RKT-42/2008

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 04. 09. 2008r. RKT – 61 – 42/07/AD DECYZJA Nr RKT - 42 /2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Katarzynie R. „DOOR – BUD”, ul. (...), 43 – 100 Tychy: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów praktyki stosowane przez Katarzyn ę R. „DOOR – BUD” polegaj ą ce na : 1. stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó źń . zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „Przyjmuj ą cy zamówienie zastrzega sobie mo ż liwo ść opó ź nienia realizacji wykonania us ł ugi ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.), którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „ Wszystkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza si ę zaniechanie ich stosowania z dniem 15. 09. 2007r. II. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z pó ź n. zm.) w zwi ą zku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umarza si ę wszcz ę te z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez Katarzyn ę R. „DOOR – BUD” bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do 1 czego mog ł o doj ść w wyniku niezawierania w umowach z konsumentami informacji na temat Numeru Identyfikacji Podatkowej, wbrew obowi ą zkowi wynikaj ą cemu z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 z pó ź n. zm.), co mo ż e by ć niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jako bezprzedmiotowe. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Katarzyn ę R. „DOOR – BUD”, ul. (...) 43 – 100 Tychy, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 1000 z ł (s ł ownie: jednego tysi ą ca z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obci ąż a si ę Katarzyn ę R. „DOOR – BUD”, ul. (...) 43 – 100 Tychy, kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 61 z ł (s ł ownie: sze ść dziesi ę ciu jeden z ł otych). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e Prezesem Urz ę du) przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. akt RKT-403- 20/07/AD) w sprawie dzia ł alno ś ci Katarzyny R. prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „DOOR – BUD” (zwanej dalej tak ż e przedsi ę biorca), w toku którego powzi ę to podejrzenie, ż e mo ż e ona stosowa ć praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów wskazane w sentencji tej decyzji. W zwi ą zku z powy ż szym, Postanowieniem nr 1 z dnia 10. 09. 2007r. (dowód: karta nr 1) wszcz ę to z urz ę du niniejsze post ę powanie. W poczet dowodów zaliczono korespondencj ę pomi ę dzy Urz ę dem, a przedsi ę biorc ą w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego (dowód: karty nr 6 – 7, 12 - 13), dokumenty rejestrowe (dowód: karty nr 10 – 11), wzór umowy (dowód: karta nr 14), przyk ł adowe umowy z konsumentami (dowód: karty nr 8 – 9) oraz o ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa (dowód: karta nr 15). Po wszcz ę ciu niniejszego post ę powania przedsi ę biorca z ł o ż y ł wyja ś nienia dotycz ą ce postawionych mu zarzutów (dowód: karty nr 16 – 17), przekaza ł aktualne za ś wiadczenie o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej (dowód: karta nr 21), nowy wzór umowy (dowód: 27) oraz przyk ł adowe umowy faktycznie zawarte z konsumentami (dowód: karty nr 28 – 32), jak i zeznanie o wysoko ś ci osi ą gni ę tego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 (dowód: karty nr 41 – 45). Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Katarzyna R. prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej Wójta Gminy w Mied ź nej pod numerem 2474/2006 (dowód: karty nr 10 i 21). W ramach tej dzia ł alno ś ci przedsi ę biorca zawiera z konsumentami umowy, których przedmiotem jest sprzeda ż i monta ż okien (dowód: karty nr 8 – 9, 28). Przedmiotowe umowy pierwotnie by ł y zawierane z wykorzystaniem wzorca umowy o nazwie „Zlecenie – umowa” (dowód: karty nr 14), który w pkt. 2 obejmowa ł nast ę puj ą ce postanowienie: „Przyjmuj ą cy 2 zamówienie zastrzega sobie mo ż liwo ść opó ź nienia realizacji wykonania us ł ugi ”, a w pkt. 6 obejmowa ł regulacj ę o brzmieniu: „ Wszystkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie ”. Identyczne klauzule funkcjonowa ł y w umowach faktycznie zawartych z konsumentami w oparciu o niniejszy wzorzec. Jednocze ś nie w przedstawionych Prezesowi Urz ę du umowach brak by ł o pe ł nych danych identyfikuj ą cych przedsi ę biorc ę , gdy ż nie wskazywano w nich Numeru Identyfikacji Podatkowej. W prawdzie na przedstawionym wzorze umowy przedsi ę biorca z ł o ż y ł swoj ą piecz ęć obejmuj ą c ą m. in. informacj ę o niniejszym numerze, to na umowach faktycznie zawartych piecz ęć taka nie widnieje. W pi ś mie z dnia 19. 09. 2007r. (dowód: karty nr 16 – 17) przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e nie mia ł ś wiadomo ś ci, i ż zakwestionowane przez Urz ą d regulacje s ą niezgodne z prawem. Doda ł on te ż , ż e postanowienia te nigdy nie znalaz ł y faktycznego zastosowania. Zmiana terminów by ł a dokonywana jedynie na ż yczenie klientów, a spory by ł y rozwi ą zywane polubownie. Odno ś nie trzeciego z zarzutów przedsi ę biorca wskaza ł , ż e dane na temat numeru NIP by ł y zawarte na orygina ł ach umów wr ę czanych konsumentom, gdy ż na dokumentach tych sk ł adano piecz ę cie firmy. Okoliczno ść t ą przedsi ę biorca udokumentowa ł w toku niniejszego post ę powania przesy ł aj ą c kopi ę egzemplarza umowy przeznaczonego dla konsumenta z dnia 31. 08. 2007r. (dowód: karta nr 28). W zwi ą zku z rozszerzeniem zakresu dzia ł alno ś ci w kwietniu 2008r. przedsi ę biorca zmieni ł miejsce prowadzenia dzia ł alno ś ci, a jego lokal znajduje si ę obecnie w Tychach (dowód: karta nr 21). W czasie trwania niniejszego post ę powania przedsi ę biorca przedstawi ł nowy wzór umowy o nazwie „Umowa zlecenie” (dowód: karta nr 27). Wzorzec w nowym brzmieniu nie zawiera zakwestionowanych regulacji. Przedsi ę biorca udokumentowa ł wprowadzenie niniejszego wzorca w ż ycie przesy ł aj ą c umowy faktycznie zawarte z konsumentami z jego wykorzystaniem (dowód: karty nr 29 – 32), z których najwcze ś niejsza pochodzi ł a z 15. 09. 2007r. Zarówno we wzorcu, jak i w umowach zawarto informacj ę na temat Numeru Identyfikacji Podatkowej przedsi ę biorcy. Wysoko ść przychodu osi ą gni ę tego przez przedsi ę biorc ę w 2007r. ustalono na podstawie z ł o ż onego przez niego zeznania o wysoko ś ci osi ą gni ę tego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 (dowód: karty nr 41 – 45). Z przedstawionego dokumentu wynika, ż e przedsi ę biorca osi ą gn ął w 2007r. z tytu ł u prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej przychód w wysoko ś ci [ tajemnica przedsi ę biorstwa ](pkt 1. a Za łą cznika nr 1). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Ad I Stosownie do art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Na mocy art. 24 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy za praktyk ę tego rodzaju uznaje si ę godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Bezprawno ść mo ż e polega ć na niezgodno ś ci z okre ś lonymi przepisami szczególnymi, a tak ż e mo ż e polega ć na stosowaniu postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej tak ż e rejestrem). 3 Aby mo ż na by ł o stwierdzi ć naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musz ą kumulatywnie zosta ć spe ł nione nast ę puj ą ce przes ł anki: - oceniane zachowanie musi by ć podejmowane przez podmiot b ę d ą cy przedsi ę biorc ą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - rozwa ż ana praktyka musi by ć bezprawna, - praktyka taka musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z czym dochodzi do naruszenia interesu publicznego. Status przedsi ę biorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej wynika, ż e przedsi ę biorc ą jest osoba fizyczna, która we w ł asnym imieniu wykonuje dzia ł alno ść gospodarcz ą . W rozwa ż anym przypadku podmiot b ę d ą cy stron ą post ę powania bez w ą tpienia posiada status przedsi ę biorcy, gdy ż jest to osoba fizyczna prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zachowania niniejszego podmiotu podlegaj ą zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawno ść dzia ł a ń Kolejn ą przes ł ank ą , jaka musi zosta ć spe ł niona, aby by ł o mo ż liwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawno ść rozwa ż anego zachowania. Jedno z dzia ł a ń zakazach na gruncie niniejszego przepisu stanowi pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim postanowieniami wzorców umów uznanymi za niedozwolone i wpisanymi do prowadzonego przez Prezesa Urz ę du rejestru. Doda ć nale ż y, ż e zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, je ż eli praktyki te wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, ż e dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ww. ustawy wystarczaj ą ce jest wi ę c wykazanie, ż e potencjalnie istnia ł o zagro ż enie naruszenia interesów konsumentów w skutek zastosowania okre ś lonego postanowienia w umowach z konsumentami w przypadku zaistnienia okre ś lonych okoliczno ś ci. W niniejszym przypadku przedsi ę biorca zawar ł kwestionowane regulacje zarówno w wykorzystywanych przez niego wzorcach umów, jak i w umowach z konsumentami. Pos ł ugiwanie si ę w obrocie konsumenckim klauzulami wpisanymi do rejestru jest zakazane prawem. Prezes Urz ę du mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż nie. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 02. 12. 2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskaza ł , ż e zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z pó źń . zm.) praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. S ą d Apelacyjny 4 wskaza ł te ż , ż e naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. Podobne twierdzenie S ą d Apelacyjny zawar ł we wcze ś niejszym wyroku, tj. w orzeczeniu z dnia 29. 09. 2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie przywo ł uj ą c stanowisko S ą du Najwy ż szego wyra ż one w uchwale z dnia 19. 12. 2003r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25), wskaza ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 Kpc, od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej tak ż e SOKiK) wyra ż onym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Trafno ść wy ż ej opisanego stanowiska potwierdzi ł równie ż S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13. 07. 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06). Pomimo, i ż powy ż ej przywo ł ane wyroki zapad ł y pod rz ą dami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to nale ż y uzna ć za aktualne tak ż e w obecnym stanie prawnym. Na gruncie obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozwa ż na kwestia zosta ł a uregulowania w analogiczny sposób, a zatem nie wyst ę puj ą ró ż nice, które nakazywa ł yby odej ś cie od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienn ą ocen ę prawn ą badanego zagadnienia. Przyj ę cie zasady formalnej jawno ś ci rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone oznacza, ż e od chwili wpisania do niego okre ś lonego postanowienia zakazane jest stosowanie to ż samych postanowie ń w obrocie konsumenckim i nikt nie mo ż e zas ł ania ć si ę nieznajomo ś ci ą dokonanych wpisów. Rejestr postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa Urz ę du. W praktyce jest on powszechnie dost ę pny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urz ę du. 1. W ramach niniejszego post ę powania postawiono przedsi ę biorcy zarzut stosowania w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „Przyjmuj ą cy zamówienie zastrzega sobie mo ż liwo ść opó ź nienia realizacji wykonania us ł ugi ”. Postanowienie to nale ż y uzna ć za to ż same z nast ę puj ą c ą klauzul ą wpisan ą do rejestru pod numerem 40, która zosta ł a uznana za niedozwolon ą na mocy wyroku SOKiK z dnia 31. 01. 2003r. (sygn. akt XVII Amc 31/02): „ Przyjmuj ą cy zamówienie zastrzega sobie mo ż liwo ść opó ź nienia realizacji wykonania us ł ugi ”. W obu przypadkach przedsi ę biorcy dzia ł aj ą cy w bran ż y budowlanej zastrzegli na swoj ą rzecz mo ż liwo ść opó ź nienia realizacji umów, których przedmiotem by ł o wykonanie us ł ug na rzecz konsumentów. W zwi ą zku z tym nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e zakres regulacji w obu rozwa ż anych postanowieniach jest zbie ż ny, a przedsi ę biorcy na ich mocy przyznali sobie identyczne uprawnienia. Na tej podstawie by ł o mo ż liwe stwierdzenie to ż samo ś ci regulacji kwestionowanej w ramach niniejszego post ę powania z ww. klauzul ą wpisan ą do rejestru. 5 W tym miejscu zwa ż y ć trzeba, ż e stosownie do art. 385 1 § 1 Kc postanowienia umowne, które nie zosta ł y indywidualnie uzgodnione z konsumentem, a kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, przy czym ra żą co naruszaj ą jego interesy, uwa ż a si ę za niedozwolone postanowienia umowne. Za nieuzgodnione indywidualnie uwa ż a si ę te postanowienia, na których tre ść konsument nie mia ł rzeczywistego wp ł ywu, co w szczególno ś ci odnosi si ę do postanowie ń przej ę tych ze wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z art. 385 3 pkt 19 Kc za niedozwolone uznaje si ę postanowienia, które uprawniaj ą kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany, bez wa ż nych przyczyn, istotnych cech ś wiadczenia. W rozwa ż anych klauzulach przewidziano na rzecz przedsi ę biorców uprawnienie do zmiany terminu wykonania umowy, a wi ę c do zmiany jednej z istotnych cech przedmiotu umowy. Pos ł uguj ą c si ę kwestionowan ą regulacj ą przedsi ę biorca godzi ł w interesy konsumentów, gdy ż pozostawali oni w niepewno ś ci, czy umowa zostanie zrealizowana w terminie zgodnie przez strony ustalonym, czy te ż przedsi ę biorca jednostronnie, bez podawania przyczyn opó ź nienia, termin ten zmieni. Skutkiem zastosowania rozwa ż anej regulacji jest te ż to, ż e przyjmuj ą c, i ż przedsi ę biorca jest uprawniony do zmiany terminu realizacji umowy, skorzystanie z tego uprawnienia nie stanowi o nieprawid ł owym wykonaniu umowy, co wy łą cza mo ż liwo ść dochodzenia ewentualnych roszcze ń z takiego tytu ł u. Bez znaczenia dla oceny prawnej badanej kwestii jest fakt, ż e jak wynika z twierdzenia przedsi ę biorcy, ww. regulacja nigdy nie pos ł u ż y ł a do zmiany terminu wykonania umowy wbrew woli konsumenta i bez stosowanych uzgodnie ń . Ju ż sam fakt zawarcia w umowie regulacji tej tre ś ci stanowi o naruszeniu art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. Drugi z zarzutów rozwa ż anych w ramach niniejszego post ę powania dotyczy praktyki przedsi ę biorcy polegaj ą cej na stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia wzorca umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, którego tre ść jest nast ę puj ą ca: „ Wszystkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie ”. Niniejsze postanowienie jest to ż same z nast ę puj ą cymi klauzulami wpisanymi do rejestru odpowiednio pod numerami 922 i 1007: - „ S ą dem w ł a ś ciwym do rozpatrywania wszystkich sporów wynik ł ych z umowy jest s ą d siedziby Frontonu ”, które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 17. 08. 2006r. (sygn. akt XVII AmC 100/05), - „ Spory wynikaj ą ce z wykonania tej umowy rozstrzyga ć b ę dzie S ą d w ł a ś ciwy dla siedziby spó ł ki ”, które zosta ł o uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 23. 11. 2006r. (sygn. akt XVII AmC 156/05). Klauzula s ą dowa oceniana w ramach przedmiotowego post ę powania jest to ż sama z wy ż ej przytoczonymi postanowieniami wpisanymi do rejestru, gdy ż we wszystkich przywo ł anych regulacjach przyj ę to analogiczne rozwi ą zania w kwestii oznaczenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej s ą du, przed którym maj ą by ć rozstrzygane ewentualne spory powsta ł e na tle umów z konsumentami. Na mocy cytowanych postanowie ń zastrze ż ono, ż e w ł a ś ciwy ma by ć s ą d wyznaczony wedle siedziby przedsi ę biorcy, z wy łą czeniem s ą dów okre ś lonych wed ł ug miejsca zamieszkania konsumenta albo miejsca wykonania umowy, je ś li mia ł oby by ć inne, ni ż miejsce zamieszkania. W tym miejscu nale ż y zwróci ć uwag ę , ż e w ł a ś ciwo ść miejscowa s ą du, który jest kompetentny do rozstrzygania sporów cywilnych, zosta ł a okre ś lona w przepisach Kodeksu 6 post ę powania cywilnego. Zasadniczo, zgodnie z art. 27 ust. 1 Kpc powództwo wytacza si ę przed s ą dem w ł a ś ciwym ze wzgl ę du na miejsce zamieszkania lub siedziby pozwanego. W rozwa ż anej sprawie, stosownie do tego przepisu, gdyby z powództwem wyst ę powa ł a przeciwko konsumentowi spó ł ka, musia ł aby to zrobi ć przed s ą dem oznaczonym wedle miejsca zamieszkania konsumenta. Stosownie do art. 34 Kpc w sprawach o ustalenie istnienia umowy, jej wykonanie, rozwi ą zanie lub uniewa ż nienie, jak te ż o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy mo ż na wytoczy ć przed s ą dem wyznaczonym wed ł ug miejsca wykonania umowy. W niniejszej sprawie miejsce spe ł nienia przez konsumentów ś wiadcze ń pieni ęż nych oznaczono wskazuj ą c odpowiedni rachunek bankowy, na jaki maj ą zosta ć wp ł acone stosowne op ł aty. Miejscem spe ł nienia ś wiadczenia przez przedsi ę biorc ę b ę dzie miejsce po ł o ż enia nieruchomo ś ci, której dotyczy umowa. Kwestionowan ą regulacj ę umown ą nale ż y uzna ć za klauzul ę abuzywn ą ze wzgl ę du na to, ż e ogranicza tak przedsi ę biorcy, jak i konsumentowi mo ż liwo ść wyboru s ą du, który zgodnie z przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego trzeba uzna ć za w ł a ś ciwy do rozstrzygni ę cia sporu powsta ł ego na tle wi ążą cej ich umowy. Postanowienia ograniczaj ą ce mo ż liwo ść wytaczania powództw na podstawie przepisów o w ł a ś ciwo ś ci ogólnej oraz przemiennej uznawane s ą za niezgodne z ww. art. 385 1 § 1 Kc. Klauzule takie naruszaj ą równie ż art. 385 3 pkt 23 Kc, który stanowi, ż e za niedozwolone uwa ż a si ę postanowienia umowne, które wy łą czaj ą jurysdykcj ę s ą dów polskich lub poddaj ą spraw ę pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a tak ż e narzucaj ą rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. W wyroku dotycz ą cym klauzuli wpisanej do rejestru pod numerem 922 SOKiK orzek ł , ż e stosowanie klauzuli prorogacyjnej, na mocy której dochodzi do ustalenia wy łą cznej w ł a ś ciwo ś ci s ą du na podstawie siedziby przedsi ę biorcy do rozpoznania ewentualnych sporów, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. S ą d uzna ł , ż e wy łą czenie w ł a ś ciwo ś ci ogólnej oraz przemiennej mo ż e stanowi ć dodatkow ą dolegliwo ść dla konsumenta, a tak ż e ogranicza ć przys ł uguj ą ce mu uprawnienia. Identyczna sytuacja zachodzi w rozwa ż anym przypadku. Naruszenie interesu publicznego i zbiorowych interesów konsumentów Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsi ę biorców i konsumentów podejmowana w ramach dzia ł a ń Prezesa Urz ę du jest prowadzona w interesie publicznym. Dzia ł ania oparte na przepisach niniejszej ustawy s ą zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowo ś ci, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzgl ę dny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urz ę du do rozstrzygni ę cia okre ś lonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane dzia ł ania godz ą w interesy ogólnospo ł eczne i dotykaj ą szerokiego kr ę gu uczestników rynku i poprzez to powoduj ą zaburzenia w jego prawid ł owym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki okre ś lonych dzia ł a ń maj ą charakter powszechny, dotykaj ą wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Poj ę cie zbiorowych interesów konsumentów zosta ł o szeroko omówione przez S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 10. 04. 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu S ą d Najwy ż szy poda ł , i ż gramatyczna wyk ł adnia tego poj ę cia prowadzi do wniosku, ż e chodzi o zachowanie przedsi ę biorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowi ą cych okre ś lony zbiór. Rezultaty tej wyk ł adni modyfikuje zastrze ż enie, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma 1 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 7 interesów indywidualnych. S ą d Najwy ż szy stan ął na stanowisku, ż e przy konstruowaniu poj ę cia „ zbiorowego interesu konsumentów ” nie mo ż na opiera ć si ę tylko i wy łą cznie na tym, czy oceniana praktyka przedsi ę biorcy skierowana jest do „ nieoznaczonego z góry kr ę gu podmiotów ”. Wystarczaj ą ce powinno by ć w jego ocenie ustalenie, ż e zachowanie przedsi ę biorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz wzgl ę dem cz ł onków danej grupy (okre ś lonego kr ę gu podmiotów), wyodr ę bnionych spo ś ród ogó ł u konsumentów, za pomoc ą wspólnego dla nich kryterium. S ą d Najwy ż szy orzek ł te ż , ż e „ praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy, w taki sposób, ż e potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy ”. W rozwa ż anym przypadku dosz ł o do naruszenia interesu publicznego. Oceniane zachowania przedsi ę biorcy dotycz ą szerokiego kr ę gu najs ł abszych uczestników rynku, jakimi s ą konsumenci. Dotycz ą one wszystkich tych osób, które zawar ł y z nim umowy sprzeda ż y i monta ż u okien oraz wszystkich jego potencjalnych klientów. Rozwa ż ane dzia ł ania godz ą wi ę c w zbiorowe interesy konsumentów. Stanowi ą one te ż zakazane prawem praktyki, gdy ż s ą podejmowane w sposób powtarzalny. Ju ż z samej istoty wzorców umów wynika to, ż e dzia ł ania przedsi ę biorcy wykorzystuj ą cego je jest ustalone, jednakowe, powtarzalne we wszystkich przypadkach. Zaniechanie W toku przedmiotowego post ę powania przedsi ę biorca dor ę czy ł Prezesowi Urz ę du nowy wzór umowy o nazwie „Umowa zlecenie” (dowód: karta nr 27). Wzorzec w nowym brzmieniu nie zawiera regulacji zakwestionowanych w pkt. I 1 i 2. Umowy z konsumentami z wykorzystaniem nowego wzorca by ł y zawierane od dnia 15. 09. 2007r., natomiast z uwagi na specyfik ę rozwa ż anych umów w obrocie nie pozostawa ł y umowy zawarte z wykorzystaniem wzorca w pierwotnym brzmieniu. W tych okoliczno ś ciach sprawy nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca doprowadzi ł do zaniechania stosowania ww. praktyk. Ad II Ostatni z zarzutów rozwa ż anych w ramach niniejszego post ę powania dotyczy stosowania praktyki polegaj ą cej na naruszaniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, do czego mog ł o doj ść w wyniku niezawierania w umowach z konsumentami informacji na temat Numeru Identyfikacji Podatkowej, wbrew obowi ą zkowi wynikaj ą cemu z art. 16 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Z pierwotnie zgromadzonych dokumentów wynika ł o, ż e w umowach z konsumentami brak by ł o stosowanych danych we wskazanym zakresie. W toku przedmiotowego post ę powania przedsi ę biorca udokumentowa ł jednak, ż e w egzemplarzach umów przeznaczonych dla konsumentów jego Numer Identyfikacji Podatkowej by ł podawany. Jednocze ś nie przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e wszystkie umowy wystawiane konsumentom by ł y podbite jego piecz ę ci ą obejmuj ą c ą niniejszy numer. Z uwagi na to zachowaniu przedsi ę biorcy nie mo ż na przypisa ć cechy bezprawno ś ci, ani te ż nie mo ż na stwierdzi ć , ż e godzi ł o ono w interesy konsumentów. 8 Na mocy art. 105 § 1 Kpa, gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny staje si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o jego umorzeniu. Przes ł anka umorzenia post ę powania mo ż e istnie ć jeszcze przed wszcz ę ciem post ę powania lub mo ż e ona powsta ć w czasie jego trwania. Bezprzedmiotowo ść post ę powania ma miejsce wtedy, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania sprawy w drodze post ę powania administracyjnego. W niniejszym przypadku okoliczno ść powoduj ą ca konieczno ść umorzenia przedmiotowego post ę powania, a wi ę c fakt, ż e przedsi ę biorca wype ł nia ci ążą cy na nim z mocy art. 16 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej obowi ą zek informacyjny, istnia ł a ju ż w chwili jego wszcz ę cia, jednak ż e dopiero w toku podj ę tych czynno ś ci Prezes Urz ę du gromadz ą c niezb ę dne dokumenty powzi ął wiadomo ść o jej istnieniu. Przywo ł ane okoliczno ś ci uzasadniaj ą umorzenie niniejszego post ę powania. W wyroku z dnia 28. 06. 1995r. (sygnatura akt XVII Amr 24/95) S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Antymonopolowy orzek ł , ż e uzasadnienie decyzji o umorzeniu post ę powania wydawanej na podstawie art. 105 § 1 Kpa nie mo ż e zawiera ć tre ś ci dotycz ą cych rozstrzygni ę cia sprawy co do jej istoty, czy te ż w inny sposób wyra ż a ć stanowiska organu antymonopolowego w zakresie zasadno ś ci zarzutów sformu ł owanych we wszcz ę ciu post ę powania. Z uwagi na powy ż sze brak jest podstaw do rozwa ż enia w przedmiotowej decyzji dalszych kwestii zwi ą zanych z t ą spraw ą . Ad III Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e skorzysta ć z uprawnienia do na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, w tym kar okre ś lonych w art. 106 tej ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W pkt. I 1 – 2 niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów opisanych szczegó ł owo powy ż ej. Praktyki te polegaj ą na stosowaniu w umowach z konsumentami niedozwolonych postanowie ń umownych. Konsekwencj ą stosowania powy ż szych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Okoliczno ść , ż e sporne postanowienia zamieszczono we wzorcu umowy spowodowa ł a, ż e by ł y one konsumentom narzucane. Fakt, ż e kwestionowane regulacje wynikaj ą ze wzorców umownych ś wiadczy równie ż o ustalonym charakterze podejmowanych praktyk. Powy ż sze okoliczno ś ci uzasadniaj ą na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę kary, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Przedsi ę biorca, jako profesjonalista powinien wiedzie ć , ż e okre ś laj ą c warunki umowne nie mo ż e stosowa ć klauzul uznanych przez SOKiK za abuzywne. Nie bez znaczenia jest te ż charakter umów, w których zawarto kwestionowane w toku niniejszego post ę powania regulacje. S ą to umowy o sporej warto ś ci, których zawarcie w istotny sposób wp ł ywa na sytuacj ę ekonomiczn ą konsumentów. 9 Przy ustalaniu kary wzi ę to pod uwag ę okoliczno ść , ż e przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę w trakcie prowadzonej od 2006r. dzia ł alno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów po raz pierwszy. Uwzgl ę dniono równie ż fakt, ż e przedsi ę biorca aktywnie wspó ł pracowa ł z Urz ę dem Ochrony Konkurencji i Konsumentów w toku niniejszego post ę powania. Istotne jest tak ż e to, ż e przedsi ę biorca dokona ł opisanych powy ż ej zmian, które doprowadzi ł y do zaniechania stosowania zarzucanych mu praktyk. Okoliczno ś ci te nale ż y poczyta ć , jako ł agodz ą ce. Decyduj ą c o na ł o ż eniu kary i jej wysoko ś ci wzi ę to pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci, jak i mo ż liwo ś ci finansowe przedsi ę biorcy. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony nale ż y te ż podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Niniejsza kara powinna stanowi ć przestrog ę dla przedsi ę biorcy na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2007r. wyniós ł [ tajemnica przedsi ę biorstwa ] (pkt 1. a Za łą cznika Nr 1), w zwi ą zku z czym maksymalna kara, jaka mog ł aby w niniejszym przypadku zosta ć wymierzona, to [ tajemnica przedsi ę biorstwa ] (pkt 1. b Za łą cznika Nr 1). W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci wysoko ść kary ustalono na poziomie 1000 z ł (s ł ownie: jednego tysi ą ca z ł otych), co stanowi [ tajemnica przedsi ę biorstwa ] (pkt 2. a Za łą cznika Nr 1) osi ą gni ę tego przez przedsi ę biorc ę w 2007r. przychodu oraz [ tajemnica przedsi ę biorstwa ] (pkt 2. b Za łą cznika Nr 1) maksymalnego wymiaru kary. Prezes Urz ę du, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie III sentencji tej decyzji. Ad IV Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 77 ust. 1 tej ustawy, je ż eli w wyniku post ę powania Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie jej przepisów, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Niniejsze post ę powanie w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du, a w jego wyniku Prezes Urz ę du w punktach I 1-2 decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa Urz ę du z przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć stron ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 61 z ł (s ł ownie: sze ść dziesi ę ciu jeden z ł otych). Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. 10 Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 Kpc, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn 11