RKT-58/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI i KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH 40-024 Katowice, ul. Powsta ń ców 41a Tel./Fax (0-32) 256-46-96, Tel./Fax (0-32) 255-26-47, Tel./Fax (0-32) 255-44-04 E-mail: katowice@uokik.gov.pl Katowice, dn. 12.12.2003r. RKT-61-s-108/03/SG DECYZJA Nr RKT-58/2003 I. Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego z urz ę du w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Mieczys ł awa C. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Cobra – Okna, z siedzib ą w Ś wi ę toch ł owicach polegaj ą ce na tym, ż e w umowie pod nazw ą „Zamówienie – umowa z dnia .........” Mieczys ł aw C. prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Cobra – Okna stosuje postanowienie wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów, uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. tj. : „ Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy podlegaj ą rozstrzygni ę ciu S ą du Powszechnego w ł a ś ciwego dla siedziby sprzedaj ą cego. ” i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego z urz ę du w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: okre ś la si ę Mieczys ł awowi C. prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Cobra – Okna, ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu wykonania nakazu, polegaj ą ce na zaniechaniu stosowania we wzorcach pod nazw ą „Zamówienie – umowa z dnia .........”, oraz w umowach niewykonanych w dacie uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji postanowienia wskazanego w pkt I sentencji, wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. III. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 i art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania wszcz ę tego z urz ę du w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, 1 – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć Mieczys ł awa C. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Cobra – Okna, do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 21 z ł (s ł ownie z ł otych: dwadzie ś cia jeden). Uzasadnienie W dniu 10.09.2003r. wszcz ę te zosta ł o z urz ę du w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym) post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez Mieczys ł awa C. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Cobra – Okna, bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Post ę powanie zosta ł o wszcz ę te na skutek informacji uzyskanych w toku przeprowadzonego przez Organ Antymonopolowy post ę powania wyja ś niaj ą cego w sprawie ustalenia czy nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowy interes konsumentów (o sygn. akt RKT-61-65/03/SG) wszcz ę tego po analizie skargi konsumenta z Chorzowa, która wp ł yn ęł a do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach. W wyniku analizy dokumentów zebranych w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego oraz antymonopolowego ustalono, ż e Mieczys ł aw C. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Cobra – Okna (dalej jako Mieczys ł aw C. albo Cobra – Okna) (karta nr 6). W toku analizy wzorca umowy pod nazw ą „Zamówienie – umowa z dnia .........” (karta nr 7) stwierdzono tak ż e, i ż Cobra – Okna stosuje postanowienie o tre ś ci „ Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy podlegaj ą rozstrzygni ę ciu S ą du Powszechnego w ł a ś ciwego dla siedziby sprzedaj ą cego. ”. S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 31.01.2003 r. o sygn. akt XVII Amc 31/02 uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci „ Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie. ”, które w dniu 30.06.2003r., w pozycji 41, zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Mieczys ł aw C. nie ustosunkowa ł si ę do zarzutu postawionego w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania. Nie skorzysta ł tak ż e z mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z materia ł em zgromadzonym w aktach sprawy mimo wystosowanego zawiadomienia (karta nr 14). Organ Antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje. Zgodnie z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed godz ą cymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) dzia ł aniach przedsi ę biorców. Przes ł ankami zastosowania art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji konsumentów w przedmiotowej sprawie jest wykazanie bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy polegaj ą cych na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów. Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: 2 - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie powy ż sze narusza zbiorowe interesy konsumentów. Przedmiotem postawionego przez Organ Antymonopolowy zarzutu by ł o podejmowanie przez Mieczys ł awa C. bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w ten sposób, ż e stosuje postanowienie wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów, uznanych za niedozwolone tj. : „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy podlegaj ą rozstrzygni ę ciu S ą du Powszechnego w ł a ś ciwego dla siedziby sprzedaj ą cego.” . Jak to ju ż wspomniano art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Przez stosowanie niedozwolonych postanowie ń umownych rozumie ć nale ż y realizowanie zawartej umowy w oparciu o zakazane postanowienia. Jak wykazano powy ż ej, przedsi ę biorca naruszy ł prawo poprzez stosowanie zakazanych postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Pos ł ugiwanie si ę postanowieniem, które zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, po uznaniu go przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone, jest zakazane z mocy prawa. Zgodnie z art. 479 45 § 1 i § 2 k.p.c. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzi na podstawie prawomocnych wyroków uwzgl ę dniaj ą cych powództwo w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, rejestr postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone. Zgodnie z § 3 rejestr ten jest jawny. Zgodnie z ww. zapisami ka ż dy z przedsi ę biorców mo ż e uzyska ć stosowne informacje, o ile dochowa nale ż ytej staranno ś ci. U ł atwieniem jest publikacja ww. rejestru w formie elektronicznej na stronie www.uokik.gov.pl , co oznacza, ż e dost ę p do ww. informacji jest bardzo ł atwy. Niejako na marginesie nale ż y doda ć , i ż bardzo istotn ą wskazówk ę co do dopuszczalno ś ci zapisów w taki czy inny sposób ograniczaj ą cych w ł a ś ciwo ść miejscow ą s ą du stanowi ą zapisy art. 385 3 pkt 23 k.c. w powi ą zaniu z art. 27 k.p.c. do 46 k.p.c. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 k.p.c – wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c.), spe ł niaj ą one funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Tre ść klauzuli wpisanej do rejestru brzmi: „Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie. ”. Analiza porównawcza zapisów ww. klauzuli z klauzul ą stosowan ą przez Cobra – Okna pozwala na wyci ą gni ę cie nast ę puj ą cych wniosków. Zarówno klauzula wpisana do rejestru jak i klauzula stosowana przez Cobra – Okna wskazuje na poddanie sporów pod rozstrzygni ę cie s ą du, którego w ł a ś ciwo ść okre ś lona jest wed ł ug siedziby przedsi ę biorcy, który ww. zapis stosuje. Ró ż nice, które wyst ę puj ą w przedmiotowych zapisach wynikaj ą wy łą cznie z zastosowania odmiennej stylistyki i w ż aden sposób analiza ich tre ś ci nie pozwala na wyci ą gni ę cie odmiennych wniosków. Ka ż dy zatem spór zwi ą zany z zawart ą umow ą podlega ć b ę dzie rozstrzygni ę ciu podejmowanemu przez s ą d w ł a ś ciwy dla oferenta. Ka ż dy z ww. zapisów wy łą cza rozpoznanie sprawy przez s ą d w ł a ś ciwy miejscowo w przypadku gdy miejsce zamieszkania lub siedziby konsumenta b ę dzie inne ni ż siedziba Cobra – Okna, gdy ż zapis taki w okre ś lonych wypadkach wy łą cza stosowanie art. 27 § 1 k.p.c. i z tego wzgl ę du konsument mo ż e by ć zmuszony do prowadzenia procesu przed s ą dem w miejscowo ś ci odleg ł ej od swojego miejsca zamieszkania, co w ś wietle ww. przepisu jest niedopuszczalne. 3 Przedmiotowy zapis wy łą cza tak ż e rozpoznanie sprawy przed s ą dem w ł a ś ciwym wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci przemiennej w ś wietle art. 33, 34, 35 k.p.c. Porównanie dwóch przytoczonych powy ż ej zapisów pozwala zatem na stwierdzenie, i ż ich tre ść w istocie nie ró ż ni si ę w sposób pozwalaj ą cy na stwierdzenie, i ż zapis zawarty w umowie Cobra – Okna z konsumentem stanowi zapis, którego wykorzystanie we wzorcach umów nie zosta ł o zakazane. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wi ąż e nie tyko strony i s ą d, który je wyda ł , lecz równie ż inne s ą dy i organy pa ń stwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak ż e inne osoby. S ą d orzekaj ą c co do postanowienia, i ż jest to niedozwolone postanowienie umowne stwierdza, i ż kszta ł tuje ono prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, równocze ś nie ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Praktyka polegaj ą ca na realizacji umów zawartych z konsumentami i zawieraj ą cych niedozwolone postanowienia umowne, a tak ż e ewentualne zamieszczanie w nowo zawieranych umowach, postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, narusza zbiorowy interes konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji. Zgodnie z art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów Organ Antymonopolowy w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu zaniechania jej stosowania. W zwi ą zku z powy ż szym, by usun ąć trwaj ą ce skutki naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Mieczys ł aw C., prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Cobra – Okna, powinien nie tylko wprowadzi ć zmiany we wzorcu umowy pod nazw ą „Zamówienie – umowa z dnia .........”, polegaj ą ce na usuni ę ciu z nich postanowienia wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umów, uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., a nast ę pnie stosowa ć zmienione wzorce umowne przy zawieraniu nowych umów ale tak ż e odpowiednio zmieni ć tre ść umów ju ż zawartych, które nie zosta ł y jeszcze wykonane w dacie uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 72 ustawy, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Organ Antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Post ę powanie w sprawie stosowania przez Mieczys ł awa C. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Cobra – Okna praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. W wyniku tego post ę powania Organ Antymonopolowy w punkcie I sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania dla Organu Antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 21 z ł zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy Organem Antymonopolowym, a ww. przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym Organ Antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć Mieczys ł awa C. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Cobra – Okna kosztami post ę powania w wysoko ś ci 21 z ł (s ł ownie z ł otych: dwadzie ś cia jeden). St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie III sentencji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Na postanowienie zawarte w punkcie III niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. 4 Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral 5