RKT-20/2004

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 06.04.2004r. RKT-61-16/04/SB DECYZJA Nr RKT- 20/2004 Na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zwi ą zku z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ww. ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002r. Nr 18, poz. 172; z 2003r. Nr 6, poz. 68) – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza si ę post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę te z urz ę du w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez Aleksandr ę K. prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „IMPULS SCHOOL” Szko ł a J ę zyków Obcych z w Katowicach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, które mog ą narusza ć art. 23a ust. 1 i 2 powo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez: stosowanie w umowach zawartych z konsumentami w oparciu o wzorce umowne, tj . umowy ś wiadczenia us ł ug w zakresie kszta ł cenia oraz umowy o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia indywidualnego do łą czonych do pisma z dnia 21.08.2003r. postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu post ę powania cywilnego: § 6.5 umowy o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia oraz umowy o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia indywidualnego „Za S ą d w ł a ś ciwy do rozpatrywania spraw spornych strony uznaj ą S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla IMPULS SCHOOL” jako bezprzedmiotowe. Uzasadnienie W dniu 14.08.2003r. w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym), z urz ę du wszcz ę te zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy Aleksandra K. prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „IMPULS SCHOOL” Szko ł a J ę zyków Obcych z siedzib ą w Katowicach (zwany dalej IMPULS SCHOOL) w umowach zawieranych z konsumentami stosuje postanowienia nosz ą ce znamiona niedozwolonych postanowie ń umownych, o których mowa w kodeksie cywilnym. W zwi ą zku z ustaleniami dokonanymi w trakcie w/w post ę powania wyja ś niaj ą cego oraz na podstawie analizy uzyskanych dokumentów, w dniu 16.01.2004r. wszcz ę te zosta ł o post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez IMPULS SCHOOL, bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2 2003r. Nr 86, poz. 804 z zm. Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652) – zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą , poprzez: stosowanie w umowach zawartych z konsumentami w oparciu o wzorce umowne, tj . umowy ś wiadczenia us ł ug w zakresie kszta ł cenia oraz umowy o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia indywidualnego do łą czonych do pisma z dnia 21.08.2003r. postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu post ę powania cywilnego: § 6.5 umowy o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia oraz umowy o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia indywidualnego „Za S ą d w ł a ś ciwy do rozpatrywania spraw spornych strony uznaj ą S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla IMPULS SCHOOL”. W odpowiedzi na zarzuty przedstawione w w/w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania IMPULS SCHOOL wyja ś ni ł w pi ś mie z dnia 26.01.2004r., i ż dwa miesi ą ce przed wszcz ę ciem post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zmianie uleg ł y wzorce umowne stosowane przez IMPULS SCHOOL m.in. w zakresie w ł a ś ciwo ś ci s ą dowej. Zgodnie z opini ą IMPULS SCHOOL zapisy stosowanych wzorców umownych nie naruszaj ą klauzul abuzywnych publikowanych przez organ antymonopolowy. Zgodnie z nowymi wzorcami umownymi S ą dem w ł a ś ciwym do rozpatrywania spraw spornych jest s ą d w ł a ś ciwy ze wzgl ę du na miejsce zamieszkania S ł uchacza. Jak wynika z wyja ś nie ń IMPULS SCHOOL nie zdecydowa ł a si ę na zastosowanie w ł a ś ciwo ś ci przemiennej m.in. dlatego, i ż zdecydowana wi ę kszo ść S ł uchaczy pochodzi z Katowic. Zaznaczono, i ż dotychczas IMPULS SCHOOL nie prowadzi ł a ż adnej rozprawy s ą dowej w zwi ą zku ze swoja dzia ł alno ś ci ą , w której wyst ę powa ł aby jako powód lub pozwany. Organ Antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje. Zgodnie z art. 23a) ust. 1 ustawy antymonopolowej za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 23 a) ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Zarzucan ą praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, jest stosowanie postanowienia wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu post ę powania cywilnego. Wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 K.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy wzorzec by ł , czy te ż nie by ł zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 §2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze, jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. 3 S ą d dokonuj ą c oceny postanowienia umownego ocenia okre ś lony zapis, i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje by ć postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje si ę samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 K.p.c), spe ł niaj ą one funkcj ę podobn ą do przepisów prawa. Tak wi ę c, dokonuj ą c oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wyk ł adnia j ę zykowa, systemowa, funkcjonalna i inna). St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Na podstawie analizy informacji zgromadzonych w trakcie post ę powania wyja ś niaj ą cego powsta ł o podejrzenie, i ż IMPULS SCHOOL, w umowach o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia oraz w umowach o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia indywidualnego zawartych w oparciu o wzorce umowne do łą czone do pisma z dnia 21.08.2003r. (Karty nr 17-18) stosowa ł postanowienia wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone: „Za S ą d w ł a ś ciwy do rozpatrywania spraw spornych strony uznaj ą S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla IMPULS SCHOOL” W postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż istnieje podejrzenie stosowania przez IMPULS SCHOOL postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż istnieje podejrzenie stosowania przez IMPULS SCHOOL postanowienia uznanego za niedozwolone wyrokiem z dnia 31 stycznia 2003r. Sygn. akt XVII Amc 31/02 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 30 czerwca 2003r. w sprawie z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w S ł upcy przeciwko S ł awomirowi Braszka prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Przedsi ę biorstwo Remontowo-Budowlane „REMO-BUD” w Gnie ź nie. „Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie”. Istnia ł o równie ż podejrzenie, i ż postanowienie wykorzystywane przez IMPULS SCHOOL zosta ł o uznane za niedozwolone równie ż wyrokiem z dnia 27 czerwca 2003r. Sygn. akt XVII Amc 50/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14 sierpnia 2003r. w sprawie z powództwa Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko Mi ę dzynarodowej Korporacji Gospodarczej „InCo” Sp. z o.o. z siedzib ą w Tychach. „(...) Sprawy wymagaj ą ce rozstrzygni ę cia s ą dowego b ę d ą prowadzone przed S ą dem Rejonowym w Tychach lub przed S ą dem Okr ę gowym w Katowicach.” Organ antymonopolowy stwierdzi ł równie ż , i ż istnia ł o podejrzenie stosowania przez IMPULS SCHOOL postanowie ń uznanych za niedozwolone wyrokiem z dnia 4 czerwca 2003r. Sygn. akt XVII Amc 60/02 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 14 sierpnia 2003r. w sprawie z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Bartoszycach przeciwko Europejskiemu Funduszowi Budowlanemu” Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu. „Strony niniejszej umowy zobowi ą zuj ą si ę do do ł o ż enia wszelkich stara ń w celu polubownego rozstrzygni ę cia ewentualnych sporów. S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygania b ę dzie s ą d miejsca siedziby EFB”. Jednak w wyniku powtórnej analizy tre ś ci kwestionowanego postanowienia w trakcie prowadzenia niniejszego post ę powania organ antymonopolowy w dniu 19.02.2004r. wytoczy ł 4 przed S ą dem Okr ę gowym w Warszawie – S ą dem Ochrony Konkurencji i Konsumentów powództwo o uznanie postanowie ń wzorca stosowanego przez przedsi ę biorc ę za niedozwolone. Powództwo to obj ęł o równie ż kwestionowane w ramach niniejszego post ę powania postanowienie umowne. Tak wi ę c, S ą d wyda orzeczenie w przedmiotowej sprawie. Zdaniem organu antymonopolowego w/w zapis stosowany przez IMPULS SCHOOL nosi znami ę niedozwolonego postanowienia umownego okre ś lonego w art. 385 3 pkt 23 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienia umowne uwa ż a si ę w szczególno ś ci te, które wy łą czaj ą jurysdykcj ę s ą dów polskich lub poddaj ą spraw ę pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a tak ż e narzucaj ą rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy. Poniewa ż od decyzji organu antymonopolowego w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów s ł u ż y odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w konsekwencji ten sam organ rozstrzyga ł by co do meritum, a wi ę c czy kwestionowany zapis narusza interes konsumentów i czy jego wykorzystywanie w obrocie z konsumentami powinno by ć zakazane. Z tego wzgl ę du, z uwagi na ekonomik ę post ę powania przed organem antymonopolowym zb ę dne jest prowadzenie dwóch spraw o tym samym przedmiocie. Zgodnie z art. 105 §1 k.p.a., gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. Przedmiotem post ę powania by ł a ocena naruszenia art. 23a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej przez IMPULS SCHOOL w zakresie zawierania umów o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia oraz umów o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia indywidualnego. W trakcie post ę powania organ antymonopolowy uzna ł za s ł uszne skierowa ć powództwo do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który rozstrzygnie, czy tre ść § 6.5 umowy o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia oraz umowy o ś wiadczenie us ł ug w zakresie kszta ł cenia indywidualnego narusza Kodeks cywilny i jest niedozwolonym postanowieniem umownym. Nale ż y wi ę c uzna ć , i ż prowadzenie post ę powania w zakresie obj ę tym sentencj ą decyzji przeciwko IMPULS SCHOOL pod tym zarzutem jest bezprzedmiotowe. Spe ł niona zosta ł a zatem przes ł anka umorzenia post ę powania okre ś lona w art. 105 §1 k.p.a. St ą d nale ż a ł o orzec jak w sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral