RKT-73/2008

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 13.11.2008r. RKT-61-37/08/MI DECYZJA Nr RKT – 73/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331; Dz.U. Nr 99, poz. 660 i Dz.U. Nr 171, poz. 1206) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Zabrza ń skiemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o., 41-800 Zabrze, ul. Wolno ś ci 215, – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Zabrza ń skiego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu polegaj ą ce na tym, ż e w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków – wbrew wymogowi okre ś lonemu w art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz, 858 z pó ź n. zm.) – nie zamieszczono pe ł nej informacji na temat praw i obowi ą zków stron umowy poprzez zaniechanie obj ę cia tre ś ci ą ww. umów postanowie ń okre ś laj ą cych obowi ą zki przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zg ł aszanych przez konsumentów reklamacji i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Zabrza ń skie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 5000 PLN (s ł ownie z ł otych: pi ęć tysi ę cy), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 80 tej ustawy postanawia si ę obci ąż y ć Zabrza ń skie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu kosztami przeprowadzonego post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów i zobowi ą za ć ww. przedsi ę biorc ę do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 51 PLN (s ł ownie z ł otych: pi ęć dziesi ą t jeden). 1 Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „organem antymonopolowym”) zosta ł o przeprowadzone z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą Zabrza ń skiego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu (zwanego dalej „ZPWiK Zabrze” lub „Spó ł k ą ”) nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej równie ż „ustaw ą antymonopolow ą ”) (sygn. akt RKT-400-18/07/MI). W toku przedmiotowego post ę powania wyja ś niaj ą cego zbadane zosta ł y pod k ą tem naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunki umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych przez ZPWiK Zabrze z konsumentami, w oparciu o wykorzystywane w obrocie wzorce umowne. Poniewa ż analiza ich tre ś ci da ł a podstawy do przyj ę cia, i ż w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej Decyzji mog ł o doj ść do naruszenia przez Spó ł k ę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w dniu 02.04.2008r. Postanowieniem Nr 1 wszcz ę te zosta ł o w tej sprawie z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 1-1 verte). Spó ł ce postawiono zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej w drodze podejmowania bezprawnych dzia ł a ń godz ą cych w zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na tym, i ż w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Spó ł ka zaniecha ł a zamieszczenia postanowie ń okre ś laj ą cych spoczywaj ą ce na niej obowi ą zki w odniesieniu do standardów i terminów rozpatrywania sk ł adanych przez konsumentów reklamacji, co mog ł o nast ą pi ć z naruszeniem art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (zwanej dalej „ustaw ą o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę ”). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów ZPWiK Zabrze opisuj ą c obowi ą zuj ą cy w Spó ł ce tryb reklamacyjny wskaza ł o, i ż Zgodnie z zapisami umowy i Regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ś cieków ka ż dy Odbiorca w terminie 30 dni od daty otrzymania faktury b ą d ź daty stwierdzenia przez Odbiorc ę pogorszonej jako ś ci us ł ug ma prawo zg ł aszania reklamacji dotycz ą cych ilo ś ci i jako ś ci ś wiadczonych us ł ug oraz wysoko ś ci za us ł ugi. W praktyce rozpatrywane s ą równie ż reklamacje wykraczaj ą ce poza ustalony 30-dniowy termin zg ł aszania. Odbiorcy maj ą prawo równie ż domaga ć si ę obni ż enia nale ż no ś ci za ś cieki niewprowadzone do urz ą dze ń kanalizacyjnych Przedsi ę biorstwa na skutek awarii wewn ę trznej instalacji wodoci ą gowej. Spó ł ka podnios ł a tak ż e, i ż Reklamacje sk ł adane s ą na pi ś mie. Wskaza ł a ponadto, i ż w sprawach nieskomplikowanych rozpatruje równie ż reklamacje zg ł oszone ustnie, telefonicznie b ą d ź osobi ś cie w Biurze Obs ł ugi Klienta. W takim przypadku pracownik Przedsi ę biorstwa przyjmuj ą cy reklamacje spisuje notatk ę s ł u ż bow ą z przyj ę tej reklamacji (dowód: karty nr 114, 148). ZPWiK Zabrze poinformowa ł o, ż e Wszystkie reklamacje zgodnie z obowi ą zuj ą cym Regulaminem rozpatrywane s ą bez zb ę dnej zw ł oki nie d ł u ż ej ni ż w terminie 14 dni od daty wp ł ywu. Termin ten mo ż e ulec przed ł u ż eniu do 30-tu dni, je ż eli istnieje konieczno ść przeprowadzenia szczegó ł owego post ę powania wyja ś niaj ą cego, a w przypadku zlecenia ekspertyz – do czasu ich otrzymania. W przypadku odmowy uwzgl ę dnia reklamacji odpowied ź zawiera zawsze uzasadnienie faktyczne i prawne. W przypadku uwzgl ę dnienia reklamacji Przedsi ę biorstwo powiadamia Odbiorc ę o wyniku rozpatrzenia, a tak ż e o wysoko ś ci przyznanego odszkodowania lub obni ż enia nale ż no ś ci (dowód: karta nr 114). Spó ł ka przedstawi ł a tak ż e akta trzech ostatnio przeprowadzonych post ę powa ń reklamacyjnych (dowód: karty nr 149-164). Pismem z dnia 31.07.2008r. ZPWiK Zabrze zosta ł o zawiadomione o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego w prowadzonym post ę powaniu (dowód: karta nr 174), a w dniu 2 12.08.2008r. pe ł nomocnik przedsi ę biorcy zapozna ł si ę z aktami niniejszej sprawy (dowód: karta nr 176). Po zapoznaniu si ę z materia ł em dowodowym, w pi ś mie z dnia 03.09.2008r. ZPWiK Zabrze z ł o ż y ł o dodatkowe wyja ś nienia w sprawie. Spó ł ka poinformowa ł a, i ż bior ą c pod uwag ę tocz ą ce si ę post ę powanie wprowadzono zmiany w obowi ą zuj ą cych wzorcach umów w zakresie zapisów dotycz ą cych trybu rozpatrywania reklamacji sk ł adanych przez klientów. W dniu 02.09.2008r. Zarz ą d Spó ł ki podj ął uchwa łę Nr 292/2008 z dnia 02.09.2008r. (dowód: karty nr 180-181), na mocy której zarz ą dzono wprowadzenie do stosowanych wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zapisów dotycz ą cych szczegó ł owego sposobu za ł atwiania reklamacji – analogicznych jak zapisy znajduj ą ce si ę w obowi ą zuj ą cym na terenie Zabrza Regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ś cieków, uchwalonego przez Rad ę Miejsk ą Zabrza uchwa łą Nr L/631/06 z dnia 13 lutego 2006 r. W konsekwencji od dnia 03.09.2008r. w umowach o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków Spó ł ka stosuje zmodyfikowane i uzupe ł nione zapisy okre ś laj ą ce szczegó ł owy tryb rozpatrywania reklamacji (dowód: karta nr 178). ZPWiK Zabrze wyja ś ni ł o tak ż e, i ż poprzednie mniej szczegó ł owe zapisy wynika ł y bezpo ś rednio z przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzanie ś cieków. Art. 6 ust. 3 ww. ustawy okre ś la bowiem postanowienia, które powinny by ć zawarte w umowie o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. W tre ś ci powo ł anego przepisu ustawodawca nie sprecyzowa ł , i ż w umowach powinien by ć zawarty szczegó ł owy tryb rozpatrywania reklamacji. W sposób ogólny okre ś li ł , i ż umowa ma zawiera ć prawa i obowi ą zki stron. Jednocze ś nie w art. 19 ust. 2 pkt 8) tej ż e ustawy ustawodawca podaje, i ż standardy obs ł ugi odbiorców, a w szczególno ś ci sposoby za ł atwiania reklamacji powinny by ć okre ś lone w Regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Spó ł ka wskaza ł , i ż zastosowa ł a si ę do wytycznych ustawodawcy i szczegó ł owy tryb rozpatrywania reklamacji umie ś ci ł a w Regulaminie. Zaznaczy ł a tak ż e, i ż w Biurze Obs ł ugi Klienta udost ę pniony jest dla wszystkich zainteresowanych aktualnie obowi ą zuj ą cy regulamin ś wiadczenia us ł ug. Wskaza ł a tak ż e, i ż kontakty z klientami maj ą dla ZPWiK Zabrze kluczowe znaczenie. Spó ł ka stara si ę , aby by ł y one jak najlepsze tak, aby Klienci byli zadowoleni z poziomu ś wiadczonych us ł ug i aby mieli pe ł ny dost ę p do informacji. Zdaniem ZPWiK Zabrze tryb, w jakim rozpatrywane s ą reklamacje jest na bardzo wysokim poziomie i gwarantuje Klientom rzetelne i sprawiedliwe rozwi ą zanie ewentualnych sytuacji problemowych (dowód: karty nr 178-179). Organ antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny. Zabrza ń skie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu jest przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo – kanalizacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 4) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Spó ł ka zosta ł a wpisana do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000043723. Zgodnie z wpisem, przedmiotem jej dzia ł alno ś ci jest mi ę dzy innymi dzia ł alno ść us ł ugowa w zakresie rozprowadzania wody i odprowadzanie ś cieków (dowód: karty nr 8-11). Us ł ugi w zakresie dostawy wody i odbioru ś cieków Spó ł ka prowadzi na terenie gminy Zabrze (dowód: karta nr 5). Podstaw ę prawn ą dzia ł ania Spó ł ki na ww. obszarze stanowi Decyzja Nr 33/2002 Zarz ą du Miasta Zabrze z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie udzielenia zezwolenia na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków (dowód: karty nr 13-16). Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , ZPWiK Zabrze zawiera z odbiorcami us ł ug, w tym z konsumentami, pisemne umowy, na podstawie których odbywa si ę dostawa wody i odbiór ś cieków. Ustalono, ż e w obrocie konsumenckim Spó ł ka pos ł ugiwa ł a si ę nast ę puj ą cymi wzorcami umów o zaopatrzenie w wod ę i/lub odprowadzanie ś cieków: 3 a. Wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oznaczony symbolem GS/I/1/ stosowany wzgl ę dem odbiorców indywidualnych w przypadku, gdy w ł a ś cicielem przy łą czy wodoci ą gowych i kanalizacyjnych jest Spó ł ka (dowód: karty nr 36-38 verte); b. Wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oznaczony symbolem GS/II/1/ stosowany wzgl ę dem odbiorców indywidualnych w przypadku, gdy w ł a ś cicielem przy łą czy wodoci ą gowych i kanalizacyjnych jest Odbiorca (dowód: karty nr 39-41 verte); c. Wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wod ę oznaczony symbolem GS/III/1 stosowany wzgl ę dem odbiorców indywidualnych w przypadku, gdy w ł a ś cicielem przy łą cza jest Spó ł ka (dowód: karty nr 42-45); d. Wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wod ę oznaczony symbolem GS/IV/1 stosowany wzgl ę dem odbiorców indywidualnych w przypadku, gdy w ł a ś cicielem przy łą cza wodoci ą gowego jest Odbiorca (dowód: karty nr 46-48); e. Wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oznaczony symbolem GS/V/1/ stosowany wzgl ę dem osób korzystaj ą cych z lokali w budynkach wielolokalowych (dowód: karty nr 49-51); f. Wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oznaczony symbolem GS/V/2 stosowany wzgl ę dem osób korzystaj ą cych z lokali w budynkach wielolokalowych nale żą cych do MTBS (dowód: karty nr 52-53 verte); g. Wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wod ę „okresowej-budowa” zawieranej na czas okre ś lony (na czas budowy), oznaczony symbolem GS/VI/1, stosowany wzgl ę dem odbiorców indywidualnych w przypadku, gdy w ł a ś cicielem przy łą cza jest Spó ł ka (dowód: karty nr 54- 54 verte); h. Wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wod ę „okresowej-budowa” zawieranej na czas okre ś lony (na czas budowy), oznaczony symbolem GS/VI/2, stosowany wzgl ę dem odbiorców indywidualnych w przypadku, gdy w ł a ś cicielem przy łą cza jest Odbiorca (dowód: karty nr 55-56); i. Wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oznaczonej symbolem GS/VII/1/ stosowany wzgl ę dem odbiorców indywidualnych w przypadku, gdy Spó ł ka jest w ł a ś cicielem przy łą cza wodoci ą gowego, a odbiorca przy łą cza kanalizacyjnego (dowód: karty nr 57-59 verte); j. Wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oznaczony symbolem GS/VII/2/ stosowany wzgl ę dem odbiorców indywidualnych w sytuacji, gdy Spó ł ka jest w ł a ś cicielem przy łą cza kanalizacyjnego, a Odbiorca przy łą cza wodoci ą gowego (dowód: karty nr 60-62); k. Wzorce umów okresowych ustalaj ą cych rycza ł t na jednego mieszka ń ca w gospodarstwach domowych lub ustalony przez Odbiorc ę w przypadku kontynuowania budowy – stosowane w sytuacji, gdy w ł a ś cicielem przy łą cza(y) jest Odbiorca: − wzorzec umowy o zaopatrzenie w wod ę oznaczony symbolem GS/VIII/1 (dowód: karty nr 63-65); − wzorzec umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oznaczony symbolem GS/VIII/2 (dowód: karty nr 66-68). Powy ż sze wzorce wprowadzone zosta ł y do stosowania w dniu 19.07.2006r. (dowód: karta nr 5 verte). Na potwierdzenie, i ż faktycznie by ł y one stosowane przy zawieraniu umów z konsumentami zgromadzone zosta ł y przyk ł adowe umowy zawarte z ich wykorzystaniem w obrocie konsumenckim (dowód: karty nr 70-112). Ustalono, i ż w tre ś ci ww. umów brak jest postanowie ń okre ś laj ą cych tryb post ę powania reklamacyjnego. Umowy nie informuj ą o wszystkich formach, w jakich mo ż e by ć z ł o ż ona 4 reklamacja, o tym, w jakim terminie przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne zobowi ą zane jest do jej rozpatrzenia oraz jakie wymogi powinna spe ł nia ć odpowied ź na reklamacj ę . W zakresie zwi ą zanym z za ł atwianiem reklamacji umowy informuj ą jedynie, i ż : Odbiorca w terminie do 30 dni od daty otrzymania faktury b ą d ź daty stwierdzenia przez Odbiorc ę pogorszonej jako ś ci us ł ug ś wiadczonych przez Przedsi ę biorstwo ma prawo zg ł aszania pisemnych reklamacji dotycz ą cych: 1) pogorszonej b ą d ź z ł ej jako ś ci dostarczanej wody, 2) ilo ś ci ś wiadczonych us ł ug, 3) nieodpowiedniego ci ś nienia dostarczanej wody, 4) wysoko ś ci wystawionych faktur za ś wiadczone us ł ugi. Stanowi o tym: § 16 ust. 1 umów oznaczonych symbolem GS/I/1/ (dowód: karty nr 37 verte-38, 73), § 17 ust. 1 umów oznaczonych symbolem GS/II/1 (dowód: karta nr 41, 78), § 16 ust. 1 umów oznaczonych symbolem GS/III/1 (dowód: karta nr 45, 82 verte), § 17 ust. 1 umów oznaczonych symbolem GS/IV/1 (dowód: karta nr 47 verte, 87 verte), § 9 ust. 1 umów oznaczonych symbolem GS/V/1 (dowód: karta nr 50, 91), § 9 ust. 1 umów oznaczonych symbolem GS/V/2/ (dowód: karty nr 52 verte-53), § 17 ust. 1 umów oznaczonych symbolem GS/VII/1 (dowód: karta nr 59, 101), § 17 ust. 1 umów oznaczonych symbolem GS/VII/2 (dowód: karta nr 62), § 15 ust. 1 umów oznaczonych symbolem GS/VIII/1 (dowód: karta nr 64 verte, 105 verte), § 15 ust. 1 umów oznaczonych symbolem GS/VIII/2 (dowód: karta nr 67 verte, 110 verte). W trakcie post ę powania ustalono, ż e w dniu 14.05.2007r., na mocy Uchwa ł y Zarz ą du ZPWiK Zabrze Nr 273/2007 z dnia 14.05.2007r. do wzorców, o jakich mowa powy ż ej wprowadzone zosta ł y zmiany, jednak ż e w zakresie niezwi ą zanym z prowadzonym post ę powaniem w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 165-167). Powy ż sz ą okoliczno ść potwierdzaj ą przedstawione przez Spó ł k ę w trakcie post ę powania przyk ł adowe umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawarte z konsumentami z wykorzystaniem zmodyfikowanych wzorców umów (dowód: karty nr 116- 147). W trakcie post ę powania ZPWiK Zabrze poinformowa ł o, i ż ogólna liczba wszystkich umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzania ś cieków, jakie Spó ł ka posiada ł a zawarte z odbiorcami us ł ug na dzie ń 11.04.2008r. wynosi ł a […], z czego […] umowy zawarte zosta ł y z konsumentami. Z wykorzystaniem wzorców umów wprowadzonych do stosowania w dniu 19.07.2006r. Spó ł ka posiada ł a zawarte […] umowy, natomiast w oparciu o wzorce skorygowane w dniu 14.05.2007r. – […] umów (dowód: karta nr 115). W trakcie przeprowadzonego post ę powania ustalono tak ż e, ż e wzorce umowne w brzmieniu wprowadzonym Uchwa łą Nr 273/2007 obowi ą zywa ł y do dnia 02.09.2008 r. Uchwa łą Zarz ą du ZPWiK Zabrze Nr 292/2008 z dnia 2 wrze ś nia 2008 r. postanowiono uj ąć w nowozawieranych umowach z odbiorcami wody zapisy dotycz ą ce trybu rozpatrywania zg ł aszanych reklamacji zgodnie z tre ś ci ą za łą cznika do uchwa ł y (dowód: karta nr 180). Stosownie do tre ś ci ww. za łą cznika we wszystkich umowach wprowadzono zapisy dotycz ą ce szczegó ł owego trybu rozpatrywania reklamacji o nast ę puj ą cej tre ś ci (dowód: karta nr 181): 1. W terminie do 30 dni od daty otrzymania faktury b ą d ź daty stwierdzenia przez Odbiorc ę pogorszonej jako ś ci us ł ug ś wiadczonych przez Przedsi ę biorstwo Odbiorca ma prawo zg ł aszania reklamacji dotycz ą cych ilo ś ci i jako ś ci ś wiadczonych us ł ug oraz wysoko ś ci op ł at za te us ł ugi. 2. Reklamacje, z zastrze ż eniem ust. 6 winny by ć wnoszone przez Odbiorc ę na pi ś mie faksem, listem poleconym lub za pomoc ą poczty elektronicznej. 3. Przedsi ę biorstwo zobowi ą zane jest rozpatrzy ć reklamacj ę bez zb ę dnej zw ł oki, nie d ł u ż ej ni ż w terminie 14 dni od daty wp ł ywu. Termin ten mo ż e ulec przed ł u ż eniu do 30 dni, je ż eli istnieje konieczno ść zlecenia ekspertyz – do czasu ich otrzymania. 4. W przypadku odmowy uwzgl ę dnienia reklamacji w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, odpowied ź na reklamacj ę winna zawiera ć uzasadnienie faktyczne i prawne. 5 5. W przypadku uwzgl ę dnienia reklamacji Przedsi ę biorstwo powiadamia Odbiorc ę o wyniku rozpatrzenia, a tak ż e o wysoko ś ci przyznanego odszkodowania lub obni ż enia nale ż no ś ci. 6. W sprawach nieskomplikowanych dopuszcza si ę rozpatrzenie reklamacji zg ł oszonej przez pracowników Przedsi ę biorstwa. W przypadku nie uznania tak z ł o ż onej reklamacji Przedsi ę biorstwo informuje Odbiorc ę o konieczno ś ci z ł o ż enia reklamacji w sposób opisany w ust. 2. Jak ustalono w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów na terenie gminy Zabrze obowi ą zuje Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków wprowadzony Uchwa łą Nr L/631/06 Rady Miejskiej w Zabrzu z dnia 13.02.2006r. (dowód: 17 verte-25). Regulamin zosta ł og ł oszony w Dzienniku Urz ę dowym Województwa Ś l ą skiego Nr 36 z dnia 24 marca 2006 r. (dowód: karta nr 5). Regulamin w Rozdziale X dotycz ą cym standardów obs ł ugi odbiorców zawiera postanowienia dotycz ą ce sposobów za ł atwiania reklamacji. Regulamin informuje, w jakiej formie i w jakim terminie powinna by ć z ł o ż ona reklamacja. Przewiduje tak ż e w jakim terminie Spó ł ka obowi ą zana jest rozpatrywa ć reklamacje, a tak ż e kiedy i o ile termin ten mo ż e ulec przed ł u ż eniu. Okre ś la równie ż , jakie elementy powinna obowi ą zkowo zawiera ć odpowied ź na reklamacj ę (dowód: karty nr 24-24 verte). Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków nie stanowi za łą cznika do zawieranych przez ZPWiK Zabrze umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Z tre ś ci ą Regulaminu odbiorcy us ł ug mog ą zapozna ć si ę w Biurze Obs ł ugi Klienta oraz na stronie internetowej Spó ł ki: www.wodociagi.zabrze.pl (karta nr 5 verte). W toku post ę powania ZPWiK Zabrze przedstawi ł o rachunek zysków i strat za okres od 01.01.2007r. do 31.12.2007r., z którego wynika, i ż w 2007 roku Spó ł ka uzyska ł a przychód w wysoko ś ci 51 249 801,05 PLN (dowód: karta nr 172). Ponadto Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e wysoko ść osi ą gni ę tego przez ni ą w 2007 roku przychodu z tytu ł u dzia ł alno ś ci w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków wynios ł a […] PLN (dowód: karta nr 171). Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. I. W przedmiotowej sprawie Zabrza ń skiemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu postawiono zarzut stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na tym, i ż w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzaniu ś cieków Spó ł ka – z naruszeniem art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – nie zamie ś ci ł a pe ł nej informacji odno ś nie praw i obowi ą zków stron umowy poprzez zaniechanie obj ę cia tre ś ci ą ww. umów postanowie ń informuj ą cych o obowi ą zkach przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zg ł aszanych przez konsumentów reklamacji, co mo ż e sta ć w sprzeczno ś ci z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.); 2) naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma 6 indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonuj ą ca czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą (art. 22 1 k.c. w zwi ą zku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem dzia ł aniach przedsi ę biorców. Uznanie okre ś lonego dzia ł ania przedsi ę biorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, ż e spe ł nione zosta ł y kumulatywnie nast ę puj ą ce przes ł anki: − zachowanie przedsi ę biorcy nosi znamiona bezprawno ś ci, − zachowanie to godzi w interesy konsumentów; − zagro ż one s ą interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci. Pierwsz ą z przes ł anek koniecznych dla stwierdzenia naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest zatem bezprawno ść podejmowanych przez przedsi ę biorc ę zachowa ń . Bezprawno ść ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa. Praktyki przedsi ę biorcy, by zakwalifikowa ć je jako naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów „musz ą by ć zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznaj ą obowi ą zuj ą ce przepisy prawa” 1 . Porz ą dek prawny, którego naruszenie mo ż e wype ł nia ć dyspozycj ę art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien by ć interpretowany oraz stosowany w okre ś lonym kontek ś cie normatywnym. W zwi ą zku z tym, w celu konkretyzacji przes ł anki bezprawno ś ci nale ż y si ę gn ąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie mo ż liwe jest dokonanie oceny dzia ł a ń przedsi ę biorcy w aspekcie ich zgodno ś ci z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskaza ł przyk ł adowe rodzaje praktyk, które naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów, zaliczaj ą c do nich stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpuj ą cy. Ustawodawca pos ł u ż y ł si ę tutaj terminem „w szczególno ś ci”, co oznacza, ż e ma on charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dzia ł a ń , które naruszy ł y przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpo ś rednio przez ustawodawc ę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów mo ż na uzna ć zachowania naruszaj ą ce przepisy innych ustaw, które nak ł adaj ą na przedsi ę biorc ę okre ś lone obowi ą zki wzgl ę dem konsumenta. Zdaniem S ą du Najwy ż szego zachowania takie (…) stanowi ą bowiem jednocze ś nie zachowania bezprawne i skutkuj ą zniesieniem, ograniczeniem lub zniekszta ł ceniem praw konsumentów, wp ł ywaj ą c tym samym na chronion ą przez przepis obowi ą zuj ą cego prawa sfer ę ich interesów” 4 . 1 Uchwa ł a SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. równie ż : M. Szyd ł o: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 4 Uchwa ł a SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 7 Podkre ś lenia wymaga tak ż e, ż e bezprawno ść jest kategori ą obiektywn ą . Rozwa ż enia przy ocenie bezprawno ś ci wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsi ę biorcy by ł o zgodne, czy te ż niezgodne z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego. O bezprawno ś ci dzia ł ania decyduje ca ł okszta ł t okoliczno ś ci konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczaj ą cym wadliwo ść procesu decyzyjnego sprawcy) i stopie ń tej winy (umy ś lno ść b ą d ź nieumy ś lno ść ), a tak ż e ś wiadomo ść istnienia naruszonych norm prawnych. Analizuj ą c przes ł ank ę bezprawno ś ci kwestionowanego zachowania Spó ł ki nale ż y na wst ę pie wskaza ć , i ż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę dostarczanie wody lub odprowadzanie ś cieków odbywa si ę na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wod ę lub odprowadzanie ś cieków zawartej mi ę dzy przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo-kanalizacyjnym a odbiorc ą us ł ug . Wymogi, jakim powinna odpowiada ć tre ść takich umów zawiera art. 6 ust. 3 ww. ustawy. Okre ś la on minimalny zakres postanowie ń , które powinny znale źć si ę w umowie o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , do postanowie ń , które obligatoryjnie powinna zawiera ć tre ść umowy nale żą postanowienia dotycz ą ce praw i obowi ą zków stron umowy. Nale ż y zgodzi ć si ę z ZPWiK Zabrze, i ż przepis ten nie precyzuje w sposób szczegó ł owy, jakie prawa i obowi ą zki stron umowy powinny znale źć si ę w jej tre ś ci. W ocenie organu antymonopolowego powinien on by ć z tego wzgl ę du interpretowany mo ż liwie szeroko ze szczególnym uwzgl ę dnieniem tych praw i obowi ą zków, które maj ą na celu zapewnienie konsumentowi mo ż liwo ś ci skutecznego dochodzenia roszcze ń i które wi ążą si ę z zapewnieniem nale ż ytego wykonania umowy przez dostawc ę us ł ug. Formu ł uj ą c tre ść warunków umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjne maj ą c na uwadze ochron ę interesów najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci, powinny zatem – realizuj ą c wymóg okre ś lony w art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – d ąż y ć do tego, aby za po ś rednictwem umowy konsumenci otrzymali komplet informacji na temat warunków umowy, do której przyst ę puj ą , przy czym bez znaczenia pozostaje, czy warunki te wynikaj ą z autonomicznej woli przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego wyznaczonej granicami swobody zawierania umów, czy te ż z powszechnie obowi ą zuj ą cych przepisów prawa (w tym Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków b ę d ą cego aktem prawa miejscowego ), je ż eli przepisy te zawieraj ą istotne z punktu widzenia interesów konsumentów uregulowania i kszta ł tuj ą tre ść stosunku prawnego z dostawc ą us ł ug. Art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę obliguje zatem przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne do zamieszczenia w tre ś ci umowy postanowie ń informuj ą cych o prawach i obowi ą zkach stron umowy, przy czym informacja w tym zakresie powinna by ć pe ł na i wyczerpuj ą ca tak, aby zagwarantowa ć konsumentom nale ż yty poziom wiedzy i nale ż yty poziom ochrony. Prawa i obowi ą zki przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego i odbiorców us ł ug okre ś la mi ę dzy innymi akt prawa miejscowego – Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków obowi ą zuj ą cy na terenie danej gminy wydany na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Stosownie do art. 19 ust. 2 pkt 7) tej ustawy Regulamin okre ś la prawa i obowi ą zki dostawcy i odbiorcy us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych w zakresie standardów obs ł ugi odbiorców us ł ug, a w szczególno ś ci sposobów za ł atwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotycz ą cych w szczególno ś ci zak ł óce ń w dostawie wody i odprowadzaniu ś cieków. Obowi ą zuj ą cy na terenie gminy Zabrze Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków w my ś l powo ł anego przepisu okre ś la szczegó ł owo tryb post ę powania reklamacyjnego. 5 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 8 Stosowne postanowienia w tym zakresie zawarte s ą w § 29 i § 30 Regulaminu, które stanowi ą , i ż : „§ 29 1. Ka ż dy Odbiorca w terminie 30 dni od daty otrzymania faktury b ą d ź daty stwierdzenia przez Odbiorc ę pogorszonej jako ś ci us ł ug ś wiadczonych przez Przedsi ę biorstwo ma prawo zg ł aszania reklamacji dotycz ą cych ilo ś ci i jako ś ci ś wiadczonych us ł ug oraz wysoko ś ci op ł at za te us ł ugi. 2. Reklamacje z zastrze ż eniem § 30 Regulaminu wnoszone s ą przez Odbiorc ę na pi ś mie, faksem, listem poleconym lub za pomoc ą poczty elektronicznej. 3. Przedsi ę biorstwo zobowi ą zane jest rozpatrzy ć reklamacj ę bez zb ę dnej zw ł oki nie d ł u ż ej ni ż w terminie 14 dni od daty wp ł ywu. Termin ten mo ż e ulec przed ł u ż eniu do 30 dni, je ż eli istnieje konieczno ść przeprowadzenia szczegó ł owego post ę powania wyja ś niaj ą cego, a w przypadku konieczno ś ci zlecania ekspertyz, do czasu ich otrzymania. 4. W przypadku odmowy uwzgl ę dnienia reklamacji w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, odpowied ź na reklamacj ę winna uwzgl ę dnia ć uzasadnienie faktyczne i prawne. 5. W przypadku uwzgl ę dnienia reklamacji Przedsi ę biorstwo powiadamia Odbiorc ę o wyniku rozpatrzenia, a tak ż e o wysoko ś ci przyznanego odszkodowania lub obni ż enia nale ż no ś ci. § 30 W sprawach nieskomplikowanych dopuszcza si ę rozpatrzenie reklamacji zg ł oszonej ustnie osobi ś cie lub telefonicznie w Biurze obs ł ugi Klienta przez pracowników Biura. W przypadku nie uznania tak z ł o ż onej reklamacji, Przedsi ę biorstwo informuje Odbiorc ę o konieczno ś ci z ł o ż enia reklamacji na pi ś mie”. Powy ż sze postanowienia okre ś laj ą uprawnienia konsumenta jako strony umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz odpowiadaj ą ce im obowi ą zki dostawcy us ł ug, przy czym nie ulega w ocenie organu antymonopolowego w ą tpliwo ś ci, i ż postanowienia te z uwagi na swój charakter maj ą z punktu widzenia konsumenta niebagatelne znaczenie, gdy ż wi ążą si ę z zapewnieniem mu mo ż liwo ś ci nale ż ytego dochodzenia praw. Z tego wzgl ę du w ocenie organu antymonopolowego zaniechanie zamieszczenia w tre ś ci umów zawieranych z konsumentami postanowie ń normuj ą cych kwestie zwi ą zane z trybem post ę powania reklamacyjnego, które wynikaj ą z powo ł anych postanowie ń Regulaminów dostarczania wody i odprowadzania ś cieków, stanowi naruszenie art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Skoro bowiem powo ł any przepis przewiduje, ż e umowa ma zawiera ć postanowienia dotycz ą ce praw i obowi ą zków stron umowy, za ś cz ęść tych praw i obowi ą zków zwi ą zanych z dochodzeniem przez konsumenta roszcze ń okre ś la Regulamin, to powinny znale źć si ę one w tre ś ci umowy tak, aby zapewni ć konsumentowi mo ż liwo ść zapoznania si ę ze wszystkimi elementami umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, do jakiej zamierza przyst ą pi ć , w celu maksymalnego zabezpieczenia jego interesów. Je ż eli zatem Regulamin okre ś la cz ęść praw i obowi ą zków stron umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków to z uwagi na wymagania okre ś lone w art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , postanowienia te powinny znale źć si ę w tre ś ci umowy. Dzi ę ki temu konsument b ę dzie móg ł w pe ł ni korzysta ć ze swoich praw, a tak ż e domaga ć si ę od profesjonalisty odpowiedniego zachowania. Analizuj ą c postawiony zarzut nale ż y zatem wskaza ć , i ż ZPWiK Zabrze jako profesjonalista ś wiadcz ą cy us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, powinno formu ł owa ć tre ść umowy w taki sposób, a ż eby nie doprowadzi ć do sytuacji, w której konsument – z uwagi na fakt, ż e nie 9 otrzymuje za po ś rednictwem umowy pe ł nej informacji na temat praw i obowi ą zków stron – nie jest w stanie korzysta ć z pe ł ni swoich praw. Podkre ś li ć równie ż nale ż y, i ż z punktu widzenia konsumenta kluczowe znaczenie ma przede wszystkim prawo do otrzymania us ł ugi o nale ż ytej jako ś ci w sposób ci ą g ł y i niezawodny, w dalszej za ś kolejno ś ci prawo do podejmowania dzia ł a ń w celu wyegzekwowania od dostawcy, aby ś wiadczenie us ł ug realizowane by ł o w sposób nale ż yty. S ł u ż y ć ma temu w ł a ś nie tryb reklamacyjny. Informacja w powy ż szym zakresie jest dla konsumenta fundamentalna. Dotyczy bowiem bezpo ś rednio mo ż liwo ś ci dochodzenia przez konsumenta jego praw i roszcze ń . Odnosi si ę zatem do jego podstawowych praw wynikaj ą cych z zawartej umowy. W ocenie organu antymonopolowego przedmiotowe uprawnienia konsumenta oraz odpowiadaj ą ce im obowi ą zki dostawcy us ł ug maj ą wi ę c dla konsumenta niebagatelne znaczenie i to, czy w tre ś ci umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków b ę dzie móg ł zapozna ć si ę z tymi postanowieniami nie jest dla niego bez znaczenia. Wp ł yn ąć mo ż e bowiem na wi ę ksz ą ś wiadomo ść prawn ą konsumenta i umo ż liwi mu skuteczne dochodzenie jego praw. Doda ć nale ż y, i ż umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawierane w obrocie konsumenckim powinny spe ł nia ć kryterium udzielenia konsumentom za ich po ś rednictwem pe ł nej i wyczerpuj ą cej informacji na temat wszystkich warunków umowy tak, aby konsumenci mogli w pe ł ni korzysta ć ze swoich praw, wykonywa ć obowi ą zki bez nara ż ania si ę na sankcje, a tak ż e wymaga ć od dostawcy us ł ug odpowiednich standardów zachowania. Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków powinny w sposób prawid ł owy regulowa ć wszelkie aspekty ich wspó ł pracy z konsumentami. Przejawia ć si ę to powinno w ukszta ł towaniu wzajemnych relacji w sposób pe ł ny (bez pomini ę cia wszystkich kwestii wymagaj ą cych regulacji) i równoprawny tj. gwarantuj ą cy obu stronom umowy realizacj ę ich s ł usznych interesów. Zaniechanie wprowadzenia do umowy odpowiednich klauzul dotycz ą cych praw i obowi ą zków stron umowy sytuuje umow ę jako jednostronnie korzystn ą i godz ą c ą w interesy najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Prowadzi to do sytuacji, w której wiedza odno ś nie warunków umowy, jak ą posiada przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne nie odpowiada wiedzy jak ą za po ś rednictwem umowy otrzymuje konsument. W tre ś ci zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków ZPWiK Zabrze nie zamie ś ci ł o postanowie ń informuj ą cych o obowi ą zkach przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zg ł aszanych przez konsumentów reklamacji dotycz ą cych ilo ś ci i jako ś ci ś wiadczonych us ł ug oraz wysoko ś ci op ł at za us ł ugi, które wynikaj ą z postanowie ń obowi ą zuj ą cego na obszarze dzia ł alno ś ci Spó ł ki Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków . Cz ęść umów, za wyj ą tkiem umów okresowych o dostaw ę wody na czas budowy, informuje jedynie, ż e odbiorca w terminie 30 dni od daty otrzymania faktury b ą d ź daty stwierdzenia przez Odbiorc ę pogorszonej jako ś ci us ł ug przez przedsi ę biorstwo ma prawo zg ł aszania pisemnych reklamacji dotycz ą cych: pogorszonej b ą d ź z ł ej jako ś ci dostarczanej wody, ilo ś ci ś wiadczonych us ł ug, nieodpowiedniego ci ś nienia dostarczanej wody, wysoko ś ci wystawionych faktur za ś wiadczone us ł ugi. Nie mo ż na uzna ć , i ż postanowienie o powy ż szej tre ść dostarcza konsumentom pe ł nej wiedzy na temat trybu post ę powania reklamacyjnego. Konsument na jego podstawie nie dowiaduje si ę bowiem o wszystkich formach, w jakich mo ż e z ł o ż y ć w sposób skuteczny reklamacj ę ( vide § 29 ust. 2 i § 30 Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków ). Nie otrzymuje równie ż informacji o tym, jakie obowi ą zki spoczywaj ą na dostawcy w zakresie dotycz ą cym terminów i zasad rozpatrywania żą da ń reklamacyjnych. Uwzgl ę dniaj ą c przedstawione wcze ś niej wywody nale ż y uzna ć , i ż kwestionowane zachowanie ZPWiK Zabrze nosi znamiona bezprawno ś ci i stanowi przejaw naruszenia art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . W efekcie tego zachowania konsumenci nie otrzymuj ą bowiem w tre ś ci umowy pe ł nej informacji na temat praw i obowi ą zków swoich i dostawcy us ł ug, do zamieszczenia w umowie których obliguje przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – 10 kanalizacyjne ww. przepis. Spe ł niona zosta ł a zatem pierwsza przes ł anka niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia przez ZPWiK Zabrze art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W powy ż szym kontek ś cie podkre ś li ć nale ż y równie ż , i ż obowi ą zek informowania konsumentów o istotnych z ich punktu widzenia okoliczno ś ciach dotycz ą cych umowy, jej przedmiotu i tre ś ci, a tak ż e powinno ść czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny jest cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania. Podanie informacji niepe ł nej, niekompletnej jest równoznaczne z wprowadzeniem konsumenta w b łą d. Prowadzi bowiem do wywo ł ania w ś wiadomo ś ci konsumenta fa ł szywego odzwierciedlenia rzeczywisto ś ci, co mo ż e zosta ć osi ą gni ę te np. poprzez przemilczenie, zaniechanie poinformowania o faktycznym, prawdziwym stanie rzeczy. Na profesjonali ś cie ci ąż y zatem obowi ą zek zachowania si ę odpowiednio starannie tak, aby poziom informacji przekazywanej konsumentowi w tre ś ci umowy odpowiada ł wiedzy profesjonalisty odniesionej do konkretnej sytuacji i obowi ą zuj ą cym w danym zakresie przepisom prawa. Konsument ma prawo do pe ł nej i wyczerpuj ą cej informacji w sprawach maj ą cych istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesów. Kolejn ą przes ł ank ą , której spe ł nienie jest niezb ę dne, dla stwierdzenia, ż e dosz ł o do naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, jest aby zachowanie b ę d ą ce przedmiotem postawionego przedsi ę biorcy zarzutu godzi ł o w interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji nie obja ś nia znaczenia poj ę cia „godzenia w interesy konsumentów”. Nale ż y przyj ąć , ż e interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako okre ś lone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawc ę za godne ochrony. Dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywo ł uje negatywne skutki w sferze ich praw i obowi ą zków. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy uzna ć nale ż y, i ż ww. przes ł anka zosta ł a spe ł niona. Zaniechanie obj ę cia tre ś ci ą umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych z konsumentami postanowie ń dotycz ą cych zasad i terminów rozpatrywania reklamacji rodzi po stronie konsumentów negatywne konsekwencje wynikaj ą ce z faktu, ż e w oparciu o tre ść umowy, do której przyst ę puj ą nie s ą oni w stanie ustali ć , jakie konkretnie obowi ą zki ci ążą w tym zakresie na profesjonali ś cie. Nie dowiaduj ą si ę równie ż , jakie przys ł uguj ą im prawa odno ś nie form, w jakich mo ż liwe jest z ł o ż enie reklamacji. Nie ś wiadomo ść co do istnienia okre ś lonych wymogów za ł atwiania reklamacji mo ż e spowodowa ć , ż e konsumenci nie b ę d ą korzysta ć ze swoich uprawnie ń w tym zakresie, jak równie ż , ż e nie b ę d ą wymaga ć od przedsi ę biorcy okre ś lonego zachowania, gdy ten nie wykona spoczywaj ą cych na nim obowi ą zków. Wprowadzenie do tre ś ci umów zapisów informuj ą cych, jakie standardy obowi ą zuj ą w przedmiotowym zakresie przyczyni si ę zatem do stworzenia konsumentom odpowiednich warunków dochodzenia ich roszcze ń , co jest tym bardziej istotne, i ż w przedmiotowej sprawie s ą oni s ł abszymi stronami umów o charakterze adhezyjnym zawieranych z monopolist ą . Na ł o ż enie na przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjne w art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę obowi ą zku podawania w umowach zawieranych z konsumentami informacji na temat ich praw i obowi ą zków s ł u ż y zapewnieniu konsumentom ź ród ł a wiedzy odno ś nie przys ł uguj ą cych im uprawnie ń , spoczywaj ą cych na nich obowi ą zków, które powinni dope ł ni ć , aby z ł o ż y ć skuteczn ą reklamacj ę , a tak ż e odpowiadaj ą cych im praw i obowi ą zków dostawców us ł ug. Zaniechanie obj ę cia tre ś ci ą umów przedmiotowych postanowie ń pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawid ł owego, ś wiadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczynia si ę do os ł abienia ich sytuacji, a tym samym narusza ich interesy. Opisane praktyki godz ą zatem w interesy konsumentów rozumiane jako prawo do otrzymania za po ś rednictwem umowy pe ł nej i wyczerpuj ą cej informacji na temat wszystkich 11 warunków umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Nale ż y podkre ś li ć , i ż z faktu istnienia utrudnie ń w zapoznaniu si ę z ca ł okszta ł tem uprawnie ń odbiorcy wynikaj ą cych z zawartej umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ś cieków wynika, i ż z powodu niepe ł nej ich znajomo ś ci z przyczyn le żą cych po stronie przedsi ę biorcy, uci ąż liwe, a nawet niemo ż liwe mo ż e okaza ć si ę dochodzenie przez konsumenta jego praw. Niepodawanie kompletnej informacji mo ż e doprowadzi ć do niekorzystania przez konsumentów z przys ł uguj ą cych im uprawnie ń , jak równie ż do nieegzekwowania od dostawcy us ł ug zachowa ń , które na profesjonali ś cie wymuszaj ą postanowienia Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. W tym miejscu, na poparcie przedstawionego stanowiska, powo ł a ć mo ż na wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „SOKiK”) z dnia 25 maja 2006r. XVII AmA 25/05, w którym wskazano, ż e niezamieszczenie w umowie sprzeda ż y ciep ł a informacji o wszystkich warunkach umowy, a w konsekwencji konieczno ść si ę gni ę cia po Taryf ę , jest równoznaczne ze stwarzaniem konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia praw. Wi ąż e si ę to bowiem z trudno ś ciami w ustaleniu ca ł o ś ci warunków umowy. Takie braki w tre ś ci umowy s ą zdaniem S ą du dla odbiorców uci ąż liwe i zmuszaj ą ich si ę gni ę cia po Taryf ę w celu ustalenia ca ł o ś ci praw i obowi ą zków. W podobny sposób SOKiK wypowiedzia ł si ę w wyroku z dnia 24 marca 2004r. sygn. akt XVII AmA 29/03. W ocenie organu antymonopolowego zachodzi tutaj analogia do dzia ł alno ś ci przedsi ę biorstw wodoci ą gowo – kanalizacyjnych, a przedstawiona powy ż ej teza mo ż e by ć odniesiona do umów o dostaw ę wody i odbiór ś cieków oraz Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. W kontek ś cie rozpoznawanej sprawy powo ł a ć nale ż y równie ż wyrok SOKiK z dnia 27 pa ź dziernika 2005r. sygn. akt XVII Ama 78/04, z którego wynika, i ż dzia ł aniem bezprawnym ze strony przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego jest niezamieszczenie w umowie o dostaw ę wody i odbiór ś cieków wszystkich postanowie ń dotycz ą cych praw i obowi ą zków stron umowy, które wynikaj ą z Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków, a które rzutuj ą na dochodzenie przez konsumenta jego praw. Ostatni ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do stwierdzenia naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest wykazanie, i ż w efekcie kwestionowanych zachowa ń naruszone zosta ł y interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci. Wskazówka co do tego, jak nale ż y pojmowa ć „zbiorowy interes konsumentów” zawarte s ą w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, ż e nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SK 27/07 S ą d Najwy ż szy wskaza ł , i ż wystarczaj ą ce dla stwierdzenia, ż e ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno by ć ustalenie, ż e zachowanie przedsi ę biorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz wzgl ę dem cz ł onków danej grupy (okre ś lonego kr ę gu podmiotów) wyodr ę bnionych spo ś ród ogó ł u konsumentów za pomoc ą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku S ą d Najwy ż szy stan ął na stanowisku, i ż sformu ł owanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów nale ż y rozumie ć w ten sposób, ż e liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zosta ł y naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy w taki sposób, i ż potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy. Przez interes zbiorowy nale ż y rozumie ć interes dotycz ą cy konsumentów jako okre ś lonej zbiorowo ś ci. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy 12 negatywnymi skutkami dzia ł a ń przedsi ę biorcy dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, maj ą cych status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, ż eby dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodr ę bnionych za pomoc ą wspólnego dla nich kryterium. Dzia ł anie o takim charakterze jest w stanie wywo ł a ć niekorzystne nast ę pstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec ka ż dego z cz ł onków danej zbiorowo ś ci. Przy tym zaistnienie przes ł anki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpo ś rednio uzale ż nione od liczby konsumentów, których interesy zosta ł y rzeczywi ś cie naruszone wskutek dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Istotne jest to, ż e przedmiotowe dzia ł anie mo ż e zagrozi ć , przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kr ę gu nieprofesjonalnych uczestników rynku. W przedmiotowej sprawie opisane zachowanie ZPWiK Zabrze dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdy ż skierowane s ą do szerokiego kr ę gu konsumentów. Antykonsumenckie ostrze stosowanych praktyk wymierzone jest bowiem we wszystkich rzeczywistych odbiorców ś wiadczonych przez Spó ł k ę us ł ug, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków o tre ś ci zakwestionowanej w toku niniejszego post ę powania. Zakwestionowane zachowania podejmowane s ą w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika z samej natury wzorców umów, które skierowane s ą do szerokiego kr ę gu odbiorców. Pos ł ugiwanie si ę wzorcami z za ł o ż enia oznacza, i ż dzia ł anie przedsi ę biorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. Wskazuje to na naruszenie w przedmiotowej sprawie interesu publicznego, przez który nale ż y rozumie ć prawo wszystkich odbiorców przedsi ę biorstwa (konsumentów) do otrzymania w tre ś ci umów pe ł nej informacji na temat wszystkich praw i obowi ą zków dostawcy i odbiorcy us ł ug. W powy ż szym kontek ś cie podkre ś lenia równie ż wymaga, i ż us ł ugi zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków s ą us ł ugami o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które s ą ś wiadczone w sposób powszechny. Z uwagi na swój charakter z us ł ugi te s ą niezb ę dne do prawid ł owego funkcjonowania wszystkich gospodarstwa domowych i s ą us ł ugami niezb ę dnymi z punktu widzenia ka ż dego konsumenta, co dodatkowo przes ą dza o uznaniu, i ż kwestionowane przez organ antymonopolowy zachowania dotycz ą ogó ł u konsumentów jako zbiorowo ś ci. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy zosta ł y zatem spe ł nione przes ł anki niezb ę dne do uznania, ż e ZPWiK Zabrze stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.. Zachowanie Spó ł ki polegaj ą ce na zaniechaniu zamieszczenia w tre ś ci zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków postanowie ń dotycz ą cych praw i obowi ą zków stron umowy zwi ą zanych z trybem rozpatrywania reklamacji jest bowiem zachowaniem bezprawnym oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Jednocze ś nie wskaza ć nale ż y, ż e ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, naruszenie przepisów której zosta ł o stwierdzone w niniejszej sprawie, wesz ł a w ż ycie w dniu 21 kwietnia 2007 r. Zakwestionowana przez organ antymonopolowy praktyka ZPWiK Zabrze zosta ł a natomiast zapocz ą tkowana przed dniem wej ś cia w ż ycie ww. ustawy (w lipcu 2006 r.) tj. pod rz ą dami poprzednio obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 z pó ź n. zm.). Bior ą c powy ż sze pod uwag ę konieczne wydaje si ę przeanalizowanie zakwestionowanego zachowania Spó ł ki równie ż w ś wietle nieobowi ą zuj ą cych ju ż przepisów. Dokonuj ą c takiej oceny stwierdzi ć nale ż y, ż e dzia ł anie ZPWiK Zabrze b ę d ą ce przedmiotem oceny w niniejszej decyzji wyczerpuje równie ż znamiona zakazanej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów okre ś lonej w art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000 r. Przepis ten stanowi ł , ż e Przez praktyk ę naruszaj ą c ą 13 zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Tre ść powy ż szego przepisu odpowiada zatem brzmieniu aktualnie obowi ą zuj ą cego art. 24 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, którego naruszenie zosta ł o stwierdzone w przedmiotowym post ę powaniu. Z powy ż szego wynika, ż e praktyka Spó ł ki polegaj ą ca na naruszeniu art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę w sposób opisany w niniejszej decyzji by ł aby uznana za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów równie ż pod rz ą dami ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli organ antymonopolowy stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje si ę , je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku organ antymonopolowy wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W powy ż szym kontek ś cie w pierwszej kolejno ś ci podnie ść nale ż y, i ż uznanie, ż e zachowanie przedsi ę biorcy przesta ł o narusza ć zakaz okre ś lony w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów by ł oby mo ż liwe do stwierdzenia w przypadku umo ż liwienia przez Spó ł k ę wszystkim konsumentom, którzy zawarli z ni ą umowy o zakwestionowanej przez organ antymonopolowy tre ś ci zawarcia zmienionych umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków o tre ś ci uwzgl ę dniaj ą cej postawione w niniejszej sprawie zarzuty (np. poprzez dostarczenie konsumentom, celem podpisania, zmienionych umów lub aneksów do umów) oraz w przypadku dokonania stosownych zmian w tre ś ci wykorzystywanych w obrocie konsumenckim wzorców umów o dostaw ę wody i odbiór ś cieków. Spó ł ka powinna zatem zmieni ć swoje zachowanie zarówno w odniesieniu do klientów obecnych, jak i przysz ł ych. Dopóki tre ść wszystkich umów zawartych w obrocie konsumenckim posiada tre ść nieuwzgl ę dniaj ą c ą postawionego przez organ antymonopolowy zarzutu, dopóty praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów jest kontynuowana, nawet je ż eli zmianie uleg ł a tre ść stosowanych w obrocie wzorców umownych. W niniejszej sprawie ustalono, ż e w dniu 2 wrze ś nia 2008 r. Uchwa łą Zarz ą du ZPWiK Zabrze Nr 292/2008 Spó ł ka wprowadzi ł a zmiany w tre ś ci wykorzystywanych wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Zgodnie z uchwa łą wprowadzone zosta ł y do tre ś ci tych wzorców postanowienia okre ś laj ą ce w sposób szczegó ł owy tryb post ę powania reklamacyjnego. Postanowienia te literalnie odpowiadaj ą postanowieniom dotycz ą cym zasad rozpatrywania reklamacji zamieszczonym w obowi ą zuj ą cym na terenie Gminy Zabrze Regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Podj ę te przez Spó ł k ę wy ż ej opisane dzia ł ania polegaj ą ce na zmianie wzorców umów nie oznaczaj ą jednak pe ł nego zaniechania stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Wprowadzone Uchwa łą z dnia 02.09.2008r. modyfikacje oznaczaj ą bowiem, ż e Spó ł ka zmieni ł a swoje zachowanie jedynie w odniesieniu do umów zawieranych po dniu 02.09.2008r., nie podj ęł a natomiast dzia ł a ń polegaj ą cych na wprowadzeniu zmian do umów ju ż obowi ą zuj ą cych, zawartych przed dniem 02.09.2008r. W zwi ą zku z faktem, i ż Spó ł ka nie udokumentowa ł a zmiany umów dotychczas zawartych z konsumentami, uzasadnione jest na ł o ż enie na ni ą obowi ą zku zaniechania stosowania stwierdzonej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym orzeczono jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. 14 II. Zgodnie z tre ś ci ą art. 106 ust. 1 pkt 4) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tej ż e ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niana jest wysoko ść nak ł adanych na przedsi ę biorców kar. Norma prawna wynikaj ą ca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa mi ę dzy innymi w art. 106 nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy przy czym – stosownie do art. 130 ustawy antymonopolowej – przy ustalaniu wysoko ś ci kary pieni ęż nej, o którym mowa w art. 111 tej ustawy, uwzgl ę dnia si ę równie ż okoliczno ść naruszenia przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 z pó ź n. zm.). Wskaza ć równie ż nale ż y, ż e kara pieni ęż na mo ż e by ć na ł o ż ona na przedsi ę biorc ę niezale ż nie od tego, czy dopu ś ci ł si ę naruszenia przepisów ustawy umy ś lnie, czy te ż nieumy ś lnie. Na ł o ż ona przez organ antymonopolowa kara powinna ponadto pe ł ni ć funkcj ę represyjn ą (tj. stanowi ć dolegliwo ść za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a tak ż e prewencyjn ą , dyscyplinuj ą c ą (tj. zapobiega ć podobnym naruszeniom w przysz ł o ś ci). W zale ż no ś ci od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala si ę funkcj ę prewencyjn ą lub represyjn ą za wiod ą c ą . W punkcie I sentencji niniejszej decyzji organ antymonopolowy stwierdzi ł stosowanie przez Zabrza ń skie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Zabrzu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawy do na ł o ż enia na Spó ł k ę kary pieni ęż nej okre ś lonej w art. 106 ust. 1 pkt 4) ustawy antymonopolowej. Poniewa ż w 2007 roku ZPWiK Zabrze uzyska ł o przychód w wysoko ś ci 51 249 801,05 PLN maksymalna kara pieni ęż na, jaka mo ż e zosta ć na ł o ż ona na przedsi ę biorc ę w oparciu o ww. przepis wynosi 5 124 980,10 PLN. Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej organ antymonopolowy wzi ął w pierwszej kolejno ś ci pod uwag ę , ż e ZPWiK Zabrze jako profesjonalista o d ł ugoletnim do ś wiadczeniu rynkowym formu ł uj ą c tre ść umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych w obrocie z konsumentami powinien wykaza ć si ę odpowiedni ą dba ł o ś ci ą tak, aby nie zosta ł y naruszone interesy najs ł abszych uczestników rynku i powszechnie obowi ą zuj ą ce przepisy prawa. Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP ka ż dy ma obowi ą zek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Obowi ą zek znajomo ś ci i poszanowania prawa ci ąż y tym bardziej na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego, takich jak ZPWiK Zabrze zw ł aszcza bior ą c pod uwag ę , ż e Spó ł ka dzia ł a w warunkach monopolu naturalnego i dysponuje znaczn ą przewag ą kontraktow ą w stosunku do swoich odbiorców. Dlatego w ocenie organu antymonopolowego zachowania przedsi ę biorcy podlegaj ą ce ocenie w niniejszej decyzji s ą efektem niedo ł o ż enia staranno ś ci, jakiej nale ż a ł oby oczekiwa ć od profesjonalnego i do ś wiadczonego uczestnika obrotu rynkowego ś wiadcz ą cego us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. Przy okre ś laniu wymiaru kary pieni ęż nej organ antymonopolowy uwzgl ę dni ł równie ż d ł ugotrwa ł o ść stwierdzonego naruszenia tj. ponad 2-letni okres stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów stwierdzonej w pkt I niniejszej decyzji. Wzi ę to tak ż e pod uwag ę charakter stwierdzonych naruszenia; na skutek niedope ł nienia wynikaj ą cych z art. 6 ust. 3 pkt 3) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę obowi ą zków informacyjnych wzgl ę dem konsumentów zagro ż one zosta ł y interesy prawne najs ł abszych uczestników rynku. W efekcie stosowania stwierdzonej praktyki konsumenci pozbawieni zostali wiedzy koniecznej do ich w pe ł ni czynnego i ś wiadomego uczestniczenia w rynku i dochodzenia swoich roszcze ń . Na 15 wysoko ść kary wp ł yn ęł a te ż okoliczno ść , ż e stwierdzone praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów skutkuj ą znacznym stopniem zagro ż enia interesu publicznoprawnego, co wynika z powszechnego charakteru stosowanych przez Spó ł k ę praktyk. Jednocze ś nie przy ustalaniu wymiaru kary wzi ę to pod uwag ę geograficzny zasi ę g dzia ł alno ś ci ZPWiK Zabrze, a w zwi ą zku z tym fakt, i ż stwierdzone naruszenia ujawniaj ą si ę w wymiarze lokalnym (na terenie jednej gminy), a zatem maj ą ograniczony terytorialnie zasi ę g oddzia ł ywania. Uwzgl ę dniono równie ż jako okoliczno ść ł agodz ą c ą , i ż Spó ł ka nie dopu ś ci ł a si ę wcze ś niej naruszenia przepisów ustawy ochronie konkurencji i konsumentów. Miarkuj ą c kar ę wzi ę to tak ż e pod uwag ę , i ż do organu antymonopolowego nie wp ł yn ęł y ż adne skargi odbiorców ś wiadczonych przez przedsi ę biorc ę us ł ug, które mia ł yby zwi ą zek z postawionym w niniejszej sprawie zarzutem. Ponadto jako czynnik ł agodz ą co wp ł ywaj ą cy na wymiar na ł o ż onej kary postanowiono potraktowa ć okoliczno ść , i ż ZPWiK Zabrze nie utrudnia ł o organowi antymonopolowemu prowadzenia post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów dostarczaj ą c dokumentów i wyja ś nie ń istotnych dla rozstrzygni ę cia sprawy. Nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą organ antymonopolowy mia ł równie ż na wzgl ę dzie fakt, i ż w tre ś ci aktualnie stosowanych przez Spó ł k ę wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poczynione zosta ł y zmiany, które w ca ł o ś ci czyni ą zado ść postawionemu przez organ antymonopolowi zarzutowi. Jest to bardzo istotna okoliczno ść , która wp ł yn ęł a ł agodz ą co na wymiar ustalonej kary. Uwzgl ę dniono jednak równocze ś nie, ż e poczynione w tre ś ci wzorców modyfikacje nie doprowadzi ł y do wyeliminowania z obrotu stwierdzonych narusze ń w sytuacji, gdy Spó ł ka nie podj ęł a dzia ł a ń polegaj ą cych na wprowadzeniu analogicznych zmian do tre ś ci umów zawartych z konsumentami przed dniem 02.09.2008r. Przy ustalaniu wymiaru kary organ antymonopolowy wzi ął równie ż pod uwag ę przedstawione przez Spó ł k ę wyja ś nienia i dokumenty dotycz ą ce praktycznych aspektów rozpatrywania reklamacji konsumenckich (dowód: karty nr 114, 148-164). Wskazuj ą one na to, i ż w przedmiotowym zakresie Spó ł ka post ę puje zgodnie z zasadami okre ś lonymi w Regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Nale ż y podkre ś li ć jednak równocze ś nie, i ż powy ż sza okoliczno ść nie zmienia oceny zakwestionowanej w pkt I niniejszej decyzji praktyki Spó ł ki jako godz ą cej w interesy najs ł abszych uczestników rynku, co wynika z niezapewnienia konsumentom w tre ś ci zawieranych umów pe ł nej informacji na temat praw i obowi ą zków stron umowy. Ponadto przy ustalaniu wysoko ś ci kary pieni ęż nej wzi ę to pod uwag ę wysoko ść przychodu, jaki ZPWiK Zabrze osi ą gn ęł o z tytu ł u sprzeda ż y us ł ug maj ą cych bezpo ś redni zwi ą zek ze stwierdzonymi naruszeniami tj. tytu ł u us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków, który stanowi ł ponad […]% ca ł ego uzyskanego przez Spó ł k ę w 2007 r. przychodu. Uwzgl ę dniono tak ż e, ż e w 2007 roku Spó ł ka uzyska ł a zysk netto w wysoko ś ci 298 569,58 PLN (dowód: karta nr 172). W zwi ą zku z powy ż szym ustalono wysoko ść kary na kwot ę 5 000 PLN (s ł ownie z ł otych: pi ęć tysi ę cy). W ocenie organu antymonopolowego wymierzona kara w wysoko ś ci oko ł o 0,01% przychodu uzyskanego przez ZPWiK Zabrze w 2007 r. i stanowi ą ca oko ł o 0,1% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i wspó ł mierna do mo ż liwo ś ci finansowych Spó ł ki. Organ antymonopolowy maj ą c na uwadze, ż e Spó ł ka podj ęł a pewne dzia ł ania w celu wyeliminowania z obrotu stwierdzonego naruszenia uzna ł , ż e orzeczona kara powinna pe ł ni ć funkcj ę dyscyplinuj ą c ą i prewencyjn ą tak, aby zapobiec w przysz ł o ś ci stosowaniu podobnych narusze ń . Niniejsza kara powinna równie ż podkre ś la ć naganno ść zakwestionowanych w niniejszym post ę powaniu zachowa ń i stanowi ć przestrog ę dla przedsi ę biorcy na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym na ł o ż onej kary nale ż y podkre ś li ć 16 równie ż jej wymiar ogólny i funkcj ę wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. Wobec powy ż szego orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Kar ę nale ż y wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. III. Stosownie do art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli w wyniku post ę powania organ antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 80 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W punkcie I niniejszej decyzji organ antymonopolowy w wyniku przeprowadzonego przeciwko Zabrza ń skiemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Zabrzu post ę powania antymonopolowego stwierdzi ł naruszenie przez ww. przedsi ę biorc ę art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaj ą c zasadno ść postawionego mu zarzutu. Spe ł niona zosta ł a zatem przes ł anka wynikaj ą ca z art. 77 ust. 1 ustawy antymonopolowej pozwalaj ą ca na obci ąż enie ZPWiK Zabrze kosztami przeprowadzonego post ę powania, którymi s ą dla organu antymonopolowego wydatki w kwocie 51 PLN zwi ą zane z prowadzon ą w toku tego post ę powania korespondencj ą . W zwi ą zku z tym postanowiono obci ąż y ć ZPWiK Zabrze kosztami post ę powania antymonopolowego w wysoko ś ci 51 PLN (s ł ownie z ł otych: pi ęć dziesi ą t jeden). Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.) – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt III niniejszej decyzji, stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 Kodeksu post ę powania cywilnego, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn 17