RKT-54/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI i KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH 40-024 Katowice, ul. Powsta ń ców 41a Tel./Fax (0-32) 256-46-96, Tel./Fax (0-32) 255-26-47, Tel./Fax (0-32) 255-44-04 E-mail: katowice@uokik.gov.pl Katowice, dn. 20.11.2003r. RKT-61-s-95/03/SG DECYZJA Nr RKT-54/2003 I. Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Banku Ochrony Ś rodowiska S.A., Al. Jana Paw ł a II 12, 00-950 Warszawa, polegaj ą ce na naruszeniu art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2001r. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n zm.) w zwi ą zku z art. 14 tej ustawy, w ten sposób ż e w „umowie po ż yczki gotówkowej w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo-odsetkowych”, oraz w „umowie kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu” Bank Ochrony Ś rodowiska S.A. w niepe ł ny sposób informuje o skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, tj. nie zamieszczono informacji o okresie wypowiedzenia w przypadku zaistnienia okoliczno ś ci przewidzianych w art. 14 tej ustawy i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 23 c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów dzia ł anie Banku Ochrony Ś rodowiska S.A., Al. Jana Paw ł a II 12, 00-950 Warszawa, polegaj ą ce na naruszeniu art. 4 ust.2 pkt. 10 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2001r. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n zm.) w zwi ą zku z art. 8 tej ustawy, w ten sposób ż e w „umowie po ż yczki gotówkowej w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo-odsetkowych”, oraz w „umowie kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu” Bank Ochrony Ś rodowiska S.A. przewiduje mo ż liwo ść sp ł aty po ż yczki przed terminem okre ś lonym w harmonogramie sp ł at, nie zamieszczono natomiast informacji o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. III. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej 1 ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: okre ś la si ę Bankowi Ochrony Ś rodowiska S.A., Al. Jana Paw ł a II 12, 00-950 Warszawa, ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu wykonania nakazu, polegaj ą ce na zaniechaniu stosowania we wzorcach „umowy o po ż yczk ę gotówkow ą w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo-odsetkowych”, a tak ż e we wzorcach „umowy kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu” oraz w umowach niewykonanych w dacie uprawomocnienia si ę decyzji, wskazanych postanowie ń naruszaj ą cych przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2001r. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n. zm.). IV. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 i art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; ze zm. Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć Bank Ochrony Ś rodowiska S.A., Al. Jana Paw ł a II 12, 00-950 Warszawa, do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 23 z ł (s ł ownie z ł otych: dwadzie ś cia trzy). Uzasadnienie W dniu 21.08.2003r. wszcz ę te zosta ł o z urz ę du w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Organem Antymonopolowym) post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez Bank Ochrony Ś rodowiska S.A., Al. Jana Paw ł a II 12, 00-950 Warszawa, (zwany dalej Bankiem lub BO Ś S.A.) bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Post ę powanie zosta ł o wszcz ę te na skutek informacji uzyskanych w toku przeprowadzonego przez Organ Antymonopolowy post ę powania wyja ś niaj ą cego (RKT-421-K-26/03/SG) w sprawie ustalenia czy nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowy interes konsumentów w zakresie przestrzegania przez ww. przedsi ę biorc ę ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2001r. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n. zm.). W toku ww. post ę powania wyja ś niaj ą cego, w dniu 05.06.2003r. przeprowadzona zosta ł a kontrola w Banku Ochrony Ś rodowiska S.A. Oddzia ł Katowice, ul. Warszawska 31 w Katowicach. W wyniku analizy dokumentów zebranych w toku powy ż szych kontroli - faktycznie zawarte umowy o kredyt konsumencki (karty nr 4 do nr 8 verte , nr 9 do nr 13 verte , nr 14 do nr 17 verte ) stwierdzono, i ż w „umowie po ż yczki gotówkowej w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo-odsetkowych” (karty nr 4 do nr 8 verte i nr 14 do nr 17 verte ), oraz w „umowie kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu” (karty nr 9 do nr 13 verte ) w zapisie umownym okre ś laj ą cym skutki uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu brak jest informacji o okresie wypowiedzenia w przypadku zaistnienia okoliczno ś ci przewidzianych w art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim. Paragraf 15 ust.1 umowy po ż yczki gotówkowej w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo-odsetkowych brzmi „ je ż eli warunki niniejszej umowy nie zosta ł y dotrzymane przez 2 Po ż yczkobiorc ę oraz z powodu pogorszenia si ę stanu maj ą tkowego Po ż yczkobiorcy Bank mo ż e wypowiedzie ć niniejsz ą umow ę z 30 – dniowym okresem wypowiedzenia w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci i po up ł ywie tego okresu żą da ć sp ł aty kwoty udzielonego kredytu wraz z nale ż nymi odsetkami oraz innymi nale ż no ś ciami przed terminem okre ś lonym w Umowie, z zastrze ż eniem ust. 2. ” Ust ę p drugi brzmi w przypadku zw ł oki po ż yczkobiorcy z zap ł at ą dwóch pe ł nych rat kapita ł owo odsetkowych lub odsetkowych Bank mo ż e wypowiedzie ć umow ę po uprzednim wezwaniu Po ż yczkobiorcy do zap ł aty zaleg ł ych rat w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania. ”. analogiczny zapis zawarty jest w § 20 „umowy kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu” Stwierdzono tak ż e, i ż w „umowie po ż yczki gotówkowej w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo-odsetkowych”, oraz w „umowie kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu” brak jest informacji o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta. Wedle § 19 umowy po ż yczki gotówkowej w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo-odsetkowych oraz § 24 umowy kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu stanowi ą , ż e „Po ż yczkobiorca mo ż e sp ł aci ć cz ęść lub ca ł o ść kredytu przed terminem okre ś lonym w niniejszej Umowie.[...].” Tryb dokonywania wcze ś niejszej sp ł aty wedle ww. paragrafów okre ś laj ą w ł a ś ciwe regulaminy (Regulamin „Po ż yczka gotówkowa w Banku Ochrony Ś rodowiska S.A.” – karty nr 33 do nr 46, Regulamin Kredyt na zakup nowych/u ż ywanych ś rodków transportu w Banku Ochrony Ś rodowiska S.A.” – karty nr 47 do nr 63 oraz od nr 64 do nr 81) w rozdziale pod tytu ł em „sp ł ata po ż yczki i odsetek”. W odpowiedzi na postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania Bank poinformowa ł (karta nr 19), ż e w zakresie terminu wypowiedzenia w razie zw ł oki kredytobiorcy z zap ł at ą dwóch pe ł nych rat kredytu (§ 15 ust.1 umowy) okres wypowiedzenia jest taki sam jak dla okoliczno ś ci wskazanych w ust.1. Ust ę p drugi zdaniem Banku odnosi si ę jedynie do sytuacji, w której po ż yczkobiorca/kredytobiorca dopuszcza si ę zw ł oki z zap ł at ą dwóch pe ł nych rat kapita ł owo- odsetkowych lub odsetkowych nakazuj ą c Bankowi wezwa ć Kredytobiorc ę do zap ł aty w ci ą g 7 dni od daty utrzymania wezwania. Zdaniem Banku, bez w ą tpienia okres 30 – dniowy wskazany w § 15 ust.1 ma swoje zastosowanie tak ż e do sytuacji opisane w ust. 2. Odno ś nie zarzutu dotycz ą cego pomini ę cia w umowach informacji o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu BO Ś S.A. wyja ś ni ł , ż e odpowiednie regulacje dotycz ą ce skutków przedterminowej sp ł aty kredytu umieszczone s ą w ww. regulaminach, a konsument na mocy zawieranej umowy o ś wiadcza, ż e przed podpisaniem umowy otrzyma ł odpowiedni regulamin, zapozna ł si ę z nim i uznaje jego wi ążą cy charakter. Zdaniem Banku, zgodnie z art. 384 k.c. dor ę czony przy zawarciu umowy regulamin stanowi integralny element umowy i ma moc wi ążą c ą w stosunku do stron danego kontraktu. Organ Antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje. Zgodnie z art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed godz ą cymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez przepisy innych ustaw) dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń , które b ę d ą uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę zwrotem „w 3 szczególno ś ci”. Oznacza to, ż e wskazany katalog ma charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę dzia ł a ń , które naruszy ł y przepisy innych ustaw. W przepisie art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie ma odwo ł ania do konkretnych ustaw, z tego wzgl ę du, ż e by ł oby to sprzeczne z zasadami poprawnej legislacji, ale te ż niepotrzebnie ogranicza ł o Organ Antymonopolowy w jego decyzjach w sprawach niedozwolonych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Normy materialnoprawne istotne z punktu widzenia wydania decyzji znajduj ą si ę w innych ustawach, poza ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów. Organ Antymonopolowy wydaj ą c decyzj ę , o jakiej mowa w art. 23 c ww. ustawy, musi zatem zastosowa ć inne ustawy i na podstawie ich przepisów oceni ć , czy dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o bezprawne. Przes ł ankami zastosowania art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji konsumentów w przedmiotowej sprawie jest wykazanie bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy polegaj ą cych na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów. Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie powy ż sze narusza zbiorowe interesy konsumentów. Pierwszy z zarzutów obejmowa ł podejmowanie przez Bank bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w ten sposób, ż e w „umowie po ż yczki gotówkowej w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo-odsetkowych”, oraz w „umowie kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu” Bank Ochrony Ś rodowiska S.A. w niepe ł ny sposób informuje o skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim tj. brak jest informacji o okresie wypowiedzenia w przypadku zaistnienia okoliczno ś ci przewidzianych w art. 14 tej ustawy. Warunki udzielania kredytów konsumenckich zosta ł y uregulowane w ustawie z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim. Zgodnie z art. 2 ww. ustawy przez umow ę kredytu konsumenckiego rozumie si ę umow ę , na mocy której przedsi ę biorca w zakresie swojej dzia ł alno ś ci, zwany dalej „kredytodawc ą ” udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu w jakiejkolwiek postaci. Artyku ł 4 ust. 2 ww. ustawy precyzyjnie wskazuje obligatoryjn ą zawarto ść dokumentu umownego, przede wszystkim chroni ą c prawo konsumenta do rzetelnej jasnej i pe ł nej informacji. Wobec powy ż szego dokument umowny musi by ć tak sformu ł owany, ż eby konsument nie posiada ł najmniejszych w ą tpliwo ś ci co do zakresu swoich uprawnie ń . Jednym z niezb ę dnych elementów dokumentu umownego jest tak ż e informacja o skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu (art. 4 ust. 2 pkt 12). Art. 14 tej ż e ustawy precyzuje za ś uprawnione zachowanie kredytodawcy wzgl ę dem konsumenta w razie uchybienia przez konsumenta zasadom i terminowi sp ł aty kredytu stanowi ą c, ż e je ż eli konsument nie zap ł aci ł w terminach okre ś lonych w umowie pe ł nych rat kredytu za co najmniej dwa okresy p ł atno ś ci, kredytodawca mo ż e wypowiedzie ć umow ę po uprzednim wezwaniu konsumenta, w trybie okre ś lonym w umowie kredytowej, do zap ł aty zaleg ł ych rat lub ich cz ęś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy, a termin wypowiedzenia umowy nie mo ż e by ć krótszy ni ż 30 dni. W przedmiotowej sprawie Bank informacj ę o terminie wypowiedzenia umie ś ci ł w zacytowanym § 15 umowy, którego ust ę p 2 precyzuje zachowanie banku wzgl ę dem konsumenta w sytuacji, gdy zalega on ze sp ł at ą dwóch rat kredytu. W ust ę pie pierwszym sprecyzowany jest okres wypowiedzenia umowy (30 dni) natomiast ust ę p drugi takiej informacji ju ż nie zawiera, stanowi ą c swoiste uzupe ł nienie ust ę pu pierwszego - wskazuje na to sformu ł owanie „ z zastrze ż eniem ust. 2 ”. Zdaniem Organu Antymonopolowego zakres do którego odsy ł a ust ę p pierwszy mo ż e by ć ró ż nie interpretowany. Z uwagi na wzgl ę dy ochrony konsumenta przyj ąć nale ż y najbardziej dla niego niekorzystn ą wyk ł adni ę tzn., ż e ww. odes ł anie dokonywane jest w pe ł nym zakresie i ust. 2 nie zawiera w sobie informacji o terminie wypowiedzenia. Jakkolwiek zastosowanie innej wyk ł adni mo ż e prowadzi ć do odmiennych wniosków to zauwa ż y ć nale ż y, ż e konsument b ę d ą c s ł absz ą stron ą 4 stosunku zobowi ą zaniowego winien by ć obj ę ty szczególn ą ochron ą . Mo ż liwa jest zatem sytuacja, ż e w konkretnym stanie faktycznym Bank przyjmie tak ą wyk ł adni ę , która b ę dzie niekorzystna dla konsumenta, b ą d ź te ż konsument, który samodzielnie b ę dzie chcia ł ustali ć zakres przys ł uguj ą cych mu uprawnie ń nie b ę dzie w stanie dokona ć jednoznacznej wyk ł adni. Przez wzgl ą d na prawo konsumenta do informacji przyj ąć nale ż y, ż e w przypadku formu ł owania wzorców umów, a nast ę pnie konkretnych stosunków zobowi ą zaniowych, w my ś l zasady in dubio contra proferentem, nie mo ż e by ć miejsca na swobod ę interpretacyjn ą . W zwi ą zku z powy ż szym spe ł niona zostaje przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy. W my ś l art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dla stwierdzenia, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: dzia ł anie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne i zarazem narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego drug ą przes ł ank ą , której wykazanie jest niezb ę dne dla stwierdzenia, i ż przedsi ę biorca stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów jest ustalenie, i ż jego bezprawne dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z tre ś ci art. 1 ust. 2 tej ustawy. Zbiorowy interes konsumentów znaczy dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, jak i wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Dzia ł aniami antykonsumenckimi s ą jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerokiego kr ę gu uczestników rynku. Zdaniem Organu Antymonopolowego zakwestionowane w przedmiotowej decyzji dzia ł anie Banku polegaj ą ce na tym, ż e w „umowie po ż yczki gotówkowej w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo-odsetkowych”, oraz w „umowie kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu” nie zamieszczono informacji o okresie wypowiedzenia w przypadku zaistnienia okoliczno ś ci przewidzianych w art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim - godzi w interes konsumentów, naruszaj ą c go, poniewa ż konsumenci nie mog ą korzysta ć z zagwarantowanego zapisami ustawy o kredycie konsumenckim prawa do informacji, a tak ż e zachwiana jest równowaga stron umowy za ł o ż ona przez ustawodawc ę w ww. ustawie – to konsument, wbrew intencjom ustawodawcy, staje si ę s ł absz ą stron ą stosunku zobowi ą zaniowego. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowej praktyki niezb ę dne jest wykazanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów, dotyczy tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć tzn. aktualnych, a zw ł aszcza potencjalnych klientów Banku, gdy ż umowa której dotyczy ł zarzut by ł a cz ęś ci ą oferty skierowanej do nieograniczonego kr ę gu odbiorców i ka ż dy zainteresowany „umow ą po ż yczki gotówkowej w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo-odsetkowych”, oraz „umow ą kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu” zosta ł lub móg ł zosta ć dotkni ę ty przedmiotow ą praktyk ą . W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , i ż w niniejszej sprawie zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów i tym samym zasadne by ł o podj ę cie dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów dla odpowiedniej ochrony konsumentów. Spe ł niona zosta ł a zatem druga przes ł anka konieczna do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W przedmiotowej sprawie zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji. 5 Przedmiotem drugiego z zarzutów uczyniono podejmowanie, bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w ten sposób, ż e w „umowie po ż yczki gotówkowej w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo- odsetkowych”, oraz w „umowie kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu” Bank Ochrony Ś rodowiska S.A. przewiduje mo ż liwo ść sp ł aty po ż yczki przed terminem okre ś lonym w harmonogramie sp ł at, brak jest natomiast informacji o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta. Jak wspomniano powy ż ej warunki, udzielania kredytów konsumenckich zosta ł y uregulowane w ustawie o kredycie konsumenckim. Art. 4 ust. 2 pkt 10 ww. ustawy przewiduje, ż e informacja o uprawnieniu i skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta powinna by ć zawarta w umowie. Z kolei art. 8 ust. 2 tej ż e ustawy przewiduje, ż e konsument, który sp ł aca kredyt przed terminem w przypadku kredytu oprocentowanego nie jest zobowi ą zany do zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu. Zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 29.08.1997 Prawo bankowe (Dz. U. z 1997r. Nr 140, poz. 939 z pó ź n zm.) bank w zakresie swojej dzia ł alno ś ci mo ż e wydawa ć ogólne warunki umów lub regulaminy okre ś laj ą ce m.in. rodzaje udzielanych kredytów oraz warunki umów kredytu i umów po ż yczki (pkt 2). Zgodnie z ust. 2 ww. artyku ł u postanowienia ogólnych warunków umów oraz regulaminów, o których mowa w ust. 1, s ą dla stron wi ążą ce, o ile strony w umowie nie ustal ą odmiennie swych praw i obowi ą zków. Ustawa o kredycie konsumenckim, która stanowi lex specialis zarówno w stosunku do ustawy Prawo bankowe jak i do wzmiankowanego przez BO Ś S.A. Kodeksu cywilnego (art. 384 k.c. oraz 384 1 k.c.), ogranicza swobod ę kredytodawcy w pos ł ugiwaniu si ę regulaminami, gdy ż art. 4 bardzo szczegó ł owo okre ś la zawarto ść dokumentu umownego precyzuj ą c informacje, które winny by ć konsumentowi dostarczone w momencie zawarcia umowy – nie jest zatem wystarczaj ą ce wy łą cznie dostarczenie regulaminu nawet je ż eli zawiera ww. informacje. Ustawodawca przes ą dzi ł , ż e konsument pewne informacje (okre ś lone w art. 4 ust. 2 ustawy) winien otrzyma ć bezpo ś rednio w dokumencie umownym, tak aby ich poszukiwanie by ł o ograniczone do niezb ę dnego minimum. Przyj ę cie rozwi ą zania przeciwnego tj. takiego, w którym dane, o których mowa mog ą by ć zawarte w regulaminie (lub regulaminach), przekre ś la ł o by sens ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie z uzasadnieniem rz ą dowym do projektu ustawy o kredycie konsumenckim „w art. 4 ust. 2 oraz art. 5 wyliczone zosta ł y postanowienia umowne, które winny si ę znale źć w dokumencie umowy” (projekt wraz z uzasadnieniem dost ę pny na stronach www.sejm.gov.pl) . Nale ż y wobec powy ż szego przyj ąć , i ż ww. artyku ł y ustawy o kredycie konsumenckim okre ś laj ą minimaln ą tre ść dokumentu umownego, i w zakresie umowy o kredyt konsumencki jako lex specialis w stosunku do ustawy Prawo bankowe oraz k.c. ograniczaj ą mo ż liwo ść pos ł ugiwania si ę regulaminami w zakresie materii regulowanej zapisami ustawy o kredycie konsumenckim. W przedmiotowej sprawie informacja o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta nie zosta ł a zawarta w dokumencie umownym - spe ł niona zosta ł a zatem przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy. W tym miejscu nale ż y powtórzy ć tak ż e nale ż y rozwa ż ania poczynione w uzasadnieniu pkt I niniejszej decyzji w zakresie tego czy praktyka narusza interesy konsumentów, gdy ż podobnie jak naruszenie wskazane w pkt I niniejszej decyzji tak i to wskazane w pkt II odnosi ć si ę mo ż e do nieograniczonego kr ę gu odbiorców, ograniczaj ą c prawo konsumenta do rzetelnej i pe ł nej informacji. Przyj ąć zatem nale ż y, i ż tak ż e w przypadku drugiego z rozpatrywanych zarzutów dzia ł anie BO Ś S.A. godz ą c w zbiorowe interesy konsumentów naruszy ł o je. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o orzec jak w punkcie II sentencji. Zgodnie z art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów Organ Antymonopolowy w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu zaniechania jej stosowania. 6 W zwi ą zku z powy ż szym, by usun ąć trwaj ą ce skutki naruszenia zbiorowych interesów konsumentów BO Ś S.A. powinien nie tylko wprowadzi ć zmiany we wzorcu „umowy o po ż yczk ę gotówkow ą w z ł otych, sp ł acanej w malej ą cych ratach kapita ł owo-odsetkowych”, a tak ż e we wzorcu „umowy kredytu na zakup ś rodka transportu w z ł otych, sp ł acanego w malej ą cych ratach kapita ł owo – odsetkowych wraz z umowami prawnego zabezpieczenia kredytu” maj ą ce na celu dostosowanie wzorca umownego do wymogów wynikaj ą cych z ustawy o kredycie konsumenckim i stosowa ć zmienione wzorce umowne przy zawieraniu nowych umów ale tak ż e odpowiednio zmieni ć tre ść ww. umów ju ż zawartych, które nie zosta ł y jeszcze wykonane w dacie uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie III sentencji decyzji. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Organ Antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 72 ustawy, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Organ Antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Post ę powanie w sprawie stosowania przez BO Ś S.A. praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. W wyniku tego post ę powania Organ Antymonopolowy w punkcie I i II sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania dla Organu Antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 23 z ł zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy Organem Antymonopolowym, a Bankiem. W zwi ą zku z powy ż szym Organ Antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć BO Ś S.A. kosztami post ę powania 23 z ł (s ł ownie z ł otych: dwadzie ś cia trzy). St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie IV sentencji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Na postanowienie zawarte w punkcie IV niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral 7