RKR-24/2008

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE Pl. Szczepański 5 31-011 Kraków Tel./fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98 E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-16/08/WJ-7/08 Kraków, dnia 4 września 2008 r. DECYZJA Nr RKR - 24/2008 Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosowanie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939 ) , po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez przedsiębiorcę: Katarzynę Slosarczyk, wykonującą działalność pod nazwą Przedszkole Niepubliczne "Kubuś Puchaty" w Zakopanem przy ul. Szymony 9a, polegającą na stosowaniu: - w § 4 umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Grunwaldzkiej 15 postanowienia w brzmieniu: „Czesne jest płatne miesięcznie do 10 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat). W przypadku powstania opóźnienia w płatności czesnego Usługobiorca zapłaci karę umowną w wysokości 3 zł za kaŜdy dzień zwłoki po 10-tym dniu danego miesiąca płatności” oraz - w § 4 umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Szymony 9a postanowienia w brzmieniu: „Czesne jest płatne miesięcznie do 5 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat). W przypadku powstania opóźnienia w płatności czesnego Usługobiorca zapłaci karę umowną w wysokości 5 zł za kaŜdy dzień zwłoki po 5-tym dniu danego miesiąca płatności” , które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone; i jednocześnie stwierdza się zaniechanie stosowania tej praktyki z dniem 30 lipca 2008 r. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej „Prezesem Urzędu”) - w ramach zaplanowanego badania wzorców umów, stosowanych 2 przez przedsiębiorców prowadzących działalność polegającą na świadczeniu usług przedszkolnych - wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy warunki świadczenia usług, stosowane w obrocie z konsumentami przez Katarzynę Slosarczyk, prowadzącą Przedszkole Niepubliczne "Kubuś Puchaty" z siedzibą w Zakopanem nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów, tj. czy są zgodne z przepisami ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi wzorców umów. W trakcie przedmiotowego postępowania wyjaśniającego uzyskano następujące wzorce umów, stosowane przez Katarzynę Slosarczyk, prowadzącą Przedszkole Niepubliczne "Kubuś Puchaty" z siedzibą w Zakopanem (zwaną dalej „Przedsiębiorcom”), w obrocie z konsumentami: - umowę o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Grunwaldzkiej 15, - umowę o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Szymony 9a, - kartę zgłoszenia dziecka do przedszkolu „Kubuś Puchaty”, - kartę zgłoszenia dziecka do przedszkolu „Kubuś Puchaty” – „Tygrysek”. Przeprowadzona analiza przedłoŜonych dokumentów wykazała, Ŝe obie umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty mogą zawierać postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Mając powyŜsze na uwadze, Prezes Urzędu wszczął - postanowieniem Nr 159/2008 z dnia 14 kwietnia 2008 r. - postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Katarzynę Slosarczyk, prowadzącą Przedszkole Niepubliczne "Kubuś Puchaty" z siedzibą w Zakopanem przy ul. Szymony 9a, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu we wzorcach umów o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” postanowień umownych, wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c . do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: 1) „Czesne jest płatne miesięcznie do 10 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat). W przypadku powstania opóźnienia w płatności czesnego Usługobiorca zapłaci karę umowną w wysokości 3 zł za kaŜdy dzień zwłoki po 10-tym dniu danego miesiąca płatności” (§ 4 wzorca umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” ul. Grunwaldzka 15) - wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 644, 791, 1016, 1247, 2) „Czesne jest płatne miesięcznie do 5 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat). W przypadku powstania opóźnienia w płatności czesnego Usługobiorca zapłaci karę umowną w wysokości 5 zł za kaŜdy dzień zwłoki po 5-tym dniu danego miesiąca płatności” (§ 4 wzorca umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” ul. Szymony 9a) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 644, 791, 1016, 1247 - co moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust 1 i ust. 2 pkt 1 powołanej na wstępie ustawy. 3 W odpowiedzi na postawiony zarzut - pismem z dnia 6 maja 2008 r. (bez daty, termin wpływu do Delegatury Urzędu w Krakowie) - Przedsiębiorca oświadczył, Ŝe błędy i uchybienia w umowach, zawieranych pomiędzy Przedszkolem Niepublicznym „Kubuś Puchaty” a rodzicami korzystającymi z jego usług wynikały z niewiedzy Przedsiębiorcy, a nie ze złej woli. Jak wyjaśniał Przedsiębiorca, uchybienia te były podyktowane problemami z egzekwowaniem naleŜności za pobyt dzieci w przedszkolu i świadczone w związku z nim usługi. Jednocześnie przedsiębiorca zastrzegł, Ŝe natychmiast po otrzymaniu od Prezesa Urzędu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wycofał z umów bezprawne zapisy, informując o tym fakcie rodziców korzystających z jego usług. Ponadto Przedsiębiorca przedstawił nowe wzorce umów, w których zmieniono treść kwestionowanych postanowień. I tak, zapis § 4 wzorca umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Grunwaldzkiej 15, w brzmieniu: „Czesne jest płatne miesięcznie do 10 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat). W przypadku powstania opóźnienia w płatności czesnego Usługobiorca zapłaci karę umowną w wysokości 3 zł za kaŜdy dzień zwłoki po 10-tym dniu danego miesiąca płatności” , zastąpiono postanowieniem o treści: „Czesne jest płatne miesięcznie do 10 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat)” . Natomiast w miejsce postanowienia § 4 wzorca umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Szymony 9a, o treści: „Czesne jest płatne miesięcznie do 5 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat). W przypadku powstania opóźnienia w płatności czesnego Usługobiorca zapłaci karę umowną w wysokości 5 zł za kaŜdy dzień zwłoki po 5-tym dniu danego miesiąca płatności” , wprowadzono zapis w brzmieniu: „Czesne jest płatne miesięcznie do 5 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat)” . O dokonanych w opisanym powyŜej zakresie zmianach zostali powiadomieni wszyscy rodzice korzystający z usług Przedsiębiorcy, którym przedstawił on do podpisania stosowny aneks do umowy, uwzględniający wszystkie zastrzeŜenia i uwagi Prezesa Urzędu. NiezaleŜnie od powyŜszego, Prezes Urzędu wezwał Przedsiębiorcę do przedłoŜenia dowodów na okoliczność, Ŝe zmiany w jego wzorcach umów - do dokonania których zobowiązał się w ww. piśmie z dnia 6 maja 2008 r. - zostały faktycznie wprowadzone w Ŝycie, przed dniem zakończenia postępowania. W odpowiedzi z dnia 30 lipca 2008 r. (bez daty, termin wpływu do Delegatury Urzędu w Krakowie), Przedsiębiorca przedstawił oryginały 3 przykładowych aneksów do umów o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty”, zawartych z jego klientami z datami wstecznymi - 3 września 2007 r. (dwie umowy) oraz 6 września 2007 r. (jedna umowa) – tj. datami w jakich zawarte zostały z nimi umowy pierwotne. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorca - Katarzyna Slosarczyk wpisana jest do ewidencji szkół i placówek niepublicznych, prowadzonej aktualnie przez Burmistrza Miasta Zakopane, pod numerem 168/98, jako wykonująca działalność pod nazwą Przedszkole Niepubliczne „Kubuś Puchaty” z siedzibą w Zakopanem przy ul. Szymony 9a. Zasady działania tej placówki zostały zawarte w statucie Przedszkola Niepublicznego "Kubuś Puchaty" w Zakopanem. Przedsiębiorca zawiera z konsumentami umowy o świadczenie usług w oparciu o wzorce: umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Grunwaldzka 15 oraz umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Szymony 9a, regulujące wzajemne prawa i obowiązki Przedsiębiorcy oraz konsumentów - rodziców korzystających z jego usług. 4 Analiza wskazanych wyŜej dokumentów pozwoliła na postawienie Przedsiębiorcy zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez zamieszczenie w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umów postanowień, o następującej treści: - „Czesne jest płatne miesięcznie do 10 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat). W przypadku powstania opóźnienia w płatności czesnego Usługobiorca zapłaci karę umowną w wysokości 3 zł za kaŜdy dzień zwłoki po 10-tym dniu danego miesiąca płatności” (tak: § 4 wzorca umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” ul. Grunwaldzka 15) oraz - „Czesne jest płatne miesięcznie do 5 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat). W przypadku powstania opóźnienia w płatności czesnego Usługobiorca zapłaci karę umowną w wysokości 5 zł za kaŜdy dzień zwłoki po 5-tym dniu danego miesiąca płatności” (tak: § 4 wzorca umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” ul. Szymony 9a). W tym miejscu naleŜy zauwaŜyć, iŜ do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zostały wpisane - na podstawie art. 479 45 k.p.c . – postanowienia, o następującej treści: Poz. 644: „Zwłoka w opłatach czesnego spowoduje naliczanie odsetek umownych w wysokości 2,00 zł za kaŜdy dzień zwłoki” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 5 października 2005 r., sygn. akt: XVII Amc 20/05). Poz. 791: „W przypadku opóźnienia w regulowaniu naleŜności za kurs szkoła kaŜdorazowo naliczy słuchaczowi karę umowną w wysokości 0,50 zł za kaŜdy dzień zwłoki” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 13 kwietnia 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 38/05). Poz. 1016: „W przypadku nie wywiązania się słuchacza z warunków określonych w § 4 pkt 1 dot. terminu płatności Szkoła moŜe obciąŜyć słuchacza opłatą w wysokości 1 PLN za kaŜdy dzień zwłoki do momentu dokonania zaległej wpłaty” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 21 listopada 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 135/05). Wzorce umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty”, zawierające kwestionowane powyŜej postanowienia umowne, były stosowane przez Przedsiębiorcę w momencie wszczęcia postępowania wyjaśniającego, a następnie - będącego jego efektem - postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W ślad za pismem z dnia 6 maja 2008 r. Przedsiębiorca przedstawił zmienione i poprawione wzorce ww. umów, w którym ich zapisy § 4 otrzymały brzmienie: - „Czesne jest płatne miesięcznie do 10 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat)” (tak: § 4 wzorca umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” ul. Grunwaldzka 15) oraz - „Czesne jest płatne miesięcznie do 5 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat)” (tak: § 4 wzorca umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” ul. Szymony 9a). Nowe, zmodyfikowane postanowienia ww. wzorców umów nie są juŜ - w ocenie Prezesa Urzędu – bezprawne i nie naruszają interesów konsumentów. 5 W dniu 30 lipca 2008 r. Przedsiębiorca doręczył dowody na okoliczność, Ŝe przedmiotowe zmiany w jego wzorcach umów zostały faktycznie wprowadzone w Ŝycie (do obrotu konsumenckiego), jeszcze przed dniem zakończenia postępowania. Jako załącznik do tego pisma Przedsiębiorca przedstawił bowiem oryginały 3 przykładowych aneksów do umów o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty”, podpisanych z jego klientami z datami wstecznymi - 3 września 2007 r. (dwie umowy) oraz 6 września 2007 r. (jedna umowa) – tj. datami w jakich zawarte zostały z nimi umowy pierwotne. Zawierają one nowe, zmodyfikowane i poprawione postanowienia § 4, które są zgodne z obowiązującym stanem prawnym oraz nie naruszają interesów konsumentów. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje: Na wstępie naleŜy stwierdzić, iŜ treść art. 1 ust. 1 powoływanej wyŜej ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm. – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” ) wyraźnie wskazuje, Ŝe jej przepisy mają zastosowanie wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Zatem warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorcy naruszają przepisy ustawy o ochronie (…) i jednocześnie stanowią zagroŜenie dla interesu publicznego bądź teŜ naruszają ten interes. Niniejsze postępowanie dotyczy stosowanych przez Przedsiębiorcę wzorców umownych o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym. Wzorce te są stosowane przy zawieraniu umów z rodzicami/opiekunami prawnymi dziecka przyjmowanego do przedszkola, prowadzonego przez Przedsiębiorcę. Dotyczy on zatem obecnych i wszystkich potencjalnych kontrahentów Przedsiębiorcy, co oznacza, iŜ moŜe mieć zastosowanie do nieokreślonego z góry kręgu adresatów. Stwierdzić zatem naleŜy, Ŝe postępowanie poprzedzające wydanie niniejszej decyzji oraz zawarte w niej rozstrzygnięcie mają na celu ochronę interesu publicznego. Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) , przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów nakazuje rozumieć godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga zatem spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Powołany wyŜej przepis ustawy o ochronie (…) zawiera w punktach 1 - 3 przykładowe wyliczenie praktyk, zakazanych przez ustawodawcę. Katalog ten precyzuje, Ŝe praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów są w szczególności: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego , nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji oraz naruszenia szeroko ujmowanych praw konsumenta do informacji. A zatem kolejne punkty art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) dookreślają klauzulę generalną wyraŜoną na początku tego przepisu, poprzez egzemplifikację najczęściej występujących rodzajów praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Z kolei miarodajny dla potrzeb oceny niniejszej sprawy przepis art. 24 ust. 2 pkt 1 tej ustawy wprost uznaje za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów stosowanie postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone. 6 ZwaŜyć naleŜy równieŜ w tym miejscu, iŜ w uchwale 7 sędziów Sądu NajwyŜszego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt.: III SZP 3/2006) Sąd NajwyŜszy podkreślił, Ŝe praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje równieŜ przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych, polegających na przestawieniu szyku wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeŜeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, Ŝe jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliŜonej treści do klauzuli wpisanej juŜ do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecieŜ tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Jak juŜ zasygnalizowano powyŜej, aby moŜliwe było stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj.: - działania przedsiębiorcy muszą nosić znamiona bezprawności, - działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Przesłanka bezprawności Pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. NaleŜy zatem przyjąć, zgodnie z literalnym jego brzmieniem, Ŝe „działanie bezprawne” to takie zachowanie, które jest sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współŜycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. nie zaleŜy od wystąpienia szkoda, ani zamiaru po stronie przedsiębiorcy dopuszczającego się działań bezprawnych. Zakwestionowane w niniejszej sprawie działania Przedsiębiorcy polegają na posługiwaniu się w stosunkach z konsumentami – rodzicami/opiekunami prawnymi dziecka – zapisami wzorców umów, których treść jest toŜsama z treścią postanowień, uznanych przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i które zostały wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Zgodnie z art. 479 42 k.p.c. , Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów - w razie uwzględnienia powództwa o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone - w sentencji wyroku przytacza treść postanowień wzorca uznanych za niedozwolone i zakazuje ich stosowania. Z kolei z brzmienia art. 479 43 k.p.c. wynika, Ŝe wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Kwestia rozszerzonej prawomocności wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, na podstawie którego dokonywany jest wpis postanowienia do rejestru postanowień umownych uznanych za niedozwolone, rozstrzygnięta została w przywołanej powyŜej uchwale Sądu NajwyŜszego z dnia 13 lipca 2006 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd NajwyŜszy wskazał, Ŝe orzeczenie sądu w danej sprawie ma skutek równieŜ wobec osób trzecich, tzn. zakaz stosowania klauzuli wpisanej do ww. rejestru odnosi się do wszystkich przedsiębiorców, a nie tylko tych, których dotyczy wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Przy czym, co naleŜy jeszcze raz przypomnieć - jak podniósł Sąd NajwyŜszy - zakazane jest wykorzystywanie nie tylko klauzuli w identycznym brzmieniu, ale takŜe klauzuli o zbliŜonej treści, która wywołuje takie same skutki, jak klauzula juŜ wpisana. 7 W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, Ŝe osoba prowadząca Przedszkole Niepubliczne ”Kubuś Puchaty” jest przedsiębiorcą - w zakresie w jakim świadczy odpłatne usługi przedszkolne. Bezsprzeczne jest równieŜ – co zostało wykazane w opisie stanu faktycznego niniejszej decyzji - Ŝe Przedsiębiorca ten stosuje w obrocie z konsumentami dwa wzorce umów, które zawierają następujące postanowienia: - „Czesne jest płatne miesięcznie do 10 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat). W przypadku powstania opóźnienia w płatności czesnego Usługobiorca zapłaci karę umowną w wysokości 3 zł za kaŜdy dzień zwłoki po 10-tym dniu danego miesiąca płatności” (tak: § 4 wzorca umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” ul. Grunwaldzka 15) oraz - „Czesne jest płatne miesięcznie do 5 dnia kaŜdego miesiąca do kasy przedszkola (sekretariat). W przypadku powstania opóźnienia w płatności czesnego Usługobiorca zapłaci karę umowną w wysokości 5 zł za kaŜdy dzień zwłoki po 5-tym dniu danego miesiąca płatności” (tak: § 4 wzorca umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” ul. Szymony 9a). A zatem, w celu udowodnienia bezprawności działań Przedsiębiorcy naleŜy wykazać, Ŝe ww. postanowienia są toŜsame z zapisami umieszczonymi w rejestrze postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone. Jak jednoznacznie wynika z treści cytowanych wyŜej postanowień § 4 obu wzorców umów o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty”, nakładają one na konsumenta obowiązek zapłaty kary umownej w wysokości odpowiednio 3 zł i 5 zł za kaŜdy dzień zwłoki w płatności. W ocenie Prezesa Urzędu, pomimo bezpośredniego wskazania w ww. wzorcach umów, Ŝe kwoty te są „karą umowną” za zwłokę konsumenta, nie moŜna przypisać im takiego charakteru. Przepis art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego , będący podstawą do zastosowania kary umownej, przewiduje bowiem jej zastrzeŜenie na wypadek niewykonania lub nienaleŜytego wykonania zobowiązania niepienięŜnego. ZastrzeŜona w ww. postanowieniach „kara umowna” – w opinii Prezesa Urzędu - stanowi w istocie odsetki za zwłokę konsumenta w wykonaniu zobowiązania pienięŜnego. Zdaniem Prezesa Urzędu, ryczałtowe określenie odsetek umownych - odpowiednio na poziomie 3 zł i 5 zł za kaŜdy dzień zwłoki - jest oderwane od konkretnej kwoty zadłuŜenia konsumenta. Wywołuje ono zastrzeŜenia zwłaszcza w przypadku zwłoki w zapłacie czesnego, które ma charakter świadczenia okresowego. Konsument moŜe zatem pozostawać w zwłoce z zapłatą za jeden okres płatności czesnego, a - zgodnie z kwestionowanym zapisem - obciąŜony zostanie ryczałtowo określoną kwotą odsetek, w wysokości odpowiednio 3 zł i 5 zł dziennie. Tak obliczone odsetki umowne będą ponadto znacznie wyŜsze od obowiązującej stawki odsetek ustawowych, w tym równieŜ odsetek maksymalnych - przewidzianych w przepisach Kodeksu cywilnego . Tak bowiem – stosownie do treści art. 359 § 2 1 k.c. „maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie moŜe w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne)” . Obecnie wskaźnik ten wynosi 7,50 %, w 2007 r. kształtował się na poziomie od 5,75 proc. do 6,7 proc. 1 Tym samym maksymalne odsetki ustawowe nie mogą aktualnie przekraczać poziomu 30 % (4 x 7,50 %) w skali roku. NaleŜy ponadto zaznaczyć, Ŝe zgodnie z art. 359 § 2 2 k.c. , „jeŜeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, naleŜą się odsetki maksymalne” . Natomiast w myśl przepisów 1 Por. na: http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/Dzienne/Stopy.htm . 8 art. 359 § 2 3 k.c. – „postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych (…). W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy” . W ocenie Prezesa Urzędu, przywołane postanowienia są przede wszystkim toŜsame z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi w pozycjach: 644, 791 i 1016 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów - wyrokiem z dnia 5 października 2005 r. (sygn. akt: XVII Amc 20/05) - uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Zwłoka w opłatach czesnego spowoduje naliczanie odsetek umownych w wysokości 2,00 zł za kaŜdy dzień zwłoki” (wpisane pod pozycją 644 rejestru). Następnie - wyrokiem z dnia 21 listopada 2006 r. (sygn. akt: XVII Amc 135/05) - Sąd ten uznał za abuzywne odsetki umowne w jeszcze niŜszej wysokości. Jako niedozwolone postanowienie umowne potraktował bowiem klauzulę, o następującej treści: „W przypadku nie wywiązania się słuchacza z warunków określonych w § 4 pkt 1 dot. terminu płatności Szkoła moŜe obciąŜyć słuchacza opłatą w wysokości 1 PLN za kaŜdy dzień zwłoki do momentu dokonania zaległej wpłaty (które zostało wpisane pod pozycją 1016 rejestru). Podobne do wyŜej wymienionych postanowienie – lecz przewidujące jeszcze niŜsze od nich odsetki umowne - uznano za niedozwolone wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2006 r. (sygn. akt: XVII Amc 38/05). W wyniku wydania tego wyroku, pod pozycja 791 rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone wpisano postanowienie, o następującej treści: „W przypadku opóźnienia w regulowaniu naleŜności za kurs szkoła kaŜdorazowo naliczy słuchaczowi karę umowną w wysokości 0,50 zł za kaŜdy dzień zwłoki” . Natomiast w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku podkreślono, Ŝe - zgodnie z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego - niedozwolone są postanowienia umowne, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, raŜąco naruszając jego interesy. Taki charakter mają zdaniem Sądu postanowienia ustalające odsetki w wysokości 0,50 zł za kaŜdy dzień zwłoki, które są raŜąco wygórowane. W ocenie Prezesa Urzędu przedstawione tu stanowisko jest uzasadnione takŜe w odniesieniu do kwestionowanych postanowień, skoro obciąŜają konsumenta odsetkami w wysokości - odpowiednio - 3 zł i 5 zł za kaŜdy dzień zwłoki, a więc ustalonymi na poziomie znacznie wyŜszym, niŜ wskazane we wszystkich trzech przywołanych wyŜej klauzulach, wpisanych do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone. Mając powyŜsze na uwadze Prezes Urzędu uznał, Ŝe kwestionowane postanowienia § 4 wzorców umów o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” - pomimo, Ŝe nie są literalnie identyczne z zapisami przytoczonych postanowień wpisanych do rejestru klauzul abuzywnych, wywierają jednak takie same jak one skutki dla konsumenta. Postanowienia stosowane przez Przedsiębiorcę oraz zapisy uznane przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne są toŜsame w swojej treści i skutkach prawnych, bowiem przyznają Przedsiębiorcy prawo do pobierania raŜąco wygórowanych odsetek - w przypadku zwłoki w płatności naleŜnych opłat za usługi Przedsiębiorcy. Wszystkie porównywane postanowienia czynią to w identyczny sposób, ustalając odsetki umowne na określonym poziomie kwotowym – od 0,50 zł poczynając, poprzez 1 zł i 2 zł (jak to ma miejsce w cytowanych pozycjach rejestru), aŜ po 3 zł i 5 zł (w przypadku kwestionowanych postanowień wzorców) - za kaŜdy dzień zwłoki (opóźnienia w płatności naleŜności). NaleŜy przy tym dodać i podkreślić, iŜ przytoczone wyŜej postanowienia, będące przedmiotem oceny Sądu Ochrony Konkurencji 9 i Konsumentów, dotyczyły równieŜ usług o charakterze edukacyjnym – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Uwzględniając wszystkie powyŜsze okoliczności, ustalenia i wnioski naleŜy uznać, iŜ kwestionowane w niniejszym postępowaniu przez Prezesa Urzędu postanowienia § 4 wzorców umów o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty”, stosowane przez Przedsiębiorcę, są toŜsame z porównywanymi klauzulami uznanymi za niedozwolone. Tym samym wykazano, iŜ spełniona została przesłanka bezprawności działania przedsiębiorcy, polegająca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie (…) nie definiuje pojęcia „zbiorowego interesu konsumentów”, stwierdzając jedynie w art. 24 ust. 3, iŜ nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle przepisu art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (…) - który został powołany na wstępie uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - naleŜy przyjąć, Ŝe ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć kaŜdego potencjalnego konsumenta, który zdecyduje się zostać kontrahentem przedsiębiorcy. W orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów utrwalił się pogląd, iŜ naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy skutkami działań sprzecznych z przepisami prawa antymonopolowego dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy działania te wywołują na rynku inne niekorzystne zjawiska (por.: wyrok Sądu Antymonopolowego – obecnie SOKiK - z dnia 24 stycznia 1991 r., sygn. akt: XV Amr 8/90 oraz wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt: Ama 108/00). Stanowisko to potwierdzone zostało równieŜ w orzecznictwie Sądu NajwyŜszego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdził, Ŝe „nie jest zasadne uznawanie, Ŝe postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej moŜna wszczynać tylko wtedy, gdy zagroŜone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to moŜliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni takŜe funkcję prewencyjną, słuŜy bowiem ochronie takŜe nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . Stosowane przez Przedsiębiorcę wzorce: umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Grunwaldzkiej 15 oraz umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Szymony 9a, wykorzystywane są przy nawiązywaniu stosunków prawnych z rodzicami/opiekunami prawnymi dziecka. Stroną takich umów są zarówno rodzice/opiekunowie dzieci aktualnie uczęszczających do przedszkola, prowadzonego przez Przedsiębiorcę, jak równieŜ wszyscy przyszli, potencjalni jego klienci. Zatem krąg adresatów takiego wzorca nie jest z góry określony. Biorąc pod uwagę, Ŝe rodzic/opiekun prawny dziecka przyjmowanego do przedszkola Przedsiębiorcy nie ma wpływu na zapisy zawieranej z nim umowy, gdyŜ nie jest ona z nim indywidualnie negocjowana, uznać naleŜy, Ŝe wszelkie zawarte w niej bezprawne zapisy godzą w jego interesy prawne lub ekonomiczne. Mając powyŜsze na uwadze naleŜy przyjąć, Ŝe obie przesłanki niezbędne dla stwierdzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostały w niniejszej sprawie spełnione. 10 Uwzględniając zatem opisane i przeanalizowane powyŜej warunki faktyczne i prawne, Prezes Urzędu uznał, Ŝe działania Przedsiębiorcy zakwalifikować naleŜy jako praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określone w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . Stosowanie do treści art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) , nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania - o której mowa w art. 26 ustawy - jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania tej praktyki. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Z wyjaśnień i dokumentów przedstawionych przez Przedsiębiorcę w toku przeprowadzonego postępowania wynika, iŜ najpóźniej z dniem 30 lipca 2008 r. jego działania przestały stanowić praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Organowi antymonopolowemu przedłoŜone zostały bowiem nowe wzorce: umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Grunwaldzkiej 15 oraz umowy o świadczenie usług w przedszkolu niepublicznym „Kubuś Puchaty” przy ul. Szymony 9a, nie zawierające zapisów budzących wątpliwość oraz aneksy do tych umów ze zmodyfikowanymi zapisami § 4 ww. umów. Doręczone zostały ponadto przez Przedsiębiorcę oryginały 3 przykładowych aneksów do przedmiotowych umów, podpisane z jego klientami z datami wstecznymi - w jakich zawarte zostały z nimi umowy pierwotne. Jednoczenie Przedsiębiorca poinformował, Ŝe o dokonanych w tym zakresie zmianach zostali powiadomieni wszyscy rodzice/ opiekunowie prawni dzieci korzystający z jego usług. Przedsiębiorca przedstawił im bowiem do podpisania aneksy do umów, o których tu mowa, uwzględniające wszystkie zastrzeŜenia i uwagi Prezesa Urzędu. Procedura aneksowania wszystkich umów - zawartych z rodzicami/opiekunami dzieci w oparciu o nowe, zmienione wzorce - zakończona została najpóźniej w dnia 30 lipca 2008 r., kiedy Przedsiębiorca poinformował Prezesa Urzędu o tym fakcie, jak równieŜ o wszystkich pozostałych podjętych w tym zakresie działaniach. Mając na uwadze wszystkie powyŜsze okoliczności, ustalenia i wnioski, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie. Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Krakowie Leszek Piekarz Otrzymują: 1. Pani Katarzyna Slosarczyk, prowadząca Przedszkole Niepubliczne "Kubuś Puchaty", ul. Szymony 9a, 34 - 500 Zakopane, 2. a/a Delegatury w Krakowie.