RKT-36/2009

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 17 grudnia 2009r. RKT – 61 – 63/08/AD DECYZJA Nr RKT - 36 /2009 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Tomaszowi Ś., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą PHU „TOMAR” w Z., I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszające zbiorowe interesy konsumentów praktyki stosowane przez Tomasza Ś. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą PHU „TOMAR” w Z., polegające na stosowaniu postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), których treść jest następująca: 1. „ Dostawca zobowiązuje się do usuwania ewentualnych awarii w terminie 72 godzin od czasu wystąpienia awarii, w przypadku niewywiązania się Dostawcy z tego terminu Odbiorcy przysługuje prawo do odliczenia kwoty równej 1/30 wartości abonamentu miesięcznego za każde kolejne 24 godziny braku możliwości korzystania z sieci INTERNET. Za datę i godzinę wystąpienia awarii przyjmuje się zgłoszenie o tym fakcie przez Odbiorcę Dostawcy. (...) ”, 2. „ Dostawca nie odpowiada za szkody wynikłe z braku dostępu do sieci ”, 3. „ W przypadku zablokowania usługi z powodu wskazanego w pkt 3 niniejszego paragrafu Odbiorca nie jest zwolniony z uiszczania opłaty abonamentowej za następne okresy rozliczeniowe ”, 4. „ Cennik, o którym mowa w niniejszej umowie jest dostępny u Dostawcy, okresowo weryfikowany przez Dostawcę. Zmiana Cennika nie stanowi zmiany umowy ”, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie ich stosowania; II. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszające zbiorowe interesy konsumentów praktyki stosowane przez Tomasza Ś. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą PHU „TOMAR” w Z., polegające na niedopełnianiu obowiązku udzielania rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez niezamieszczanie w zawieranych z konsumentami umowach o świadczenie usług z zakresu dostępu do Internetu informacji na temat: 1. Świadczonej usługi w zakresie dotyczącym jakości usługi, w tym o czasie oczekiwania na przyłączenie do sieci lub terminie rozpoczęcia świadczenia usługi 2 telekomunikacyjnej, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 56 ust. 3 pkt 3 i 10 ustawy z dnia 16 lipca 2004r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 z późn. zm.), 2. Trybu postępowania reklamacyjnego, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 56 ust. 3 pkt 14 ustawy z dnia 16 lipca 2004r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 z późn. zm.), 3. Możliwości rozwiązania sporu w drodze mediacji lub przed sądem polubownym, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 56 ust. 3 pkt 15 ustawy z dnia 16 lipca 2004r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 z późn. zm.), co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie ich stosowania ; III. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Tomasza Ś. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą PHU „TOMAR” w Z., polegającą na posługiwaniu się w obrocie konsumenckim następującym postanowieniem: „ W przypadku rozwiązania z winy Odbiorcy umowy zawartej w ramach akcji promocyjnej przez upływem okresu, na który została zawarta, odbiorca zapłaci Dostawcy kwotę tytułem podłączenia do sieci INTERNET w wysokości 428,78 zł, oraz karę umowną w wysokości 500 zł. (...)”, które jest sprzeczne z art. 57 ust. 6 ustawy z dnia 16 lipca 2004r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 z późn. zm.), co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania ; IV. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza się wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z podejrzeniem podejmowania przez Tomasza Ś. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą PHU „TOMAR” w Z., bezprawnych działań noszących znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na niedopełnianiu obowiązku udzielania rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez niezamieszczanie w zawieranych z konsumentami umowach o świadczenie usług z zakresu dostępu do Internetu informacji na temat kar umownych, jakie są należne konsumentom w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi telekomunikacyjnej, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 56 ust. 3 pkt 13 ustawy z dnia 16 lipca 2004r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 z późn. zm.), jako bezprzedmiotowe ; V. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Tomasza Ś. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą PHU „TOMAR” w Z. karę pieniężną w wysokości: 3 1. 393 zł (słownie: trzystu dziewięćdziesięciu trzech złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, 2. 360 zł (słownie: trzystu sześćdziesięciu złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II sentencji niniejszej decyzji, 3. 262 zł (słownie: dwustu sześćdziesięciu dwóch złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. VI. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się Tomasza Ś. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą PHU „TOMAR” w Z. kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 80,15 zł (słownie: osiemdziesięciu złotych piętnastu groszy). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej także Prezesem Urzędu) przeprowadzono postępowanie wyjaśniające (sygn. akt RKT-402- 02/07/AD) w sprawie działalności Tomasza Ś. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą PHU „TOMAR” w Z. (zwanego dalej przedsiębiorcą), w toku którego powzięto podejrzenie naruszenia przez niego ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskutek stosowania praktyk wymienionych w sentencji tej decyzji. Powyższe dało asumpt do wszczęcia niniejszego postępowania, co uczyniono Postanowieniem nr 1 z dnia 2 maja 2008r. (dowód: karty nr 1 – 2). W toku niniejszego postępowania przedsiębiorca nie ustosunkował się do postawionych mu zarzutów, ani też nie dowiódł, aby jego zachowanie w rozważanym zakresie uległo jakimkolwiek zmianom. W ramach niniejszego postępowania, pismem z dnia 9 listopada 2009r. zawiadomiono przedsiębiorcę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (dowód: karta nr 94), a w wyznaczonym terminie przedsiębiorca nie skorzystał z przysługującego mu prawa do zapoznania się z aktami sprawy . Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Tomasz Ś. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą PHU „TOMAR” na podstawie wpisu do Ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Z. pod numerem 1541/98/1 (dowód: karty nr 21,37, 40). W ramach tej działalności przedsiębiorca świadczy na rzecz konsumentów usługi z zakresu dostępu do Internetu (usługi providerskie). Przy zawieraniu z konsumentami umów o świadczenie usług z zakresu dostępu do Internetu przedsiębiorca stosuje wzór umowy „Umowa promocyjna” (dowód: karty nr 44 - 45), w którym są zamieszczone następujące postanowienia: 4 1. § 4 ust. 1: „ Dostawca zobowiązuje się do usuwania ewentualnych awarii w terminie 72 godzin od czasu wystąpienia awarii, w przypadku niewywiązania się Dostawcy z tego terminu Odbiorcy przysługuje prawo do odliczenia kwoty równej 1/30 wartości abonamentu miesięcznego za każde kolejne 24 godziny braku możliwości korzystania z sieci INTERNET. Za datę i godzinę wystąpienia awarii przyjmuje się zgłoszenie o tym fakcie przez Odbiorcę Dostawcy. (...) ”, 2. § 4 ust. 3: „ Dostawca nie odpowiada za szkody wynikłe z braku dostępu do sieci ”, 3. § 9 ust. 4: „ W przypadku zablokowania usługi z powodu wskazanego w pkt 3 niniejszego paragrafu Odbiorca nie jest zwolniony z uiszczania opłaty abonamentowej za następne okresy rozliczeniowe ”, 4. § 14: „ Cennik, o którym mowa w niniejszej umowie jest dostępny u Dostawcy, okresowo weryfikowany przez Dostawcę. Zmiana Cennika nie stanowi zmiany umowy”, 5. § 4 ust. 4: „W przypadku rozwiązania z winy Odbiorcy umowy zawartej w ramach akcji promocyjnej przez upływem okresu, na który została zawarta, odbiorca zapłaci Dostawcy kwotę tytułem podłączenia do sieci INTERNET w wysokości 428,78 zł, oraz karę umowną w wysokości 500 zł. (...)”. Istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest również postanowienie § 1 ust. 2 umów promocyjnych, które stanowi, że „(...) W ramach promocji Odbiorca jest częściowo zwolniony z opłaty instalacyjnej w wysokości 430 zł brutto ” oraz postanowienie zawarte w § 9 ust. 3 umów promocyjnych o treści: „ W przypadku braku wpłaty ustalonej kwoty o której mowa § 1 punkt 1 w ustalonym terminie dostawca ma prawo do zablokowania dostępu do sieci, oraz naliczenia odsetek za każdy dzień zwłoki ”. Okoliczność posługiwania się przedmiotowym wzorcem została potwierdzona w ten sposób, że zgromadzono umowy faktycznie zawarte z jego wykorzystaniem z konsumentami (dowód: karty nr 46 – 51), z których wynika, że przedmiotowy wzorzec jest stosowany od lipca 2007r. Na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalono, że w badanych umowach promocyjnych brak było informacji na temat: 1. świadczonej usługi w zakresie dotyczącym jakości usługi, w tym o czasie oczekiwania na przyłączenie do sieci lub terminie rozpoczęcia świadczenia usługi telekomunikacyjnej, 2. trybu postępowania reklamacyjnego, 3. możliwości rozwiązania sporu w drodze mediacji lub przed sądem polubownym. Umowy te obejmują natomiast w § 4 ust. 1 informacje na temat przysługujących konsumentom kwot na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Na podstawie informacji przekazanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. w piśmie z dnia 2 listopada 2009r. (dowód: karta nr 85) i w załączonym do niego „ Zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008r .” (dowód: karty nr 86 – 91) ustalono osiągnięty przez przedsiębiorcę w 2008r. przychód, który w 2008r. wyniósł [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 1 Załącznika Nr 1). Prezes Urzędu zważył, co następuje: Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie 5 wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań mają charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie przedmiotowa przesłanka została spełniona, istniała możliwość poddania zachowania przedsiębiorcy dalszej ocenie pod kątem stosowania przez niego praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Aby można było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: - oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, - praktyka musi być bezprawna. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowych interesów konsumentów, stąd przy ustalaniu jego treści należy odwołać się do orzecznictwa sądowego. Pojęcie zbiorowych interesów konsumentów zostało szeroko omówione przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podał, iż gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „ zbiorowego interesu konsumentów ” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka przedsiębiorcy skierowana jest do „ nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów ”. Wystarczające powinno być w jego ocenie ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy orzekł też, że „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w 1 Konrad Kohutek w: „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 6 skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest konieczne, aby działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do pewnego nieoznaczonego kręgu podmiotów. Działanie to jest zatem w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów i zagraża ono przynajmniej potencjalnie każdemu z członków zbiorowości konsumentów 2 . W niniejszej sprawie przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów została spełniona, gdyż opisane poniżej zachowania przedsiębiorcy były skierowane do nieoznaczonej i nieograniczonej liczby konsumentów, tych, którzy zawarli z przedsiębiorcą umowy, jak i tych, którzy potencjalnie mogli to uczynić. Wobec tego, że jak zostanie wykazane poniżej, rozważane zachowania powodowały niekorzystne dla konsumentów uregulowanie ich sytuacji prawnej, godziły one w interesy konsumentów. Tak więc w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka mówiąca o godzeniu w zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań Kolejną przesłanką, jaka musi zostać spełniona, aby było możliwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność rozważanego zachowania, co zostanie oddzielnie rozważone w odniesieniu do każdej z praktyk. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów może być takie zachowanie przedsiębiorcy, które można zaklasyfikować, jako jedno z zachowań przykładowo wymienionych w art. 24 ust. 2 pkt. 1 – 3 ww. ustawy. W tym miejscu należy również wyjaśnić, że ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów reguluje zasady i tryb przeciwdziałania praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, jeżeli te praktyki wywołują lub mogą wywoływać skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia naruszenia art. 24 niniejszej ustawy nie jest więc wymagane, aby kwestionowane regulacje wywołały rzeczywiste skutki w konkretnych stosunkach prawnych z konsumentami. Dla stwierdzenia naruszenia tego przepisu wystarczające jest samo wprowadzenie niewłaściwej regulacji do umowy lub jedynie do wzorca, co stwarza potencjalne zagrożenie jej zastosowania przy zaistnieniu określonych okoliczności i wywołania po stronie konsumentów negatywnych konsekwencji, nawet jeśli w praktyce nigdy nie zaistniały przesłanki do jej zastosowania i konsument lub ich większa ilość faktycznie nie została dotknięta negatywnymi skutkami danej regulacji, albo też, gdy przedsiębiorcy zachowali się odmiennie, niż wynikałoby to z niewłaściwej regulacji. Za praktykę taką uważa się również niedopełnianie obowiązków informacyjnych, ocena czego przebiega niezależnie od faktu, czy konsumenci faktycznie nie posiadali rozważanych informacji np. z innych źródeł i czy w rzeczywistości wywołało to negatywne dla konsumentów skutki. Ad I W ramach niniejszego postępowania postawiono przedsiębiorcy zarzuty stosowania praktyk naruszających zbiorowe polegających na stosowaniu postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o 2 „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów – Komentarz”, pod red. Cezarego Banasińskiego i Eugeniusza Piontka, Lexis Nexis Polska Sp. z o.o., Warszawa 2009r., Wydanie 1, str. 398 7 którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, których treść jest następująca: 1. „ Dostawca zobowiązuje się do usuwania ewentualnych awarii w terminie 72 godzin od czasu wystąpienia awarii, w przypadku niewywiązania się Dostawcy z tego terminu Odbiorcy przysługuje prawo do odliczenia kwoty równej 1/30 wartości abonamentu miesięcznego za każde kolejne 24 godziny braku możliwości korzystania z sieci INTERNET. Za datę i godzinę wystąpienia awarii przyjmuje się zgłoszenie o tym fakcie przez Odbiorcę Dostawcy. (...) ”, 2. „ Dostawca nie odpowiada za szkody wynikłe z braku dostępu do sieci ”, 3. „ W przypadku zablokowania usługi z powodu wskazanego w pkt 3 niniejszego paragrafu Odbiorca nie jest zwolniony z uiszczania opłaty abonamentowej za następne okresy rozliczeniowe ”, 4. „ Cennik, o którym mowa w niniejszej umowie jest dostępny u Dostawcy, okresowo weryfikowany przez Dostawcę. Zmiana Cennika nie stanowi zmiany umowy ”. W tym miejscu należy wyjaśnić, że Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 grudnia 2003r. w sprawie o sygn. akt III CZP 95/03, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 września 2005r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 381/05, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 760/05). Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyrażonym w wyroku z dnia 25 maja 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Trafność wyżej opisanego stanowiska potwierdził również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06). Przyjęcie zasady formalnej jawności rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej także rejestrem) oznacza, że od chwili wpisania do niego określonego postanowienia zakazane jest stosowanie tożsamych postanowień w obrocie konsumenckim i nikt nie może zasłaniać się nieznajomością dokonanych wpisów. Rejestr postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa Urzędu. Rejestr ten jest powszechnie dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urzędu. Powyższe uzasadnia stwierdzenie, że przedsiębiorca był z mocy prawa zobowiązany do powstrzymania się od stosowania ww. postanowień, które uznano za tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru. 1. Pierwsza z rozważanych praktyk polega na stosowaniu przez przedsiębiorcę postanowienia o treści: „ Dostawca zobowiązuje się do usuwania ewentualnych awarii w terminie 72 godzin od czasu wystąpienia awarii, w przypadku niewywiązania się Dostawcy z tego terminu Odbiorcy przysługuje prawo do odliczenia kwoty równej 1/30 wartości abonamentu miesięcznego za każde kolejne 24 godziny braku możliwości korzystania z sieci INTERNET. Za datę i godzinę wystąpienia awarii przyjmuje się zgłoszenie o tym fakcie przez Odbiorcę Dostawcy. (...) ”. 8 Niniejsze postanowienie uznano za tożsame z następującymi klauzulami wpisanymi do rejestru odpowiednio pod numerami 423 i 1169: − „ Za udokumentowany brak dostępu do Internetu trwający powyżej 3 dni od daty zgłoszenia a wynikający z winy Operatora Abonentowi należy się zwrot odpowiedniej części abonamentu ”, którą uznano za niedozwoloną na mocy wyroku SOKiK z dnia 16 lutego 2005r. (sygn. akt XVII Amc 40/04), − „ Za moment, od którego liczona jest przerwa w braku sygnału przyjmuje się datę pisemnego zgłoszenia ”, którą uznano za niedozwoloną na mocy wyroku SOKiK z dnia 12 marca 2007r. (sygn. akt XVII Amc 1/07). W związku ze stosowaniem przez przedsiębiorcę kwestionowanej klauzuli należy wyodrębnić dwie kwestie. Po pierwsze kwestię wyłączenia odpowiedzialności za nieprawidłowości trwające krócej niż 3 dni (72 godziny) oraz kwestię wyznaczania początku biegu terminu awarii liczonego na potrzeby wzajemnych rozliczeń stron. Odnośnie pierwszej z ww. kwestii uregulowanie dotyczące tej materii jest zawarte w zdaniu pierwszym kwestionowanego postanowienia, przy czym w zakresie tym niniejsza klauzula jest tożsama z postanowieniem wpisanym do rejestru pod numerem 423. W klauzulach tych przewidziano 3-dniowy termin, po upływie którego konsumentowi dopiero należy się rekompensata za zaistniałe nieprawidłowości. Po drugie, zarówno w rozważanej klauzuli stosowanej przez przedsiębiorcę, jak i w postanowieniu wpisanym do rejestru pod numerem 1169 zastrzeżono, że początkiem biegu terminu awarii jest termin jej zgłoszenia przez konsumenta dostawcy Internetu, a nie faktyczny moment jej wystąpienia. Przyjęcie takiego rozwiązania powoduje, że pomijając moment rzeczywistego wystąpienia nieprawidłowości, za istotny dla wzajemnych rozliczeń stron staje się termin krótszy, liczony dopiero od chwili zgłoszenia nieprawidłowości. Nieznaczne różnice redakcyjne i językowe pomiędzy porównywanymi klauzulami nie mają w niniejszej sprawie znaczenia dla oceny ich podobieństwa. W obu postanowieniach jednakowo określono początek biegu terminu, w jakim wystąpiła awaria, przyjmując, że chodzi o moment zawiadomienia przedsiębiorcy. Wobec tego, że rozważane klauzule wpisane do rejestru kształtują sytuację konsumentów w sposób identyczny, jak czyni to klauzula kwestionowana w tej sprawie, pomimo zaistniałych różnic redakcyjnych i językowych, przytoczone klauzule należało uznać za tożsame, co w świetle wszystkich okoliczności niniejszej sprawy doprowadziło do stwierdzenia naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2 Kolejny zarzut dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę postanowienia o brzmieniu: „ Dostawca nie odpowiada za szkody wynikłe z braku dostępu do sieci ”. Przedmiotowe postanowienie uznano za tożsame z poniżej cytowanymi klauzulami wpisanymi do rejestru odpowiednio pod numerami 602, 639, 677 i 1029, − „ Operator nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek szkody poniesione przez abonenta w wyniku utraty danych lub opóźnienia w przesyłaniu danych, które spowodowane jest brakiem transmisji, nieprawidłową transmisją, opóźnieniami lub przerwami w działaniu sieci (...)” , która została uznana za niedozwoloną na mocy wyroku SOKiK z dnia 17 października 2005r. (sygn. akt XVII Amc 75/04), − „ Usługodawca nie ponosi żadnej odpowiedzialności za szkody i straty Abonentów wynikłe na skutek przerwania połączenia, braku połączenia, nieotrzymania poczty 9 elektronicznej, braku dostępu do Internetu” , która została uznana za niedozwoloną na mocy wyroku SOKiK z dnia 19 kwietnia 2005r. (sygn. akt XVII Amc 23/05), − „ Ramtel nie ponosi odpowiedzialności za straty użytkowników spowodowane przerwaniem połączenia lub nie otrzymaniem poczty elektronicznej ”, która została uznana za niedozwoloną na mocy wyroku SOKiK z dnia 5 października 2005r. (sygn. akt XVII Amc 73/04), − „ Operator nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie szkody poniesione przez Użytkownika w czasie trwania umowy, powstałe z przyczyn od Operatora niezależnych (ze szczególnym uwzględnieniem przerw w dostępie do sieci Internet ”, która została uznana za niedozwoloną na mocy wyroku SOKiK z dnia 21 listopada 2006r. (sygn. akt XVII AmC 138/05). We wszystkich przytoczonych w tym punkcie decyzji postanowieniach przedsiębiorcy telekomunikacyjni wyłączyli swą odpowiedzialność za brak dostępu do sieci telekomunikacyjnej. Konsekwencją tego jest wyłączenie odpowiedzialności za skutki braku dostępu do Internetu. Tak więc pomimo nienależytego wykonania umowy, której istotą jest zapewnienie dostępu do sieci, przedsiębiorcy wyłączali swą odpowiedzialność za skutki nienależytego wykonywania przez nich umów. To pozwoliło przyjąć, że porównywane postanowienia są tożsame, pomimo zaistniałych różnic językowych. Z tego też względu, przy spełnieniu przez przedsiębiorcę także pozostałych przesłanek, należało orzec o naruszeniu przez niego art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3. Trzeci z zarzutów dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę następującego postanowienia: „ W przypadku zablokowania usługi z powodu wskazanego w pkt 3 niniejszego paragrafu Odbiorca nie jest zwolniony z uiszczania opłaty abonamentowej za następne okresy rozliczeniowe ”. Postanowienie to należy rozważać w kontekście przywołanego w nim pkt. 3, który stanowi, że „ W przypadku braku wpłaty ustalonej kwoty o której mowa § 1 punkt 1 w ustalonym terminie dostawca ma prawo do zablokowania dostępu do sieci, oraz naliczenia odsetek za każdy dzień zwłoki ”. Tak więc na mocy zakwestionowanego postanowienia przedsiębiorca przewidział możliwość wstrzymania się ze świadczeniem należnych konsumentowi na mocy umowy usług w przypadku niewniesienia przez konsumenta, z jakiejkolwiek przyczyny, wpłaty, przy jednoczesnym braku wyłączenia obowiązku uiszczania przez konsumenta abonamentu za okres następujący po zablokowaniu mu dostępu do sieci. Postanowienie to uznano za tożsame z klauzulą wpisaną do rejestru pod numerem 422, której treść jest następująca: „ W przypadku nie uregulowania należności abonamentowych w terminie Operator zastrzega sobie prawo do odłączenia usługi DDI Abonentowi do czasu uregulowania zaległych należności bez zaprzestania naliczania należności bieżących ”, którą uznano za abuzywną na mocy wyroku SOKiK z dnia 16 lutego 2005r. (sygn. akt XVII Amc 40/04). W wyżej przytoczonych klauzulach przewidziano prawo przedsiębiorcy telekomunikacyjnego do zablokowania zalegającemu z opłatą konsumentowi dostępu do sieci, przy jednoczesnym zachowaniu jego obowiązku do ponoszenia kolejnych opłat abonamentowych, nawet za okres, w którym nie ma on możliwości korzystania z usług przedsiębiorcy. Pomimo różnic językowych należy stwierdzić, że przytoczone postanowienia w tożsamy sposób regulują sytuację stron umów telekomunikacyjnych na okoliczność niewniesienia przez konsumenta wymaganej opłaty. Stąd w świetle wszystkich okoliczności niniejszej 10 sprawy należało orzec o naruszeniu przez przedsiębiorcę w niniejszym zakresie art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 4. Ostatni z zarzutów odnoszących się do stosowania klauzul tożsamych z postanowieniami wpisanymi do rejestru dotyczy posługiwania się przez przedsiębiorcę następującym postanowieniem: „ Cennik, o którym mowa w niniejszej umowie jest dostępny u Dostawcy, okresowo weryfikowany przez Dostawcę. Zmiana Cennika nie stanowi zmiany umowy ”. Niniejsze postanowienie uznano za tożsame następującymi klauzulami wpisanymi do rejestru kolejno pod numerami 398, 400: - „ Zmiana opłaty za odprowadzenie sygnału nie oznacza zmiany warunków umowy ”, która została uznana za niedozwoloną na mocy wyroku SOKiK z dnia 19 stycznia 2005r. (sygn. akt XVII Amc 2/04), - „ Zmiana opłaty nie powoduje konieczności zmiany umowy ”, która została uznana za niedozwolona na mocy wyroku SOKiK z dnia 19 stycznia 2005r. (sygn. akt XVII Amc 2/04). W uzasadnieniu do wyroku z dnia 19 stycznia 2005r. (sygn. akt XVII Amc 2/04) SOKiK orzekł, że opłata, do wniesienia której jest zobowiązany konsument (cena), stanowi świadczenie główne. Umowy, z których pochodziły ww. klauzule abuzywne, to umowy o charakterze ciągłym, w związku z czym zawarcie w nich zastrzeżeń o ww. treści powodowało uniemożliwienie konsumentom ich wypowiedzenia na podstawie przepisu art. 384 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Jednocześnie SOKiK orzekł, że zapisy o przytoczonej treści przewidują uprawnienie dla operatora do jednostronnej zmiany istotnych warunków umowy bez zagwarantowania prawa do odstąpienia od umowy. Stosowanie powyższych postanowień, wpisanych obecnie do rejestru pod numerami 398 i 400, narusza również w opinii SOKiK takie dobre obyczaje jak: zaufanie stron umowy, poszanowanie prawa i rzetelność przedsiębiorcy, co prowadzi do naruszenia interesów konsumentów poprzez utrudnianie lub uniemożliwianie im wypowiedzenia umowy w przypadku jej zmiany. Zarówno w postanowieniu kwestionowanym w niniejszym przypadku, jak i w ww. klauzulach wpisanych do rejestru zastrzeżono, że zmiana ceny nie stanowi zmiany umowy, czego najważniejszą konsekwencją jest to, że konsument zostaje pozbawiony możliwości wypowiedzenia umowy w przypadku zmiany jej postanowień. W związku z powyższym rozważane klauzule należało uznać za tożsame, a w świetle wszystkich okoliczności przedmiotowej sprawy należało również orzec o naruszeniu art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad II W toku niniejszego postępowania postawiono przedsiębiorcy szereg zarzutów dotyczących niedopełniania przez niego obowiązków informacyjnych wynikających z art. 56 ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego. Stosownie do niniejszego przepisu umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych powinny zawierać określony zakres informacji niezbędnych do prawidłowego wykonywania umowy oraz korzystania z usług i praw przysługujących w związku z zawarciem umowy tego rodzaju. Brak stosownych informacji w zakresie przewidzianym przepisami prawa, przy spełnieniu wszystkich przesłanek z art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bez względu na to, czy określony brak faktycznie wpłynął na sytuację konsumentów. Dla stwierdzenia stosowania przez przedsiębiorcę praktyki tego rodzaju 11 wystarczające jest więc wykazanie, że przedsiębiorca nie dopełnia obowiązku udzielania rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. 1. Pierwszy z zarzutów dotyczących naruszenia przez przedsiębiorcę obowiązku udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji dotyczy niezamieszczania w zawieranych z konsumentami umowach o świadczenie usług z zakresu dostępu do Internetu informacji na temat świadczonej usługi w zakresie dotyczącym jakości usługi, w tym o czasie oczekiwania na przyłączenie do sieci lub terminie rozpoczęcia świadczenia usługi telekomunikacyjnej, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 56 ust. 3 pkt 3 i 10 ustawy Prawo telekomunikacyjne, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte dnia 2 maja 2008r. Postanowieniem nr 1, w którym sformułowano zarzut naruszenia przez przedsiębiorcę art. 56 ust. 3 pkt. 2 Prawa telekomunikacyjnego w związku z nieudzielaniem konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji na temat świadczonej usługi w zakresie dotyczącym jakości usługi, w tym o czasie oczekiwania na przyłączenie do sieci lub terminie rozpoczęcia świadczenia usługi telekomunikacyjnej. Pierwotnie art. 56 Prawa telekomunikacyjnego miał następujące brzmienie: „1. Świadczenie usług telekomunikacyjnych odbywa się na podstawie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych. (...) 3. Umowa, o której mowa w ust. 2, powinna określać w szczególności: (...) 2) świadczone usługi, dane o ich jakości, w tym o czasie oczekiwania na przyłączenie do sieci lub terminie rozpoczęcia świadczenia usług telekomunikacyjnych; (...)”. W związku z zacytowanym brzmieniem art. 56 Prawa telekomunikacyjnego, wobec braku w zawieranych przez przedsiębiorcę umowach informacji na temat świadczonych usług, danych o ich jakości, w tym o czasie oczekiwania na przyłączenie do sieci lub terminie rozpoczęcia świadczenia usług telekomunikacyjnych, postawiono przedsiębiorcy zarzut niedopełnienia obowiązku, o jakim mowa w art. 56 ust. 3 pkt. 2 Prawa telekomunikacyjnego. Brzmienie rozważanego przepisu uległo zmianie z dniem 6 lipca 2009r. w związku z nowelizacją Prawa telekomunikacyjnego, wskutek czego otrzymał on treść: „1. Świadczenie usług telekomunikacyjnych odbywa się na podstawie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych.(...) 3. Umowa o świadczenie publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych, z zastrzeżeniem ust. 5, powinna określać w szczególności: (...) 3) termin oczekiwania na przyłączenie do sieci lub termin rozpoczęcia świadczenia usług; (...) 10) dane dotyczące jakości usług; (...) 5. Dane, o których mowa w ust. 3 pkt 9-16, na podstawie wyraźnego postanowienia umowy, mogą być zawarte w regulaminie świadczenia publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych. (...)”. 12 Z powyższego porównania wynika, że Prawo telekomunikacyjne nie zmieniło się pod względem zakresu jego regulacji w rozważanym kontekście. Różnice dotyczą jedynie numeracji, gdyż w brzmieniu obowiązującym od dnia 6 lipca 2009r. każdy z elementów został wskazany w oddzielnym punkcie, a nie jak miało to miejsce poprzednio, zbiorczo w jednym punkcie. Powyższa zmiana nie ma znaczenia merytorycznego dla badanej sprawy. Uprzednio obowiązujący art. 56 ust. 3 pkt. 2 Prawa telekomunikacyjnego, w którym określono wymóg zamieszczenia w umowie o świadczenie usług telekomunikacyjnych informacji na temat jakości usług, w tym o czasie oczekiwania na przyłączenie do sieci lub terminie rozpoczęcia świadczenia usług telekomunikacyjnych zastąpiono art. 56 ust. 3 pkt. 3, w którym jest mowa o terminie oczekiwania na przyłączenie oraz terminie rozpoczęcia świadczenia usług i pkt. 10, w którym jest mowa o danych dotyczących jakości usług. Powyższa zmiana nie wpływa na merytoryczną ocenę praktyki opisanej w niniejszym punkcie decyzji, a jedynie służy „uporządkowaniu” rozważanej regulacji prawnej. Brak w umowach z konsumentami informacji na temat jakości usług, jak i terminu oczekiwania na przyłączenie do sieci lub terminu rozpoczęcia świadczenia usług, był niezgodny z prawem zarówno pod rządami Prawa telekomunikacyjnego w pierwotnym brzmieniu, jak i po zmianie. Pomimo wprowadzenia zmian, ochrona konsumentów jest kontynuowana w takim samym zakresie. Brak wymaganych informacji w umowie powoduje, że konsumenci po pierwsze nie wiedzą, jakiej jakości usługi mogą się domagać i w przypadku spełnienia jakich parametrów należałoby mówić już o nienależytym wykonaniu umowy, a po drugie nie wiedzą, w jakim terminie ma nastąpić rozpoczęcie świadczenia usług na ich rzecz, skutkiem czego jest niemożność ustalenia, kiedy przedsiębiorca popada w zwłokę lub opóźnia się. Powyższe negatywnie kształtuje pozycję konsumentów, którzy będąc stroną niedoinformowaną, stają się jednocześnie stroną słabszą, której dochodzenie wykonania na ich rzecz umowy jest utrudnione, czy wręcz uniemożliwione. Bez znaczenia w niniejszej sprawie jest obowiązujący od lipca 2009r. przepis art. 56 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego, zgodnie z którym część informacji, które powinny być zamieszczone w umowie, może być na podstawie wyraźnego postanowienia umowy, podana w regulaminie. W rozważanym przypadku brak jest w umowie takiego odniesienia, wobec czego wyjątek ustanowiony w niniejszym przepisie nie znajduje zastosowania do tej sprawy. W świetle okoliczności niniejszej sprawy należało orzec, że przedsiębiorca dopuścił się w zakresie objętym pkt. II 1 tej decyzji niezgodnej z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. 2. Kolejny zarzut rozważany w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego dotyczy niedopełnienia przez przedsiębiorcę obowiązku podawania rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji na temat postępowania reklamacyjnego, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 56 ust. 3 pkt. 14 ustawy Prawo telekomunikacyjne, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W niniejszym przypadku, podobnie, jak miało to miejsce w przypadku regulacji dotyczącej praktyki opisanej w pkt. II 1 niniejszej decyzji, przepis prawa, z którego wynikał obowiązek podawania w umowach o świadczenie usług telekomunikacyjnych informacji na temat trybu postępowania reklamacyjnego, uległ zmianie. W wersji pierwotnej przepis art. 56 ust. 3 stanowił, że: 13 „1. Świadczenie usług telekomunikacyjnych odbywa się na podstawie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych.(...) 3. Umowa, o której mowa w ust. 2, powinna określać w szczególności: (...) 7) tryb postępowania reklamacyjnego; (...)”. Po zmianach, które weszły w życie z dniem 6 lipca 2009r., rozważana regulacja otrzymała brzmienie: „1. Świadczenie usług telekomunikacyjnych odbywa się na podstawie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych.(...) 3. Umowa o świadczenie publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych, z zastrzeżeniem ust. 5, powinna określać w szczególności: (...) 14) zasady, tryb i terminy składania oraz rozpatrywania reklamacji; (...) 5. Dane, o których mowa w ust. 3 pkt 9-16, na podstawie wyraźnego postanowienia umowy, mogą być zawarte w regulaminie świadczenia publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych. (...)”. Nowa regulacja jest bardziej precyzyjna, gdyż wprost wskazano w niej, iż umowa powinna obejmować informacje na temat trybu postępowania reklamacyjnego oraz na temat zasad i terminu składania i rozpatrywania reklamacji. Choć mogłoby się wydawać, że obecnie obowiązująca regulacja jest szersza, to należy zważyć, że aby w wyczerpujący sposób określić tryb reklamacyjny, to muszą zostać wskazane zasady składania i rozpatrywania reklamacji, jak i terminy, w jakich mają być podejmowane poszczególne czynności. Tak więc zasadniczo zakres uregulowania nie uległ zmianie, poszerzeniu, a jedynie uporządkowano i doprecyzowano, co należy rozumieć pod pojęciem postępowania reklamacyjnego. Ponadto stawiając przedsiębiorcy zarzut naruszenia przepisu art. 56 ust. 3 pkt. 7 Prawa telekomunikacyjnego organ antymonopolowy miał na względzie fakt, że przedsiębiorca nie podaje w umowach informacji na temat czynności, jakie w związku ze składaną reklamacją musi podjąć konsument oraz przedsiębiorca, w jakim terminie może lub musi to nastąpić oraz jakie zasady obowiązują przy składaniu oraz rozpatrywaniu reklamacji. Wszystkie te składniki dopiero łącznie zapewniają pełną informację na temat obowiązującej procedury reklamacyjnej. W tych okolicznościach sprawy należy stwierdzić, że wprowadzona w czasie trwania niniejszego postępowania administracyjnego zmiana Prawa telekomunikacyjnego nie ma merytorycznego znaczenia dla rozstrzygnięcia podejmowanego w niniejszej sprawie, a jedynie skutkuje koniecznością wskazania w miejsce pkt. 7, pkt. 14, co wynika ze zmiany numeracji poszczególnych punktów w art. 56 ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego. Nałożenie na przedsiębiorców obowiązku podawania w umowach pełnych i nie wprowadzających w błąd informacji o postępowaniu reklamacyjnym służy zapewnieniu konsumentom źródła wiedzy na temat przysługujących im uprawnień, spoczywających na nich obowiązków, które powinni dopełnić, aby złożyć prawnie skuteczną reklamację, a także odpowiadających im obowiązków i praw dostawców usług. Nie dostosowując się do nakazu płynącego z art. 56 ust. 3 Prawa telekomunikacyjnego przedsiębiorca pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczynia się do pogorszenia, osłabienia ich sytuacji, a tym samym godzi w ich interesy. 14 W niniejszym przypadku nie znajduje zastosowania regulacja zawarta w art. 56 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego, na mocy której część z informacji, zamiast w umowie, może być zamieszczona w regulaminie. Wynika to z tego, że w umowach zawieranych przez przedsiębiorcę nie znajduje się odesłanie do regulaminu. W tych okolicznościach, mając na względzie, że opisane zachowanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów, należało orzec o naruszeniu przez niego art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3. Następny zarzut dotyczy niedopełniania przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji na temat możliwości rozwiązania sporu w drodze mediacji lub przed sądem polubownym, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 56 ust. 3 pkt 15 ustawy Prawo telekomunikacyjne. Regulacja, z której wynika obowiązek podawania w umowach informacji o możliwości rozwiązania sporu w drodze mediacji lub poddania go pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, uległa zmianie w wyniku nowelizacji Prawa telekomunikacyjnego obowiązującej od 6 lipca 2009r. Przepis art. 56 Prawa telekomunikacyjnego o pierwotnym brzmieniu: „1. Świadczenie usług telekomunikacyjnych odbywa się na podstawie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych.(...) 3. Umowa, o której mowa w ust. 2, powinna określać w szczególności: (...) 8) informację o możliwości rozwiązania sporu w drodze mediacji lub poddania go pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, (...).” zastąpiono regulacją o brzmieniu: „1. Świadczenie usług telekomunikacyjnych odbywa się na podstawie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych.(...) 3. Umowa o świadczenie publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych, z zastrzeżeniem ust. 5, powinna określać w szczególności: (...) 15) informację o polubownych sposobach rozwiązywania sporów; 5. Dane, o których mowa w ust. 3 pkt 9-16, na podstawie wyraźnego postanowienia umowy, mogą być zawarte w regulaminie świadczenia publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych. (...)”. Także i ta zmiana przepisu art. 56 Prawa telekomunikacyjnego nie powoduje żadnych zmian w aspekcie materialnym. Pomimo wprowadzenia nieco odmiennej redakcji oraz nadania nowej numeracji, rozważany przepis odnosi się niezmiennie do dwóch sposobów polubownego załatwiania spraw, o których mowa w art. 109 i 110 Prawa telekomunikacyjnego. Stąd należało stwierdzić, że dokonana przez ustawodawcę zmiana faktycznie nie wpłynęła na zakres obowiązków spoczywających na przedsiębiorcy, a tym samym na ocenę kwestionowanej praktyki. Także i w tym przypadku nie znajduje zastosowania art. 56 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego, a zatem istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest fakt, że umowy zawierane przez przedsiębiorcę nie zawierają informacji na temat możliwości rozwiązania ewentualnych sporów w sposób polubowny. 15 Obowiązek zamieszczania takich informacji w umowach telekomunikacyjnych spoczywa na przedsiębiorcach na mocy art. 56 ust. 3 pkt. 15 Prawa telekomunikacyjnego. Pozbawienie konsumentów wiedzy na temat przysługujących im uprawnień powoduje faktyczne ograniczenie możliwości podjęcia przez nich działań w określonym trybie. Konsumenci nie mając świadomości tego, że spory powstałe na tle umów telekomunikacyjnych mogą być rozstrzygane w drodze polubownej, bez konieczności udawania się do sądu powszechnego, najprawdopodobniej nie skorzystają z przewidzianych prawem instrumentów. Badane umowy zawarte przez przedsiębiorcę nie zawierają żadnych wskazówek w niniejszym zakresie. W związku z tym należało stwierdzić, że przedsiębiorca dopuścił się naruszenia art. 56 ust. 3 pkt 15 Prawa telekomunikacyjnego (wg wcześniejszej numeracji art. 56 ust. 3 pkt 8), a wobec naruszenia niniejszym zachowaniem zbiorowych interesów konsumentów należało stwierdzić, że przedsiębiorca dopuścił się naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad III Kolejny z zarzutów rozważanych w niniejszej sprawie dotyczy posługiwania się przez przedsiębiorcę w obrocie konsumenckim postanowieniem o następującej treści: „ W przypadku rozwiązania z winy Odbiorcy umowy zawartej w ramach akcji promocyjnej przez upływem okresu, na który została zawarta, odbiorca zapłaci Dostawcy kwotę tytułem podłączenia do sieci INTERNET w wysokości 428,78 zł, oraz karę umowną w wysokości 500 zł. (...)”, które jest sprzeczne z art. 57 ust. 6 ustawy Prawo telekomunikacyjne, co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na mocy rozważanego postanowienia przedsiębiorca zastrzegł, że w sytuacji, gdy z winy konsumenta przed upływem okresu, na jaki zawarto na warunkach promocyjnych umowę, dochodzi do jej rozwiązania, konsument będzie zobowiązany do zapłaty kwoty 428,78 zł tytułem podłączenia oraz kary umownej w wysokości 500 zł. Istotne w niniejszym przypadku jest również to, że stosownie do § 1 ust. 2 umów promocyjnych „(...) W ramach promocji Odbiorca jest częściowo zwolniony z opłaty instalacyjnej w wysokości 430 zł brutto ”, z czego wynika, że konsumenci uzyskują ulgę w wysokości 430 zł. Na podstawie rozważanej regulacji, w przypadku, gdy dochodzi do rozwiązania umowy w ww. okolicznościach, konsument musi uiścić opłatę w wysokości sięgającej niemal 100% przyznanej ulgi, przy czym różnica wynosi 1,22 zł, a jednocześnie musi wnieść karę w wysokości 500 zł. Tak więc faktycznie jest on zobowiązany do wniesienia należności znacznie przekraczającej wysokość uzyskanej uprzednio ulgi. W tym miejscu należy poddać analizie treść art. 57 ust. 6 Prawa telekomunikacyjnego, który z dniem 6 lipca 2009r. uległ zmianie. Przed niniejszą nowelizacją ustawy Prawo telekomunikacyjne przepis ten miał następującą treść: „ W przypadku zawarcia umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, w tym o zapewnienie przyłączenia do sieci, związanego z ulgą przyznaną abonentowi, roszczenie z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usług z winy abonenta przed upływem terminu ustalonego w umowie nie może przekroczyć określonej w umowie równowartości ulgi przyznanej abonentowi ”, po czym zastąpiono go przepisem o brzmieniu: „ W przypadku zawarcia umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, w tym o zapewnienie przyłączenia do publicznej sieci telekomunikacyjnej, związanego z ulgą przyznaną abonentowi, wysokość roszczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę 16 usług z winy abonenta przed upływem terminu, na jaki umowa została zawarta nie może przekroczyć wartości ulgi przyznanej abonentowi pomniejszonej o proporcjonalną jej wartość za okres od dnia zawarcia umowy do dnia jej rozwiązania ”. Przepis ten, zarówno przed nowelizacją, jak i po niej, dotyczy wysokości należności, jaką konsument jest zobowiązany do zapłaty w przypadku rozwiązania przed terminem umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, w zawiązku z zawarciem której przyznano mu ulgę, gdy rozwiązania dokonuje jednostronnie konsument lub gdy dochodzi do niego z winy abonenta. Przed nowelizacją wysokość należności, o jakiej mowa powyżej, nie mogła przekroczyć określonej w umowie równowartości ulgi przyznanej abonentowi, a zgodnie z brzmieniem rozważanego przepisu obowiązującym od dnia 6 lipca 2009r., nie może przekroczyć wartości ulgi przyznanej abonentowi pomniejszonej o proporcjonalną jej wartość za okres od dnia zawarcia umowy do dnia jej rozwiązania”. Opisana zmiana nie ma dla niniejszej sprawy znaczenia, jeśli chodzi o możliwość i zasadność uznania kwestionowanego postanowienia za niezgodne z przepisem art. 57 ust. 6 Prawa telekomunikacyjnego. Zarówno pod rządami przedmiotowej ustawy w brzmieniu obowiązującym do 5 lipca 2009r., jak i pod rządami ustawy w aktualnym brzmieniu, przedsiębiorca może dochodzić zapłaty na jego rzecz kwot przewyższających swą wysokością wysokość górnej granicy przewidzianej w ustawie. Stosownie do regulacji art. 57 ust. 6 Prawa telekomunikacyjnego we wcześniejszym brzmieniu konsument mógł być zobowiązany do wniesienia kwoty stanowiącej równowartość maksymalnie całej przyznanej mu ulgi. W niniejszym przypadku oprócz opłaty stanowiącej niemal 100% tejże ulgi, konsumenci byli zobowiązani do zapłaty kary umownej w wysokości 500 zł. Z tego wynika, że suma należności przewidzianych we wzorcu umowy oraz umowach zawartych z jego wykorzystaniem przewyższała swą wysokością dopuszczalną ustawą wysokość kwoty, do zapłaty której można było zobowiązać konsumenta, o przeszło 100%. Znowelizowany przepis art. 57 ust. 6 Prawa telekomunikacyjnego zawiera w rozważanym zakresie bardziej restrykcyjną regulację, gdyż wysokość należnej kwoty zastrzeżonej na wypadek rozwiązania umowy nie może przekroczyć wartości ulgi przyznanej abonentowi pomniejszonej o proporcjonalną jej wartość za okres od dnia zawarcia umowy do dnia jej rozwiązania. Wraz z upływem czasu należna przedsiębiorcy kwota musi więc maleć proporcjonalnie do okresu trwania umowy. W tych okolicznościach działanie przedsiębiorcy należy uznać za niezgodne z przedmiotowym przepisem również w aktualnym stanie prawym. Wbrew ww. regulacjom prawnym przedsiębiorca zastrzegał na swą rzecz obowiązek zapłaty przez konsumentów należności, których wysokość przewyższa ustawowo określone górne granice, co z oczywistych względów niekorzystnie kształtuje sytuację ekonomiczną konsumentów oraz dodatkowo nadmiernie utrudnia rozwiązanie umowy. W związku z tym, że działanie przedsiębiorcy oceniono, jako bezprawne, a jak stwierdzono w niniejszej sprawie, stosując przedmiotową praktykę przedsiębiorca godził w zbiorowe interesy konsumentów, należało orzec o naruszeniu w zakresie objętym pkt. III art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 17 Ad IV Ostatni z zarzutów rozważanych w toku niniejszego postępowania administracyjnego dotyczy niedopełniania przez przedsiębiorcę obowiązku w zakresie udzielania rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji na temat kar umownych, jakie są należne konsumentom w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi telekomunikacyjnej, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 56 ust. 3 pkt 6 ustawy Prawo telekomunikacyjne, co może być niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 56 ust. 3 pkt 6 Prawa telekomunikacyjnego w pierwotnym brzmieniu stanowił, że umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych powinny określać wysokość kar umownych w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi telekomunikacyjnej, a w związku z tym niniejsze postępowanie zostało wszczęte w związku z podejrzeniem, że przedsiębiorca nie określa w umowach z konsumentami wysokości należnych im kar umownych. Odpowiednikiem ww. regulacji w Prawie telekomunikacyjnym po zmianach obowiązujących od dnia 6 lipca 2009r. jest art. 56 ust. 3 pkt 13, w którym stwierdzono, że umowa o świadczenie publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych powinna określać w szczególności zakres odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, wysokość odszkodowania oraz zasady i terminy jego wypłaty. Z powyższego wynika, że wskazanie kar umownych zastąpiono sformułowaniem, na mocy którego umowa powinna określać zakres odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, wysokość odszkodowania oraz zasady i terminy jego wypłaty. W toku postępowania wyjaśniającego poprzedzającego niniejsze postępowanie administracyjne powzięto podejrzenie, że przedsiębiorca może niedopełniać ciążącego na nim obowiązku w zakresie określonym powyżej, tj. może nie określać zakresu spoczywającej na nim odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. W toku przedmiotowego postępowania ustalono jednak, że w § 4 ust. 1 wzorca umowy wykorzystywanego przy zawieraniu przez przedsiębiorcę umów z konsumentami zawarto następujące postanowienie: „ Dostawca zobowiązuje się o usuwania ewentualnych awarii w terminie 72 godzin od czasu wystąpienia awarii, w przypadku niewywiązania się Dostawcy z tego terminu Odbiorcy przysługuje prawo do odliczenia kwoty równej 1/30 wartości abonamentu miesięcznego za każde kolejne 24 godziny braku możliwości korzystania z sieci INTERNET. Za datę i godzinę wystąpienia awarii przyjmuje się zgłoszenie o tym fakcie przez Odbiorcę Dostawcy. (...) ”. Na podstawie tego należy stwierdzić, że przedsiębiorca określa w umowach zakres świadczeń, których spełnienia mogą domagać się konsumenci w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania przez niego umowy. Wskazanie wysokości należnych kar umownych pozwoliło na stwierdzenie, że przedsiębiorca realizował ciążący na nim obowiązek informacyjnych zarówno na gruncie Prawa telekomunikacyjnego przed nowelizacją, jak i realizuje ten obowiązek zgodnie z nakazem wynikającym z Prawa telekomunikacyjnego po zmianie z lipca 2009r. Na mocy art. 105 § 1 Kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny staje się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o jego umorzeniu. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania lub może powstać w czasie jego trwania. Stanowisko takie zostało poparte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2009r. (sygn. akt II SA/Gl 1038/08), który orzekł, że „ Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze 18 przed wszczęciem postępowania, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organem administracji. ” (LEX nr 489456). Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wtedy, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie okoliczność, że nie doszło do spełnienia wszystkich przesłanek z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie dotyczącym praktyki rozważanej w pkt. IV niniejszej decyzji, została wykazana w toku niniejszego postępowania administracyjnego, co spowodowało konieczność umorzenia tego postępowania w części określonej w niniejszym punkcie. Ad V Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może skorzystać z uprawnienia do nałożenia na przedsiębiorcę stosującego praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjonalista powinien wiedzieć, że określając warunki umowne nie może stosować klauzul uznanych za abuzywne, ani w żaden inny sposób godzić w interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa Urzędu należy podkreślić aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. 1. Pierwsza z kar nakładanych w niniejszym przypadku odnosi się do praktyki opisanej w pkt. I niniejszej decyzji, a więc praktyki polegającej na stosowaniu w obrocie konsumenckim czterech klauzul tożsamych z postanowieniami wpisanymi do rejestru. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, tj. w 2008r., czyli przychód w wysokości [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 1 Załącznika Nr 1, dowód: karta nr 85 – 91). W związku z powyższym maksymalna kara, jaka mogłaby zostać w niniejszym przypadku, to kara w wysokości [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 2 Załącznika Nr 1). W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie (...) % przychodu [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 1 a Załącznika Nr 1), a więc kwotę w wysokości (...) zł [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 1 a Załącznika Nr 1), Na wysokość tej kwoty miał wpływ fakt, że niniejsza kara dotyczy stosowania czterech klauzul tożsamych z postanowieniami wpisanymi do rejestru. Pierwszą z rozważanych klauzul, którą opisano w pkt. I 1 tej decyzji, należało ocenić jako szczególnie dotkliwą dla konsumentów, gdyż na jej mocy przedsiębiorca został zwolniony z 19 odpowiedzialności za ewentualne nieprawidłowości zaistniałe przy świadczeniu przez niego usług telekomunikacyjnych w granicach opisanych w tym postanowieniu. Na jego mocy wyłączono konieczność poczynienia miarodajnych ustaleń co do faktycznego momentu wystąpienia awarii, od której to chwili byłby liczony jej bieg, a tym samym czas, za który konsumentowi należy się rekompensata. Co więcej, również po zgłoszeniu awarii, nie od razu należy się konsumentowi rekompensata, a dopiero w przypadku, gdy przedsiębiorca nie poczyni stosownych napraw zaistniałych usterek w terminie 72 godzin, a więc aż trzech dni. Choć regulacja ta dotyczy jedynie przypadków, w których wystąpi ewentualna awaria, to należy zważyć, że dzięki jej zastosowaniu przedsiębiorca może całkowicie uniknąć odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, bez względu na to, jak długo i często nieprawidłowości faktycznie występują. Druga z klauzul, do której odniesiono się w pkt. I 2 przedmiotowej decyzji, łączy się tematycznie z klauzulą rozpatrywaną jako pierwsza, gdyż odnosi się ona do zasad odpowiedzialności za szkody wynikłe z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Na mocy niniejszego postanowienia przedsiębiorca całkowicie zwolnił się z odpowiedzialności za skutki braku dostępu do sieci, co choć odnosi się do sytuacji, które należy potraktować jako wyjątkowe, w doniosły sposób godzi w interesy konsumentów pozbawiając ich całkowicie możliwości dochodzenia jakiejkolwiek rekompensaty, nawet jeśli brak dostępu do sieci wynikałby z celowego, umyślnego działania przedsiębiorcy. W świetle powyższego niniejszą klauzulę oceniono jako szczególnie dotkliwą. Z klauzuli kwestionowanej w pkt. I 3 decyzji wynika obowiązek wniesienia przez konsumenta opłaty abonamentowej w pełnej wysokości w przypadku, gdy przedsiębiorca celowo wstrzymuje się ze spełnieniem swego świadczenia należnego konsumentowi. Dotkliwość tej klauzuli należy wywieźć z faktu, że sytuacja taka może zajść bez względu na przyczyny stanowiące podstawę wstrzymania się konsumenta ze spełnieniem świadczenia na rzecz przedsiębiorcy. W skrajnym przypadku brak wpłaty konsumenta może wynikać z braku współdziałania przedsiębiorcy przy wykonywaniu umowy, tj. np. z nie przyjęcia przez niego opłaty abonamentowej. Choć niniejsza regulacja odnosi się do sytuacji, które mogą z zasady wyniknąć wyjątkowo, to należy stwierdzić, że pomimo tego, charakteryzuje się ona stosunkowo dużą szkodliwością. Ostatnią z klauzul, którą opisano w pkt. I 4 przedmiotowej decyzji, również należało określić, jako szczególnie dotkliwą, na co miał wpływ fakt, że na mocy niniejszego postanowienia przedsiębiorca został uprawniony do zmiany cennika wiążącego konsumentów, przy czym zmiany te nie wymagają akceptacji konsumentów. Skutkiem przyjęcia takiego rozwiązania jest sytuacja, w której konsumentom nie przysługuje prawo wypowiedzenia umowy w przypadku wzrostu wysokości opłat należnych przedsiębiorcy lub w przypadku wprowadzenia nowych opłat wcześniej nieobowiązujących. W obliczu tego, że zakres i częstotliwość ewentualnych zmian nie zostały sprecyzowane, należało orzec o szczególnej szkodliwości rozważanej klauzuli, która to bezpośrednio zagraża interesom finansowym konsumentów. Wszystkie ww. działania łączą się z działalnością przedsiębiorcy będącym operatorem telekomunikacyjnym. Z uwagi na powszechność usług tego rodzaju i wciąż rosnący na nie popyt należało stwierdzić, że oceniane zachowania przedsiębiorcy dotyczą i zagrażają szerokiej grupie odbiorców faktycznych i potencjalnych. Z uwagi na fakt, że badana praktyka wiążąca się ze stosowaniem czterech klauzul tożsamych z postanowieniami wpisanymi do rejestru ujawniła się na rynku, na którym występuje wiele podmiotów, uwzględniono również okoliczność, że konsumenci mogą w pewnym zakresie dokonać wyboru swego kontrahenta i oferty. 20 Przy miarkowaniu kwoty bazowej zwrócono również uwagę na to, że rozważaną praktykę należało zaklasyfikować jako długotrwałą, gdyż jak wykazano w trakcie niniejszego postępowania trwa ona od niemal dwóch i pół roku, tj. od połowy 2007r. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary, jednakże żadne ze szczególnych okoliczności, które mogłyby zostać zaliczone do jednej z dwóch ww. grup, w sprawie tej nie wystąpiły. Bez względu na powyższe w niniejszej sprawie zaszła jednak konieczność nadzwyczajnego podwyższenia wysokości kary miarkowanej w wyżej opisany sposób. Za podwyższeniem takim przemawia konieczność szczególnego podkreślenia w niniejszej sprawie funkcji wychowawczej i prewencyjnej nakładanej kary w odniesieniu do przedsiębiorcy będącego stroną tego postępowania. Na kolejnym etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. Mając na uwadze względy wychowawcze i prewencyjne karę obliczoną w wyżej opisany sposób podniesiono dodatkowo o (...) zł [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 1 a Załącznika Nr 1). W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyżej opisany sposób, karę pieniężną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt. I 1 - 4 sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 393 zł (słownie: trzystu dziewięćdziesięciu trzech złotych), co stanowi (...) % przychodu [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 1 b Załącznika Nr 1). 2. Druga z kar wymierzonych w niniejszej sprawie dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę trzech praktyk polegających na naruszeniu obowiązków informacyjnych, o czym mowa w pkt. II 1 – 3 niniejszej decyzji. Podstawą obliczenia wysokości przedmiotowej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, tj. w 2008r., czyli przychód w wysokości [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 1 Załącznika Nr 1, dowód: karty nr 85 - 91). W związku z powyższym maksymalna kara, jaka mogłaby zostać w niniejszym przypadku nałożona, to kara w wysokości [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 2 Załącznika Nr 1). W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie (...) % przychodu [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 2 a Załącznika Nr 1), a więc kwotę w wysokości (...) zł [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 2 a Załącznika Nr 1), Na wysokość tej kwoty miał wpływ fakt, że niniejsza kara dotyczy stosowania trzech praktyk polegających na naruszaniu obowiązków w zakresie udzielania konsumentom rzetelnych, prawdziwych i pełnych informacji w zakresie dotyczącym świadczonych usług, trybu reklamacyjnego oraz możliwych polubownych sposobów rozwiązywania ewentualnych sporów. Wymagane informacje nie są zamieszczane w umowach, wobec czego nie są one w 21 żaden sposób utrwalane w sposób umożliwiający konsumentom dostęp konsumentów do nich w powiązaniu z konkretnymi zawieranymi przez nich umowami. Praktyki te są stosowane na etapie zawierania umów, mają znaczenie dla ustalenia ostatecznej treści umów, natomiast mogą też wywierać skutki na etapie ich wykonywania. Rozważane w pkt. II 1 – 3 czyny są związane z działalnością przedsiębiorcy będącym operatorem telekomunikacyjnym. Z uwagi na powszechność usług tego rodzaju i wciąż rosnący na nie popyt należało stwierdzić, że oceniane zachowania przedsiębiorcy dotykają i zagrażają szerokiej grupie odbiorców faktycznych i potencjalnych. Z uwagi na fakt, że badane praktyki zaistniały na rynku, na którym występuje wiele podmiotów, uwzględniono również okoliczność, że konsumenci mogą w pewnym zakresie dokonać wyboru swego kontrahenta i oferty. Przy miarkowaniu kwoty bazowej zwrócono również uwagę na to, że kwestionowane praktyki należało ocenić, jako długotrwałe, gdyż jak ustalono w trakcie niniejszego postępowania trwały one od niemal dwóch i pół roku, tj. od połowy 2007r. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary, jednakże żadne ze szczególnych okoliczności, które mogłyby zostać zaliczone do jednej z dwóch ww. grup, w sprawie tej nie wystąpiły. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyżej opisany sposób, karę pieniężną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt. II 1 - 3 sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 360 zł (słownie: trzystu sześćdziesięciu złotych), co stanowi (...) % przychodu [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 2 b Załącznika Nr 1). 3. Ostatnia z kar przewidzianych w niniejszej sprawie dotyczy praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów wskazanej w pkt. III, a więc praktyki w wyniku stosowania której konsumenci zostali zobligowani do wniesienia należności znacznie przekraczającej wysokość uzyskanej uprzednio ulgi w sytuacji, gdy odstępują od umowy zawartej na czas określony połączonej z przyznaniem ulgi. Podstawą obliczenia wysokości przedmiotowej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, tj. w 2008r., czyli przychód w wysokości [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 1 Załącznika Nr 1, dowód: karty nr 85 - 91). W związku z powyższym maksymalna kara, jaka mogłaby zostać w niniejszym przypadku, to kara w wysokości [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt I 2 Załącznika Nr 1). W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie (...) % przychodu [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 3 a Załącznika Nr 1), a więc kwotę w wysokości (...) zł [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 3 a Załącznika Nr 1), 22 Na wysokość tej kwoty miał wpływ fakt, że niniejsza kara dotyczy stosowania jednej praktyki polegającej na posługiwaniu się w obrocie konsumenckim bezprawną regulacją, na mocy której konsumenci zostali zobowiązani do poniesienia ciężarów znacznie przewyższających dopuszczalną prawem wysokość, co bezpośrednio zagraża ich interesom ekonomicznym, finansowym co również powoduje zaliczenie niniejszej praktyki do kategorii praktyk o znacznym stopniu uciążliwości. Choć rozważana regulacja może znaleźć zastosowanie jedynie w określonych sytuacjach i w odniesieniu do niektórych konsumentów, to z drugiej strony trzeba mieć na względzie, że jej uciążliwość potęguje fakt, iż negatywne konsekwencje mogą dotknąć nawet te osoby, które odstępują od umowy z powodu nienależytego wykonywania umowy przez przedsiębiorcę. Praktyka ta ujawnia się na etapie zawierania umów, bezpośrednio wpływa na treść umów z konsumentami, jednakże może wywierać skutki na etapie ich wykonywania. Praktyka opisana w pkt. III niniejszej decyzji jest związana z działalnością przedsiębiorcy będącym operatorem telekomunikacyjnym. Z uwagi na powszechność usług tego rodzaju i wciąż rosnący na nie popyt należało stwierdzić, że oceniane zachowanie przedsiębiorcy dotyka i zagraża szerokiej grupie odbiorców faktycznych i potencjalnych. Z uwagi na fakt, że badana praktyka zaistniała na rynku, na którym występuje wiele podmiotów, uwzględniono również okoliczność, że konsumenci mogą w pewnym zakresie dokonać wyboru swego kontrahenta i oferty. Przy ustalaniu wysokości kwoty bazowej zwrócono również uwagę na to, że kwestionowaną praktykę należało ocenić, jako długotrwałą, gdyż jak ustalono w trakcie niniejszego postępowania, trwa ona od niemal dwóch i pół roku, tj. od połowy 2007r. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary, jednakże żadne ze szczególnych okoliczności, które mogłyby zostać zaliczone do jednej z dwóch ww. grup, w sprawie tej nie wystąpiły. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyżej opisany sposób, karę pieniężną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w pkt. III sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 262 zł (słownie: dwustu sześćdziesięciu dwóch złotych), co stanowi (...) % przychodu [ tajemnica przedsiębiorstwa ] (pkt II 3 b Załącznika Nr 1). Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Ad VI Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie jej przepisów, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte 23 z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu w punktach I – III decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie. W związku z powyższym postanowiono obciążyć stronę kosztami postępowania w wysokości 80,15 zł (słownie: osiemdziesięciu złotych piętnastu groszy). Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie VI niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 32 § 1 i 2 Kpc, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn