RKT-30/2007

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 6.08.2007r. RKT-61-83/06/SB DECYZJA Nr RKT-30/2007 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z zm.) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko HSBC Bank Polska S.A. , pl. Pi ł sudskiego 2, w Warszawie - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 tej ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie HSBC Bank Polska S.A., polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci wzorców umownych: „Wniosek kredytowy / Oferta zawarcia umowy z HSBC Bank Polska S.A.” oraz „Ogólne Warunki Umów Kredytowych na zakup towarów i us ł ug w HSBC Bank Polska S.A.” w oparciu o które s ą zawierane umowy z konsumentami w sposób naruszaj ą cy art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n. zm.), z uwagi na brak informacji o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu dokonanej przez konsumenta i nakazuje si ę zaniechania jej stosowania. II. Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 tej ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł anie HSBC Bank Polska S.A., polegaj ą ce na stosowaniu w „Ogólnych Warunkach Umów Kredytowych na zakup towarów i us ł ug w HSBC Bank Polska S.A.” postanowienia wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeks post ę powania cywilnego, o tre ś ci: „Bank i Kredytobiorca postanawiaj ą zgodnie, ż e wszelkie niedop ł aty lub nadp ł aty w wysoko ś ci nie przekraczaj ą cej 20 z ł , powsta ł e w wyniku ca ł kowitego rozliczenia Kredytu b ę d ą zaliczane w koszty lub przychody odpowiednio Banku lub Klienta bez dochodzenia roszcze ń z tego tytu ł u przez któr ą kolwiek ze stron.” i nakazuje si ę zaniechania jej stosowania. III. Na podstawie art. 72 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 75 tej ustawy, postanawia si ę obci ąż y ć HSBC Bank Polska S.A. kosztami przeprowadzonego post ę powania i zobowi ą za ć do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 65 PLN (s ł ownie z ł otych: sze ść dziesi ą t pi ęć ). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) przeprowadzone zosta ł o z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie 2 wst ę pnego ustalenia, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą HSBC Bank Polska S.A. (zwanego dalej Bankiem lub po ż yczkodawc ą ) wyst ę puje naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej te ż dalej ustaw ą antymonopolow ą ). W dniu 26.09.2006r. postanowieniem nr 1 na podstawie ustale ń dokonanych w ww. post ę powaniu organ antymonopolowy wszcz ął z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez HSBC bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, polegaj ą cych na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci wzorców umownych: „Wniosek kredytowy / Oferta zawarcia umowy z HSBC Bank Polska S.A.” oraz „Ogólne Warunki Umów Kredytowych na zakup towarów i us ł ug w HSBC Bank Polska S.A.” w oparciu o które s ą zawierane umowy z konsumentami w sposób naruszaj ą cy art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n. zm.), w zwi ą zku z brakiem informacji o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu dokonanej przez konsumenta (Karta nr 4). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów Bank wyja ś ni ł , co nast ę puje (Karty nr 5-9). Zdaniem Banku powy ż szy zarzut jest bezzasadny na gruncie faktycznym, jako, ż e § 8 ust. 12-14, 16 OWUK, a w odniesieniu do tzw. „Kredytu z Opcj ą ” tak ż e § 6 ust. 2, zawieraj ą wyczerpuj ą ce informacje dotycz ą ce zarówno przebiegu, jak te ż skutków wcze ś niejszej cz ęś ciowej lub ca ł kowitej sp ł aty kredytu. W opinii Banku, powo ł ane postanowienia OWUK, dokumentu dor ę czonego kredytobiorcy jednocze ś nie z Wnioskiem Kredytowym, zawieraj ą pe ł ne informacje o skutkach wcze ś niejszej sp ł aty kredytu, nie mo ż na mówi ć o braku tego rodzaju informacji. Specyfika masowego obrotu konsumenckiego wymusza uproszczenie dokumentów wykorzystywanych w obrocie. Odpowiedzi ą na t ę konieczno ść jest wykorzystywanie przez przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść na rynkach konsumenckich wzorców umów, w tym tak ż e ogólnych warunków umów. Zawarcie postanowie ń dotycz ą cych skutków wcze ś niejszej sp ł aty kredytu przez konsumenta – jako postanowie ń pozostaj ą cych niezmiennymi w przypadku wszystkich zawieranych umów – nie we wniosku kredytowym, lecz w OWUK, stanowi prost ą konsekwencj ę konieczno ś ci uproszczenia procesu tworzenia dokumentów. W opinii Banku nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż w ś wietle polskiego prawa cywilnego, postanowienia zawarte w ogólnych warunkach umów stanowi ą , wraz z zawartymi w dokumencie postanowieniami, które maj ą charakter zindywidualizowany w przypadku ka ż dego klienta, oraz w pozosta ł ych za łą cznikach do umowy, integraln ą cz ęść umowy zawieranej przez Bank z kredytobiorc ą . Ustawa o kredycie konsumenckim nie definiuje poj ę cia „umowy” i nie narzuca okre ś lonej formy redakcyjnej umowom maj ą cym za przedmiot udzielenie kredytu konsumenckiego. W zwi ą zku z tym ogólne regu ł y wyk ł adni wskazuj ą , i ż Ustawa o kredycie konsumenckim pos ł uguje si ę definicj ą „umowy” przyj ę t ą na gruncie prawa cywilnego. Tym samym, zamieszczenie postanowie ń dotycz ą cych wcze ś niejszej sp ł aty kredytu (w tym informacji o istnieniu takiego uprawnienia, jak te ż informacji o jego skutkach) w OWUK powinno zosta ć uznane za wype ł nienie przez Bank obowi ą zku ustawowego. Bank zauwa ż y ł , i ż nawet w os ł abionej postaci zarzut przedstawiony przez Prezesa Urz ę du nale ż a ł oby uzna ć za bezzasadny, a informacje zawarte w OWUK musz ą by ć uznane za rzetelne i prawdziwe, z uwagi na tre ś ci poni ż szych postanowie ń : § 6 ust. 12 OWUK stanowi, i ż „Kredytobiorca zobowi ą zuje si ę do poinformowania Banku o zamiarze wcze ś niejszej cz ęś ciowej lub ca ł kowitej sp ł aty Kredytu najpó ź niej na 3 dni przed jej dokonaniem”. Wynika st ą d, i ż kredytobiorcy przys ł uguje uprawnienie do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu – co stanowi wype ł nienie postanowienia art. 8 ust 1a ustawy o kredycie konsumenckim. § 6 ust. 13 (zdanie pierwsze) OWUK stanowi, i ż „cz ęś ciowa przedterminowa sp ł ata Kredytu, w kwocie przekraczaj ą cej kwot ę raty b ę dzie zaliczana w dniu wymagalno ś ci kolejnej raty na poczet sp ł aty zaci ą gni ę tego Kredytu pomniejszaj ą c zad ł u ż enie Kredytobiorcy”, tym samym zawiera informacj ę o skutkach zgodnie z ww. § 6 ust. 12 OWUK. 3 § 6 ust. 13 (zdanie drugie) OWUK stanowi, i ż „ca ł kowita sp ł ata Kredytu mo ż e nast ą pi ć w ka ż dym terminie z uwzgl ę dnieniem postanowie ń ust. 12, i b ę dzie zaliczona na poczet sp ł aty kredytu w dniu jego faktycznej sp ł aty”, i zawiera (w po łą czeniu z § 6 ust. 16) pe ł n ą informacj ę o skutkach dzia ł ania wynikaj ą cego z § 6 ust. 12 OWUK. § 6 ust. 14 OWUK stanowi, i ż „W przypadku przedterminowej sp ł aty cz ęś ci lub ca ł o ś ci Kredytu bez wcze ś niejszego poinformowania Banku w terminie 3 dni przed jej dokonaniem, ka ż da sp ł ata b ę dzie zaliczona w terminach p ł atno ś ci ustalonych w Umowie na poczet kolejnych rat (...). Kwota przedterminowej sp ł aty od dnia jej dokonania do dnia zaliczenia na poczet kolejnych rat Kredytu nie podlega oprocentowaniu”, zawiera informacj ę o skutkach wcze ś niejszej cz ęś ciowej sp ł aty kredytu w przypadku niewype ł nienia przez kredytobiorc ę obowi ą zku okre ś lonego w § 6 ust. 12, a tak ż e zawiera (w po łą czeniu z § 6 ust. 16) informacj ę o skutkach wcze ś niejszej ca ł kowitej sp ł aty kredytu. § 6 ust. 2 OWUK stanowi, ż e „Je ż eli Umowa przewiduje Opcje sp ł aty Kredytu bez odsetek i Kredytobiorca zdecyduje si ę na sp ł at ę Kredytu w czasie okre ś lonym w Umowie w punkcie „Opcja sp ł aty kredytu bez odsetek”, Bank zwolni Kredytobiorc ę z zap ł aty odsetek od zaci ą gni ę tego kredytu oraz Op ł aty przygotowawczej. W takim przypadku Kredytobiorca zobowi ą zany b ę dzie do zap ł aty Kwoty kredytu pomniejszonej o Op ł at ę przygotowawcz ą i kwot ę dokonanych wp ł at. W przypadku przyst ą pienia kredytobiorcy do Umowy Ubezpieczenia Grupowego Kredytobiorców („UUGK”), kwoty sk ł adek ubezpieczeniowych wp ł aconych wraz z ratami Kredytu nie pomniejszaj ą zad ł u ż enia Kredytobiorcy i nie podlegaj ą zwrotowi. Je ś li Kredytobiorca nie wykorzysta mo ż liwo ś ci bezodsetkowej sp ł aty Kredytu w czasie okre ś lonym w Umowie, b ę dzie zobowi ą zany do zap ł aty odsetek naliczonych za ca ł y okres kredytowania. Bank poinformuje Kredytobiorc ę na pi ś mie z odpowiednim wyprzedzeniem o dacie i kwocie nale ż nej sp ł aty Kredytu w przypadku wykorzystania Opcji sp ł aty kredytu bez odsetek”. Bank poinformowa ł , ż e obecnie wykorzystywana wersja dokumentacji kredytowej zosta ł a przygotowana na prze ł omie lat 2005 i 2006 i wdro ż ona w pierwszych miesi ą cach 2006r., a wi ę c przed opublikowaniem wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. sygn. akt VI Aca 760/05, wydanego przez S ą d Apelacyjny w Warszawie VI Wydzia ł Cywilny, w sprawie z odwo ł ania GETIN Banku S.A. W ustosunkowaniu si ę do wszcz ę cia niniejszego post ę powania, Bank nie zgodzi ł si ę z ww. wyrokiem w zakresie umieszczenia wymaganych ustaw ą o kredycie konsumenckim informacji w umowie, a nie w za łą cznikach do niej. W opinii Banku wszelkie wymagane ustaw ą o kredycie konsumenckim informacje s ą dostarczane konsumentom przy zawarciu umów, tym samym wniós ł o wydanie decyzji na podstawie art. 23d ustawy antymonopolowej, stwierdzaj ą cej, ż e przedmiotowa praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. Organ antymonopolowy po dokonaniu analizy dokumentów dostarczonych w niniejszym post ę powaniu za zasadne uzna ł w dniu 24.11.2006r. rozszerzy ć post ę powanie o zarzut stosowania w „Ogólnych Warunkach Umów Kredytowych na zakup towarów i us ł ug w HSBC Bank Polska S.A.” postanowienia wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu post ę powania cywilnego, co mog ł o narusza ć art. 23a ust. 1 i 2 powo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów: § 6 pkt 15 „Bank i Kredytobiorca postanawiaj ą zgodnie, ż e wszelkie niedop ł aty lub nadp ł aty w wysoko ś ci nie przekraczaj ą cej 20 z ł , powsta ł e w wyniku ca ł kowitego rozliczenia Kredytu b ę d ą zaliczane w koszty lub przychody odpowiednio Banku lub Klienta bez dochodzenia roszcze ń z tego tytu ł u przez któr ą kolwiek ze stron.” (Karta nr 24). W odpowiedzi na powy ż szy zarzut, Bank wyja ś ni ł , i ż jest on bezzasadny na gruncie prawnym, jako ż e § 6 pkt 15 OWUK ró ż ni si ę istotnie od powo ł anego postanowienia i tym samym Banku nie obejmuj ą skutki prawne wobec osób trzecich wi ążą ce si ę z wpisem postanowienia do rejestru. Ponadto zdaniem Banku, § 6 pkt 15 OWUK nie ma charakteru postanowienia, o którym mowa w art. 385 1 k.c. – czego ostateczne ustalenie wymaga prawomocnego wyroku s ą du (Karty nr 26-31). 4 W sprawie porównania zakresu obj ę tego przez zakwestionowane postanowienie oraz wpisane do rejestru, Bank stwierdzi ł , ż e ju ż na poziomie redakcyjnym cytowane postanowienia nie s ą to ż same. Ró ż nica pomi ę dzy nimi nie polega jedynie na tym, i ż postanowienie wpisane dotyczy kwoty 15 z ł , a zakwestionowane kwoty 20 z ł . Zasadnicza ró ż nica polega na tym, i ż w pierwszym przypadku przysporzenie na podstawie cytowanego postanowienia mo ż e powsta ć jedynie po stronie banku, gdy w drugim przypadku przysporzenie potencjalnie powstaje zarówno po stronie banku, jak i po stronie konsumenta. Dodatkowo wyja ś niono, ż e faktycznie w wi ę kszo ś ci przypadków przysporzenie wyst ę puje po stronie konsumentów. W opinii Banku nie podlega dyskusji, i ż kontrola postanowie ń wzorców umów ma charakter abstrakcyjny, a wpis postanowienia uznanego za niedozwolone prawomocnym wyrokiem s ą du do rejestru rodzi zgodnie z art. 479 43 k.p.c. – skutki po stronie osób trzecich. Podstawowym skutkiem wpisu jest nieskuteczno ść tego postanowienia wzgl ę dem konsumentów i zakaz stosowania tego postanowienia przez wszystkie podmioty, a nie tylko przez ten, którego dotyczy ł o orzeczenie b ę d ą ce podstaw ą dokonania wpisu. Stosowanie takich postanowie ń mo ż e tak ż e stanowi ć podstaw ę zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Niemniej jednak, istot ą abstrakcyjnego charakteru kontroli wzorców umów jest oderwanie jej od konkretnych okoliczno ś ci (kontekstu konkretnego wzorca). Celem nadania wpisowi postanowienia do rejestru skutku wobec osób trzecich jest wyeliminowanie z obrotu postanowie ń , które maj ą charakter abuzywny niezale ż nie od okoliczno ś ci. Poniewa ż zakaz stosowania konkretnych postanowie ń umownych stanowi ograniczenie chronionej Konstytucj ą RP wolno ś ci dzia ł alno ś ci gospodarczej i swobody umów chronionej przez art. 351 1 k.c. (inaczej mówi ą c stanowi wyj ą tek od zasady), przepisy, na podstawie których nast ę puje takie ograniczenie, musz ą by ć interpretowane w ą sko. Niedopuszczalne jest, zatem, rozszerzanie skutku wobec osób trzecich, wynikaj ą cego z wpisu konkretnego postanowienia do rejestru, na wszelkie, mniej lub bardzie podobne postanowienia. Rozszerzenie tego skutku na inaczej brzmi ą ce klauzule musi budzi ć powa ż ne w ą tpliwo ś ci ju ż w przypadku ró ż nic redakcyjnych, czy ró ż nic nie dotycz ą cych obowi ą zków stron kszta ł towanych przez porównywane klauzule (takich jak ró ż nice kwot, których dotycz ą ). Rozszerzenie skutku wobec osób trzecich na klauzule ró ż ni ą ce si ę istotnie, tj. w odmienny sposób kszta ł tuj ą ce obowi ą zki stron, jest nieuzasadnione. W przypadku porównywanych postanowie ń ró ż ni ą si ę one co do istoty. Pierwsze z nich (wpisane do rejestru) tworzy po stronie konsumenta zobowi ą zanie przysz ł e i niepewne niewyst ę powania roszczenia o zwrot nadp ł aty (i tym samym, przysz ł e i niepewne przysporzenie po stronie Banku). Postanowienie stosowane przez Bank tworzy par ę symetrycznych zobowi ą za ń przysz ł ych i niepewnych po obu stronach umowy. Dlatego nieuzasadnione jest rozszerzenie na Bank skutku wpisu pierwszego z nich do rejestru. Uznanie postanowienia § 6 pkt 15 OWUK za niedozwolone wymaga prawomocnego wyroku S ą du. Dodatkowo Bank poinformowa ł , ż e postanowienie dotycz ą ce nierozliczenia 20 z ł ma za zadanie globalne obni ż enie kosztów ponoszonych przez Bank, co w ostatecznym rozrachunku obni ż y ci ęż ar finansowy ponoszony przez konsumentów w zwi ą zku z zawarciem umowy kredytowej i upraszcza procedur ę z punktu widzenia kredytobiorcy. Bank stwierdzi ł , ż e przeprowadzona kalkulacja wykaza ł a, ż e konieczno ść przeprowadzenia za ka ż dym razem indywidualnego ko ń cowego rozliczenia z uwzgl ę dnieniem rzeczywistej kwoty nadp ł aty w przypadku konkretnego kredytobiorcy, niepomiernie podwy ż szy ł oby koszty takiego ko ń cowego rozliczenia. Jest tak ze wzgl ę du na konieczno ść poniesienia dodatkowych kosztów zwi ą zanych z przeprowadzeniem rozmów telefonicznych lub innych kontaktów z kredytobiorc ą , koniecznym m.in. dla ustalenia z nim, w jakiej postaci, na jaki adres lub na jaki rachunek bankowy ma nast ą pi ć wp ł ata nale ż nej mu kwoty z tytu ł u nadp ł aty. Podniesiono, ż e w wielu przypadkach kredytobiorcy nie posiadaj ą rachunków bankowych i kwota nadp ł aty musia ł aby by ć im przekazana osobi ś cie, b ą d ź przekazem pocztowym. Z kolei, co równie ż wynika z kalkulacji Banku, statystycznie w wi ę kszo ś ci przypadków kwota nadp ł aty jest niewielka (w granicach do 5 z ł ) i zestawienie tej warto ś ci z kosztem przekazania jej kredytobiorcy wskazuje, ż e taka operacja by ł aby ekonomicznie nieuzasadniona (w skrajnym przypadku: przekazanie 1 z ł wi ą za ł oby si ę z kosztem w wysoko ś ci ok. 20 z ł ). Z kalkulacji Banku wynika, ż e do kosztów obs ł ugi nadp ł aty zaliczaj ą si ę : 5 - koszt telefonu z dyspozycj ą o nadp ł acie od 0,35 z ł za 1 min. (rozmowa cz ę sto trwa do 3 minut i g ł ównie s ą to rozmowy mi ę dzymiastowe), - koszt pisma do klienta za potwierdzeniem odbioru – 5,83 z ł , - koszt przekazu pocztowego – 4,70 z ł + 1% kwoty przekazu, - op ł ata manipulacyjna Poczty Polskiej – 0,15 z ł . Stwierdzono równie ż , ż e zwrot nie podj ę tych przez konsumentów pieni ę dzy przes ł anych mu przez Bank z tytu ł u nadp ł aty powoduje kolejne koszty - 4,70 z ł + 1% kwoty zwrotu, - 4,70 z ł +1% ponownie przekazywanej kwoty. (...) Podniesione zosta ł o równie ż , ż e kwota 20 z ł pokrywa si ę z kwot ą 20 z ł jak ą Bank pobiera w razie obs ł ugi nieterminowej sp ł aty (tzw. op ł aty za opó ź nienie). Ta w ł a ś nie kwota pozostaje zazwyczaj do rozliczenia jako nale ż no ść na rzecz Banku ze strony kredytobiorcy w przypadkach, gdy taki kredytobiorca nieterminowo sp ł aca zad ł u ż enie i stanowi op ł at ę administracyjn ą . Bank w takich wypadkach zazwyczaj nie dochodzi tej kwoty od kredytobiorców umarzaj ą c j ą , na podstawie postanowienia § 6 pkt 15 OWUK wskazanego przez Prezesa Urz ę du. Bank poinformowa ł , i ż analiza warto ś ci umorze ń w trakcie 3 lat dzia ł alno ś ci, wykaza ł a, i ż liczba kredytobiorców z niedop ł at ą do 10 z ł jest znikoma, natomiast znaczna jest liczba kredytobiorców z niedop ł at ą 20 z ł , wynikaj ą c ą z opó ź nienia w sp ł acie ostatniej raty kredytu. W wyniku tej analizy, Bank postanowi ł podnie ść kwot ę uj ę t ą w postanowieniu dotycz ą cym ko ń cowego rozliczenia z 10 z ł do 20 z ł . Jest to, w rzeczy samej, podyktowane interesem konsumentów. Kwota ta jest równa w przypadku niedop ł at jak i nadp ł at z tego g ł ównie wzgl ę du, ż e – jak wykazali ś my powy ż ej – statystycznie ilo ść nadp ł at w wysoko ś ci do 20 z ł jest bardzo niewielka. W toku post ę powania Bank zadeklarowa ł wprowadzenie zmian tre ś ci „Ogólnych Warunków Umowy Po ż yczki” – zwanych dalej „nowe OWUK” wykorzystywanych przy zawieraniu umów z konsumentami (Karty nr 124, 125). Poinformowano, i ż Bank jednostronnie zmieni ł z dniem 5 marca 2007r. metod ę ostatecznego rozliczenia sp ł aty kredytu z konsumentami. Obecnie stosuje rozwi ą zanie przyj ę te w propozycji dokumentacji, tj. odst ę puje od dochodzenia wszelkich niedop ł at nie przekraczaj ą cych kwoty 20 z ł i zwraca kredytobiorcom nadp ł aty, o ile przekraczaj ą one koszty dor ę czenia, po potr ą ceniu tego kosztu. Przed ł o ż one zosta ł o równie ż o ś wiadczenie Prezesa Zarz ą du Banku, w sprawie wzorców umów, które s ą wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami o tre ś ci (Karta nr 126). „Na dzie ń 23 kwietnia 2007r. Bank prowadzi dzia ł alno ść w zakresie zawierania umów kredytu na zakup towarów i us ł ug w oparciu o dokumentacj ę przekazan ą Prezesowi Urz ę du pismem z dnia 9 stycznia 2007r. znak HBPL/CW/26/07. Pomimo utrzymania w obrocie tej ż e dokumentacji, na dzie ń 23 kwietnia 2007r. Bank stosuje nowe rozwi ą zanie dotycz ą ce rozlicze ń , zaproponowane w korespondencji z Prezesem Urz ę du. Wszelkie niedop ł aty ze strony kredytobiorców s ą umarzane przez Bank. Wszelkie nadp ł aty ze strony kredytobiorców, o ile przekraczaj ą one koszty dor ę czenia, s ą zwracane kredytobiorcom po potr ą ceniu kosztu dor ę czenia. Okres wdro ż enia zmienionej dokumentacji kredytowej Bank ocenia obecnie na trzy miesi ą ce, o ile nie wyst ą pi ą nieprzewidziane okoliczno ś ci. W przypadku wydania przez Prezesa Urz ę du decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie w trybie art. 23f ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. i na ł o ż enia na Bank obowi ą zku wprowadzenia zaproponowanych zmian do obrotu, Bank zobowi ą zuje si ę to uczyni ć w terminie uzgodnionym z Prezesem Urz ę du.” (Karta nr 126). Przedstawione zosta ł o równie ż Zarz ą dzenie Prezesa Banku nr 13/07 z dnia 23 kwietnia 2007r. w sprawie zatwierdzenia zmienionych wzorców Umów Po ż yczek i wzorców Wniosków Kredytowych / Umów Kredytu. Zarz ą dzenie zosta ł o wydane pod warunkiem zawieszaj ą cym wydania przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie prowadzone pod sygnatur ą akt RKT-61-83/06/SB w trybie art. 23f ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. oraz wprowadzenia do systemów informatycznych Banku powy ż ej wymienionych wzorców (Karta nr 127). 6 Przedstawione zosta ł y projekty zmienionych wzorców umów (Karta nr 128). Zmiana tre ś ci Ogólnych Warunków Umowy Po ż yczki w HSBC Bank Polska S.A. polega ł a na wprowadzeniu do wzorca nast ę puj ą cych postanowie ń : § 5 pkt 11 „Po ż yczkobiorca mo ż e dokona ć sp ł aty cz ęś ci lub ca ł o ś ci Po ż yczki przed terminem okre ś lonym w Umowie Po ż yczki”. § 5 pkt 12 „Bank nie pobiera prowizji ani op ł at za wcze ś niejsz ą sp ł at ę cz ęś ci lub ca ł o ś ci Po ż yczki”. § 5 pkt 13 „Po ż yczkobiorca nie jest zobowi ą zany do zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kapita ł u”. § 5 pkt 17 „Wszelkie niedop ł aty w wysoko ś ci nie przekraczaj ą cej 20 z ł , powsta ł e w wyniku ca ł kowitego rozliczenia Po ż yczki b ę d ą zaliczane w koszty Banku bez dochodzenia roszcze ń z tego tytu ł u.” § 5 pkt 18 „W przypadku wyst ą pienia nadp ł aty powsta ł ej w wyniku ca ł kowitego rozliczenia Po ż yczki Bank przeka ż e kwot ę nadp ł aty Po ż yczkobiorcy drog ą pocztow ą lub na wskazany przez Po ż yczkobiorc ę rachunek bankowy, pomniejszaj ą c j ą o koszty przes ł ania.” W zwi ą zku z powy ż szymi deklaracjami, organ antymonopolowy przes ł a ł Bankowi nast ę puj ą ce wyja ś nienia (Karta nr 138). Do pisma z dnia 23.04.2007r. zosta ł o do łą czone zarz ą dzenie Prezesa Banku nr 13/07 z dnia 23 kwietnia 2007r. w sprawie zatwierdzenia zmienionych wzorców Umów Po ż yczek i wzorców Wniosków Kredytowych / Umów Kredytu. Z tre ś ci ww. Zarz ą dzenia wynika, i ż rozpocz ę cie wykorzystywania nowych tre ś ci warunków umów, zosta ł o uzale ż nione od wydania przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie prowadzone pod sygnatur ą akt RKT-61-83/06/SB w trybie art. 23f ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. oraz wprowadzenia do systemów informatycznych Banku powy ż ej wymienionych wzorców. Na podstawie analizy tre ś ci ww. nowych wzorców, bior ą c pod uwag ę wniosek o wydanie decyzji w oparciu o art. 23 f ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż ich wprowadzenie do obrotu nie spowoduje zaniechania stosowania zakwestionowanych praktyk. Zaproponowane zmienione tre ś ci umów nadal s ą sprzeczne z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie obowi ą zku podawania pe ł nych informacji o skutkach wcze ś niejszej sp ł aty kredytu zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, a tak ż e zawieraj ą zapis mieszcz ą cy si ę w hipotezie postanowienia wpisanego do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, przytoczonego w postanowieniu o rozszerzeniu post ę powania z dnia 24.11.2006r. Bior ą c pod uwag ę powy ż ej przedstawione stanowisko, organ antymonopolowy poinformowa ł , i ż nie mo ż e zaakceptowa ć proponowanej tre ś ci wzorców umów, jako zgodnych z prawem, a wi ę c nie naruszaj ą cych zbiorowych interesów konsumentów, o których mowa w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego te ż nie mo ż e zosta ć wydana decyzja na podstawie art. 23f ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w niniejszej sprawie. W ww. zarz ą dzeniu Prezesa Banku zadeklarowane zosta ł o dokonanie zmiany tre ś ci wzorców umów, w oparciu, o które maj ą by ć zawierane umowy z konsumentami. Natomiast z orzecznictwa wynika, i ż w sytuacji zawierania umów sprzecznych z ustaw ą o kredycie konsumenckim oraz zawieraj ą cych niedozwolone postanowienia umowne zmianie musz ą ulec, równie ż tre ś ci realizowanych umów sprzecznych z prawem. Dlatego te ż , organ antymonopolowy poinformowa ł , i ż okre ś lony sposób usuni ę cia skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów nie jest wystarczaj ą cy zgodnie z aktualnym orzecznictwem s ą dowym, aby mog ł a zosta ć wydana decyzja na podstawie ww. art. 23f. Zwrócono równie ż uwag ę , i ż to przedsi ę biorca zgodnie z art. 23f ust. 1 powinien okre ś li ć dzia ł ania, przez podj ę cie, których dojdzie do zapobie ż enia naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów, a wi ę c poda ć szczegó ł owy opis dzia ł a ń , które zostan ą podj ę te oraz przedstawi ć harmonogram tych czynno ś ci. W przypadku umów bankowych, organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż w zakresie zmiany tre ś ci wzorców umów, zmiany powinny by ć wprowadzone niezw ł ocznie po otrzymaniu odpowiedniej decyzji Prezesa Urz ę du, a wymiana umów nadal realizowanych nie d ł u ż ej ni ż w okresie oko ł o 4 miesi ę cy po otrzymaniu decyzji. 7 Z tre ś ci Zarz ą dzenia Prezesa Banku z dnia nr 13/07 z dnia 23 kwietnia 2007r., wynika, i ż wprowadzenie do obrotu nowych tre ś ci umów uzale ż nione jest od wydania w niniejszej sprawie decyzji na podstawie art. 23f ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a wi ę c nie zosta ł y one wprowadzone do faktycznego stosowania. Dlatego te ż , organ antymonopolowy poinformowa ł , i ż dokonuj ą c oceny tre ś ci umów zawieranych z konsumentami w decyzji ko ń cz ą cej niniejsze post ę powanie ocenie poddane zostan ą tre ś ci umów do łą czonych do pisma z dnia 5.12.2006r. znak HBPL/CW/2338/06 (Karty nr 35-36). W odpowiedzi na powy ż sze pismo oraz po zapoznaniu si ę ze zgromadzonym materia ł em dowodowym, Bank przedstawi ł nast ę puj ą ce wyja ś nienia (Karty nr 155-158). W dniu 14.06.2007r. zosta ł o podpisane zarz ą dzenie Prezesa Banku nr 17/07 w sprawie zatwierdzenia zmienionych wzorów Umów Po ż yczek i wzorów Wniosków Kredytowych / Umów Kredytowych, stanowi ą ce co nast ę puje: § 1.1 „Niniejszym zatwierdza si ę poni ż sze wzory: 1) wzór Umowy Po ż yczki, 2) wzór Ogólnych Warunków Umowy Po ż yczki w HSBC Bank Polska S.A.: a) dla umowy zawieranej w lokalu Banku, b) dla umowy zawieranej na odleg ł o ść (poczta, telefon, Internet), 3) wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od Umowy Po ż yczki, 4) wzór Wniosku Kredytowego / Umowy Kredytu, 5) wzór Umowy Kredytu, 6) wzór Ogólnych Warunków Umów Kredytowych na zakup towarów i us ł ug w HSBC Bank Polska S.A.: a) dla umów zawieranych w Banku, b) dla umów zawieranych poza lokalem Banku, c) dla umów zawieranych na odleg ł o ść (poczta, telefon, Inernet), 7) wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od Umowy Kredytu. § 1.2 Wzory dokumentów okre ś lonych w ust. 1 stanowi ą za łą cznik do niniejszego Zarz ą dzenia. § 2.1 Upowa ż nia si ę Dyrektora Zarz ą dzaj ą cego Pionem Operacji Bankowych do wprowadzenia modyfikacji do wzorów dokumentów, o których mowa w § 1 ust. 1 pkt 1, 4 oraz 5 o ile jest to konieczne ze wzgl ę du na: 1) funkcjonalno ść stosowanych w Banku systemów informatycznych, 2) uzgodnione z partnerem handlowym warunki wspó ł pracy, lub 3) wymóg dostosowania wzoru dokumentu do specyfiki danego kana ł u dystrybucji. § 2.2 Wprowadzenie modyfikacji, o których mowa w ust. 1 wymaga zgody: (...). § 4 Zarz ą dzenie wchodzi w ż ycie z dniem implementacji do systemów informatycznych Banku przyj ę tych niniejszym Zarz ą dzeniem wzorów dokumentów, jednak ż e nie pó ź niej ani ż eli w dniu 15.09.2007r.” (Karty nr 160, 161). Bank wyja ś ni ł , i ż b ę dzie stosowa ł nowe wzorce Umów Po ż yczek oraz Wniosków Kredytowych / Umów Kredytu, jak tylko zostan ą one wprowadzone do systemu komputerowego grupy HSBC. Poniewa ż zmiany te wprowadzone s ą centralnie dla wszystkich krajów regionu Europy Centralnej i Wschodniej, w których dzia ł a grupa HSBC, nie jest mo ż liwe natychmiastowe ich wprowadzenie. Jednak nast ą pi to, nie pó ź niej ni ż 15 wrze ś nia 2007r. Zwrócono uwag ę , ż e nowe wzorce nie przewiduj ą ju ż mo ż liwo ś ci potr ą cenia przez Bank kosztów zwrotu nadp ł aty (mo ż liwo ść tak ą przewidywa ł y wzorce przyj ę te Zarz ą dzeniem Prezesa Zarz ą du Banku nr 13/07 z dnia 23.04.2007r.). Poinformowano równie ż , i ż Bank nie posiada ani nie posiada ł w swojej ofercie kredytów nieoprocentowanych, przy których pobiera ł by jakiekolwiek prowizje lub op ł aty i w zwi ą zku z tym za nietrafne uznano zarzut, ż e Bank nie udziela ł konsumentom w tym zakresie pe ł nej informacji dotycz ą cej ich sytuacji prawnej. Ich zdaniem obowi ą zek informowania konsumenta o jego prawach i obowi ą zkach nale ż y odnosi ć do konkretnego stanu faktycznego. Konsument nie musi by ć informowany o prawach i obowi ą zkach, wynikaj ą cych z ustawy o kredycie konsumenckim, które nie maj ą zastosowania do jego umowy. W zwi ą zku z tym stwierdzono, i ż Bank nie mia ł 8 obowi ą zku informowania konsumenta o prawie wynikaj ą cym z art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o kredycie konsumenckim, zgodnie z którym w przypadku wcze ś niejszej sp ł aty kredytu nieoprocentowanego „(...) konsument ma prawo do zmniejszenia zap ł aconych kredytodawcy prowizji i op ł at proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas korzystania z kredytu”, poniewa ż nie ma ono zastosowania do oferty produktowej Banku. Niezale ż nie od powy ż szego wprowadzona zosta ł a modyfikacja tre ś ci warunków w przedmiotowym zakresie. Równocze ś nie Bank stwierdzi ł , i ż zdecydowa ł si ę uzupe ł ni ć wzorce o odpowiednie informacje. Dodatkowo Bank wyja ś ni ł , i ż w przypadku kredytu darmowego, Bank nie pobiera odsetek, ani ż adnych dodatkowych op ł at lub prowizji. (...) Ubezpieczenie kredytu darmowego jest zawsze dobrowolne i Bank nie narzuca go konsumentom. (...) Nowe wzorce umów Po ż yczek oraz Wniosków Kredytowych / Umów Kredytu Bank, zatwierdzone ww. Zarz ą dzeniem Prezesa Banku, nie zawieraj ą ju ż postanowienia, zgodnie, z którym móg ł by potr ą ca ć koszty zwrotu nadp ł aty. Konsekwencj ą wprowadzenia tego rozwi ą zania w nowych wzorcach umownych jest zaprzestanie dotychczasowej praktyki Banku w tym zakresie, tak ż e w odniesieniu do ju ż zawartych umów. Jakkolwiek Bank jest zdania, ż e ta praktyka nie mo ż e by ć uznana za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, bior ą c pod uwag ę , ż e jest to kwestia sporna pomi ę dzy Bankiem, a Prezesem UOKiK, Bank podj ął decyzj ę , o której mowa powy ż ej. Na dowód powy ż szego za łą czono o ś wiadczenie Prezesa Banku. Przedmiotowe o ś wiadczenie brzmi: „W zwi ą zku z post ę powaniem tocz ą cym si ę w Delegaturze UOKiK w Katowicach pod sygn. RKT-61- 83/06/SB, o ś wiadczamy co nast ę puje. W przypadku wyst ą pienia nadp ł aty powsta ł ej w wyniku ca ł kowitego rozliczenia kredytu konsumenckiego, od dnia dzisiejszego, tj. 14 czerwca 2007r. HSBC Polska S.A. nie pomniejsza jej o koszty przes ł ania i przekazuje ca łą kwot ę nadp ł aty Kredytobiorcy drog ą pocztow ą lub na wskazany przez Kredytobiorc ę rachunek Bankowy.” (Karta nr 162). W zwi ą zku z powy ż szym w odniesieniu do obowi ą zuj ą cych umów, Bank zamierza poinformowa ć swoich klientów o przedmiotowej zmianie przy najbli ż szej bie żą cej korespondencji. Przyk ł adowo, do klientów wysy ł ane s ą co jaki ś czas nowe formularze sp ł at, i przy okazji korespondencji klienci zostan ą poinformowani o nowych wzorcach. W przypadku za ś zawierania nowych umów jeszcze przed implementacj ą zmienionych wzorców umownych, Bank wysy ł aj ą c do konsumenta podpisan ą umow ę kredytu lub po ż yczki, informowa ć b ę dzie o zmianie stosowanej praktyki. Dodatkowo Bank podkre ś li ł , i ż koszt niezale ż nej wysy ł ki informacji o zmianie do obecnych klientów by ł by bardzo wysoki, w szczególno ś ci w porównaniu do ma ł ej warto ś ci kredytów konsumenckich i zwi ą zanych z nimi kosztów. (...) Zwrócono uwag ę , ż e próby aneksowania istniej ą cych umów (tzn. otrzymania od klientów podpisanych aneksów potwierdzaj ą cych zgod ę na nowe wzorce), które to rozwi ą zanie by ł o sugerowane przez pracowników delegatury UOKiK w Katowicach podczas spotkania, nie tylko by ł oby bardzo kosztowne, ale przede wszystkim nieefektywne. Bank nie ma bezpo ś redniego kontaktu z klientami nie ma zatem w praktyce mo ż liwo ś ci „przymuszania” ich do podpisania i odes ł ania aneksu. Z do ś wiadczenia Banku wynika, ż e (...). Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: W trakcie post ę powania, organ antymonopolowy ustali ł , ż e HSBC Bank Polska S.A. prowadzi m.in. dzia ł alno ść polegaj ą c ą na udzielaniu kredytów konsumenckich, o których mowa w ustawie o kredycie konsumenckim na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru S ą dowego. Bank przy zawieraniu umów z konsumentami pos ł uguje si ę wzorem umowy (Karta nr 11). W celu potwierdzenia stosowania tego wzorca przedstawiona zosta ł a faktycznie zawarta umowa z konsumentem (Karty nr 35). Ogólne warunki umowy kredytowej b ę d ą ce integralnym elementem umowy zawieraj ą postanowienia: § 6 pkt 6 OWUK „Sp ł ata raty Kredytu przed terminem wymagalno ś ci pomniejsza zad ł u ż enie Kredytobiorcy w dniu wp ł ywu ś rodków na rachunek kredytowy Kredytobiorcy.” 9 § 6 pkt 12 OWUK „Kredytobiorca zobowi ą zuje si ę do poinformowania Banku o zamiarze wcze ś niejszej cz ęś ciowej lub ca ł kowitej sp ł aty Kredytu najpó ź niej na 3 dni przed jej dokonaniem.” § 6 pkt 13 OWUK „Cz ęś ciowa przedterminowa sp ł ata Kredytu, w kwocie przekraczaj ą cej kwot ę raty b ę dzie zaliczana w dniu wymagalno ś ci kolejnej raty na poczet sp ł aty zaci ą gni ę tego Kredytu pomniejszaj ą c zad ł u ż enie Kredytobiorcy. Ca ł kowita sp ł ata Kredytu mo ż e nast ą pi ć w ka ż dym terminie z uwzgl ę dnieniem postanowie ń ust. 12, i b ę dzie zaliczona na poczet sp ł aty Kredytu w dniu jego faktycznej sp ł aty.” § 6 pkt 14 OWUK „W przypadku przedterminowej sp ł aty cz ęś ci lub ca ł o ś ci Kredytu bez wcze ś niejszego poinformowania Banku w terminie 3 dni przed jej dokonaniem, ka ż da sp ł ata b ę dzie zaliczana w terminach p ł atno ś ci ustalonych w Umowie na poczet kolejnych rat (nie dotyczy „Kredytu z Opcj ą ”). Kwota przedterminowej sp ł aty od dnia jej dokonania do dnia zaliczenia na poczet kolejnych rat Kredytu nie podlega oprocentowaniu.” § 6 pkt 15 OWUK stanowi, i ż „Bank i Kredytobiorca postanawiaj ą zgodnie, ż e wszelkie niedop ł aty lub nadp ł aty w wysoko ś ci nie przekraczaj ą cej 20 z ł , powsta ł e w wyniku ca ł kowitego rozliczenia Kredytu b ę d ą zaliczane w koszty lub przychody odpowiednio Banku lub Klienta bez dochodzenia roszcze ń z tego tytu ł u przez któr ą kolwiek ze stron.” § 6 pkt 16 OWUK „W przypadku ca ł kowitej sp ł aty Kredytu, Bank jest zobowi ą zany rozliczy ć si ę z Kredytobiorc ą w terminie14 dni od dnia dokonania sp ł aty w zakresie ewentualnych nadp ł at lub niedop ł at, z zastrze ż eniem ust. 15.” Zarz ą dzeniem Prezesa Zarz ą du Banku zarz ą dzeniem nr 17/07 z dnia 14 czerwca 2007r. zatwierdzone zosta ł y nowe zmienione wzorce Umów Po ż yczek i wzorów Wniosków Kredytowych / Umów Kredytu oraz Ogólnych Warunków Umów Kredytowych. Otrzyma ł y one nast ę puj ą ce tre ś ci. § 2 pkt 1 OWUK „Za udzielenie po ż yczki Bank pobiera Prowizj ę („Prowizja za udzielenie po ż yczki”), która mo ż e zosta ć doliczona do kwoty Po ż yczki. Wysoko ść Prowizji za udzielenie po ż yczki okre ś lona jest w Umowie Po ż yczki.” § 2 pkt 2 OWUK „Prowizja za udzielenie po ż yczki nie podlega zwrotowi w przypadku dokonania przez Po ż yczkobiorc ę wcze ś niejszej sp ł aty Po ż yczki, z zastrze ż eniem ust. 3. Bank zwróci Prowizj ę za udzielenie po ż yczki w przypadku odst ą pienia Po ż yczkobiorcy od Umowy Po ż yczki w trybie okre ś lonym w § 6, po dokonaniu przez Po ż yczkobiorc ę zwrotu Bankowi wyp ł aconej Po ż yczki.” § 2 pkt 3 OWUK „W przypadku przedterminowej sp ł aty Po ż yczki nieoprocentowanej Bank dokona zwrotu prowizji o której mowa w ust. 2, w cz ęś ci odpowiadaj ą cej okresowi, o który skrócono czas korzystania z Po ż yczki.” § 2 pkt 4 OWUK „Wysoko ść op ł at i prowizji dodatkowych okre ś la Wyci ą g z Tabeli Op ł at i Prowizji („WTOP”), stanowi ą cy za łą cznik do Umowy Po ż yczki i b ę d ą cy jej integraln ą cz ęś ci ą .” § 4 pkt 11 OWUK „Po ż yczkobiorca mo ż e dokona ć sp ł aty cz ęś ci lub ca ł o ś ci Po ż yczki przed terminem okre ś lonym w Umowie Po ż yczki.” § 4 pkt 12 OWUK „Bank nie pobiera prowizji ani op ł at za wcze ś niejsz ą sp ł at ę cz ęś ci lub ca ł o ś ci Po ż yczki.” § 4 pkt 13 OWUK „Po ż yczkobiorca nie jest zobowi ą zany do zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kapita ł u.” § 4 pkt 14 OWUK „Wcze ś niejsza sp ł ata mo ż liwa jest w terminie wymagalno ś ci raty pod warunkiem, ż e Po ż yczkobiorca najpó ź niej na 3 dni przed planowanym terminem sp ł aty powiadomi Bank o zamiarze sp ł aty okre ś laj ą c: kwot ę , któr ą zamierza wp ł aci ć , termin wcze ś niejszej sp ł aty oraz zasad ę sp ł aty po ż yczki (ze skróceniem lub z zachowaniem dotychczasowego okresu kredytowania).” § 4 pkt 15 OWUK „Cz ęś ciowa przedterminowa sp ł ata Po ż yczki, w kwocie przekraczaj ą cej kwot ę raty b ę dzie zaliczana w dniu wymagalno ś ci kolejnej raty na poczet sp ł aty zaci ą gni ę tej Po ż yczki pomniejszaj ą c zad ł u ż enie Po ż yczkobiorcy. Ca ł kowita sp ł ata Po ż yczki mo ż e nast ą pi ć w ka ż dym terminie z uwzgl ę dnieniem postanowie ń ust. 14 i b ę dzie zaliczona na poczet sp ł aty Po ż yczki w dniu jej faktycznej sp ł aty.” 10 § 4 pkt 16 OWUK „W przypadku przedterminowej sp ł aty cz ęś ci lub ca ł o ś ci Po ż yczki bez wcze ś niejszego poinformowania Banku w terminie 3 dni przed jej dokonaniem, ka ż da sp ł ata b ę dzie zaliczona w terminach p ł atno ś ci ustalonych w Umowie Po ż yczki na poczet kolejnych rat. Kwota przedterminowej sp ł aty od dnia dokonania do dnia zaliczenia na poczet kolejnych rat Po ż yczki nie podlega oprocentowaniu.” § 4 pkt 17 OWUK „Wszelkie niedop ł aty w wysoko ś ci nie przekraczaj ą cej 20 z ł , powsta ł e w wyniku ca ł kowitego rozliczenia Po ż yczki b ę d ą zaliczane w koszty Banku bez dochodzenia roszcze ń z tego tytu ł u.” § 4 pkt 18 OWUK „W przypadku sp ł aty Po ż yczki, Bank jest zobowi ą zany rozliczy ć si ę z Po ż yczkobiorc ą w terminie 14 dni od dokonania sp ł aty w zakresie ewentualnych nadp ł at lub niedop ł at z zastrze ż eniem ust. 17.” W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W przypadku, gdy dosz ł o do naruszenia art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy na mocy art. 23c ust. 1 tej ustawy uznaje okre ś lon ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. I. Oceniana praktyka dotyczy naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umowy w sposób niezgodny z art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie wymogu podawania w umowie informacji o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu dokonanej przez konsumenta. Ustawa o kredycie konsumenckim reguluje zasady i tryb zawierania umów o kredyt konsumencki, zasady ochrony konsumenta, który zawar ł umow ę o kredyt konsumencki, oraz obowi ą zki kredytodawcy lub podmiotu po ś rednicz ą cego w zawarciu umowy kredytowej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, przez umow ę o kredyt konsumencki rozumie si ę umow ę , na mocy, której przedsi ę biorca w zakresie swojej dzia ł alno ś ci, udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu w jakiejkolwiek postaci. Ustawa okre ś la 11 wymagania, jakim musz ą odpowiada ć umowy o kredyt konsumencki, a tak ż e okre ś la warunki wykonania tej ż e umowy. Ustawa reguluje równie ż informacje, jakie musz ą zawiera ć og ł oszenia oraz reklamy dotycz ą ce kredytu konsumenckiego. W wyroku z dnia 13 czerwca 2005 r. sygn. akt XVII Ama 30/2004 S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdzi ł co nast ę puje „Przepis art. 4 ust. 2 ustawy kredycie konsumenckim okre ś la zatem w sposób szczegó ł owy obowi ą zek kredytodawcy w zakresie informowania konsumenta. Obowi ą zek ten istnia ł od 19 wrze ś nia 2002 r., (...). Istot ą stwierdzonej praktyki jest wi ę c zaniechanie obowi ą zku poinformowania konsumenta w zakresie okre ś lonym w art. 4 ust. 2 pkt 8, 10, 11 i art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o kredycie konsumenckim, a nie praktyka wykonywania umów przez powoda. Nale ż y zatem podzieli ć stanowisko Prezesa UOKiK, zaj ę te w zaskar ż onej decyzji, ż e usuni ę cie skutków praktyki mo ż e nast ą pi ć w drodze uzupe ł nienia umów z konsumentami, zawartych 19 wrze ś nia 2002 r. i pó ź niej, o brakuj ą ce elementy. (...) Zdaniem s ą du, skoro ustawodawca wyra ź nie okre ś li ł zakres niezb ę dnych danych, zawartych w umowie kredytu konsumenckiego, to oczywistym jego celem by ł o zagwarantowanie konsumentowi wiedzy w tym zakresie, jako niezb ę dnej dla ochrony jego praw i interesów. Bez znaczenia jest przy tym, czy konsument z informacji tych uczyni u ż ytek, czy nie.” Równie ż w wyroku z dnia 23.11.2005r. S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów sygn. akt XVII Ama 37/2004, Gazeta Prawna 2005/229 str. 26, zosta ł o stwierdzone, ż e „Bank powinien dostosowa ć umowy po ż yczek zawieranych z konsumentami do wymogów ustawy o kredycie konsumenckim. Umowa powinna informowa ć konsumenta m.in. o ca ł kowitym koszcie kredytu, rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, o pozosta ł ych kosztach zwi ą zanych z umow ą , o łą cznej kwocie wszystkich kosztów, op ł at i prowizji, a tak ż e o skutkach niedotrzymania terminu i naruszenia zasad sp ł aty kredytu. Je ż eli konsument zalega z zap ł at ą dwóch pe ł nych rat kredytu, kredytodawca ma prawo wypowiedzie ć umow ę . Wcze ś niej powinien jednak wezwa ć konsumenta do zap ł aty zaleg ł ych rat w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania. Termin wypowiedzenia umowy nie mo ż e by ć krótszy ni ż 30 dni.” Zgodnie z powy ż ej przytoczonymi orzeczniami, umowy zawierane z konsumentami, do których zastosowanie maj ą przepisy ustawy o kredycie konsumenckim musz ą zawiera ć minimum informacji wymaganych przez t ą ustaw ę . Dodatkowo w sytuacji, gdy sposób post ę powania w trakcie realizacji umowy zarówno konsumenta jak i po ż yczkodawcy reguluje ww. ustawa, umowa musi wyczerpuj ą co przekazywa ć informacje umo ż liwiaj ą ce post ę powanie zgodnie z nakazami ustawy, a tak ż e umo ż liwiaj ą ce weryfikacj ę dzia ł a ń po ż yczkodawcy. „Ustawa o kredycie konsumenckim wprowadza obowi ą zek poinformowania konsumenta w umowie o przys ł uguj ą cym mu uprawnieniu do sp ł aty kredytu przed terminem okre ś lonym w umowie oraz o skutkach skorzystania z tego uprawnienia. Nale ż y podkre ś li ć , ż e uprawnienie to - przyznane konsumentowi przez semiimperatywny art. 8 ust. 1 - nie mo ż e by ć wy łą czone odmienn ą umow ą stron i z tego wzgl ę du przys ł ugiwa ł oby konsumentowi niezale ż nie od tego, czy wzmianka o nim zosta ł a zamieszczona w umowie. Omawiany obowi ą zek zatem ma charakter czysto informacyjny i s ł u ż y u ś wiadomieniu konsumentowi przys ł uguj ą cych mu korzystnych instrumentów, s ł u żą cych ochronie jego interesów. Naruszenie tego obowi ą zku informacyjnego skutkuje sankcj ą kredytu darmowego, w ś wietle którego mo ż liwo ść wcze ś niejszej sp ł aty kredytu jest ju ż praktycznie pozbawiona znaczenia. Obowi ą zek dotyczy nie tylko zamieszczenia informacji o samym uprawnieniu, ale obejmuje równie ż podanie do wiadomo ś ci konsumenta skutków skorzystania z niego. Wydaje si ę , ż e obowi ą zkowi temu czyni zado ść powtórzenie w odpowiedniej cz ęś ci tre ś ci art. 8 ust. 2, zgodnie z którym, je ż eli konsument sp ł aca kredyt przed terminem, to w przypadku kredytu oprocentowanego - nie jest zobowi ą zany do zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu, a w przypadku kredytu nieoprocentowanego - konsument ma prawo do zmniejszenia zap ł aconych kredytodawcy prowizji i op ł at proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas korzystania z kredytu. Do skutków skorzystania z uprawnienia do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu nale ż y równie ż przewidziany w art. 8 ust. 4 obowi ą zek kredytodawcy rozliczenia si ę z konsumentem w terminie 12 14 dni od dnia dokonania sp ł aty kredytu. Tak ż e i ta informacja powinna zosta ć zamieszczona w umowie.” 1 Tak jak stwierdzi ł Bank w pi ś mie ustosunkowuj ą cym si ę do wszcz ę cia post ę powania oceniana umowa, informuje, ż e po ż yczkobiorca ma prawo do wcze ś niejszej sp ł aty kwoty po ż yczki. Po ż yczkobiorca jest zobowi ą zany poinformowa ć Po ż yczkodawc ę o zamiarze wcze ś niejszej sp ł aty po ż yczki najpó ź niej w terminie 3 dni przed jej dokonaniem. Rozliczenie z po ż yczki nast ą pi w terminie 14 dni od dokonania sp ł aty. Pomimo, ż e konsument jest informowany o mo ż liwo ś ci wcze ś niejszej sp ł aty kredytu nie jest informowany o prawach wynikaj ą cych z art. 8 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi ą cych, ż e je ż eli konsument sp ł aca kredyt przed terminem, wówczas w przypadku: kredytu oprocentowanego - nie jest zobowi ą zany do zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu, a kredytu nieoprocentowanego - konsument ma prawo do zmniejszenia zap ł aconych kredytodawcy prowizji i op ł at proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas korzystania z kredytu. Obowi ą zek zamieszczenia w umowach przedmiotowych informacji ma zapewni ć konsumentom mo ż liwo ść dokonania oceny korzy ś ci, jakie wi ążą si ę z wcze ś niejsz ą sp ł at ą po ż yczki. Umo ż liwi im to samodzielne obliczenie kwot o warto ś ci, których zmniejszaj ą si ę zobowi ą zania z ka ż dym dniem wcze ś niejszych sp ł at po ż yczek. Dodatkowo wiedza o przedmiotowym prawie umo ż liwia im weryfikacj ę sposobu rozliczenia dokonanej sp ł aty po ż yczki przez po ż yczkodawc ę , a wi ę c np. bezprawnego żą dania zap ł aty nienale ż nych odsetek. Dlatego te ż brak pe ł nych informacji o skutkach wcze ś niejszej sp ł aty kredytu narusza ich interesy ekonomiczne. Powo ł any przez Bank § 6 ust. 2 OWUK stanowi, ż e klient sp ł acaj ą cy kredyt wcze ś niej b ę dzie zwolniony z obowi ą zku zap ł aty odsetek od zaci ą gni ę tego Kredytu oraz op ł aty przygotowawczej, ale tylko w sytuacji, gdy umowa przewiduje „Opcj ę sp ł aty kredytu bez odsetek” i je ż eli sp ł ata ta nast ą pi w ś ci ś le okre ś lonym w umowie okresie (Karta nr 12-verte). Tym samym pomimo wyja ś nie ń Banku, i ż nie udziela ł kredytu nieoprocentowago, to jednak przedmiotowy zapis dotyczy w ł a ś nie takiego kredytu. Dlatego te ż , za zasadne nale ż y przyj ąć podanie informacji dotycz ą cych równie ż kredytu nieoprocentowanego. W zwi ą zku z powy ż szym, informacja o skutku wcze ś niejszej sp ł aty kredytu umieszczona w warunkach umowy nie mo ż e zosta ć uznana za wystarczaj ą c ą zgodnie z obowi ą zkiem informacyjnym wynikaj ą cym z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie z ww. zapisem ustawy prawa w nim okre ś lone przys ł uguj ą ce konsumentom powinny by ć umieszczone w umowach bez wzgl ę du na konkretne warunki zawartej umowy. Zgodnie z powy ż ej cytowanym orzeczeniem S ą du bez wzgl ę du na fakt, czy konsument skorzysta z przyznanego przez przepisy prawa do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu, informacja o korzy ś ciach zwi ą zanych z przedmiotowym prawem musi by ć zamieszczona w tre ś ci umowy. Bior ą c pod uwag ę powo ł ane w niniejszej decyzji orzeczenia, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e w sytuacji, gdy tre ść umowy nie zawiera wszystkich wymaganych przez ustaw ę o kredycie konsumenckim informacji, bez wzgl ę du na to, czy b ę d ą one wykorzystywane w trakcie realizacji umowy, oraz gdy warunki realizacji umowy zosta ł y okre ś lone w sposób mniej korzystny ni ż okre ś la je ustawa, przedsi ę biorcy zawieraj ą c z konsumentami takie umowy naruszaj ą obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, przez co godz ą w zbiorowe interesy konsumentów. Dlatego te ż praktyka dotycz ą ca sformu ł owania umowy w taki sposób, ż e nie zapewnia minimalnej ochrony interesów konsumentów przez brak odpowiednich informacji lub podanie niepe ł nych, nieprawdziwych i nierzetelnych informacji jest bezprawna. Przedmiotowa praktyka dotyczy informacji, o skutkach wcze ś niejszej sp ł aty kredytu, tak wi ę c dotyczy informacji wa ż nych zarówno dla konsumentów, którzy chc ą zawrze ć umowy, jak i tych, którzy je realizuj ą . Tym samym zakwestionowana praktyka narusza interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Od momentu obowi ą zywania ustawy o kredycie konsumenckim, praktyka polegaj ą ca na niepodawaniu pe ł nych, wymaganych 1 Komentarz Romana Trzaskowskiego do art. 4 ustawy o kredycie konsumenckim, LexPolonica 13 ustaw ą informacji jest bezprawna. Umowy mog ą zawrze ć wszystkie osoby ni ą zainteresowane, a wi ę c oferta zawarcia umowy po ż yczki skierowana jest do nieograniczonej grupy konsumentów. Na podstawie przes ł anek zawartych w powy ż szym uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e jest ona bezprawna, oraz narusza interesy konsumentów. W trakcie post ę powania Bank zaproponowa ł dokonanie zmiany tre ś ci Ogólnych warunków umów. Do proponowanego wzorca umowy Bank wprowadzi ł nowy typ op ł aty okre ś lonej jako prowizja. Wprowadzono równie ż informacj ę o skutkach wcze ś niejszej sp ł aty po ż yczki. W przypadku nieoprocentowanej po ż yczki, Bank dokona zwrotu prowizji w cz ęś ci odpowiadaj ą cej okresowi, o który skrócono czas korzystania z po ż yczki. Dodatkowo podana zosta ł a informacja, i ż w przypadku oprocentowanej po ż yczki po ż yczkobiorca nie jest zobowi ą zany do zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kapita ł u (Karta nr 164). Tym samym proponowana tre ść wzorca umowy zosta ł a uzupe ł niona o niezb ę dne informacje dotycz ą ce rozliczenia kosztów w przypadku przedterminowej sp ł aty kredytu wynikaj ą ce z ustawy o kredycie konsumenckim. Pomimo, i ż tre ść nowego wzorca umowy zosta ł a uzupe ł niona o niezb ę dne informacje, to jednak Bank stwierdzi ł , i ż zamierza poinformowa ć swoich klientów o przedmiotowej zmianie przy najbli ż szej bie żą cej korespondencji. Stwierdzi ł równie ż , i ż przyk ł adowo, do klientów wysy ł ane s ą co jaki ś czas nowe formularze sp ł at i przy okazji tej korespondencji klienci zostan ą poinformowani o nowych wzorcach. W przypadku za ś zawierania nowych wzorców umów jeszcze przed implementacj ą zmienionych wzorców umownych, Bank wysy ł aj ą c do konsumenta podpisan ą umow ę kredytu lub po ż yczki, informowa ć b ę dzie o zmianie stosowanej praktyki. Istotne w przedmiotowym przypadku s ą równie ż informacje zawarte w zarz ą dzeniu Prezesa Zarz ą du Banku dotycz ą ce sposobu zmiany tre ś ci umów zawartych w oparciu o kwestionowane wzorce umów. Upowa ż niono Dyrektora Zarz ą dzaj ą cego Pionem Operacji Bankowych do wprowadzenia modyfikacji do wzorów dokumentów, o których mowa w § 1 ust. 1 pkt 1, 4 oraz 5 o ile jest to konieczne ze wzgl ę du na: funkcjonalno ść stosowanych w Banku systemów informatycznych, uzgodnione z partnerem handlowym warunki wspó ł pracy, lub wymóg dostosowania wzoru dokumentu do specyfiki danego kana ł u dystrybucji. Wprowadzenie modyfikacji, wymaga zgody: (...). Z przytoczonych tre ś ci wynika jednoznacznie, i ż dokonanie modyfikacji tre ś ci umów ju ż realizowanych zale ż y od licznych czynników i dopiero jest konsultowane w wewn ę trznych strukturach Banku oraz wymaga jeszcze zaakceptowania przez Dyrektorów dzia ł ów wymienionych w zarz ą dzeniu. Tym samym faktycznie nie jest pewne, czy zmiany tre ś ci realizowanych umów zostan ą przeprowadzone. Na podstawie powy ż szych informacji organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż Bank nie zadeklarowa ł formy poinformowania konsumentów o zmianie tre ś ci umów. Nie zosta ł a równie ż przedstawiona tre ść informacji, która ma by ć kierowana do konsumentów. Dodatkowo nie zosta ł zakre ś lony wi ążą cy termin przeprowadzenia przedmiotowych dzia ł a ń maj ą cych na celu zmian ę warunków umów. Na podstawie przedstawionych wyja ś nie ń , nie mo ż na stwierdzi ć , czy konsumenci zostan ą poinformowani o zmianie warunków umów, i np. odes ł ani, aby zapoznali si ę z nowymi warunkami umów które zamieszczone b ę d ą na stronie internetowej Banku oraz dost ę pne w jego oddzia ł ach. Brak szczegó ł owych konkretnych dokumentów, które mia ł yby by ć kierowane do konsumentów, oraz szczegó ł owego harmonogramu, uniemo ż liwi ł o organowi antymonopolowemu dokonanie oceny, czy Bank podejmie dzia ł ania maj ą ce na celu wyeliminowanie z obrotu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Dlatego te ż , organ antymonopolowy uzna ł , i ż nie mo ż e wyda ć decyzji na podstawie art. 23f ustawy antymonopolowej. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I sentencji decyzji. II. 14 Kolejn ą zarzucan ą praktyk ą okre ś lon ą w punkcie II sentencji decyzji naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, jest stosowanie postanowienia wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Zarzucan ą praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, jest stosowanie w „Ogólnych Warunkach Umów Kredytowych na zakup towarów i us ł ug w HSBC Bank Polska S.A.” postanowienia wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o tre ś ci: § 6 pkt 15 „Bank i Kredytobiorca postanawiaj ą zgodnie, ż e wszelkie niedop ł aty lub nadp ł aty w wysoko ś ci nie przekraczaj ą cej 20 z ł , powsta ł e w wyniku ca ł kowitego rozliczenia Kredytu b ę d ą zaliczane w koszty lub przychody odpowiednio Banku lub Klienta bez dochodzenia roszcze ń z tego tytu ł u przez któr ą kolwiek ze stron.” Postanowienie o zbli ż onej tre ś ci jak wskazane powy ż ej, zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 stycznia 2004r. sygn. akt XVII Amc 131/03, a do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wpisane w dniu 18 listopada 2004r. pod numerem 157. W sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Kredyt Bankowi S.A. w Warszawie, S ą d uzna ł za niedozwolone i zakaza ł stosowania postanowienia w brzmieniu: „Nadp ł aty w kwotach nie przekraczaj ą cych 15 z ł nie podlegaj ą zwrotowi” Zapis nosi znami ę niedozwolonego postanowienia umownego w my ś l art. 385 1 § 1 k.c., gdy ż uniemo ż liwia zwrot konsumentowi uiszczonej nadp ł aty, gdy nie przekracza ona 20 z ł . Zapis jest sprzeczny z dobrymi obyczajami, poprzez zastrze ż enie, i ż ś rodki finansowe, które zgodnie z umow ą nie nale żą si ę Bankowi, a które z jakiegokolwiek powodu zosta ł y przekazane na jego rzecz nie mog ą zosta ć zwrócone. Poprzez przedmiotowy zapis Bank otrzymuje nieuzasadnione i nienale ż ne korzy ś ci finansowe, a wi ę c otrzymuje ś rodki finansowe, których klient nie mia ł obowi ą zku uiszcza ć . Zgodnie z wyja ś nieniami przedstawionymi w ustosunkowaniu si ę do wszcz ę cia koszty, jakie Bank ponosi z tytu ł u nierzetelno ś ci niektórych konsumentów s ą pokrywane ze ś rodków finansowych od innych klientów, którzy wp ł acili na jego rzecz wi ę cej ni ż byli zobowi ą zani. Powy ż sze wyja ś nienie ś wiadczy o tym, i ż symetryczno ść wynikaj ą ca z przedmiotowego zapisu co do rozk ł adu zysku oraz straty Banku, nigdy nie b ę dzie dotyczy ł a tej samej umowy. Tym samym zapis ten ma na celu zminimalizowanie zagro ż enia co do poniesienia strat z tytu ł u dzia ł a ń nierzetelnych konsumentów, którzy sp ł acaj ą zobowi ą zania w niepe ł nej wysoko ś ci. Takie uzasadnienie zamieszczenia w umowie zakwestionowanego postanowienia jest w opinii organu antymonopolowego potwierdza, i ż stosowana praktyka jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i narusza ekonomiczne interesy konsumentów. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą analiz ę , organ antymonopolowy uzna ł , ż e zakwestionowane postanowienie narusza interes ekonomiczny konsumentów w takim samym zakresie jak 15 postanowienie wpisane do rejestru, a wi ę c uprawnia do zatrzymania cz ęś ci niepotrzebnie wp ł aconych ś rodków. Nie ma przy tym znaczenia fakt, ż e Bank odst ą pi od dochodzenia roszcze ń z tytu ł u niedop ł aty konsumenta w okre ś lonej kwocie do 20 z ł . Fakt, ż e warto ść , która nie podlega rozliczeniu okre ś lona w zakwestionowanym zapisie jest wi ę ksza ni ż warto ść okre ś lona w klauzuli wpisanej do rejestru, ś wiadczy o tym, i ż ocenione w niniejszym post ę powaniu postanowienie w mniej korzystny sposób kszta ł tuje prawa konsumentów, ni ż postanowienie wpisane do rejestru. Tym samym zakwestionowana klauzula mie ś ci si ę w hipotezie postanowienia wpisanego do rejestru, a wi ę c pos ł ugiwanie si ę ni ą w umowach zawieranych z konsumentami jest bezprawne. Tak wi ę c, bior ą c pod uwag ę powy ż sze uzasadnienie, nale ż y przyj ąć , i ż w/w postanowienia ró ż ni ą si ę tylko podmiotowo, a wszelkie inne ró ż nice nie maj ą wp ł ywu na sposób zachowania przedsi ę biorcy oraz sposób naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W/w zapis S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolony w powo ł anym wyroku, gdy ż jako postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, kszta ł towa ł o jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Istotne jest, i ż zgodnie z tre ś ci ą OWU, Bank przeprowadza rozliczenie wp ł at dokonanych z tytu ł u sp ł aty kredytu przed zap ł at ą ostatniej raty i powiadamia konsumentów o dokonanych ustaleniach. § 6 pkt 4 OWUK „Ostania rata sp ł aty Kredytu jest rat ą wyrównuj ą c ą („Rata Wyrównuj ą ca”) uwzgl ę dniaj ą c ą zmiany oprocentowania zgodnie z § 4 ust. 4, ró ż nice wynikaj ą ce z zaokr ą gle ń oraz faktyczn ą liczb ę dni w poszczególnych miesi ą cach w ci ą gu ca ł ego okresu kredytowania.” § 6 pkt 5 OWUK „O wysoko ś ci Raty Wyrównuj ą cej, która uwzgl ę dnia: zmiany oprocentowania Kredytu wynikaj ą ce ze zmian stopy lombardowej, faktyczn ą liczb ę dni w danym miesi ą cu wyliczon ą od dnia udost ę pnienia Kredytu, faktyczne terminy sp ł aty Kredytu, z uwzgl ę dnieniem postanowie ń ust. 6 i ust. 7, ró ż nice wynikaj ą ce z zaokr ą gle ń oraz nieuregulowane op ł aty za opó ź nienie w sp ł acie Kredytu naliczone przez Bank zgodnie z § 3 ust. 3, Bank powiadomi pisemnie Kredytobiorc ę na 7 dni przed terminem p ł atno ś ci tej raty” (Karta nr 36). Jak szczegó ł owo opisano w uzasadnieniu stosowania praktyki okre ś lonej w pkt I sentencji decyzji, Bank zamierza zmieni ć tre ść wykorzystywanego przy zawieraniu umów z konsumentami wzorca umownego. W zmieniony wzorcu OWUK ww. postanowienia zosta ł y zmienione i otrzyma ł y nast ę puj ą c ą tre ść : § 4 pkt 3 „Ostatnia rata sp ł aty Po ż yczki jest rat ą wyrównuj ą c ą („Rata Wyrównuj ą ca”) uwzgl ę dniaj ą c ą faktyczn ą liczb ę dni w poszczególnych miesi ą cach w ci ą gu ca ł ego okresu, w którym udost ę pniana jest Po ż yczka, ró ż nice wynikaj ą ce z zaokr ą gle ń oraz ewentualne obni ż enie oprocentowania w wyniku obni ż enia stopy procentowej kredytu lombardowego, zgodnie z § 3 ust. 6.” (Karta nr 164). Powy ż sze zapisy ś wiadcz ą o tym, i ż Bank ma obowi ą zek zweryfikowa ć dokonane przez konsumentów wp ł aty i uwzgl ę dni ć to w ostatniej racie, w taki sposób, aby wyeliminowa ć mo ż liwo ść powstania nadp ł at lub niedop ł at. Dodatkowo na Banku ci ąż y obowi ą zek pisemnego zawiadomienia konsumenta o dokonanych ustaleniach przez okre ś lenie wielko ś ci ostatniej raty, któr ą konsument ma zap ł aci ć . W sytuacji, gdy konsumenci nadp ł acili warto ś ci rat, Bank ma obowi ą zek odpowiednio pomniejszy ć warto ś ci ostatnich rat. Wykonanie tego obowi ą zku powinno wykluczy ć mo ż liwo ś ci powstania niedop ł at i ograniczy ć mo ż liwo ść powstania nadp ł at. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis, i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c.), spe ł nia ona funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce 16 orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wi ąż e nie tyko strony i s ą d, który je wyda ł , lecz równie ż inne s ą dy i organy pa ń stwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych tak ż e inne osoby. S ą d orzekaj ą c co do postanowienia, i ż jest to niedozwolone postanowienie umowne stwierdza, i ż kszta ł tuje ono prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, równocze ś nie ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. przez niedozwolone postanowienie umowne uwa ż a si ę , postanowienie umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie, które kszta ł tuje jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sz ą wyk ł adni ę , mo ż na stwierdzi ć , i ż praktyki polegaj ą ce na zamieszczaniu w zawieranych umowach, postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych jest bezprawne i narusza zbiorowe interesy konsumentów. Powy ż sze zosta ł o potwierdzone w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/06 oraz w wyroku S ą du Najwy ż szego z dnia 20.06.2006r. sygn. akt III SK 7/06. Bank zadeklarowa ł wprowadzenie zmian do wzorca umownego polegaj ą ce na usuni ę ciu kwestionowanego postanowienia z tre ś ci OWUK. Dodatkowo zosta ł wprowadzony nowy zapis: „Wszelkie niedop ł aty w wysoko ś ci nie przekraczaj ą cej 20 z ł , powsta ł e w wyniku ca ł kowitego rozliczenia po ż yczki b ę d ą zaliczane w koszty Banku bez dochodzenia roszcze ń z tego tytu ł u.” Zmiany wzorca umownego polegaj ą ce na zmianie tre ś ci zakwestionowanego postanowienia, dotycz ą tego samego wzorca umownego, o którym by ł a mowa w uzasadnieniu pkt I sentencji decyzji. Równie ż wyja ś nienia w sprawie zmiany tre ś ci umów realizowanych do, których maj ą zastosowanie zakwestionowane wzorce opisane w uzasadnieniu pkt I sentencji decyzji maj ą zastosowanie do przedmiotowej praktyki. Bank zadeklarowa ł wprowadzenie do stosowania nowego wzorca umownego przy zawieraniu umów z konsumentami, jednak niewystarczaj ą co udokumentowa ł zamiar wprowadzenia zmian warunków do umów nadal realizowanych, do których ma zastosowanie zakwestionowany w post ę powaniu wzorzec. Dlatego te ż organ antymonopolowy uzna ł , i ż przedstawione deklaracje Banku nie s ą wystarczaj ą ce do uznania, i ż faktycznie zostanie z obrotu wyeliminowane niedozwolone postanowienie umowne. Oferta Banku zawarcia umowy kredytowej jest skierowana do nieograniczonej grupy odbiorców. Jest ona kierowana do tej samej grupy osób, o której mowa w pkt I sentencji decyzji. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w uzasadnieniu stosowania praktyki, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e jest ona bezprawna, oraz narusza interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł oceniane praktyki za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt II sentencji. III. Na podstawie art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko HSBC Bank Polska S.A. w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania w punkcie I i II decyzji stwierdzone zosta ł o naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 65 z ł zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć Bank kosztami post ę powania w wysoko ś ci 65 PLN (s ł ownie z ł otych: sze ść dziesi ą t pi ęć ). 17 Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 10101010 00 7878 22 31 000000. W dniu 21 kwietnia 2007r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z zm.), na podstawie której utraci ł a moc ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst. jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zmian. Dz.U. z 2006r. Nr 157, poz. 1119, Dz.U. Nr 170, poz. 1217, Dz.U. Nr 249, poz. 1834). Jednak ż e zgodnie z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów do post ę powa ń wszcz ę tych przed dniem 21 kwietnia 2007r. stosuje si ę przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Na postanowienie zawarte w punkcie III niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral