RKT-20/2005

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 24.03.2005 r. RKT-61-25/05/MI DECYZJA Nr RKT-20/2005 I. Na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; Dz.U. z 2003r. Nr 60, poz. 535; Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891; Dz.U. z 2004r. Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach z dnia 01.07.2004r. i rozszerzonego z urz ę du w dniu 18.11.2004r., - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów dzia ł ania Andrzeja T. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą jako P.W. „TOP-GAS” w Opolu polegaj ą ce na: 1. niewywi ą zywaniu si ę z wynikaj ą cego z ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000r. Nr 22, poz. 271 z pó ź n. zm.) obowi ą zku informowania konsumentów na pi ś mie – przy zawieraniu umów poza lokalem przedsi ę biorstwa – o przys ł uguj ą cym im prawie odst ą pienia od umowy bez podania przyczyn poprzez z ł o ż enie na pi ś mie stosownego o ś wiadczenia w terminie 10 dni od daty jej zawarcia, 2. stosowaniu w pkt 3 umów zawieranych z konsumentami postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, i które brzmi nast ę puj ą co: W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy, zgodnie z art. 394 Kodeksu Cywilnego Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zadatek) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy) i nakazuje si ę zaniechania ich stosowania. II. Na podstawie art. 23 c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804; Dz.U. z 2003r. Nr 60, poz. 535; Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652; Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891; Dz.U. z 2004r. Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach i rozszerzonego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1 2 okre ś la si ę Andrzejowi T. prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą jako P.W. „TOP-GAS” w Opolu nast ę puj ą ce ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów : - w celu zapewnienia wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I.1. sentencji niniejszej decyzji – umieszczenie w tre ś ci nowo zawieranych umów oraz w tre ś ci o ś wiadcze ń o odst ą pieniu od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, zapisów zgodnych z regulacjami ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000r. Nr 22, poz. 271 z pó ź n. zm.), - w celu zapewnienia wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I.2. sentencji niniejszej decyzji – zaniechanie stosowania niedozwolonego postanowienia umownego w tre ś ci nowo zawieranych umów, w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Uzasadnienie W dniu 01.07.2004r. do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Organem Antymonopolowym”) wp ł yn ął wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Tychach o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko przedsi ę biorcy Andrzejowi T. prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcza jako P.W. „TOP-GAS” w Opolu (karty nr 1 – 1 verte). We wniosku Miejski Rzecznik Konsumentów w Tychach (zwany dalej „Rzecznikiem” lub „Wnioskodawc ą ”) wskaza ł , ż e Andrzej T. dopuszcza si ę dzia ł a ń bezprawnych w rozumieniu art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej te ż dalej „ustaw ą antymonopolow ą ”), poniewa ż nie informuje konsumentów, z którymi zawiera umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa o przys ł uguj ą cym im prawie odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni od daty jej zawarcia oraz nie wr ę cza konsumentom wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy, co stoi w sprzeczno ś ci z przepisami ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000r. Nr 22, poz. 271 z pó ź n. zm.) (zwana dalej „ustaw ą o ochronie niektórych praw konsumentów”). Z tre ś ci uzasadnienia wniosku wynika, ż e Pan Andrzej T. zawiera w mieszkaniach konsumentów umowy na sprzeda ż oraz monta ż kuchenek oraz piecyków gazowych (karta nr 1 verte). Do wniosku za łą czone zosta ł y kserokopie zawartych z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa umów zlecenia na sprzeda ż towarów i wykonanie us ł ug w ramach dzia ł alno ś ci Andrzeja T., które potwierdzi ł y postawione przez Rzecznika zarzuty (karty nr 2 i 3). Umowy nie zawieraj ą informacji o prawie konsumenta do odst ą pienia od umowy w terminie przewidzianym ustaw ą o ochronie niektórych praw konsumentów; nie do łą czono do nich równie ż wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa. W tre ś ci przekazanych przez Wnioskodawc ę umów brak jest równie ż dat ich zawarcia. Zawieraj ą one ponadto klauzul ę , zgodnie z któr ą w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy wp ł acone przez niego kwoty gwarancyjne w wysoko ś ci 25% warto ś ci robót nie s ą zwracane, co zdaniem Wnioskodawcy ś wiadczy o celowym wprowadzaniu konsumentów w b łą d, by w przypadku zgodnej z prawem decyzji o odst ą pieniu od umowy zatrzyma ć wp ł acone przez konsumentów ś rodki pieni ęż ne lub te ż odwie ść ich od takiego zamiaru pod gro ź b ą poniesienia strat finansowych. W wyniku analizy w/w wniosku Organ Antymonopolowy zgodnie z żą daniem Wnioskodawcy Postanowieniem Nr 1 wszcz ął w dniu 07.07.2004r. post ę powanie administracyjne pod postawionym we wniosku zarzutem (karta nr 5). Z dokumentów przekazanych przez Rzecznika w toku post ę powania wynika te ż , ż e dwukrotnie bezskutecznie wyst ę powa ł on do Andrzeja T. z pisemnym wnioskiem o dobrowolne 3 zaprzestanie dzia ł a ń niezgodnych z prawem (karty nr 8, 9, 13, 21-29). Rzecznik o ś wiadczy ł równie ż , i ż odebra ł kilkadziesi ą t telefonów z zapytaniem o legalno ść dzia ł a ń Andrzeja T. w przedmiocie zawieranych umów (karta nr 8). W odpowiedzi na wezwanie Urz ę du do przedstawienia informacji i dokumentów, Andrzej T. zgodzi ł si ę z zarzutem naruszenia ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz przedstawi ł zmieniony wzorzec „umowy-zlecenia” wraz z wzorem o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy, co do których oznajmi ł , ż e stosowane s ą przy zawieraniu z konsumentami umów poza lokalem przedsi ę biorstwa od dnia 01.07.2004r. (karty nr 54, 58, 59). Zmieniony wzorzec umowny w pkt 7 zawiera postanowienie o nast ę puj ą cym brzmieniu: Zgodnie z ustaw ą z dn. 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów (Dz.U. Nr 22, poz. 271 z pó ź n. zm.) konsument ma prawo do odst ą pienia od umowy w terminie 14 dni wyra ż onym na pi ś mie do wykonawcy. Za łą czony do wzorca umownego wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy zawiera z kolei zapis o nast ę puj ą cej tre ś ci: Zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271) Zleceniobiorca mo ż e odst ą pi ć od umowy w terminie 14 dni od daty zawarcia umowy, je ż eli w tym terminie dostarczy stosowne o ś wiadczenie do siedziby firmy na w/w adres. W efekcie dalszej analizy tre ś ci przed ł o ż onego przez Andrzeja T. wzorca umownego, co do którego przedsi ę biorca z ł o ż y ł o ś wiadczenie, i ż jest on stosowany w obrocie z konsumentami od dnia 01.07.2004r., Postanowieniem Nr 2 z dnia 18.11.2004r., niniejsze post ę powanie zosta ł o rozszerzone z urz ę du o zarzut podejmowania bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na stosowaniu w pkt 3 umów zawieranych z konsumentami postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, i które brzmi nast ę puj ą co: W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy, zgodnie z art. 394 Kodeksu Cywilnego Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zadatek) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy) , co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (karta nr 67). Ustosunkowuj ą c si ę do powy ż szego zarzutu, w pi ś mie z dnia 20.12.2004r. Andrzej T. o ś wiadczy ł , ż e pobieranie od klientów zadatków b ą d ź zaliczek ma na celu umocnienie umowy. Dobrowolnie wp ł acany zadatek ma za zadanie m.in. obni ż enie pozosta ł ego kosztu sp ł aty ratalnej. Przedsi ę biorstwo wskaza ł o, ż e w przypadku, gdy zdarza ł y si ę telefoniczne rezygnacje konsumentów z wykonania umowy, zadatek by ł zwracany klientowi w ca ł o ś ci pod warunkiem, ż e nie dosz ł o do realizacji ś wiadczenia (karta nr 78). W za łą czeniu do w/w pisma, Andrzej T. przedstawi ł równie ż kolejny, zmieniony wzorzec „umowy-zlecenia” wraz ze zmienionym wzorem o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa (karty nr 78 – 82). Przedsi ę biorca nie wskaza ł , od kiedy w/w wzorce maj ą zastosowanie w obrocie konsumenckim. Przedsi ę biorca wyrazi ł nadziej ę , i ż wzór ten pozwoli w pe ł ni zaspokoi ć prawa konsumenckie. Przedmiotowy wzór umowy oraz wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy ró ż ni ą si ę od swoich poprzedników tym, i ż zamiast 14 – dniowego terminu na odst ą pienie od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa przewiduj ą termin 10 – dniowy liczony od dnia zawarcia umowy, którego zachowanie dochodzi do skutku, je ż eli konsument w tym czasie dostarczy o ś wiadczenie o odst ą pieniu do siedziby firmy. Ponadto, nowe wzorce umowne w pkt 7 zawieraj ą zapis, zgodnie z którym konsument podpisuj ą c umow ę po ś wiadcza otrzymanie wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy. W toku post ę powania ustalono, ż e Andrzej T. pos ł ugiwa ł si ę wzorcem „umowy – zlecenia” za łą czonym do pisma z dnia 20.12.2004r. w obrocie konsumenckim. Potwierdza to kopia zawartej w dniu 19 stycznia 2005 r. umowy sprzeda ż y i monta ż u kuchenki gazowej, która wraz z o ś wiadczeniem konsumenta o odst ą pieniu od tej umowy zosta ł a przekazana do wykorzystania w niniejszym post ę powaniu za po ś rednictwem Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Opolu 4 (karty nr 106 - 108). Tre ść przedstawionej kopii umowy jest to ż sama z tre ś ci ą wzorca umownego przedstawionego przez Andrzeja T. Z przes ł anego o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy wynika, ż e przedmiotowa umowa podpisana zosta ł a w dniu 19 stycznia 2005r., jednak w tre ś ci samej umowy brak jest daty jej zawarcia. W o ś wiadczeniu tym konsument wskazuje równie ż na fakt, i ż pomimo ż e zap ł ata nale ż nej ceny mia ł a zosta ć roz ł o ż ona na raty, nie otrzyma ł on egzemplarza umowy o kredyt konsumencki, który informowa ł by o jego uprawnieniach oraz o ostatecznej wysoko ś ci zobowi ą zania. W toku post ę powania ustalono, ż e Andrzej T. prowadzi dzia ł alno ść od 1 kwietnia 2003 r. na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej Urz ę du Miasta w Opolu, gdzie zarejestrowany jest pod numerem ewidencyjnym […]. Przedsi ę biorca dzia ł a na terenie ca ł ego kraju. Przedmiotem jego dzia ł alno ś ci, zgodnie z Polsk ą Klasyfikacj ą Dzia ł alno ś ci jest: - zak ł adanie stolarki budowlanej, - wykonywanie instalacji centralnego ogrzewania i wentylacyjnych, - wykonywanie instalacji wodno – kanalizacyjnych, - wykonywanie instalacji gazowych, - wykonywanie pozosta ł ych instalacji budowlanych, - sprzeda ż detaliczna bezpo ś rednia prowadzona poza sieci ą sklepow ą , - sprzeda ż detaliczna pozosta ł a prowadzona poza sieci ą sklepow ą , gdzie indziej niesklasyfikowana, - transport drogowy towarów pojazdami uniwersalnymi. Na podstawie za ś wiadczenia o wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej ustalono równie ż , ż e adres zak ł adu g ł ównego, oddzia ł u lub innego sta ł ego miejsca wykonywania dzia ł alno ś ci gospodarczej przez Andrzeja T. to: […], za ś miejsce zamieszkania i adres przedsi ę biorcy to: […] (karty nr 34, 37, 83, 98). W trakcie przedmiotowego post ę powania przeprowadzona zosta ł a w dniu 9 lutego 2005 r. kontrola w miejscu wykonywania dzia ł alno ś ci gospodarczej przez Andrzeja T., które zgodnie z wpisem do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej mie ś ci si ę w […]. Celem kontroli by ł o zebranie wzorców umownych oraz wzorów o ś wiadcze ń o odst ą pieniu od umowy, jakimi Andrzej T. pos ł ugiwa ł si ę w chwili przeprowadzania kontroli, ustalenie dat, od których wzorce te znajduj ą si ę w obrocie konsumenckim, zebranie umów faktycznie zawartych z konsumentami na podstawie aktualnych, jak równie ż poprzednio wykorzystywanych wzorców umownych oraz zebranie pisemnych o ś wiadcze ń konsumentów, którzy odst ą pili od umów zawartych z Andrzejem T. (karta nr 102). W toku kontroli nie uda ł o si ę zebra ć w/w dokumentów i informacji; lokal u ż ytkowy znajduj ą cy si ę pod wskazanym we wpisie do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej adresem by ł nieczynny. Brak by ł o równie ż jakiegokolwiek oznaczenia lub tablicy informacyjnej, które umo ż liwia ł yby identyfikacj ę u ż ytkownika lokalu b ą d ź informowa ł y o godzinach pracy biura (karty nr 103 – 104). Maj ą c powy ż sze na uwadze Organ Antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 23a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c., naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem (zakazanych przez 5 przepisy innych ustaw) dzia ł aniach przedsi ę biorców. Tworz ą c katalog dzia ł a ń naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca pos ł u ż y ł si ę terminem „w szczególno ś ci”. Oznacza to, ż e wskazany katalog ma charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę dzia ł a ń , które naruszy ł y przepisy innych aktów prawnych. Przes ł ankami zastosowania art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji konsumentów w przedmiotowej sprawie jest wykazanie bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy polegaj ą cych na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów, wyra ż aj ą cych si ę w dzia ł aniu sprzecznym z ustaw ą o ochronie niektórych praw konsumentów oraz w stosowaniu postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone. Aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie powy ż sze narusza zbiorowe interesy konsumentów. W przedmiotowej sprawie Andrzejowi T. postawiono zarzut podejmowania bezprawnych dzia ł a ń naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: - niewywi ą zywaniu si ę z wynikaj ą cego z ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny obowi ą zku informowania konsumentów na pi ś mie – przy zawieraniu umów poza lokalem przedsi ę biorstwa – o przys ł uguj ą cym im prawie odst ą pienia od umowy bez podania przyczyn poprzez z ł o ż enie na pi ś mie stosownego o ś wiadczenia w terminie 10 dni od daty jej zawarcia, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, i które brzmi nast ę puj ą co: W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy, zgodnie z art. 394 Kodeksu Cywilnego Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zadatek) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy) , co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do zapisu art. 4 pkt 11 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekro ć w ustawie jest mowa o konsumencie, nale ż y przez to rozumie ć konsumenta w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) Definicj ę konsumenta zawiera przepis art. 22 1 K.c., zgodnie z którym za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej nie zwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą . Ka ż dy przedsi ę biorca w zakresie prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci zgodnie z art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego zobowi ą zany jest do nale ż ytej staranno ś ci, a w przypadku zawierania umów z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa do post ę powania zgodnie z zapisami ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci a szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny. I.1. W przedmiotowej sprawie pierwsza zarzucana praktyka dotyczy ł a naruszenia przez Andrzeja T. przepisów ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów i odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny w zakresie nieinformowania konsumentów o przys ł uguj ą cym im prawie odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa w terminie 10 dni od daty jej zawarcia. Uprawnienie konsumenta, który zawar ł umow ę poza lokalem przedsi ę biorstwa okre ś la art. 2 ust. 1 – 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Zgodnie z tym przepisem Konsument, który zawar ł umow ę poza lokalem przedsi ę biorstwa mo ż e od niej odst ą pi ć bez podania przyczyn, sk ł adaj ą c stosowne o ś wiadczenie na pi ś mie, w terminie dziesi ę ciu dni od zawarcia umowy. Do zachowania tego terminu wystarczy wys ł anie o ś wiadczenia przed jego up ł ywem. Nie jest dopuszczalne zastrze ż enie, ż e 6 konsumentowi wolno odst ą pi ć od umowy za zap ł at ą oznaczonej sumy (odst ę pne). W razie odst ą pienia od umowy umowa jest uwa ż ana za niezawart ą , a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowi ą za ń . To co strony ś wiadczy ł y ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Zwrot powinien nast ą pi ć niezw ł ocznie, nie pó ź niej ni ż w terminie czternastu dni. Je ż eli konsument dokona ł jakichkolwiek przedp ł at, nale żą si ę od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedp ł aty. Powy ż szy zapis daje konsumentowi prawo wycofania si ę z transakcji, które nie mo ż e by ć w ż aden sposób ograniczone lub uwarunkowane umow ą . Jest natomiast dopuszczalne ustalenie d ł u ż szego ni ż dziesi ę ciodniowy terminu na odst ą pienie od umowy (art. 17 w/w ustawy). Ponadto, zgodnie z art. 4 Je ż eli konsument nie zosta ł poinformowany na pi ś mie o prawie odst ą pienia od umowy, bieg terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 nie rozpoczyna si ę . W takim wypadku konsument mo ż e odst ą pi ć od umowy w terminie dziesi ę ciu dni od uzyskania informacji o prawie odst ą pienia. Konsument nie mo ż e jednak z tego powodu odst ą pi ć od umowy po up ł ywie trzech miesi ę cy od jej wykonania. Obowi ą zki przedsi ę biorców w zakresie umów zawieranych poza lokalem przedsi ę biorstwa okre ś la art. 3 ust. 1 – 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Stosownie do jego regulacji, Kto zawiera z konsumentem umow ę poza lokalem przedsi ę biorstwa, powinien przed jej zawarciem poinformowa ć konsumenta na pi ś mie o prawie odst ą pienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 i wr ę czy ć wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby); obowi ą zany jest tak ż e wr ę czy ć konsumentowi pisemne potwierdzenie zawarcia umowy, stwierdzaj ą c jej dat ę i rodzaj oraz przedmiot ś wiadczenia i cen ę . Konsument, na żą danie przedsi ę biorcy, po ś wiadcza na pi ś mie, ż e zosta ł poinformowany o prawie odst ą pienia i ż e otrzyma ł wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy. Powo ł ane powy ż ej przepisy przyznaj ą konsumentowi prawo do odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa w terminie 10 dni od daty jej zawarcia, za ś na przedsi ę biorc ę nak ł adaj ą obowi ą zek pisemnego poinformowania konsumenta o jego uprawnieniu oraz wr ę czenia konsumentowi wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy, który musi spe ł nia ć kryteria okre ś lone w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów. W niniejszej sprawie uzna ć nale ż y, ż e Andrzej T. nie wykona ł swoich obowi ą zków na ł o ż onych w/w ustaw ą zarówno w odniesieniu do umów przedstawionych przez wnioskodawc ę , jak i w odniesieniu do umów zawieranych w oparciu o wzorzec umowny stosowany od 01.07.2004r. oraz wzorzec umowny za łą czony przez Andrzeja T. do pisma z dnia 20.12.2004r. W tre ś ci umów za łą czonych przez Rzecznika do wniosku o wszcz ę cie post ę powania przeciwko Andrzejowi T. brak jest jakiejkolwiek informacji o prawie konsumenta do odst ą pienia od umowy. Konsumentom nie zosta ł y równie ż wr ę czone wzory o ś wiadcze ń o odst ą pieniu od umowy. Nie ulega zatem w ą tpliwo ś ci, ż e Andrzej T. nie wykona ł obowi ą zków, jakie nak ł ada na niego ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów; konsumenci za ś nie mogli skorzysta ć z zagwarantowanych im ustawowo uprawnie ń . W stosowanym przez przedsi ę biorc ę wzorcu umownym brak by ł o zapisu wynikaj ą cego z art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, a przedsi ę biorca nie stosowa ł si ę do ogólnych zasad wynikaj ą cych z tej ustawy. Na niekorzy ść Andrzeja T. przemawia równie ż fakt, i ż w tre ś ci przedstawionych przez wnioskodawc ę umów brak jest dat ich zawarcia. Umowy te w pkt 3 zawieraj ą ponadto klauzul ę , i ż w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy kwota gwarancyjna w wysoko ś ci 25 % warto ś ci robót nie jest zwracana. Zapis taki móg ł skutkowa ć tym, ż e w przypadku zgodnego z prawem odst ą pienia konsumenta od umowy w terminie 10 dni od daty jej zawarcia b ą d ź w terminie 10 dni od daty uzyskania informacji o prawie odst ą pienia, wp ł acone przez konsumenta kwoty gwarancyjne nie zosta ł y zwrócone, co stoi w sprzeczno ś ci z art. 2 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. 7 Przedstawiony przez Andrzeja T. w toku post ę powania zmieniony wzorzec umowy wraz z wzorem o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy, które wedle o ś wiadczenia z ł o ż onego przez przedsi ę biorc ę stosowane by ł y od dnia 01.07.2004r., równie ż nie spe ł niaj ą wymogów na ł o ż onych ustaw ą o ochronie niektórych praw konsumentów. Zmieniony wzorzec „umowy zlecenia” w pkt 3 zawiera informacj ę , ż e konsument ma prawo do odst ą pienia od umowy w terminie 14 dni wyra ż onym na pi ś mie do wykonawcy. Uszczegó ł owienie tego zapisu zawiera wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy, którego tre ść ma nast ę puj ą ce brzmienie: Zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22 poz. 271) zleceniobiorca mo ż e odst ą pi ć od umowy w terminie 14 dni od daty zawarcia umowy, je ż eli w tym czasie dostarczy stosowne o ś wiadczenie do siedziby firmy na w/w adres. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów konsument, który zawar ł umow ę poza lokalem przedsi ę biorstwa mo ż e od niej odst ą pi ć bez podania przyczyn, sk ł adaj ą c stosowne o ś wiadczenie na pi ś mie w terminie 10 dni od daty zawarcia umowy, a do zachowania tego terminu wystarczaj ą ce jest wys ł anie o ś wiadczenia przed jego up ł ywem. Dookre ś lenie sposobu post ę powania konsumentów w przedmiotowym zakresie mia ł o na celu zagwarantowanie im dziesi ę ciodniowego terminu na podj ę cie decyzji o ewentualnym odst ą pieniu od umowy. Inny sposób okre ś lenia terminu na skuteczne odst ą pienie od umowy, np. poprzez dostarczenie przedsi ę biorcy o ś wiadczenia w okre ś lonym terminie na wskazany adres powoduje, i ż konsument nie ma pewno ś ci co do momentu, w którym takie o ś wiadczenie musia ł by nada ć na poczcie. W momencie nadania takiego pisma nie ma on wp ł ywu na moment otrzymania go przez przedsi ę biorc ę . Mo ż e zatem doj ść do sytuacji, ż e pomimo wys ł ania o ś wiadczenia o odst ą pieniu przed up ł ywem 10 dni od dnia zawarcia umowy, zostanie ono dor ę czone do siedziby firmy w terminie pó ź niejszym ni ż 14 dni od daty jej podpisania, i w ś wietle zakwestionowanego zapisu zostanie uznane przez przedsi ę biorstwo za nieskuteczne. Przyj ę cie w przedmiotowej sprawie, i ż termin na odst ą pienie od umowy ko ń czy si ę z up ł ywem czternastego dnia od podpisania umowy przez konsumenta powoduje zatem, i ż skróceniu ulec mo ż e gwarantowany konsumentowi termin na podj ę cie decyzji o odst ą pieniu od umowy. Tak wi ę c przedstawiony przez Andrzeja T. wzór umowy, który by ł podstaw ą do zawierania umów od dnia 01.07.2004r. pozornie tylko normuje termin przys ł uguj ą cy konsumentowi na odst ą pienie od umowy w sposób bardziej korzystny ni ż jest to okre ś lone w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów. Przedsi ę biorstwo wymaga bowiem, aby konsument dostarczy ł do siedziby firmy o ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy w terminie 14 dni od dnia jej zawarcia, natomiast zgodnie z ustaw ą wystarczaj ą ce jest, aby konsument wys ł a ł o ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy przed up ł ywem 10 dni od daty jej zawarcia. Regulacje ustawowe nie znajduj ą zatem odzwierciedlenia w brzmieniu przedmiotowego postanowienia umownego. Wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu zawiera ponadto nieprawid ł owo ść o charakterze formalnym. We wzorze mowa jest bowiem o odst ą pieniu od umowy przez „zleceniobiorc ę ”, podczas gdy w przedmiotowym przypadku to Andrzej T. jest zleceniobiorc ą , konsument za ś – zleceniodawc ą . Powy ż sze uwagi znajduj ą równie ż zastosowanie wzgl ę dem wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy i wzorca umownego przekazanych przez Andrzeja T. w za łą czeniu do pisma z dnia 20.12.2004r. W/w wzorzec umowny w punkcie 6 zawiera nast ę puj ą cy zapis: Zgodnie z ustaw ą z dn. 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów (Dz.U. Nr 22, poz. 271 z pó ź n. zm.) konsument ma prawo do odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni wyra ż onym na pi ś mie do wykonawcy. Z kolei tre ść zmienionego wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy brzmi nast ę puj ą co: Zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22 poz. 271) zleceniobiorca mo ż e odst ą pi ć od umowy w terminie 10 dni od daty zawarcia umowy, je ż eli w tym czasie dostarczy stosowne o ś wiadczenie do siedziby firmy na w/w adres. Zapisy powy ż sze normuj ą zatem przys ł uguj ą cy konsumentowi czas na odst ą pienie od umowy w sposób mniej korzystny ni ż postanowienia poprzednio stosowanego przez Andrzeja T. wzorca umownego, a zatem, w sposób mniej korzystny od tego, jaki przewiduje ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów. 8 Uzna ć zatem nale ż y, ż e dokonane przez Andrzeja T. zmiany w tre ś ci umów i w tre ś ci o ś wiadcze ń o odst ą pieniu od umowy nie spe ł niaj ą wymogów ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów i nie ś wiadcz ą o zaniechaniu stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23e ustawy antymonopolowej. St ą d te ż dzia ł anie Andrzeja T. jest sprzeczne z ustaw ą o ochronie niektórych praw konsumentów i tym samym bezprawne w rozumieniu art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spe ł niona zosta ł a zatem pierwsza przes ł anka konieczna do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Drug ą niezb ę dn ą przes ł ank ą jest dowiedzenie, ż e opisane powy ż ej dzia ł ania naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la m.in. zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów konsumentów. Ustawa reguluje zasady i tryb przeciwdzia ł ania praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z tre ś ci art. 1 ust. 2 tej ustawy. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń niezgodnych z prawem dotkni ę ty jest szeroki, bli ż ej nieokre ś lony kr ą g uczestników rynku oraz wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą niekorzystne zjawiska. Ustawa antymonopolowa w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. W niniejszej sprawie ingerencja Organu Antymonopolowego jest uzasadniona, albowiem s ł u ż y ochronie tak poj ę tych interesów konsumentów. Zakwestionowane w niniejszej decyzji dzia ł ania Andrzeja T. polegaj ą ce na niewywi ą zywaniu si ę z obowi ą zków wynikaj ą cych z ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów w zakresie uprawnienia konsumenta do odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni od daty jej zawarcia godz ą w interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę do ko ń ca zidentyfikowa ć , bowiem dotycz ą zarówno konsumentów, z którymi zawarto umowy, jak i potencjalnych klientów Andrzeja T. Przedmiotowa praktyka narusza zatem zbiorowe interesy konsumentów, tj. interesy wszystkich rzeczywistych i potencjalnych klientów Andrzeja T. St ą d nale ż a ł o orzec jak w pkt I.1. sentencji decyzji. I.2. Drug ą zarzucan ą praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest bezprawne dzia ł anie Andrzeja T. polegaj ą ce na stosowaniu w pkt 3 umów zawieranych z konsumentami postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, i które brzmi nast ę puj ą co: W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy, zgodnie z art. 394 Kodeksu Cywilnego Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zadatek) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy) , co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wzorce umowne podlegaj ą kontroli abstrakcyjnej S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej „SOKiK”) w trybie okre ś lonym przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego. Wyrok wydany w post ę powaniu w sprawie uznania postanowie ń wzorców za niedozwolone, na mocy którego kwestionowane postanowienia zostaj ą uznane za niedozwolone jest skuteczny wobec wszystkich. Skutek wobec wszystkich oznacza, i ż ż aden z podmiotów uczestnicz ą cych w obrocie prawnym nie mo ż e pos ł ugiwa ć si ę przedmiotowym postanowieniem. W sytuacji, gdy wbrew temu zakazowi dochodzi do zastosowania postanowienia uznanego za niedozwolone, jest ono bezwzgl ę dnie niewa ż ne z mocy prawa . Wyrok wydany przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów musi by ć respektowany zarówno przez przedsi ę bior ę , w czyjego sprawie orzeczenie zapad ł o, jak i przez innych przedsi ę biorców, ze wzgl ę du na rozszerzon ą prawomocno ść w znaczeniu podmiotowym. Wyrok SOKiK ma zatem powag ę rzeczy os ą dzonej dla wszystkich i wobec wszystkich. Skutek wobec osób trzecich, tj. tych, których nie dotyczy ł o konkretne post ę powanie o uznanie postanowienia za niedozwolone postanowienie umowne nast ę puje z chwil ą wpisania postanowienia wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców 9 umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Nale ż y tak ż e zauwa ż y ć , i ż nie ma znaczenia literalne brzmienie zakwestionowanego zapisu. By zaistnia ł a mo ż liwo ść uznania dwóch postanowie ń za to ż same wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci ł a si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. W niniejszej sprawie podstaw ą do wszcz ę cia post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów pod zarzutem stosowania w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone by ł zapis o nast ę puj ą cej tre ś ci: W przypadku rezygnacji lub ograniczenia zlecenia, które jest traktowane jako odst ę pstwo od umowy, zgodnie z art. 394 Kodeksu Cywilnego Zobowi ą za ń , kwota gwarancyjna (zadatek) nie jest zwracana (25% warto ś ci robót przepada na rzecz wykonawcy) . Powy ż sze postanowienie zawarte jest we wzorcu umownym, który zgodnie ze z ł o ż onym przez Andrzeja T. o ś wiadczeniem stosowany by ł w obrocie konsumenckim od dnia 01.07.2004r. oraz we wzorcu umownym przedstawionym przez Andrzeja T. w pi ś mie z dnia 20.12.2004r. Ustalono, ż e przedsi ę biorca stosuje przedmiotowe postanowienie w tre ś ci umów zawieranych z konsumentami. Fakt ten potwierdza umowa z dnia 19.01.2005r. zawarta w oparciu o drugi z w/w wzorców umownych. W zakwestionowanym postanowieniu umownym Andrzej T. pos ł uguje si ę konstrukcj ą prawn ą zadatku. Analiza tre ś ci spornego zapisu, w my ś l którego w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy wp ł acony przez niego zadatek w wysoko ś ci 25% warto ś ci kontraktu nie podlega zwrotowi wskazuje jednak na to, ż e zapis ten zosta ł wprowadzony do wzorca umowy z naruszeniem przepisów Kodeksu Cywilnego. Instytucja zadatku unormowana jest w art. 394 K.C. Zgodnie z jego regulacj ą W braku odmiennego zastrze ż enia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawieraniu umowy ma to znaczenie, ż e w razie niewykonania umowy przez jedn ą ze stron druga strona mo ż e bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odst ą pi ć i otrzymany zadatek zachowa ć , a je ż eli sama go da ł a, mo ż e żą da ć sumy dwukrotnie wy ż szej. Porównanie zapisów kodeksowych z tre ś ci ą zapisu zawartego w pkt 3 wzorca umownego, którym pos ł uguje si ę Andrzej T. wskazuje na sprzeczno ść przyj ę tego przez przedsi ę biorc ę rozwi ą zania w stosunku do obowi ą zuj ą cych przepisów. Andrzej T. pos ł uguje si ę w umowach poj ę ciem zadatku i powo ł uje si ę na reguluj ą cy przedmiotowe zagadnienie art. 394 K.C., jednak ż e nadaje tej konstrukcji prawnej odmienny ni ż w Kodeksie Cywilnym, a zarazem niekorzystny dla konsumenta kszta ł t, co uzasadnia ocen ę jego post ę powania pod k ą tem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej poprzez stosowanie w umowach zawieranych z konsumentami postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń uznanych za niedozwolone. Zgodnie z zakwestionowanym zapisem wzorca umowy konsument traci wp ł acony przez siebie zadatek w ka ż dym przypadku odst ą pienia od umowy niezale ż nie od przyczyn tego odst ą pienia tj. równie ż wówczas, gdy jest ono skutkiem niewykonania zobowi ą zania przez profesjonalist ę . Tak wi ę c bez wzgl ę du na powody podj ę cia przez konsumenta decyzji o odst ą pieniu od umowy i bez wzgl ę du na stadium realizacji ś wiadczenia okre ś lonego w umowie i ewentualne przyczyny niewykonania zlecenia, Andrzej T. zatrzymuje wr ę czony przez konsumenta zadatek, co jest dzia ł aniem bezprawnym, a zarazem godz ą cym w interesy konsumentów. Przedsi ę biorca wydaje si ę uto ż samia ć odst ą pienie przez konsumenta od umowy z niewykonaniem przez niego umowy, a w ś wietle tre ś ci zakwestionowanego zapisu interpretacja taka prowadzi ka ż dorazowo do zatrzymania zadatku przez przedsi ę biorc ę . Zadatek w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego w istocie powinien chroni ć interesy konsumenta. Stosownie do przepisów K.C. na wypadek niewykonania umowy przez przedsi ę biorstwo, konsument, który wr ę czy ł zadatek mo ż e od umowy odst ą pi ć i za żą da ć sumy dwukrotnie wy ż szej ni ż warto ść zadatku. Dla konsumenta zadatek stanowi wi ę c gwarancj ę wykonania umowy przez profesjonalist ę i surogat odszkodowania na wypadek, gdy umowa nie zostanie wykonana. Skutki prawne zadatku nie 10 faworyzuj ą jednak ż adnej ze stron umowy i zabezpieczaj ą interesy zarówno osoby, która go da ł a (w przedmiotowej sprawie konsumenta), jak i interesy strony, która go przyj ęł a. Nie znajduje to jednak odzwierciedlenia w tre ś ci przedmiotowego postanowienia umownego, albowiem zgodnie z nim wy łą czony zostaje obowi ą zek zwrotu konsumentowi zadatku w podwójnej wysoko ś ci w przypadku niewykonania zobowi ą zania przez przedsi ę biorstwo. Z okoliczno ś ci sprawy wynika, ż e pobierany przez Andrzeja T. zadatek pe ł ni funkcj ę zaliczki na poczet przysz ł ego ś wiadczenia tj. kwoty przypadaj ą cej na rachunek przysz ł ych nale ż no ś ci wykonawcy umowy. Samo przedsi ę biorstwo zamiennie pos ł uguje si ę poj ę ciem zaliczki b ą d ź zadatku (karta nr 78), co dodatkowo uzasadnia twierdzenie, ż e w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy strony powinny dokona ć rozliczenia wp ł aconych przez konsumenta kwot pieni ęż nych w oparciu o rzeczywiste wydatki poczynione przez przedsi ę biorstwo w celu wykonania umowy. Poprzez wprowadzenie do umowy zakwestionowanego postanowienia Andrzej T. d ąż y do zagwarantowania sobie mo ż liwo ś ci zatrzymania sum wp ł acanych przez konsumentów w przypadku ich odst ą pienia od zawartych umów, bez wzgl ę du na przyczyny tego odst ą pienia i stadium realizacji ś wiadczenia przez wykonawc ę . W tym celu przedsi ę biorstwo pos ł uguje si ę konstrukcj ą prawn ą zadatku w sposób sprzeczny z przepisami Kodeksu Cywilnego. Powo ł anie si ę na okre ś lony przepis K.C. mo ż e za ś wywiera ć u konsumenta wra ż enie, ż e post ę powanie Andrzeja T. polegaj ą ce na niezwracaniu konsumentom wp ł aconych zadatków jest uzasadnione i zgodne z prawem. Uzna ć zatem nale ż y, ż e stosowany przez Andrzeja T. wzorzec umowny zawiera postanowienie wy łą czaj ą ce obowi ą zek zwrotu konsumentowi wr ę czonego przez niego zadatku w przypadku niewykonania umowy przez przedsi ę biorstwo, co uzasadnia uznanie zakwestionowanego zapisu za naruszaj ą cy art. 23 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedmiotowe postanowienie zawarte w pkt 3 wzorca umowy stosowanego przez Andrzeja T. od dnia 01.07.2004r. oraz umowy zawartej w dniu 19.01.2004r. w oparciu o wzorzec za łą czony do pisma z dnia 20.12.2004r., z uwagi na to, ż e wy łą cza obowi ą zek przedsi ę biorcy polegaj ą cy na zwrocie konsumentowi wp ł aconego zadatku w podwójnej wysoko ś ci w przypadku, gdy przedsi ę biorca nie wykonuje zobowi ą zania, odpowiada swoj ą tre ś ci ą postanowieniom wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów kilkakrotnie wypowiada ł si ę w temacie postanowie ń umownych, które wy łą czaj ą obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania oraz przewiduj ą utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. W wyroku z dnia 31.01.2003r. sygn. akt XVII Amc 31/02 S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolon ą klauzul ę umown ą stosowan ą przez S ł awomira Braszk ę , prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Przedsi ę biorstwo Remontowo-Budowlane "REMO-BUD" z siedzib ą w Gnie ź nie w brzmieniu: W wypadku rezygnacji przez zamawiaj ą cego z wykonania us ł ugi przez przyjmuj ą cego zlecenie, ewentualnie uniemo ż liwienie przyst ą pienia do wykonania us ł ugi, strony zgodnie ustalaj ą , ż e przedp ł ata gwarancyjna nie zostanie zwrócona. Klauzula ta zosta ł a wpisana do rejestru dnia 30 czerwca 2003 r. pod numerem 39. W wyroku z dnia 3.10.2001r. Sygn. akt. XVII Amc 18/01 SOKiK zakaza ł stosowania w umowach zawieranych z konsumentami klauzuli stosowanej przez Auto Plan Sp. z o.o. w Warszawie : W przypadku, gdyby Klient podpisa ł Umow ę i zrezygnowa ł z uczestnictwa w Systemie zanim otrzyma ł informacj ę o przynale ż no ś ci do grupy, a wi ę c przed wp ł aceniem pierwszej raty, Spó ł ka przyjmuje jego rezygnacj ę zatrzymuj ą c op ł at ę wst ę pn ą , która w ż adnym przypadku nie podlega zwrotowi , która zosta ł a wpisana do rejestru dnia 22.04.2003r. pod numerem 38. 11 Moc ą wyroku z dnia 10.04.2002r. (sygn. akt XVII Amc 15/01) SOKiK uzna ł te ż , ż e niedozwolone postanowienie umowne stanowi zapis umowy stosowany przez "Holimark" Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu w brzmieniu: Strony zgodnie ustalaj ą , ż e nabywca mo ż e odst ą pi ć od umowy, w terminie 3 dni od daty jej zawarcia, z jednoczesn ą zap ł at ą odst ę pnego oraz z zachowaniem formy pisemnej, pod rygorem niewa ż no ś ci. Wysoko ść odst ę pnego wynosi 15 % ceny umownej wymienionej w pkt 1 zasad wykupienia. W przypadku odst ą pienia od umowy, ceny promocyjne i obni ż ki, o których mowa w pkt 3 zasad wykupienia, nie maj ą zastosowania. Sprzedaj ą cemu przys ł uguje prawo do zaliczenia dokonanych ju ż wp ł at na poczet odst ę pnego . Postanowienie powy ż sze zosta ł o wpisane do rejestru dnia 30 czerwca 2003 r. pod numerem 48. SOKiK w wyroku z dnia 4.02.2003r. Sygn. Akt XVII Amc 8/01 uzna ł za niedozwolone postanowienie wzorca umowy stosowanego przez Bien Haus Polska Sp. z o.o. z siedzib ą w Ł omiankach w brzmieniu: Je ś li Klient wypowie umow ę przed spe ł nieniem warunków okre ś lonych w § 4 niniejszej Umowy, to ponosi on nast ę puj ą ce koszty: - 5% warto ś ci umowy, a ponadto 3% warto ś ci za wykonanie dokumentacji architektoniczno- budowlanej oraz 0,5 % warto ś ci kontraktu za wykonanie dokumentacji warsztatowej o ile te prace zosta ł y wykonane. Klauzul ę powy ż sz ą wpisano do rejestru dnia 14.08.2003r. po numerem 54. Hipotezy i dyspozycje postanowienia zawartego w pkt 3 wzorca umownego przedstawionego przez Andrzeja T. odpowiadaj ą swoj ą tre ś ci ą w/w postanowieniom wpisanym do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone. Zarówno cytowane powy ż ej postanowienia umowne, jak i zakwestionowany w niniejszej decyzji jako niezgodny z prawem zapis umowny, którym pos ł uguje si ę Andrzej T. wprowadzaj ą generaln ą zasad ę niezwracania konsumentowi cz ęś ci warto ś ci umowy, bez wzgl ę du na to czy konsument skorzysta ł , czy nie skorzysta ł z przedmiotu umowy i bez wzgl ę du na to z czyjej winy nie dosz ł o do realizacji ś wiadczenia. Zapis stosowany przez Andrzeja T. nie przewiduje mo ż liwo ś ci zwrócenia konsumentowi wp ł aconych kwot pieni ęż nych w wysoko ś ci 25% warto ś ci transakcji w przypadku, gdy odst ę puje on od umowy przed jej wykonaniem, równie ż wtedy, gdy za niewykonanie umowy odpowiedzialno ść ponosi Andrzej T. Takie dzia ł anie narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń i wewn ę trzn ą równowag ę stron umowy. Ponadto w pkt 4 umów przedsi ę biorstwo dopuszcza mo ż liwo ść opó ź nienia spe ł nienia ś wiadczenia na rzecz konsumenta do 14 dni. W przypadku odst ą pienia przez konsumenta od umowy w sytuacji, gdy przedsi ę biorstwo z w ł asnej winy opó ź nia jej wykonanie, konsumentowi na podstawie pkt 3 umowy nie przys ł uguje zwrot wp ł aconej sumy gwarancyjnej, mimo ż e przedsi ę biorstwo mog ł o nie podj ąć ż adnych czynno ś ci i nie ponie ść ż adnych wydatków w celu nale ż ytego wykonania umowy. W zwi ą zku z powy ż szym uzna ć nale ż y, ż e Andrzej T. pos ł uguje si ę w obrocie z konsumentami postanowieniem, którego tre ść jest to ż sama z tre ś ci ą postanowie ń wpisanych do rejestru postanowie ń uznanych za niedozwolone, a wi ę c dopu ś ci ł o si ę dzia ł a ń bezprawnych w rozumieniu art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spe ł niona zatem zosta ł a pierwsza przes ł anka konieczna do uznania zachowania Andrzeja T. za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów tj. bezprawny charakter podejmowanych dzia ł a ń . Dzia ł anie Andrzeja T. godzi w zbiorowe interesy konsumentów ze wzgl ę du na fakt, i ż ka ż dy z klientów przedsi ę biorcy, który spe ł ni ł by przes ł anki okre ś lone w kwestionowanym zapisie, móg ł by zosta ć na jego mocy pozbawiony mo ż liwo ś ci żą dania zwrotu wp ł aconej kwoty gwarancyjnej (zadatku) bez wzgl ę du na to, czy ś wiadczenie faktycznie zosta ł o spe ł nione. Przedmiotowa praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów, tj. interesy wszystkich potencjalnych klientów Andrzeja T. oraz wszystkich rzeczywistych klientów, którzy ju ż zostali t ą praktyk ą dotkni ę ci. Druga przes ł anka konieczna do stwierdzenia praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł a spe ł niona. St ą d nale ż a ł o orzec jak w pkt I.2. sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 23c ust. 2 ustawy antymonopolowej, Prezes Urz ę du w decyzji mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu jej stosowania. Jako ś rodki usuni ę cia skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu okre ś lonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji, okre ś la si ę : - umieszczenie w tre ś ci nowo zawieranych umów oraz w tre ś ci o ś wiadcze ń o odst ą pieniu od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, zapisów zgodnych z regulacjami ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000r. Nr 22, poz. 271 ze zm.), a wi ę c zapisów informuj ą cych konsumentów o przys ł uguj ą cym im prawie odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa na pi ś mie bez podania przyczyn, w terminie 10 dni od dnia zawarcia umowy, przy czym do zachowania tego terminu wystarczaj ą ce jest wys ł anie o ś wiadczenia o odst ą pieniu przed jego up ł ywem, - zaniechanie stosowania w tre ś ci nowo zawieranych umów postanowienia, o którym mowa w pkt I.2. sentencji niniejszej decyzji, którego tre ść odpowiada tre ś ci postanowie ń wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral 12