (s ł ownie jeden z ł ) za ka ż dy dzie ń zw ł oki .”, 3. § 3.4 „ W przypadku nieterminowego uiszczenia op ł aty Przedszkole mo ż e skre ś li ć dziecko z listy wychowanków w trybie natychmiastowym co nie zwalnia rodzica(ów) od obowi ą zku uregulowania nale ż no ś ci za poprzedni okres ” (Karty nr 24-29). W trakcie post ę powania przedsi ę biorca zmieni ł tre ść wzorca umowy w oparciu, o który zawiera umowy z konsumentami. W nowych umowach nie zosta ł y zamieszczone zakwestionowane postanowienia. Wprowadzone zosta ł y nast ę puj ą ce postanowienia: § 3 ust. 4 „Po wcze ś niejszym wezwaniu, w przypadku nieterminowego uiszczenia op ł at Przedszkole mo ż e skre ś li ć dziecko z listy wychowanków w trybie natychmiastowym co nie zwalnia Rodzica (ów) od obowi ą zku uregulowania nale ż no ś ci za poprzedni okres”. § 4 ust. 1 „Op ł ata sta ł a za Przedszkole jak i za wy ż ywienie mo ż e ulec zmianie, a zw ł aszcza podwy ż szeniu, je ż eli zmianie, a zw ł aszcza podwy ż szeniu, z przyczyn niezale ż nych od Przedszkola, uleg ł y ceny us ł ug i towarów, w szczególno ś ci chodzi o ceny: czynszu za lokal, energii elektrycznej, gazu, wody, ż ywno ś ci, wyposa ż enia, wynagrodzenia nauczycieli, najni ż szego wynagrodzenia (zgodnie z ustaw ą z dnia 10 pa ź dziernika 2002r. o minimalnym wynagrodzeniu za prac ę (Dz. U. Nr 200, poz. 1679) itp. O zamiarze zmiany op ł aty sta ł ej jak i za wy ż ywienie, a zw ł aszcza o zamiarze jej podwy ż szenia, Przedszkole jest zobowi ą zane zawiadomi ć na pi ś mie Rodzica(ów) co najmniej na 2 miesi ą ce naprzód przed planowanym terminem wprowadzenia zmienionych op ł at. Zawiadomienie, o którym mowa w pierwszym zdaniu (dalej równie ż – zawiadomienie o zmianie op ł aty sta ł ej jak i za wy ż ywienie), Przedszkole dor ę cza Rodzicowi(om) bezpo ś rednio za potwierdzeniem odbioru lub za potwierdzeniem odbioru za po ś rednictwem poczty. Rodzice mog ą rozwi ą za ć umow ę za miesi ę cznym wypowiedzeniem. W razie bezskutecznego up ł ywu terminu, uznaje si ę , ż e Rodzic(e) wyrazi ł (li) zgod ę na zmian ę op ł aty sta ł ej lub za wy ż ywienie, wtedy wprowadzony jest aneks do umowy” (Karta nr 41). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy antymonopolowej zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 24 ust. 2 i 3 stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, nie wydaje si ę decyzji, o której mowa w art. 26, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W przypadku okre ś lonym w ust. 1 Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy antymonopolowej, przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007r. Nr 155, poz. 1095), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. M. S.- K. prowadzi Prywatne Przedszkole Nr 1 w Katowicach na podstawie wpisu do ewidencji przedszkoli niepublicznych. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991 r. o systemie o ś wiaty (tj. Dz.U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm), system o ś wiaty w Polsce obejmuje 4 m.in. przedszkola, które mog ą by ć zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy o systemie o ś wiaty). W wyroku z dnia 5 lutego 2003 sygn. akt XVII Ama 36/02, S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, stwierdzi ł co nast ę puje. „Zauwa ż y ć nale ż y, i ż ustawa antymonopolowa nie okre ś la poj ę cia przedsi ę biorcy. W ustawie (vide art. 4) znajduje si ę generalne odes ł anie do innej ustawy posi ł kowej. Odniesienie to nie dotyczy jednak podmiotów okre ś lonych w art. 4 ust. 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W w/w art. ustawodawca stwierdzi ł , ż e dla potrzeb niniejszej ustawy za przedsi ę biorc ę uznane zostan ą osoby prawne organizuj ą ce lub ś wiadcz ą ce us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zauwa ż y ć nale ż y, i ż w ustawie nie zosta ł o sprecyzowane jaki rodzaj dzia ł alno ś ci nale ż y uzna ć za dzia ł alno ść o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. (...) Zdaniem S ą du mo ż na ustali ć , i ż dana dzia ł alno ść jest dzia ł alno ś ci ą o charakterze publicznym dokonuj ą c analizy celu prowadzenia dzia ł alno ś ci. W przypadku (szko ł y wy ż szej) celem tym jest ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych z jednoczesnym zapewnieniem sobie zysku z tego tytu ł u. W ocenie S ą du przedmiotem dzia ł ania powódki s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej – to jest edukacja.” Powy ż sze orzeczenie zosta ł o potwierdzone w wyroku z dnia 7 kwietnia 2004r. sygn. akt III SK 22/2004. S ą d Najwy ż szy – Izba Pracy, Ubezpiecze ń Spo ł ecznych i Spraw Publicznych, stwierdzi ł co nast ę puje. „Uczelnia niepa ń stwowa jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Tekst jednolity: Dz.U. 2003 r. Nr 86 poz. 804 ze zm.)”. Wobec powy ż szego nale ż y uzna ć , i ż M. S. – K. prowadz ą ca Prywatne Przedszkole Nr 1 w Katowicach jako osoba ś wiadcz ą ca us ł ugi o ś wiatowe o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a ustawy antymonopolowej. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Przedsi ę biorcy postawiono zarzut stosowania postanowie ń wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w 5 w/w rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis, i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c.), spe ł nia ona funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wi ąż e nie tyko strony i s ą d, który je wyda ł , lecz równie ż inne s ą dy i organy pa ń stwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak ż e inne osoby. S ą d orzekaj ą c co do postanowienia, i ż jest to niedozwolone postanowienie umowne stwierdza, i ż kszta ł tuje ono prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, równocze ś nie ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. przez niedozwolone postanowienie umowne uwa ż a si ę , postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, które kszta ł tuje jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na stwierdzi ć , i ż praktyki polegaj ą ce na zamieszczaniu w zawieranych umowach, postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych s ą bezprawne i naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Powy ż sze zosta ł o potwierdzone w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/06 oraz wyroku SOKiK z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04). Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami uznanymi przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za abuzywne i wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone postanowienia umowne jest zakazane prawem. „Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki o której mowa w art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów” (S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 02.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05). Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e „wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 K.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich.” Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w aktualnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż ana kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. 6 W zakresie punktu I.1 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: § 4.1 Umowy „ Op ł ata za Przedszkole mo ż e ulec zmianie, je ż eli ceny us ł ug i towarów, uleg ł y wzrostowi z przyczyn od Przedszkola niezale ż nych (np. ceny czynszu, energii, ż ywno ś ci, wyposa ż enia itd.).” Kwestionowane postanowienie w pkt I.1 sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10.04.2003r. sygn. akt XVII Amc 17/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14.08.2003r. pod numerem 59, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu. „ Czesne w nast ę pnych latach studiów mo ż e ulec zmianie w zwi ą zku z uzasadnionym wzrostem kosztów ponoszonych przez uczelni ę i zostanie ustalone przez rektora zarz ą dzeniem wi ążą cym strony umowy przed rozpocz ę ciem nowego roku akademickiego ”. Postanowienia o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł y uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 5.10.2005r. sygn. akt XVII Amc 20/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.04.2006r. pod numerami 642 i 643, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Turystyki i Hotelarstwa w Ł odzi. „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademickiego ”, „ Wysoko ść czesnego mo ż e ulega ć zmianom w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „Pierwszy z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy nie gwarantuje studentowi rzetelnej informacji o zmianie tre ś ci umowy zawartej z pozwan ą w zakresie ewentualnej zmiany wysoko ś ci op ł at, które winien on ponosi ć . Umowa łą cz ą ca studenta i pozwan ą ma charakter umowy ci ą g ł ej i podlega ona rygorom umów konsumenckich okre ś lonych w art. 384 i 384 1 k.c. (...) Nie dotyczy to tylko umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Powy ż sze dotyczy równie ż zmiany wzorca umowy w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, je ż eli druga strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie. Zapis powy ż szy jest niezgodny z w/w przepisami, a przyj ę ty w nim sposób powiadamiania studenta o wysoko ś ci op ł at poprzez wydanie zarz ą dzenia Rektora nie stanowi gwarancji, i ż ta informacja z pewno ś ci ą do niego dotrze, co rodzi ć mo ż e ujemne skutki w postaci powstania u konsumenta zad ł u ż enia w op ł atach z powodu braku wiedzy o ich podwy ż ce. Z tych powodów zakwestionowane postanowienie umowne kszta ł tuje prawa i obowi ą zki studenta (konsumenta) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami a zarazem ra żą co narusza jego interes. Odno ś nie drugiego z zakwestionowanych postanowie ń wzorca umowy, to stanowi on niedozwolon ą klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 20 k.c. O ile pozwana szko ł a ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wysoko ś ci czesnego w zale ż no ś ci od inflacji i aktualnych kosztów kszta ł cenia, o tyle studentowi (konsumentowi) powinno by ć gwarantowane prawo do odst ą pienia od zawartej umowy, gdy nie jest on w stanie ponie ść kosztów podwy ż ki. Wzorzec, którym pos ł uguje si ę pozwana takiego uprawnienia dla studenta nie przewiduje. Nie mo ż na uzna ć za s ł uszny argument pozwanej, ż e problem ten rozwi ą zuje prawo studenta do rozwi ą zania umowy w ka ż dym czasie zgodnie z § 9 wzorca umowy. W takim przypadku student do momentu rozwi ą zania umowy zmuszony by ł by do ponoszenia op ł aty w podwy ż szonej wysoko ś ci.” 7 Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 49/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.06.2006r. pod numerem 756, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenia podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 18.10.2006r. sygn. akt XVII Amc 13/06 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 22.02.2008r. pod numerem 1348, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wies ł awowi Brzozowskiemu i Halinie Ł ysenko, Prywatna Placówka O ś wiatowo Wychowawcza Szko ł a J ę zyków Obcych "ALMA MATER" s.c. w Ostro łę ce. „ W ł a ś ciciel zastrzega sobie prawo pobierania w ci ą gu roku szkolnego dodatkowej op ł aty w przypadku wy ż szych kosztów prowadzenia placówki ni ż za ł o ż ono na pocz ą tku roku szkolnego (np. wi ę ksza inflacja, du ż a ilo ść rezygnacji s ł uchaczy z dalszej nauki) ". Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 6.07.2006r. sygn. akt XVII Amc 60/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 1.09.2006r. pod numerem 848, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Barbarze Bekier. „ Wysoko ść odp ł atno ś ci ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulacj ę kosztów bie żą cych. Odp ł atno ść mo ż e ulec zmianie w ci ą gu roku szkolnego ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „W ś wietle przedstawionego stanu prawnego postanowienie zawarte w art. 14 pkt 2 „Statutu Centrum J ę zyków i Zarz ą dzania” stanowi niedozwolone postanowienie umowne. Postanowienie to wype ł nia bowiem dyspozycj ę art. 385 3 pkt 20 k.c., gdy ż daje uprawnienie pozwanej do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od niej. Postanowienie to umo ż liwia pozwanej swobodne podnoszenie op ł at za ś wiadczon ą us ł ug ę w trakcie trwania umowy. Jest sformu ł owane ogólnie, nie okre ś la, w jakich okoliczno ś ciach i na jakich warunkach mo ż e doj ść do zmiany umowy w tym zakresie. Daje pozwanej uprawnienia do podwy ż szenia op ł at za nauk ę , które nie jest traktowane jako zmiana warunków umów, przez co konsumentowi nie przys ł uguje prawo odst ą pienia od umowy. Z tych wzgl ę dów S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł , ż e kwestionowane postanowienie wzorca umownego stosowanego przez pozwan ą w obrocie z konsumentami spe ł nia przes ł anki z art. 385 1 k.c., bowiem kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c ich interesy i zakaza ł ich stosowania na podstawie art. 479 42 k.p.c.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 17.05.2006r. sygn. akt XVII Amc 9/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.08.2006r. pod numerem 802, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Wychowania Fizycznego i Turystyki w Sopocie. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego stosownie do aktualnych kosztów organizacji prowadzonego procesu dydaktycznego i prowadzonej dzia ł alno ś ci statutowej”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 13.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń 8 umownych w dniu 3.07.2006r. pod numerem 790, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Jolancie Kaczor, Ewie Mielickiej Cosmopolitan Prywatna Szko ł a J ę zyków Obcych s.c. Mielicka Ewa, Kaczor Jolanta, Opole. „ Raty miesi ę czne mog ą wzrasta ć w czasie trwania roku szkolnego, jednak nie wi ę cej ni ż ogólny wska ź nik inflacji ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 26.10.2005r. sygn. akt XVII Amc 1/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.01.2006r. pod numerem 613, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Zarz ą dzania w S ł upsku. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo do zmiany wysoko ś ci czesnego po uchwaleniu zmian przez Senat, zgodnie ze statutem Wy ż szej Szko ł y Zarz ą dzania w S ł upsku ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 25.07.2005r. sygn. akt XVII Amc 46/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 7.10.2005r. pod numerem 547, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Marketingu i Biznesu w Ł odzi. „ Zmiana wysoko ś ci czesnego w ci ą gu roku akademickiego, mo ż e nast ą pi ć jedynie proporcjonalnie do oficjalnego wska ź nika wzrostu kosztów utrzymania ”. W ww. wyroku S ą d stwierdzi ł co nast ę puje. „W ś wietle przepisu art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentami nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ra żą co naruszaj ą c jego interesy. (...) W ocenie S ą du kwestionowana klauzula jest sprzeczna z art. 385 3 pkt 20 k.c., który stanowi, i ż niedozwolonym postanowieniem umownym jest zapis uprawniaj ą cy kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odst ą pienia od umowy. Istotnie klauzula ta pozwala na zmian ę czesnego bez mo ż liwo ś ci negocjacji czy te ż odst ą pienia od umowy przez konsumenta.” Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, prawo do zmiany wysoko ś ci op ł at bez prawa rodziców korzystaj ą cych z us ł ug przedszkola do rozwi ą zania umowy, nale ż y uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce ich interesy, a wi ę c za niedozwolone postanowienie umowne w my ś l art. 385 1 § 1 k.c. Dodatkowo w opinii organu antymonopolowego w/w zakwestionowane postanowienie jest sprzeczne równie ż z art. 385 3 pkt 20 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienie umowne, uwa ż a si ę w szczególno ś ci to, które uprawnia kontrahenta konsumenta do podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa do odst ą pienia od umowy. W zakresie punktu I.2 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: § 3.3 Umowy „ Po przekroczeniu w/w terminu Przedszkole mo ż e naliczy ć kar ę umown ą w wysoko ś ci 1 z ł (s ł ownie jeden z ł ) za ka ż dy dzie ń zw ł oki .” Kwestionowane postanowienie w pkt I.2 sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.11.2006r. sygn. akt XVII Amc 135/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 5.02.2007r. pod numerem 1016, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Niemieckiemu Instytutowi J ę zyków i Gospodarki DISW Sp. z o.o. w Szczecinie. 9 „ W przypadku nie wywi ą zywania si ę s ł uchacza z warunków okre ś lonych w § 4 pkt 1 dot. terminu p ł atno ś ci Szko ł a mo ż e obci ąż y ć s ł uchacza op ł at ą w wysoko ś ci 1 PLN za ka ż dy dzie ń zw ł oki do momentu dokonania zaleg ł ej wp ł aty ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 13.04.2006r. sygn. akt XVII Amc 38/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 3.07.2006r. pod numerem 791, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Jolanta Kaczor, Ewa Mielicka Cosmopolitan Prywatna Szko ł a J ę zyków Obcych s.c. Mielicka Ewa,Kaczor Jolanta, Opole. „ W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki ” Zgodnie z art. 359 § 2 1 -2 3 k.c., maksymalna wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej nie mo ż e w stosunku rocznym przekracza ć czterokrotno ś ci wysoko ś ci stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Je ż eli wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej przekracza wysoko ść odsetek maksymalnych, nale żą si ę odsetki maksymalne. Postanowienia umowne nie mog ą wy łą cza ć ani ogranicza ć przepisów o odsetkach maksymalnych, tak ż e w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje si ę przepisy ustawy. Na dzie ń wydania decyzji stopa kredytu lombardowego opublikowanego przez NBP wynosi 7,50%. Tym samym odsetki za czynno ś ci prawne nie powinny przekracza ć 30% w skali roku. Natomiast w badanym przypadku z tytu ł u opó ź nienia w dokonaniu zap ł aty wymaganych op ł at naliczane s ą odsetki karne wynosz ą ce 1 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki. W cz ęś ci z dostarczonych umów op ł aty pobierane za miesi ą c korzystania z us ł ug zosta ł y okre ś lone w wysoko ś ci 120 z ł (Karty nr 25, 28). Podana w umowie kara w wysoko ś ci 1 z ł za ka ż dy dzie ń opó ź nienia w spe ł nieniu ś wiadczenia, dla op ł aty 120 z ł stanowi 0,83 % nale ż nej p ł atno ś ci. W skali roku odsetki w powy ż szym przypadku wynosz ą 304,2 %. Tym samym odsetki karne zosta ł y okre ś lone w wysoko ś ci 10 razy przekraczaj ą cej odsetki ustawowe. Bior ą c pod uwag ę powy ż ej przedstawione wyliczone odsetki umowne wynikaj ą ce z zawieranych z konsumentami umów z tytu ł u opó ź nienia w zap ł acie op ł at, nale ż y je uzna ć za ra żą co wygórowane odsetki, poniewa ż s ą one znacznie wy ż sze od stawki ustawowej. Dlatego te ż , zakwestionowane postanowienie umowne uzna ć nale ż y jako bezprawne, sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce interesy klienta, a tym samym za niedozwolone postanowienie umowne w my ś l art. 385 1 § 1 k.c. Dodatkowo w opinii organu antymonopolowego w/w poziom odsetek umownych jest ra żą co wygórowany i niewspó ł mierny do konsekwencji finansowych zw ł oki w dokonaniu p ł atno ś ci za korzystanie z us ł ug przez konsumenta. Z tego wzgl ę du kwestionowane postanowienie jest sprzeczne z art. 385 3 pkt 17 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienie umowne, uwa ż a si ę w szczególno ś ci to, które nak ł ada na konsumenta, który nie wykona ł zobowi ą zania lub odst ą pi ł od umowy, obowi ą zek zap ł aty ra żą co wygórowanej kary umownej lub odst ę pnego. W zakresie punktu I.3 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: „ W przypadku nieterminowego uiszczenia op ł aty Przedszkole mo ż e skre ś li ć dziecko z listy wychowanków w trybie natychmiastowym co nie zwalnia rodzica(ów) od obowi ą zku uregulowania nale ż no ś ci za poprzedni okres ”. Kwestionowane postanowienie w pkt I.3 sentencji oraz postanowienia poni ż ej przytoczone wpisane do rejestru, pomimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, maj ą to ż samy charakter, a skutek ich stosowania jest identyczny. 10 Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 27.02.2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 29.05.2006r. pod numerem 726, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Ekonomii i Informatyki w Krakowie. „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 27.03.2006r. sygn. akt XVII Amc 40/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 20.06.2006r. pod numerem 754, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Katarzynie Rojkowskiej -„Leader School” w Radomiu. „ Nieop ł acenie zaj ęć w przedstawionych wy ż ej terminach powoduje skre ś lenie z listy uczestników bez zwrotu wp ł aconej wcze ś niej kwoty ”. Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 24.08.2006r. sygn. akt XVII Amc 115/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 27.11.2006r. pod numerem 956, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Wy ż szej Szkole Handlu i Prawa im. Ryszarda Ł azarskiego w Warszawie. „ Bezskuteczny up ł yw terminu uiszczenia raty czesnego uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów, je ż eli zaleg ł a rata nie zosta ł a uiszczona w ci ą gu czternastu dni od dnia up ł ywu terminu uiszczenia. Rezygnacja wywo ł uje skutek pi ę tnastego dnia po up ł ywie terminu uiszczenia raty ”. W ww. wyroku S ą d uzna ł co nast ę puje. „Postanowienia zak ł adaj ą ce, i ż brak raty op ł aty za studia jest równoznaczne z rezygnacj ą ze studiów uzna ć nale ż y za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c. jako nadmiernie rygorystyczne i uprawniaj ą ce pozwan ą do zastosowania wobec konsumenta wprost tak dotkliwej sankcji za nieuiszczenie op ł aty w terminie jak ą jest skre ś lenie z listy studentów, niepoprzedzone wezwaniem do zap ł aty. Za ł o ż enie, i ż brak op ł aty uznaje si ę za wyra ż enie woli rezygnacji ze studiów oznacza przyznanie szkole uprawnienia do dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy, poprzez przyj ę cie, i ż ka ż de zaniechanie studenta w dokonaniu op ł aty jest równoznaczne z wol ą rezygnacji ze studiów.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 18.05.2006r. sygn. akt XVII Amc 64/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 5.07.2007r. pod numerem 1198, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Poliglota Sp. z o. o. z /s w Warszawie. „ S ł uchacz zobowi ą zany jest do op ł acenia kursu w wyznaczonych przez Organizatora terminach. Nieop ł acenie raty w wyznaczonym terminie powoduje skre ś lenie z listy uczestników kursu, utrat ę prawa do rabatu za kontynuacj ę w przysz ł o ś ci oraz naliczenie kary umownej w wysoko ś ci 0,5 % nale ż nej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki ". „W ocenie S ą du pierwsze kwestionowane postanowienie kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ra żą co naruszaj ą c ich interesy. Nak ł ada ono na konsumenta, który nieop ł aci ł w terminie kolejnej raty nale ż no ś ci za kurs niewspó ł mierne do stopnia jego zawinienia sankcje w postaci skre ś lenia z listy uczestników kursu i jednocze ś nie obowi ą zek zap ł aty kary umownej w wysoko ś ci 0,5% naliczonej kwoty za ka ż dy dzie ń zw ł oki. (...) Na ł o ż enie jednak na s ł uchacza obowi ą zku zap ł aty nale ż nej kwoty powi ę kszonej z ka ż dym dniem o kar ę w wysoko ś ci 182,5% w skali roku z jednoczesnym skre ś leniem z listy uczestników i utrat ą prawa do rabatów stawia konsumenta w szczególnie niekorzystnej sytuacji. (...) Wp ł aty dokonywane s ą „z góry” przed rozpocz ę ciem kolejnych zaj ęć . Z wzorca nie wynika, ż e jest inaczej. Oznacza to, ż e konsument, który niedokona ł op ł aty w terminie nie tylko jest skre ś lony z 11 listy uczestników bez uprzedniego wezwania, ale musi zap ł aci ć za zaj ę cia, w których utraci ł ju ż prawo uczestnictwa przy czym op ł ata jest powi ę kszona o kar ę umown ą zastrze ż on ą w analizowanym postanowieniu. Takie ukszta ł towanie pozycji konsumenta nale ż y uzna ć za szczególnie ra żą ce naruszenie dobrych obyczajów. Podkre ś lenia wymaga, ż e pozwany niew ł a ś ciwie zinterpretowa ł przepis art. 476 k.c. i wynikaj ą cy z niego obowi ą zek przeprowadzenia dowodu, który w przypadku nie spe ł nienia ś wiadczenia w terminie obci ąż a konsumenta a nie pozwanego. Do chwili, gdy konsument nie wyka ż e, ż e nie ponosi odpowiedzialno ś ci za uchybienie terminu pozwany mo ż e uwa ż a ć , ż e pozostawa ł on w zw ł oce i musi jedynie wykaza ć , i ż zap ł aty nie dokonano w terminie.” Postanowienie o tre ś ci jak zakwestionowane, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 13.06.2006r. sygn. akt XVII Amc 51/05 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 1.09.2006r. pod numerem 850, w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Dariuszowi Witaszek. „ Notoryczne nieusprawiedliwione nieobecno ś ci ucznia na zaj ę ciach spowoduj ą skre ś lenie z listy przy obowi ą zku op ł aty czesnego za trwaj ą cy semestr ”. Przedsi ę biorca przewidywa ł sytuacje, w których umowa zostaje rozwi ą zana ze skutkiem natychmiastowym bez obowi ą zku wcze ś niejszego wezwania konsumenta. Maj ą c na uwadze, ż e umowa o ś wiadczenie us ł ug przez przedszkole jest kontraktem wzajemnym, dokonanie ww. czynno ś ci bez uprzedniego wezwania konsumenta do spe ł nienia ś wiadczenia jest sprzeczne z art. 491 k.c., który stanowi, ż e je ż eli jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagro ż eniem, ż e w razie bezskutecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Przedmiotowe twierdzenie zosta ł o potwierdzone wielokrotnie przez S ą d w powy ż ej przytoczonych orzeczeniach. S ą d stwierdzi ł , i ż skre ś lenie z listy korzystaj ą cych z us ł ug, niepoprzedzone wezwaniem do zap ł aty nale ż y uzna ć za nadmiernie rygorystyczne i uprawniaj ą ce przedsi ę biorc ę do zastosowania wobec konsumenta zbyt dotkliwej sankcji za nieuiszczenie op ł aty w terminie. Tym samym zakwestionowane postanowienie nale ż y uzna ć za sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 9 k.c. Art. 385 1 § 1 k.c. stanowi, i ż postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Natomiast zgodnie z art. 385 3 pkt 9 k.c. w razie w ą tpliwo ś ci uwa ż a si ę , ż e niedozwolonymi postanowieniami umownymi s ą te, które w szczególno ś ci przyznaj ą kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wi ążą cej interpretacji umowy. Pierwsze z zakwestionowanych postanowie ń dotyczy ł o skutków, jakie wynika ł y dla konsumenta z uniemo ż liwienia mu rozwi ą zanie umowy w sytuacji podwy ż szenia wysoko ś ci pobieranych op ł at. Kolejne z zakwestionowanych postanowie ń nak ł ada ł o na konsumenta nadmierne kary umowne nale ż ne przedsi ę biorcy w sytuacji opó ź nienia w dokonaniu p ł atno ś ci. W przypadku ostatniego z zakwestionowanych postanowie ń , uprawnia ł o ono przedsi ę biorc ę do natychmiastowego rozwi ą zania umowy, gdy konsument zalega z p ł atno ś ci ą , bez wezwania do zap ł aty. Poniewa ż zakwestionowane postanowienia by ł y wa ż ne zarówno dla osób, które realizowa ł y umowy, jak i dla osób, które potencjalnie mog ł y korzysta ć z us ł ug przedszkola, dlatego te ż zakwestionowane praktyki zosta ł y uznane za naruszaj ą ce interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e potencjalnych klientów. Umowy mog ą zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane. Tym samym oferta korzystania z us ł ug przedszkola niepublicznego skierowana jest do nieograniczonej grupy konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. sygn. akt III SK 27/07 S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł co nast ę puje. „Zdaniem S ą du Najwy ż szego, sformu ł owanie z art. 23a ust. 1 uokik „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” nale ż y rozumie ć w ten sposób, ż e liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zosta ł y naruszone, nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. 12 Praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy, w taki sposób, ż e potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy”. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyk, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e by ł y one bezprawne oraz narusza ł y interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł oceniane praktyki za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł o zmianie tre ś ci wzorca umowy w oparciu, o który zawiera umowy. Na podstawie przedstawionego wzorca umowy, stwierdzone zosta ł o, i ż nie zawiera on zakwestionowanych postanowie ń . Wprowadzony zosta ł szczegó ł owy tryb informowania konsumentów o zmianie wysoko ś ci pobieranych op ł at, a tak ż e tryb rozwi ą zania z tego tytu ł u umowy przez konsumentów. Dodatkowo zastrze ż ono, i ż zmiany wysoko ś ci op ł at b ę d ą wprowadzane do umów aneksem. Na podstawie tre ś ci nowego wzorca umowy, konsumentom zagwarantowane zosta ł o dor ę czenie pisemnej informacji o zmianie wysoko ś ci czesnego przed jej wprowadzeniem do stosowania przez konsumentów. Analiza nowych umów pozwoli ł a na stwierdzenie, i ż nie zawieraj ą one postanowienia okre ś laj ą cego nadmierne kary umowne z tytu ł u opó ź nienia w dokonywaniu p ł atno ś ci. Wprowadzony zosta ł do umów warunek, i ż w sytuacji nie dokonania p ł atno ś ci w ustalonym terminie, konsument otrzyma wezwanie do dokonania p ł atno ś ci przed rozwi ą zaniem umowy. W trakcie przedmiotowego post ę powania, przedsi ę biorca przedstawi ł zmieniony wzorzec umowy, który jest wykorzystywany przy zawieraniu umów z konsumentami od dnia 1.09.2008r. (Karty nr 41). Nowy wzorzec umowy nie zawiera przytoczonych w pkt I sentencji decyzji postanowie ń . Analiza tre ś ci umów, których postanowienia zosta ł y zakwestionowane, wykaza ł a, i ż obejmowa ł y one okres do 31.08.2008r. (Karty nr 25-29). W zwi ą zku z powy ż szym za uzasadnione sta ł o si ę uznanie na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy antymonopolowej, przedmiotowych praktyk za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania ich stosowania z dniem 1.09.2008r. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I sentencji. II. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 80 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko M. S. –K. prowadz ą cej Prywatne Przedszkole Nr 1 w Katowicach w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania w punkcie I sentencji decyzji stwierdzone zosta ł o naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 36 z ł zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą z przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 36 z ł (s ł ownie z ł otych: trzydzie ś ci sze ść ). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie II sentencji decyzji. 13 Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie II niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn