RKT-14/2007

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 25.04.2007r. RKT-61-52/06/SB DECYZJA Nr RKT – 14/2007 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z zm.) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172; Dz.U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Sosnowcu w dniu 04.07.2006r. post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko „AQUA – POL” Sp. z o.o. z siedzib ą w Sosnowcu przy ul. Kieroci ń skiej 30, - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 tej ustawy uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne dzia ł anie „AQUA – POL” Sp. z o.o. z siedzib ą w Sosnowcu, polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przez zamieszczenie w umowie zapisu nak ł adaj ą cego na konsumentów obowi ą zek uiszczenia op ł at, z tytu ł u odst ą pienia od umów sprzeda ż y zawieranych poza lokalem przedsi ę biorstwa pomimo faktu, i ż konsumenci odst ą pili od umów w terminie 10 dni od ich zawarcia, co jest sprzeczne z art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271 z zm.), i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów , dzia ł ania „AQUA – POL” Sp. z o.o., polegaj ą ce na: 1. niedope ł nieniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o konieczno ś ci dokonywania odp ł atnych – okresowych wymian filtrów, co zwi ą zane jest z poniesieniem dodatkowych kosztów ich zakupu, co narusza art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej i zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 z zm.), i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania od 26.01.2006r. 2. niedope ł nieniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o prawie odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, co jest sprzeczne z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271 z zm.), i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania od 26.01.2006r. III. Na podstawie art. 23 d w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stwierdza si ę , ż e nie narusza zbiorowych interesów konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez nie udzielenie konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, dzia ł anie „AQUA-POL” Sp. z o.o. polegaj ą ce na: 2 1. przedstawianiu dokumentów potwierdzaj ą cych prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej, umocowania do dzia ł ania oraz dokumentów to ż samo ś ci przez przedstawicieli firmy – które jest zgodne z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.), 2. wywieraniu presji na konsumentów w podesz ł ym wieku i o z ł ym stanie zdrowia i nak ł anianiu ich do zakupu filtrów do wody, informuj ą c, ż e oferowane urz ą dzenie przyczyni si ę do istotnej poprawy ich stanu zdrowia, oraz wskazywanie na wyj ą tkow ą atrakcyjno ść ceny ze wzgl ę du na dotacj ę z Unii Europejskiej, co jednocze ś nie nie narusza dobrych obyczajów, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.), 3. wr ę czaniu konsumentowi niepodpisanego informacyjnego egzemplarza umowy odpowiadaj ą cego jej tre ś ci w sytuacji nie dor ę czania przez kredytodawc ę konsumentowi egzemplarza umowy w chwili jej zawarcia – jako nie naruszaj ą ce obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 ze zm.). Uzasadnienie Do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach w dniu 14.02.2006r. wp ł yn ął wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Sosnowcu, uzupe ł niony w dniach 08.03.2006r., 22.03.2006r., 10.04.2006r. oraz 19.06.2006r. Wniosek dotyczy ł wszcz ę cia post ę powania, w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez „AQUA- POL” Sp. z o.o. w Sosnowcu – zwan ą dalej „AQUA-POL” lub Spó ł k ą praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, które mog ą by ć sprzeczne z art. 23a ust. 1 i 2 powo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą , poprzez nie udzielanie konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w zakresie przedmiotu, warunków i tre ś ci zawieranych z konsumentami umów, sprzeda ż y systemu filtruj ą cego i mineralizuj ą cego metod ą odwróconej osmozy, a tak ż e przekazywanie konsumentom informacji wprowadzaj ą cych ich w b łą d (Karty nr 48, 49). Miejski Rzecznik Konsumentów w Sosnowcu jako dowody stosowania w/w praktyk przekaza ł skargi konsumentów, którzy podj ę li dzia ł ania maj ą ce na celu odst ą pienie od umów zawartych poza lokalem przedsi ę biorcy. We wniosku o wszcz ę cie post ę powania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, podniesione zosta ł o, ż e Spó ł ka stosuje praktyk ę sprzeczn ą z art. 3 ustawy z dnia 27.07.2002r. o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej i zmianie kodeksu cywilnego – zwanej dalej ustaw ą o szczególnych warunkach sprzeda ż y, gdy ż jak wynika z relacji konsumentów jej sprzedawcy niepodaj ą informacji o konieczno ś ci dokonywania odp ł atnych – okresowych wymian wk ł adów filtruj ą cych umieszczonych wewn ą trz urz ą dzenia, co wi ąż e si ę z poniesieniem dodatkowych kosztów. W opinii wnioskodawcy przedsi ę biorca nie przekazuje informacji, które wystarczy ł yby do prawid ł owego i pe ł nego korzystania z zakupionego towaru. Bior ą c pod uwag specyfik ę urz ą dzenia nie dokonanie okresowej wymiany wk ł adów filtruj ą cych powoduje, ż e staje si ę ono bezu ż yteczne. W opinii Rzecznika Spó ł ka narusza dobre obyczaje, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, poniewa ż przedstawiciele firmy „AQUA – POL” wykorzystuj ą c najcz ęś ciej podesz ł y wiek konsumentów i z ł y ich stan zdrowia, wywieraj ą c presj ę nak ł ania do zakupu urz ą dzenia, które ma przyczyni ć si ę do istotnej poprawy stanu ich zdrowia. Dodatkowo przedstawiciele firmy „AQUA – POL” oferuj ą c sprzeda ż filtrów informuj ą o wyj ą tkowej atrakcyjno ś ci ceny z uwagi na dotacje pochodz ą ce z Unii Europejskiej. Dzi ę ki temu klienci zamiast ui ś ci ć cen ę w wysoko ś ci 12.000 z ł , mog ą kupi ć urz ą dzenie za kwot ę od 3.000 do 4.000 z ł . W opinii 3 Rzecznika informacja ta nie jest prawdziwa, zw ł aszcza, ż e cena rynkowa podobnych urz ą dze ń dost ę pnych w sklepach wynosi oko ł o 700 z ł . We wniosku o wszcz ę cie post ę powania Rzecznik stwierdzi ł , ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę sprzeczn ą z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny – dalej zwanej ustaw ą o ochronie niektórych praw konsumentów, poniewa ż pracownicy firmy nie informuj ą konsumentów o prawie odst ą pienia od umów zawartych poza lokalem przedsi ę biorstwa. Wzorzec umowy stosowany przez Spó ł k ę nie zawiera informacji o przys ł uguj ą cym prawie do odst ą pienia od niej. Taka informacja nie wynika te ż z jakiegokolwiek innego dokumentu podpisywanego przez konsumentów. Wnioskodawca podniós ł , ż e w sytuacji gdyby firma dysponowa ł a dokumentami potwierdzaj ą cymi dope ł nienie obowi ą zku informacyjnego przedstawi ł aby je w odpowiedzi na jego wezwanie. W opinii Rzecznika, zawarcie w umowie stwierdzenia, ż e konsument zosta ł poinformowany o prawie odst ą pienia od umowy oraz zosta ł zapoznany z przepisami ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, nie wyczerpuje obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 3 ust. 1 ww. ustawy i stanowi prób ę obej ś cia jej przepisów. Rzecznik poinformowa ł , i ż z relacji konsumentów wynika, ż e przedstawiciele Spó ł ki nie okazywali im dokumentów potwierdzaj ą cych prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej, umocowania do dzia ł ania oraz dokumentów to ż samo ś ci. Wnioskodawca uzna ł , ż e Spó ł ka stosuje formularz umowy zawieraj ą cy zapisy niezgodne z przepisami art. 2 ust. 2 i 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, tj. ż e w przypadku odst ą pienia od umowy sprzeda ż y i kredytu, gdy system filtracyjny zostanie zamontowany na ż yczenie kupuj ą cego, kupuj ą cy wyra ż a zgod ę na poniesienie wszelkich kosztów, tj. monta ż u, demonta ż u, doboru testowania, transportu oraz zu ż ycia materia ł ów, przy czym koszty te nie mog ą by ć mniejsze ni ż 30%, i nie wi ę ksze ni ż 40% ceny detalicznej. Powy ż szy wniosek wynika z faktu, ż e nie jest dopuszczalne pobieranie odst ę pnego, w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy. Zwolniony jest on z wszelkich zobowi ą za ń przez które nale ż y rozumie ć koszty zu ż ycia cz ęś ci, czy te ż zwi ą zane z demonta ż em i transportem przedmiotu umowy. Koszty zwrotu ś wiadczenia nie obci ąż aj ą konsumenta, co stanowi realizacj ę pe ł nej restytucji poprzedniego stanu prawnego. Zdaniem Rzecznika samo umieszczenie powy ż szego zapisu w umowie jest naruszeniem przepisów ustawy. Rzecznik wyja ś ni ł , ż e dokumenty dotycz ą ce umów kredytowych ka ż dorazowo by ł y przesy ł ane konsumentom przez bank. Przedstawiciele firmy po podpisaniu wniosków kredytowych przez konsumentów zabierali je (nie zostawiali formularzy) a nast ę pnie przesy ł ali bankowi, który po przyznaniu kredytów odsy ł a ł te wnioski konsumentom wraz z blankietami wp ł at. Kserokopie wniosków kredytowych konsumenci otrzymywali potwierdzone za zgodno ść z orygina ł em przez pracownika banku (Karta nr 120). Postanowieniem nr 1 w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwanego dalej organem antymonopolowym, wszcz ę te zosta ł o post ę powanie na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Sosnowcu w sprawie podejrzenia stosowania przez „AQUA-POL” Sp. z o.o. praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (Karta nr 63), poprzez: 1. naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o konieczno ś ci dokonywania odp ł atnych – okresowych wymian filtrów, co zwi ą zane jest z poniesieniem dodatkowych kosztów ich zakupu, co mo ż e narusza ć art. 3 ust. 1 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej i zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 z zm.), 2. naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz przekazanie konsumentom informacji wprowadzaj ą cych w b łą d co narusza dobre obyczaje przez przedstawicieli firmy AQUA-POL wykorzystuj ą cych najcz ęś ciej podesz ł y wiek konsumentów i z ł y stan zdrowia, wywieraj ą c presj ę nak ł aniaj ą do zakupu urz ą dzenia, które ich zdaniem przyczyni si ę do istotnej poprawy stanu zdrowia i informowania o wyj ą tkowej atrakcyjno ś ci ceny z uwagi na dotacj ę z Unii Europejskiej, co 4 mo ż e narusza ć art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 93, poz. 211 z zm.), 3. naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o prawie odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, co mo ż e by ć sprzeczne z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000r. Nr 22, poz. 271 z zm.), 4. naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przez nieprzedstawienie dokumentów potwierdzaj ą cych prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej, umocowania do dzia ł ania oraz dokumentu to ż samo ś ci przez przedstawicieli firmy, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000r. Nr 22, poz. 271 z zm.), 5. naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przez zamieszczenie w umowie zapisu nak ł adaj ą cego na konsumentów obowi ą zek uiszczenia op ł at, z tytu ł u odst ą pienia od umów sprzeda ż y zawieranych poza lokalem przedsi ę biorstwa pomimo faktu, i ż konsumenci odst ą pili od umów w terminie 10 dni od ich zawarcia, co mo ż e by ć sprzeczne z art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000r. Nr 22, poz. 271 z zm.), 6. naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przez niewr ę czanie konsumentom informacyjnego egzemplarza umowy odpowiadaj ą cej jej tre ś ci co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. 2001r. Nr 100, poz. 1081 z zm.). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów „AQUA-POL” wyja ś ni ł a. Nieprawd ą jest, ż e Spó ł ka nie informuje klientów o konieczno ś ci dokonywania odp ł atnych – okresowych wymian wk ł adów filtracyjnych (naturalnie zu ż ywaj ą cych si ę ). Oprócz informacji ustnych przekazywanych przez sprzedawców, oraz monta ż ystów urz ą dze ń , informacje, o których mowa powy ż ej s ą zawarte w § 2 pkt 3 i 4 umów sprzeda ż y oraz we wr ę czanych klientom instrukcjach obs ł ugi montowanych systemów i gwarancji. Odno ś nie zarzutu wp ł ywania na decyzje nabywcze konsumentów poprzez wykorzystywanie podesz ł ego wieku i z ł ego stanu zdrowia, a tak ż e podawania wprowadzaj ą cych w b łą d informacji o atrakcyjno ś ci ceny – Spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e podejmuje wszelkie starania, aby klienci w momencie zakupu otrzymywali wszelkie pe ł ne i rzetelne informacje dotycz ą ce urz ą dzenia i warunków umów. Dodatkowo udzielane s ą odpowiedzi na wszelkie pytania klientów, przez ca ł y okres u ż ytkowania urz ą dzenia. Klienci zawsze mog ą przyj ść do firmy, lub zadzwoni ć pod numery telefonów: stacjonarnego, b ą d ź komórkowego, w celu uzyskania dodatkowych wyja ś nie ń . W opinii Spó ł ki nieprawd ą jest, i ż przedstawiciele firmy wykorzystuj ą podesz ł y wiek konsumentów i z ł y stan zdrowia, gdy ż klientami Spó ł ki s ą osoby w bardzo ró ż nym wieku od dwudziestego do siedemdziesi ą tego roku ż ycia. Pomimo, ż e osoby w ostatniej grupie wiekowej s ą w mniejszo ś ci, nie oznacza to, ż e grupa ta nie jest zadowolona. Nie oznacza to tak ż e, ż e firma ma dyskryminowa ć ludzi starszych, którzy chc ą dokona ć zakupu, mówi ą c im, ż e s ą zbyt starzy i na pewno za chorzy na to. Dodatkowo Spó ł ka zadeklarowa ł a, ż e nikt nie wywiera presji na klientów i nie nak ł ania ich do zakupu urz ą dzenia. Konsumenci sami dokonuj ą wyboru, podpisuj ą umowy, a tak ż e wyra ż aj ą zgod ę na monta ż urz ą dzenia. Spó ł ka poinformowa ł a, ż e nie udziela informacji, i ż spo ż ywanie czystej wody wp ł ywa korzystniej na samopoczucie i stan zdrowia cz ł owieka, gdy ż jest to wiadome i informacje na ten temat mo ż na znale źć w wielu publikacjach, oraz mediach. Spó ł ka wyja ś ni ł a równie ż , ż e nie podaje swoim klientom informacji o dotacjach z Unii Europejskiej, gdy ż ich nie otrzymuje. W sprawie praktyki polegaj ą cej na nieinformowaniu konsumentów o prawie odst ą pienia od umów zawartych poza lokalem przedsi ę biorstwa, Spó ł ka poinformowa ł a, ż e 5 zmieni ł a wcze ś niejszy wzór umowy. Dodatkowo zosta ł o wyja ś nione, ż e art. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, nie ma charakteru bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cego. Z jego tre ś ci wynika, i ż przedsi ę biorca „powinien” a nie „musi” informowa ć na pi ś mie konsumenta o prawie odst ą pienia od umowy. Przyj ę ta poprzednia formu ł a stanowi ł a, i ż klient zawieraj ą c umow ę jest informowany o mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy oraz i ż konieczne jest sformu ł owanie odst ą pienia od umowy na pi ś mie (wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu zosta ł standardowo umieszczony na odwrocie zawieranej umowy). Firma ustosunkowuj ą c si ę do sugestii i zastrze ż e ń Rzecznika wprowadzi ł a zmiany do wzorca umowy, tak aby kontakty z klientami przebiega ł y jeszcze pomy ś lniej, czytelniej i bardziej stysfakcjonuj ą co dla obu stron. W obecnie stosowanym wzorcu na odwrocie umów tak jak w przypadku poprzednich wzorców zamieszczany jest wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy. Dodatkowo przedstawiciele Spó ł ki równie ż ustnie informuj ą konsumentów o tej mo ż liwo ś ci. Odno ś nie zarzutu nieprzedstawiania dokumentów potwierdzaj ą cych prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej, umocowania do dzia ł ania oraz dokumentów to ż samo ś ci, Spó ł ka poinformowa ł a, ż e ka ż dy przedstawiciel dysponuje kopi ą KRS-u, któr ą daje do wgl ą du, o czym mowa w par. 1 umowy, a klienci podpisami po ś wiadczaj ą , ż e takowe dokumenty widzieli. Ponadto przedstawiciele posiadaj ą upowa ż nienia do dzia ł ania, legitymacje, a tak ż e swoje dowody to ż samo ś ci, które równie ż udost ę pniaj ą do wgl ą du. Spó ł ka odnosz ą c si ę do zarzutu stosowania postanowienia zobowi ą zuj ą cego do uiszczenia op ł at z tytu ł u odst ą pienia od umów sprzeda ż y zawieranych poza lokalem przedsi ę biorstwa, nawet gdy konsumenci odst ą pili od umów w terminie 10 dni od ich zawarcia, wyja ś ni ł a co nast ę puje. Pomimo, i ż w umowie (par. 5 pkt 2) zakwestionowany zapis jest umieszczony, to jednak jest on martwy, poniewa ż Spó ł ka nigdy z niego nie skorzysta ł a. Mia ł on na celu zdyscyplinowanie klientów, aby dokonywali zakupu w sposób przemy ś lany. „AQUA-POL” poinformowa ł a, ż e zdarza ł y si ę przypadki montowania przez klienta urz ą dzenia dla „zabawy”, w wyniku czego firma ponosi ł a skutki finansowe tych zachowa ń . W sprawie zarzutu stosowania praktyki naruszaj ą cej art. 4 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim, Spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e konsument otrzymuje kopi ę wypisanego i podpisanego przez siebie egzemplarza wniosku kredytowego, gdzie na drugiej stronie znajduj ą si ę równie ż warunki umów kredytowych oraz wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy kredytowej. Klient otrzymuje równie ż wyci ą g z tabeli op ł at i prowizji, co po ś wiadcza podpisem. Ponadto Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e odst ą pienie od umowy sprzeda ż y jest jednoznaczne z odst ą pieniem od umowy kredytu. Najcz ęś ciej firma, licz ą c si ę z tym, i ż klient ma 10 dni na przemy ś lenie swojej decyzji nie uruchamia umów kredytowych, a je ś li dojdzie ju ż do uruchomienia to natychmiast je wycofuje. Z przedstawionych przez Spó ł k ę wyja ś nie ń dotycz ą cych procedury sprzeda ż y urz ą dzenia filtruj ą cego wynika co nast ę puje. Telesekretarka dzwoni do klienta i umawia si ę za jego zgod ą i aprobat ą na spotkanie. Przedstawiciel w wyznaczonym wcze ś niej dniu i godzinie przyje ż d ż a do klienta. Przedstawia si ę , legitymuje, pokazuje kopi ę KRS-u. Nast ę pnie omawia z klientami problem wody i wymienia si ę pogl ą dami, pokazuje artyku ł y, ksi ąż k ę i prezentuje folder zawieraj ą cy dane dotycz ą ce urz ą dzenia. Przedstawiane s ą parametry techniczne urz ą dzenia, a tak ż e konieczno ść wymiany materia ł ów naturalnie zu ż ywaj ą cych si ę , i zwi ą zane z tym koszty. Dodatkowo klient jest informowany o cenie urz ą dzenia. Je ś li klient zdecyduje si ę na zakup urz ą dzenia, monta ż ysta przywozi je. Ostateczn ą decyzj ę zakupu klient podejmuje po zapoznaniu si ę z urz ą dzeniem i przeczytaniu umowy. Sprzedawca zabiera kopi ę podpisanej umowy. Ponadto przedstawiciel „AQUA- POL” przypomina o 10 dniach na przemy ś lenie decyzji. Je ś li klient decyduje si ę na kredyt, po przeczytaniu wniosku kredytowego podpisuje go. Klient otrzymuje kopi ę dokumentu wraz z wyci ą giem z tabeli op ł at i prowizji oraz z ogólnymi warunkami umów kredytowych. Po spe ł nieniu powy ż szych warunków nast ę puje monta ż urz ą dzenia. Podczas monta ż u, monta ż ysta opowiada o funkcjonowaniu urz ą dzenia, o jego mo ż liwo ś ciach, parametrach technicznych, oraz jak nale ż y dba ć o urz ą dzenie. Przekazuje klientowi instrukcj ę obs ł ugi. Dodatkowo klient w razie w ą tpliwo ś ci, pyta ń , usterek mo ż e zadzwoni ć do montera. Klient 6 otrzymuje gwarancj ę . Monter odrywa kupon na potwierdzenie instalacji. Klient jest równie ż informowany o wymianach wk ł adów. Klientowi przesy ł ana jest jedynie faktura sprzeda ż y (Karty nr 68, 69). Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: W trakcie niniejszego post ę powania, organ antymonopolowy ustali ł , ż e „AQUA-POL” Spó ł ka z ograniczon ą odpowiedzialno ś ci ą prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na dzia ł alno ś ci agentów specjalizuj ą cych si ę w sprzeda ż y okre ś lonego towaru lub okre ś lonej grupy towarów, gdzie indziej nie sklasyfikowanej zgodnie z wpisem do KRS o numerze 0000202110 (Karta nr 72-verte). Ocenie w niniejszym post ę powaniu poddano dzia ł alno ść Spó ł ki dotycz ą c ą prowadzenia sprzeda ż y urz ą dze ń filtruj ą cych poza lokalem przedsi ę biorcy. W okresie od kwietnia 2004r. do stycznia 2006r. umowy zawierane by ł y w oparciu o wzorzec umowy (Karta nr 109). Zawiera ł on nast ę puj ą ce postanowienia umowne: • § 1 pkt 1 umowy „Sprzedaj ą cy o ś wiadcza, ż e prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej o numerze 0000202110, którego kopi ę przedstawi do wgl ą du, co Kupuj ą cy potwierdzi.” • § 1 pkt 2 umowy „Zawieraj ą cy umow ę okazuje pe ł nomocnictwo z dnia ... potwierdzaj ą ce umocowanie do dzia ł ania w imieniu Sprzedaj ą cego”. • § 2 umowy „Sprzedaj ą cy sprzedaje, a Kupuj ą cy kupuje system uzdatniania wody pitnej jednorazowego zastosowania w przypadku trwa ł ej instalacji marki AQUA Filter.” • § 3 umowy „Warunkiem 120-to miesi ę cznej gwarancji jest wykonywanie prac instalacyjnych jak równie ż wszelkich czynno ś ci w obr ę bie systemu Aqua Filter tylko przez autoryzowany serwis sprzedawcy przy u ż yciu tylko oryginalnych materia ł ów.” • § 4 pkt 2 umowy „W przypadku odst ą pienia od Umowy Sprzeda ż y i Umowy o kredyt po terminie 10 dni od ich zawarcia gdy system filtruj ą cy zosta ł zamontowany na ż yczenie Kupuj ą cego, Kupuj ą cy wyra ż a zgod ę na poniesienie kosztów monta ż u, demonta ż u, doboru testowania, transportu oraz zu ż ytych materia ł ów”. • § 4 pkt 3 umowy „Wy ż ej wymienione koszty okre ś li sprzedawca, nie mog ą one by ć jednak mniejsze ni ż 30%, a wi ę ksze ni ż 40% ceny detalicznej ustalonej przez strony w punkcie 5 niniejszej umowy”. • § 10 umowy „Potwierdzam, ż e zosta ł em/am poinformowany/a o prawie odst ą pienia od umowy o kredyt i umowy sprzeda ż y oraz otrzyma ł em wzory stosownych o ś wiadcze ń .” • Brak numeru „Kupuj ą cy o ś wiadcza, ż e zapozna ł si ę z warunkami umowy i zosta ł zapoznany z postanowieniami Ustawy z 2 marca 2000r. „O ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny”, Dz.U. z 2000r. Nr 22 poz. 271 o warunkach odst ą pienia od umowy i akceptuj ę je w ca ł o ś ci oraz otrzyma ł em orygina ł umowy, co po ś wiadczam w ł asnor ę cznym podpisem”. Od stycznia 2006r. zmianie uleg ł a tre ść wzorca umowy wykorzystywanego przy zawieraniu umów z konsumentami (Karta nr 69, 92). Wzorzec posiada zapisy: • § 1 pkt 1 umowy „Sprzedaj ą cy o ś wiadcza, ż e prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej o numerze 0000202110, którego kopi ę przedstawia do wgl ą du, co kupuj ą cy potwierdzi.” • § 1 pkt 2 umowy „Zawieraj ą cy umow ę okazuje pe ł nomocnictwo z dnia ... potwierdzaj ą ce umocowanie do dzia ł ania w imieniu Sprzedaj ą cego”. • § 2 pkt 1 umowy „Przedmiotem umowy jest zakup systemu filtruj ą cego i mineralizuj ą cego metoda odwróconej osmozy”. • § 2 pkt 2 umowy „Sprzedawca zobowi ą zuje si ę dostarczy ć do nieruchomo ś ci Kupuj ą cego system filtracyjny, w ł asnym transportem oraz zamontowa ć na trwa ł e u Kupuj ą cego.” • § 2 pkt 3 umowy „Sprzedawca zobowi ą zuje si ę do ś wiadczenia serwisu gwarancyjnego systemu filtruj ą cego przez okres 10 lat. Kupuj ą cy ponosi ł b ę dzie jedynie 7 koszty materia ł ów naturalnie zu ż ywaj ą cych si ę i podlegaj ą cych przez to okresowej wymianie, wymienionych w gwarancji i instrukcji obs ł ugi.” • § 2 pkt 4 umowy „Sprzedawca zapewnia 120 miesi ę czn ą gwarancj ę na zastosowane materia ł y, za wyj ą tkiem uszkodze ń mechanicznych oraz materia ł ów zu ż ywaj ą cych si ę poprzez naturaln ą eksploatacj ę i podlegaj ą cych terminowej okresowej wymianie. Warunkiem gwarancji jest wykonanie obs ł ugi serwisowej przez autoryzowanych pracowników „AquaPol” Sp. z o.o. przy u ż yciu wy łą cznie oryginalnych materia ł ów.” • § 3 umowy „Kupuj ą cy o ś wiadcza, ż e zosta ł poinformowany o prawie odst ą pienia od niniejszej umowy i Umowy o kredyt w terminie 10 dni od jej zawarcia (na podstawie art. 2 ustawy z dnia 2000-03-02 o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny Dz.U. nr 22 poz. 271 z 2000r.) oraz ustawy z dnia 2001-07-20 o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100 poz. 1081 ze zmianami) oraz o ś wiadcza, ż e wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu zosta ł mu dor ę czony”. • § 5 pkt 2 umowy „W przypadku odst ą pienia od Umowy Sprzeda ż y i Umowy o kredyt w terminie 10 dni od ich zawarcia gdy system filtracyjny zostaje zamontowany na ż yczenie Kupuj ą cego, Kupuj ą cy wyra ż a zgod ę do poniesienia kosztów monta ż u, demonta ż u, doboru testowania, transportu oraz zu ż ytych materia ł ów w terminie do 14 dni”. • § 5 pkt 3 umowy „Wy ż ej wymienione koszty okre ś li Sprzedawca, nie mog ą one by ć jednak mniejsze ni ż 30%, a wi ę ksze ni ż 40% ceny detalicznej ustalonej przez strony w § 6 niniejszej umowy”. • § 10 umowy „Kupuj ą cy o ś wiadcza, ż e zapozna ł si ę z warunkami umowy i akceptuje je w ca ł o ś ci oraz otrzyma ł egzemplarz niniejszej umowy, co po ś wiadcza w ł asnor ę cznym podpisem.” W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W przypadku, gdy dosz ł o do naruszenia art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy na mocy art. 23c ust. 1 tej ustawy uznaje okre ś lon ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: 8 - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. I W zakresie punktu I sentencji decyzji oceniana praktyka „AQUA-POL” dotyczy naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przez zamieszczenie w umowie zapisu nak ł adaj ą cego na konsumentów obowi ą zek uiszczenia op ł at, z tytu ł u odst ą pienia od umów sprzeda ż y zawieranych poza lokalem przedsi ę biorstwa, pomimo i ż konsumenci odst ą pi ą od umów w terminie 10 dni od ich zawarcia, co jest sprzeczne z art. 2 ust. 2 i 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Zgodnie z art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, konsument, który zawar ł umow ę poza lokalem przedsi ę biorstwa, mo ż e od niej odst ą pi ć bez podania przyczyn, sk ł adaj ą c stosowne o ś wiadczenie na pi ś mie w terminie dziesi ę ciu dni od zawarcia umowy. Do zachowania tego terminu wystarczaj ą ce jest wys ł anie o ś wiadczenia przed jego up ł ywem. Nie jest dopuszczalne zastrze ż enie, ż e konsumentowi wolno odst ą pi ć od umowy za zap ł at ą oznaczonej sumy (odst ę pne). W razie odst ą pienia od umowy umowa jest uwa ż ana za niezawart ą , a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowi ą za ń . To, co strony ś wiadczy ł y, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Zwrot powinien nast ą pi ć niezw ł ocznie, nie pó ź niej ni ż w terminie czternastu dni. Je ż eli konsument dokona ł jakichkolwiek przedp ł at, nale żą si ę od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedp ł aty. Wed ł ug art. 17 ww. ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, nie mo ż na w drodze umowy wy łą czy ć lub ograniczy ć praw konsumenta okre ś lonych w art. 1-16e, tak ż e w razie dokonania wyboru prawa obcego. „Uprawnienie do odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni ma charakter bezwarunkowy. W celu unikni ę cia w ą tpliwo ś ci wprowadzono wyra ź ny zakaz odst ę pnego. Tego rodzaju klauzula bywa ł a i bywa cz ę sto spotykana, jako praktyka abuzywna narzucana konsumentowi (np. w umowach timesharingu realizowanych przez spó ł k ę Holimark dzia ł aj ą c ą do niedawna w Polsce takie odst ę pne wynosi ł o 50% wp ł aty). Zakaz tego rodzaju klauzuli wynika ze znowelizowanego art. 385(3) pkt 16 k.c. Przepis art. 2 ust. 2 jest wi ę c w gruncie rzeczy superfluum, podyktowanym wzgl ę dami instrukta ż owymi, w celu walki z cz ę st ą , b łę dn ą praktyk ą . Nie mo ż na wnioskowa ć a contrario o dopuszczalno ś ci innych klauzul ograniczaj ą cych uprawnienie konsumenta, o podobnym celu co odst ę pne, poniewa ż komentowany przepis nie jest wyj ą tkiem, lecz egzemplifikacj ą , a przepisy maj ą charakter jednokierunkowo dyspozytywny (art. 17)”. 1 Konsument ma prawo u ż ytkowa ć zakupiony towar, jednak u ż ytkowanie nie powinno wykracza ć poza zwyk ł y zarz ą d. „Konsument musi si ę liczy ć z mo ż liwo ś ci ą wykonania prawa odst ą pienia i to ogranicza jego mo ż liwo ś ci czynienia zmian w zakresie przedmiotu ś wiadczenia do czynno ś ci zwyk ł ego zarz ą du. Nie ma obowi ą zku zap ł aty za normaln ą eksploatacj ę rzeczy. Nie uchybia to jednak konieczno ś ci zap ł aty za np. rozmowy przeprowadzone z telefonu, który zosta ł zwrócony w wyniku wykonania prawa odst ą pienia. Jest to bowiem zupe ł nie inna umowa”. 2 W przedmiotowym przypadku w poj ę ciu zwyk ł ego zarz ą du mie ś ci si ę u ż ywanie urz ą dzenia do filtrowania wody. Jak ustalono w okresie od kwietnia 2004r. do stycznia 2006r. umowy by ł y zawierane w oparciu o wzorzec, który w § 4 pkt 3 stanowi ł , i ż „Wy ż ej wymienione koszty okre ś li sprzedawca, nie mog ą one by ć jednak mniejsze ni ż 30%, a wi ę ksze ni ż 40% ceny detalicznej ustalonej przez strony w punkcie 5 niniejszej umowy”. Pomimo, i ż przedmiotowe postanowienie dotyczy ł o sytuacji, gdy konsument odst ą pi ł od umowy po terminie 10 dni od jej zawarcia, to jednak by ł o one bezprawne, gdy ż mie ś ci ł o si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Postanowienie o zbli ż onej tre ś ci jak przytoczone powy ż ej zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt XVII Amc 15/01 przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nast ę pnie wpisane do 1 E. Łę towska: Ochrona niektórych praw konsumentów, Komentarz 3 wydanie, C.H. Beck, Warszawa 2001r., s. 37 2 Ibid s. 38 9 rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w dniu 30 czerwca 2003 r. pod numerem 48 sprawie z powództwa Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Starostwie Powiatowym w Ś widnicy przeciwko Holimark Sp. z o.o. z siedzib ą we Wroc ł awiu. Za niedozwolone postanowienie umowne S ą d uzna ł zapis o tre ś ci: „Strony zgodnie ustalaj ą , ż e nabywca mo ż e odst ą pi ć od umowy, w terminie 3 dni od daty jej zawarcia, z jednoczesn ą zap ł at ą odst ę pnego oraz z zachowaniem formy pisemnej, pod rygorem niewa ż no ś ci. Wysoko ść odst ę pnego wynosi 15 % ceny umownej wymienionej w pkt 1 zasad wykupienia. W przypadku odst ą pienia od umowy, ceny promocyjne i obni ż ki, o których mowa w pkt 3 zasad wykupienia, nie maj ą zastosowania. Sprzedaj ą cemu przys ł uguje prawo do zaliczenia dokonanych ju ż wp ł at na poczet odst ę pnego”. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze orzeczenie bez wzgl ę du na okoliczno ś ci odst ą pienia od umowy, zastrze ż enie zap ł aty ju ż 15 % warto ś ci umowy nale ż y uzna ć za nadmiernie wygórowan ą kar ę umown ą . Tym samym zastrze ż enie pobrania kary okre ś lonej przez wi ę kszy wspó ł czynnik nale ż y uwa ż a ć za bezprawne i naruszaj ą ce interesy konsumentów. Dlatego te ż organ antymonopolowy uwa ż a, i ż stosowanie ww. postanowienia w wzorcu wykorzystywanym przy zawieraniu umów z konsumentami przed 26.01.2006r., stanowi ł o równie ż dzia ł anie nieprawid ł owe. Wykorzystywany od 26.01.2006r. przez Spó ł k ę wzorzec umowy, nak ł ada na konsumentów obowi ą zek poniesienia kosztów w sytuacji odst ą pienia od umów w terminie 10 dni. Koszty te maj ą by ć okre ś lane przez Sprzedawc ę nie mog ą one jednak by ć mniejsze ni ż 30%, a wi ę ksze ni ż 40% ceny detalicznej. Spó ł ka odnosz ą c si ę do zarzutu wszcz ę cia post ę powania stwierdzi ł a, ż e pomimo, i ż zakwestionowany zapis jest umieszczany w umowach, to jednak jest on martwy, nigdy z niego nie skorzysta ł a. Mia ł on na celu zdyscyplinowanie klientów, aby w sposób przemy ś lany dokonywali zakupów. Zgodnie z wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 czerwca 2005 r. sygn. akt XVII Ama 30/2004 „Praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23c ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, jest pos ł ugiwanie si ę przez bank wzorcem umowy o udzielenie kredytu, którego tre ść nie odpowiada wymogom ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. 2001 r. Nr 100 poz. 1081 ze zm.). Zdaniem S ą du, skoro ustawodawca wyra ź nie okre ś li ł zakres niezb ę dnych danych, zawartych w umowie kredytu konsumenckiego, to oczywistym jego celem by ł o zagwarantowanie konsumentowi wiedzy w tym zakresie, jako niezb ę dnej dla ochrony jego praw i interesów. Bez znaczenia jest przy tym, czy konsument z informacji tych uczyni u ż ytek, czy nie.” Z tre ś ci tego orzeczenia wynika, ż e zapisy umów zawieranych z konsumentami musz ą by ć zgodne z przepisami prawa, bez wzgl ę du na to, czy zamieszczone postanowienia s ą faktycznie wykorzystywane przez strony umowy, czy te ż nie. Tre ść art. 17 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, stanowi, ż e nie mo ż na w drodze umowy wy łą czy ć lub ograniczy ć praw konsumenta okre ś lonych w art. 1-16e. Natomiast w przedmiotowym przypadku przedsi ę biorca w tre ś ci umowy umie ś ci ł postanowienie, które umo ż liwia mu żą danie od konsumentów zap ł aty odst ę pnego nawet w wysoko ś ci 40% warto ś ci umowy. Ustawa w sposób jednoznaczny zakazuje uzale ż nienia mo ż liwo ś ci odst ą pienia przez konsumentów od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia od zap ł aty oznaczonej sumy (odst ę pnego). Tym samym zapis stosowany w umowie w sposób sprzeczny z ustaw ą reguluje prawa konsumenta do odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorcy w terminie 10 dni. Ograniczone zosta ł o prawo konsumentów do odst ą pienia od umów bez konieczno ś ci poniesienie op ł at z tego tytu ł u. Bior ą c pod uwag ę powy ż ej powo ł ane przepisy zakazuj ą ce ograniczenia praw konsumentów w drodze umowy, stosowana praktyka Spó ł ki polegaj ą ca na zamieszczeniu w umowie postanowienia, które wprost ogranicza prawa konsumenta do odst ą pienia bez poniesienia kary umownej, jest bezprawna. Tym samym oceniania praktyka jest bezprawna bez wzgl ę du na to czy przedsi ę biorca wykorzysta okre ś lone w umowie prawo, czy te ż nie. Pomimo, ż e Spó ł ka poinformowa ł a, i ż nie skorzysta ł a z powy ż ej kwestionowanego zapisu, to 10 jednak odnotowano sytuacje, ż e konsument musia ł zap ł aci ć kar ę z tytu ł u odst ą pienia od umowy okre ś lon ą jako koszt demonta ż u (Karta 125). Pobrany koszt by ł ni ż szy ni ż kwota, jaka wynika ł aby z tre ś ci umowy, a któr ą musia ł by zap ł aci ć konsument z tytu ł u odst ę pnego, jednak potwierdzi ł o to, ż e Spó ł ka faktycznie nak ł ada na konsumentów obowi ą zek poniesienia kosztu odst ę pnego. Dlatego te ż , organ antymonopolowy uzna ł , ż e stosowana przez przedsi ę biorc ę praktyka jest sprzeczna z przepisami prawa, a wi ę c jest bezprawna. Bior ą c pod uwag ę powy ż ej przywo ł ane orzeczenie, a tak ż e fakt, ż e przedsi ę biorca faktycznie pobiera op ł aty od konsumentów, którzy odst ą pili od umów, nale ż a ł o uzna ć stosowan ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów odnosz ą si ę do nieograniczonej zbiorowo ś ci konsumentów, a nie dotycz ą tylko interesów indywidualnych konsumentów. Zgodnie z powy ż szym artyku ł em nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Praktyk ą przedsi ę biorcy jest proponowanie zakupu urz ą dzenia filtruj ą cego konsumentom, którzy wyrazili zgod ę na wizyt ę przedstawiciela firmy, jednak faktycznie klientem mo ż e by ć ka ż dy konsument, równie ż ten, który sta ł si ę przypadkowym ś wiadkiem prezentacji. Tym samym oferta „AQUA-POL” jest kierowana do nieograniczonej, a tak ż e niezdefiniowanej grupy konsumentów. Praktyka narusza zbiorowe interesy równie ż konsumentów, którzy nie skorzystali z prawa do odst ą pienia od umów z powodu obawy przed konieczno ś ci ą zap ł aty wysokiego odst ę pnego, jak równie ż potencjalnych klientów. W przedmiotowej sprawie zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów – bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. II.1 W przedmiotowym przypadku powzi ę to podejrzenie, ż e przedsi ę biorca móg ł stosowa ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 i 2, tj. polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielania rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o konieczno ś ci dokonywania odp ł atnych – okresowych wymian filtrów, co zwi ą zane jest z poniesieniem dodatkowych kosztów ich zakupu, co narusza art. 3 ust. 1 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y. Art. 3 ust. 1 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y, stanowi, ż e sprzedawca dokonuj ą cy sprzeda ż y w Rzeczypospolitej Polskiej jest obowi ą zany udzieli ć kupuj ą cemu jasnych, zrozumia ł ych i niewprowadzaj ą cych w b łą d informacji, wystarczaj ą cych do prawid ł owego i pe ł nego korzystania ze sprzedanego towaru konsumpcyjnego. W szczególno ś ci nale ż y poda ć : nazw ę towaru, okre ś lenie producenta lub importera, znak zgodno ś ci wymagany przez odr ę bne przepisy, informacje o dopuszczeniu do obrotu w Rzeczypospolitej Polskiej oraz, stosownie do rodzaju towaru, okre ś lenie jego energoch ł onno ś ci, a tak ż e inne dane wskazane w odr ę bnych przepisach. § 3 umowy zawieranej przed 26.01.2006r. stanowi, ż e „Warunkiem 120-to miesi ę cznej gwarancji jest wykonywanie prac instalacyjnych jak równie ż wszelkich czynno ś ci w obr ę bie systemu Aqua Filter tylko przez autoryzowany serwis sprzedawcy przy u ż yciu tylko oryginalnych materia ł ów.” Natomiast zgodnie z § 2 tej umowy „Sprzedaj ą cy sprzedaje, a Kupuj ą cy kupuje system uzdatniania wody pitnej jednorazowego zastosowania w przypadku trwa ł ej instalacji marki AQUA Filter.” Na podstawie powy ż szych informacji konsument zawieraj ą cy umow ę , mo ż e by ć przekonany, i ż w okresie 120 miesi ę cy nie b ę dzie zobowi ą zany do ponoszenia jakichkolwiek kosztów w celu korzystania z urz ą dzenia. Ww. postanowienia okre ś laj ą , kto mo ż e dokonywa ć jakichkolwiek czynno ś ci w obr ę bie urz ą dzenia oraz jakie materia ł y powinny by ć w takim przypadku wykorzystane. Postanowienia te jednak nie odnosz ą si ę do konieczno ś ci dokonywania cz ę stych odp ł atnych wymian wk ł adów filtruj ą cych. 11 Z „Instrukcji obs ł ugi domowych systemów do uzdatniania wody pitnej dzia ł aj ą cych na poziomie molekularnym RO-SLIM 3m” wynika, i ż zalecany cykl wymiany wk ł adów filtruj ą cych dla wk ł adu wst ę pnego wynosi do 6 miesi ę cy, wk ł adu ko ń cowego In-line do 12 miesi ę cy, a membrany molekularnej co 3 – 5 lat w zale ż no ś ci od jako ś ci wody i jej zanieczyszczenia (Karta nr 100). Informacje zawarte w Instrukcji obs ł ugi okre ś laj ą zalecany cykl wymiany poszczególnych rodzajów wk ł adów. Podane okresy wymiany wk ł adów okre ś laj ą warunki po spe ł nieniu, których mo ż liwie jest pe ł ne korzystanie z urz ą dzenia. Wymiany wk ł adów mo ż na uzna ć za powy ż ej powo ł ane w umowie „czynno ś ci w obr ę bie systemu”. Jednak umowy nie informuj ą konsumentów o cz ę stotliwo ś ci wymiany wk ł adów oraz o konieczno ś ci ponoszenia kosztów tych wymian. Brak tych informacji narusza interesy konsumentów. Postawiony zarzut naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o konieczno ś ci dokonywania odp ł atnych – okresowych wymian filtrów, dotyczy warunków jakie musz ą by ć spe ł nione, by utrzymana by ł a ochrona gwarancyjna. Powy ż sza informacja jest istotna dla konsumentów przy podejmowaniu przez nich decyzji nabywczych, gdy ż dotyczy ekonomicznego aspektu korzystania z zakupionego urz ą dzenia. Konsument nie posiadaj ą c jasnej informacji o powy ż szym obowi ą zku, mo ż e nie zdawa ć sobie sprawy, ż e w trakcie u ż ytkowania urz ą dzenia w okresie gwarancji, b ę dzie musia ł systematycznie ponosi ć koszty kolejnych wymian wk ł adów filtruj ą cych. Dlatego te ż przedmiotow ą informacj ę nale ż y uzna ć za niezb ę dn ą do prawid ł owego i pe ł nego korzystania z zakupionego towaru konsumpcyjnego, o czym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y. Zakres obj ę ty art. 3 ust. 1 ww. ustawy ma w przedmiotowym przypadku zastosowanie ze wzgl ę du na tre ść art. 13 ust. 3 ww. ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y, który stanowi, ż e o ś wiadczenie gwarancyjne powinno by ć sformu ł owane zgodnie z wymaganiami okre ś lonymi w art. 3 ust. 1 zdanie pierwsze. Jednak ż e uchybienie tym wymaganiom pozostaje bez wp ł ywu na wa ż no ść gwarancji i nie pozbawia kupuj ą cego wynikaj ą cych z niej uprawnie ń . W przedmiotowym przypadku organ antymonopolowy uzna ł , ż e brak pe ł nych, rzetelnych informacji o obowi ą zku samodzielnego ponoszenia kosztów z tytu ł u wymiany materia ł ów naturalnie zu ż ywaj ą cych si ę poprzez naturaln ą eksploatacj ę , powoduje, ż e konsumenci podejmuj ą decyzje nabywcze na podstawie niepe ł nych informacji o kosztach zwi ą zanych z u ż ytkowaniem urz ą dzenia. Mo ż e to spowodowa ć , ż e w momencie konieczno ś ci wymiany filtrów, nie b ę dzie ich na to sta ć , w wyniku czego nie b ę d ą mogli korzysta ć z urz ą dze ń . Tym samym praktyka ta narusza interesy ekonomiczne konsumentów oraz jest sprzeczna z nakazem wynikaj ą cym z art. 3 ust. 1 ww. ustawy o szczególnych warunkach sprzeda ż y. Przedmiotowa praktyka naruszy ł a interesy tej samej grupy konsumentów, która zosta ł a opisana w pkt I sentencji decyzji, a wi ę c zarówno potencjalnych, jak i obecnych klientów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł ocenian ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Spó ł ka odnosz ą c si ę do zarzutów wszcz ę cia post ę powania stwierdzi ł a, ż e o konieczno ś ci dokonywania odp ł atnych – okresowych wymian wk ł adów filtruj ą cych, konsumenci s ą informowani ustnie, a tak ż e za po ś rednictwem § 2 pkt 3 i 4 nowej umowy. AQUA-POL poinformowa ł , i ż z ko ń cem stycznia 2006r. dokona ł zmiany tre ś ci wzorca umowy (Karta nr 69). W celu udokumentowania faktycznego wprowadzenia do stosowania nowego wzorca umowy przedstawiona zosta ł a pierwsza umowa zawarta z konsumentem w oparciu o nowy wzorzec w dniu 26.01.2006r. (Karta nr 108). Fakt wykorzystywania przy zawieraniu umów z konsumentami nowego wzorca dodatkowo potwierdzaj ą kolejne umowy zawarte przez konsumentów w lutym 2006r. (Karty nr 29, 127). 12 Analiza tre ś ci umów zawartych w oparciu o nowy wzorzec wykaza ł a, i ż w miejsce powy ż ej przytoczonych postanowie ń umów wprowadzony zosta ł zapis § 2 pkt 3 stanowi ą cy, ż e „Kupuj ą cy ponosi ł b ę dzie jednie koszty materia ł ów naturalnie zu ż ywaj ą cych si ę i podlegaj ą cych przez to okresowej wymianie, wymienionych w gwarancji i instrukcji obs ł ugi”. Dodatkowo § 2 pkt 4 umowy stanowi, ż e „Sprzedawca zapewnia 120 miesi ę czn ą gwarancj ę na zastosowane materia ł y, za wyj ą tkiem uszkodze ń mechanicznych oraz materia ł ów zu ż ywaj ą cych si ę poprzez naturaln ą eksploatacj ę i podlegaj ą cych terminowej okresowej wymianie. Warunkiem gwarancji jest wykonanie obs ł ugi serwisowej przez autoryzowanych pracowników „AquaPol” Sp. z o.o. przy u ż yciu wy łą cznie oryginalnych materia ł ów.” (Karta nr 207). Na podstawie zgromadzonych w ramach niniejszego post ę powania dokumentów, organ antymonopolowy uzna ł , i ż przedsi ę biorca faktycznie dokona ł zmiany tre ś ci wzorca umowy i wykorzystuje go przy zawieraniu umów z konsumentami. Termin stwierdzenia zaniechania stosowania zakwestionowanej praktyki zosta ł okre ś lony wed ł ug daty zawarcia pierwszej umowy z konsumentem w oparciu o nowy wzorzec umowy, tj. 26.01.2006r. Tym samym organ antymonopolowy uzna ł , ż e od tego dnia poprzez wprowadzenie ww. zapisu do umów, konsumenci otrzymuj ą informacje niezb ę dne do prawid ł owego i pe ł nego korzystania z zakupionego towaru konsumpcyjnego. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, z uwagi na fakt, i ż przedstawiona zosta ł a faktycznie zawarta umowa w oparciu o nowy wzorzec umowy, organ antymonopolowy przyj ął , i ż przedsi ę biorca podj ął dzia ł ania, które mog ą zosta ć uznane za zaniechanie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. II.2. Powzi ę to równie ż podejrzenie, ż e przedsi ę biorca móg ł stosowa ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej, polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji o prawie odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, co jest sprzeczne z art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów nak ł ada na profesjonalist ę szereg obowi ą zków informacyjnych. Nowo ś ci ą w polskim prawie, wyra ź nie wyst ę puj ą c ą w umowie zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, jest wprowadzenie w celach ochronnych regulacji dotycz ą cej sfery przedkontraktowej. Art. 3 ust. 1 w/w ustawy dotyczy informacji poprzedzaj ą cej zawarcie umowy. Nie jest dopuszczalne przesuni ę cie udzielania tych informacji w czasie, na inne stadia kontaktów umownych. Takie zachowanie b ę dzie uwa ż ane za delikt profesjonalisty. Gdy ewentualny spór odszkodowawczy oparty na zarzucie naruszenia obowi ą zków przedsi ę biorcy w ł a ś nie w tym zakresie b ę dzie si ę toczy ł po zawarciu umowy, wówczas powinien on by ć kwalifikowany jako naruszenie powinno ś ci ex contracto. Przedmiotem w/w informacji s ą trzy grupy danych: a) istnienie i termin realizacji prawa odst ą pienia od umowy, b) gotowy wzór odst ą pienia od umowy z oznaczeniem umo ż liwiaj ą cym identyfikacj ę profesjonalisty wraz z jego „geograficznym” adresem (nie wystarczy podanie siedziby w znaczeniu, jakie „siedzibie” nadaje prawo cywilne) i c) dane umo ż liwiaj ą ce identyfikacj ę ś wiadczenia i jego przedmiotu, jak równie ż dat ę zawarcia umowy. 3 Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, kto zawiera z konsumentem umow ę poza lokalem przedsi ę biorstwa, powinien przed jej zawarciem poinformowa ć konsumenta na pi ś mie o prawie odst ą pienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Jak ustali ł organ antymonopolowy, na odwrocie tre ś ci wzorca umowy wykorzystywanego przed 26.01.2006r. przy zawieraniu umów z konsumentami, umieszczana by ł a tre ść o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy. „O ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy sprzeda ż y. O ś wiadczam, ż e na podstawie art. 2 Ustawy „O ochronie niektórych praw 3 E. Łę towska: Zarys Prawa, Prawo umów konsumenckich, CH Beck 2002, s. 269 13 konsumentów oraz za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. Ustaw nr 22 poz. 271) z dnia 2 marca 2000r. Odst ę puj ę (my) od umowy nr ... Zawartej w dniu ... z Firm ą „AQUA-POL” 41-200 Sosnowiec, ul. Sienkiewicza 3/115. W konsekwencji o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy sprzeda ż y zwróc ę Firmie „AQUA-POL” towar w stanie niezmienionym w terminie trzech dni od daty z ł o ż enia o ś wiadczenia.” (Karta nr 6-verte). Jak ustalono, umowa informuje jedynie o kosztach, jakie zostan ą na ł o ż one na konsumentów w sytuacji odst ą pienia od umowy po up ł ywie 10 dni od jej zawarcia. Tym samym na podstawie tre ś ci umowy oraz o ś wiadczenia, konsument dowiaduje si ę tylko, i ż ma prawo odst ą pi ć od umowy zgodnie z ustaw ą o ochronie niektórych praw konsumentów, jednak nie zostaj ą mu przekazane ż adne szczegó ł owe informacje o terminie i trybie odst ą pienia od umowy. Spó ł ka odnosz ą c si ę do powy ż szego zarzutu poinformowa ł a, ż e ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów nie ma charakteru bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cego. Przedsi ę biorca nie „musi”, a jedynie „powinien’ informowa ć konsumentów na pi ś mie o prawie odst ą pienia od umowy. Organ antymonopolowy nie zgodzi ł si ę z przedstawion ą przez Spó ł k ę interpretacj ą ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. W jego opinii termin 10 dni na odst ą pienie od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa jest terminem, w którym konsument ma prawo zastanowi ć si ę co do s ł uszno ś ci podj ę tej decyzji, a wi ę c ma on go chroni ć przed skutkami pochopno ś ci decyzji m.in. w sprawie rozporz ą dzenia w ł asnymi ś rodkami finansowymi. Prawo do odst ą pienia od umowy w przedmiotowym terminie jest ustawowe, a wi ę c nie wynika z dobrej woli przedsi ę biorcy. Ustawa w sposób jednoznaczny nakazuje przedsi ę biorcy poinformowanie konsumentów o terminie 10 dni w trakcie, którego mog ą odst ą pi ć od umowy. Informacja ta musi by ć jasna i jednoznaczna. Niewystarczaj ą ce jest podanie w umowie oraz w o ś wiadczeniu o odst ą pieniu od niej regulacji, która okre ś la warunki odst ą pienia. Dlatego te ż praktyka polegaj ą ca na nieinformowaniu konsumentów o przys ł uguj ą cych prawach narusza ich interesy ekonomiczne. Konsument podpisuj ą c umow ę deklaruje, ż e zapozna ł si ę z postanowieniami ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Art. 2 ww. ustawy jest powo ł any równie ż w o ś wiadczeniu o odst ą pieniu. Jednak przedmiotowe informacje nie s ą wystarczaj ą ce zgodnie z wymogiem tej ż e ustawy, która zobowi ą zuje do podania informacji o terminie, w którym konsument ma prawo do odst ą pienia od umowy. Dlatego te ż organ antymonopolowy uzna ł , ż e niewywi ą zanie si ę z obowi ą zków informacyjnych na ł o ż onych przez ustaw ę jest bezprawne. Praktyka ta narusza interesy to ż samej grupy klientów, która zosta ł a zdefiniowana w pkt I sentencji decyzji. W przedmiotowej sprawie zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki konieczne do uznania zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów – bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Na podstawie zgromadzonych w post ę powaniu informacji i dokumentów, o których mowa w uzasadnieniu do punktu II.1 sentencji decyzji ustalono, ż e zmianie uleg ł wzorzec umowy w oparciu, o który s ą zawierane umowy z konsumentami. W opinii organu antymonopolowego, zgodnie z dokonanymi ustaleniami nowa tre ść zawieranych umów w sposób jednoznaczny podaje termin na odst ą pienie od umów oraz przepis prawa, z którego on wynika. Dodatkowo konsument podpisuj ą c umow ę o ś wiadcza, ż e zosta ł mu dor ę czony wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu (Karty nr 92). Z uwagi na fakt, i ż przedsi ę biorca potwierdzi ł wprowadzenie do stosowania zmienionych warunków umowy poprzez przedstawienie pierwszej zawartej w dniu 26.01.2006r. z konsumentem umowy w oparciu o nowy wzór umowy, organ antymonopolowy przyj ął , i ż przedsi ę biorca podj ął dzia ł ania, które mog ą zosta ć uznane jako zaniechanie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Poprzez wprowadzenie przedmiotowego zapisu, konsument otrzymuje informacje niezb ę dne do odst ą pienia od umowy w ustawowym terminie 10 dni. Fakt zaniechania stosowania praktyki potwierdzaj ą tre ś ci umów zawartych przez konsumentów w okresie pó ź niejszym, tj. w lutym 2006r. (Karty nr 29, 127). 14 Zgodnie z art. 23e ust. 1, 2 i 3 ustawy antymonopolowej nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a. W takim przypadku, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki na naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania, natomiast ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci, o których mowa w ust. 1, spoczywa na przedsi ę biorcy. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż istniej ą przes ł anki wystarczaj ą ce do stwierdzenia, i ż AQUA-POL zaprzesta ł stosowania praktyk, o których mowa w art. 23a ustawy antymonopolowej, poprzez dokonanie zmian w tre ś ci umowy. W zwi ą zku z powy ż szym za uzasadnione sta ł o si ę uznanie na podstawie art. 23e ust. 2 ustawy antymonopolowej, ww. praktyk za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania ich stosowania. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt II sentencji. III Rzecznik Konsumentów powzi ął podejrzenie, ż e przedsi ę biorca móg ł stosowa ć praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, tj. polegaj ą ce na: 1. nieprzedstawianiu dokumentów potwierdzaj ą cych prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej, umocowania do dzia ł ania oraz dokumentów to ż samo ś ci przez przedstawicieli firmy, co mog ł o narusza ć obowi ą zek wnikaj ą cy z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, oraz obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, 2. udzielaniu konsumentom w podesz ł ym wieku i o z ł ym stanie zdrowia, informacji dotycz ą cych urz ą dzenia, które ich zdaniem przyczyni si ę do istotnej poprawy stanu zdrowia, a tak ż e informacji o wyj ą tkowej atrakcyjno ś ci ceny z uwagi na dotacj ę z Unii Europejskiej, co mog ł o by ć uznane za wywieraj ą ce presj ę i nak ł aniaj ą ce do zakupu, tym samym mog ł o narusza ć dobre obyczaje, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, oraz mog ł o narusza ć obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz obowi ą zek udzielania niewprowadzaj ą cych w b łą d konsumentów informacji, 3. niewr ę czaniu konsumentowi niepodpisanego informacyjnego egzemplarza umowy odpowiadaj ą cego jej tre ś ci w sytuacji nie dor ę czania przez kredytodawc ę konsumentowi egzemplarza umowy w chwili jej zawarcia, co mog ł o narusza ć obowi ą zek wynikaj ą cy z art. 4 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim. Jednak zgodnie z art. 23d ustawy antymonopolowej, je ż eli nie zachodz ą okoliczno ś ci okre ś lone w art. 23a, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę , w której stwierdza, ż e dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. W celu uznania, ż e okre ś lone zachowanie jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. III.1 W pkt III.1 sentencji decyzji poddano ocenie wykonanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w zakresie przedstawiania dokumentów potwierdzaj ą cych prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej, umocowania do dzia ł ania oraz dokumentu to ż samo ś ci przez przedstawicieli firmy, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, p rzedsi ę biorca, który proponuje konsumentowi zawarcie umowy poza lokalem przedsi ę biorstwa, okazuje przed zawarciem umowy dokument potwierdzaj ą cy prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej oraz dokument to ż samo ś ci. W razie zawierania umów w imieniu 15 przedsi ę biorcy zawieraj ą cy umow ę okazuje ponadto dokument potwierdzaj ą cy swoje umocowanie. Jak ustali ł organ antymonopolowy w przedmiotowym przypadku przy zawieraniu umów s ą wykorzystywane wzorce umów, przez podpisanie których konsumenci potwierdzaj ą , i ż otrzymali do wgl ą du kopi ę wpisu do Krajowego Rejestru S ą dowego, oraz okazano im pe ł nomocnictwo potwierdzaj ą ce umocowanie do dzia ł ania w imieniu sprzedaj ą cego (Karty nr 10 i 29). Analiza tre ś ci zgromadzonych w post ę powaniu skarg konsumentów nie da ł a podstaw do stwierdzenia, ż e sprzedawcy nie okazywali, wszystkich wymaganych przepisami dokumentów. W tre ś ci skarg konsumenci podawali dane personalne sprzedawców (Karty nr 4, 24, 27). Ustawa w sposób jednoznaczny nakazuje okazanie przed zawarciem umowy odpowiednich dokumentów, maj ą cych na celu identyfikacj ę przedsi ę biorcy. Natomiast nie ma obowi ą zku podawa ć tych danych w ż aden inny sposób, np. poprzez umieszczenie ich w umowie. Bior ą c pod uwag ę fakt, ż e konsumenci podpisuj ą c umowy, potwierdzili zapoznanie si ę z dokumentami, przy równoczesnym nie podwa ż eniu tego faktu w skargach kierowanych do Rzecznika Konsumentów, nie mo ż na postawi ć zarzutu naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przez nieprzedstawienie dokumentów potwierdzaj ą cych prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej, umocowania do dzia ł ania oraz dokumentu to ż samo ś ci przez przedstawicieli firmy, o czym stanowi art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Dlatego te ż organ antymonopolowy uzna ł , ż e nie zosta ł o udowodnione zaistnienie jednej z koniecznych przes ł anek przy uznaniu, ż e oceniane dzia ł ania naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów, o którym mowa w art. 23a ustawy antymonopolowej, tym samym nie mo ż na uzna ć zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie III.1 sentencji decyzji. III.2 Praktyka oceniana w pkt III. 2 sentencji decyzji dotyczy powzi ę cia przez Rzecznika Konsumentów podejrzenia, ż e przedsi ę biorca móg ł stosowa ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą c ą na nie udzieleniu konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji oraz na wywieraniu presji na konsumentów w podesz ł ym wieku i z ł ym stanie zdrowia i nak ł anianiu ich do zakupu filtrów do wody, informuj ą c, ż e oferowane urz ą dzenie przyczyni si ę do istotnej poprawy ich stanu zdrowia, oraz wskazywanie na wyj ą tkow ą atrakcyjno ść ceny ze wzgl ę du na dotacj ę z Unii Europejskiej, co jednocze ś nie mog ł o narusza ć dobre obyczaje, organ antymonopolowy stwierdzi ł co nast ę puje. Ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów nak ł ada szereg obowi ą zków informacyjnych na profesjonalist ę prowadz ą cego sprzeda ż poza lokalem. Wynika to z faktu, ż e technika zawierania umów poza lokalem przedsi ę biorstwa zagra ż a ekonomicznym interesom konsumentów, a tak ż e stwarza niebezpiecze ń stwo dla ich prywatno ś ci. Agresywno ść oferty uwidacznia si ę na skutek wyst ę powania z ni ą w miejscach, gdzie konsument nie liczy si ę z jej pojawieniem, nietypowych dla prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej: spotkania promocyjne, objazdy, publiczne prezentacje, wizyty w domu, u znajomych i miejscu pracy konsumenta, nagabywanie na ulicy. Powoduje to dezorientacj ę konsumenta i jego nieumiej ę tno ść rzetelnej oceny warunków umowy i jej przedmiotu. 4 W sprawie definiowania poj ę cia dobrych obyczajów, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, „Wspó ł cze ś nie w orzecznictwie i doktrynie zachodnioeuropejskiej panuje podej ś cie, które mo ż na nazwa ć ekonomiczno-funkcjonalnym. Podkre ś la si ę , ż e nie chodzi o przestrzeganie dobrych obyczajów „w ogóle”, lecz o zachowanie przedsi ę biorców w dzia ł alno ś ci gospodarczej. Kryterium nie powinny, wi ę c stanowi ć pogl ą dy uczciwego przeci ę tnego cz ł owieka, ale oceny zorientowane na zapewnienie niezak ł óconego funkcjonowania konkurencji, poprzez rzetelne i niezafa ł szowane 4 E. Łę towska: Zarys Prawa, Prawo umów konsumenckich, CH Beck 2002, s.261 16 wspó ł zawodnictwo jako ś ci ą , cen ą i innymi po żą danymi przez klientów cechami oferowanych towarów lub us ł ug. Konkurencja powinna by ć „przejrzysta”, czytelna dla przedsi ę biorców i klientów, a wyniki jej niezafa ł szowane. Kryteria oceny zachowa ń w obrocie powinny by ć racjonalne i pozwala ć uczestnikom obrotu gospodarczego orientowa ć si ę , jakie post ę powanie jest dozwolone, a jakie zabronione.” 5 Z tre ś ci skarg konsumentów oraz informacji i dokumentów przedstawionych przez Spó ł k ę wynika co nast ę puje. Terminy spotka ń w domach konsumentów s ą ustalane telefonicznie (Karta nr 68). Spotkania, mia ł y pierwotnie trwa ć pó ł godziny, jednak wyd ł u ż a ł y si ę do kilku godzin (Karty nr 18, 27). W ich trakcie szeroko s ą analizowane zagro ż enia, jakie wi ążą si ę ze spo ż ywaniem wody dostarczanej sieci ą wodoci ą gow ą . Informacje o z ł ej jako ś ci tej wody s ą opierane na informacjach dotycz ą cych jako ś ci wody pitnej w uj ę ciu ogólnym. Przedstawiane s ą opinie prasowe dotycz ą ce ww. problemów (Karty nr 27, 68, 76-91). W artyku ł ach tych zawarte s ą równie ż informacje, z których wynika, ż e zagro ż enia mog ą zosta ć wyeliminowane przez zastosowanie urz ą dzenia filtruj ą cego wykorzystuj ą cego zasad ę odwróconej osmozy, które jest lepsze od innych typów urz ą dze ń , tj. np. filtrów w ę glowych (Karty nr 83, 85, 89). Przedmiotowe post ę powanie mia ł o na celu dokonanie oceny, praktyki przedsi ę biorcy stosowanej przy sprzeda ż y urz ą dze ń filtruj ą cych w domach konsumentów. W opinii wnioskodawcy sprzedawcy wykorzystuj ą c najcz ęś ciej podesz ł y wiek konsumentów i z ł y stan ich zdrowia, wywieraj ą c presj ę nak ł aniaj ą ich do zakupu urz ą dzenia, które przyczyni si ę do istotnej poprawy stanu zdrowia. Fakt sugerowania konsumentom, i ż dzi ę ki spo ż ywaniu wody oczyszczonej technologi ą odwróconej osmozy poprawi si ę ich stan zdrowia potwierdzony zosta ł jedn ą skarg ą (Karta nr 241). W innej skardze konsumenci stwierdzili, i ż w trakcie prezentacji urz ą dzenia, sprzedawcy informowali jedynie o potencjalnych zagro ż eniach zdrowotnych, jakie wi ążą si ę ze spo ż ywaniem wody nie oczyszczonej (Karta nr 27). Pozosta ł e zgromadzone skargi konsumentów nie pozwoli ł y na stwierdzenie, i ż osoby starsze, czy te ż schorowane naby ł y urz ą dzenie, w zwi ą zku z zapewnieniem ich, i ż w ł a ś nie spo ż ywanie wody oczyszczonej oferowanym urz ą dzeniem poprawi ich stan zdrowia. Jak ustalono w trakcie post ę powania, sprzedawcy faktycznie, opisywali korzy ś ci, jakie wi ążą si ę ze spo ż ywaniem wody oczyszczonej technologi ą odwróconej osmozy. Pomimo, i ż osoby chore s ą bardziej podatne na sugestie zwi ą zane z mo ż liwo ś ci ą poprawy ich stanu zdrowia, to jednak, w przedmiotowym przypadku nie zosta ł o udowodnione, i ż taka by ł a praktyka Spó ł ki wykorzystywana w trakcie spotka ń maj ą cych na celu sprzeda ż urz ą dze ń filtruj ą cych. Konsumenci w skargach nie podnosili, i ż dokonywali zakupu pod wp ł ywem powy ż szych zapewnie ń oraz, i ż po zastanowieniu si ę uznawali, i ż zostali wprowadzeniu w b łą d co do korzy ś ci jakie wi ążą si ę z korzystania z urz ą dzenia. Rzecznik postawi ł równie ż zarzut, i ż w trakcie spotka ń , sprzedawcy oferowali filtry informuj ą c o wyj ą tkowej atrakcyjno ś ci cen z uwagi na dotacje z Unii Europejskiej. Analiza zgromadzonych materia ł ów wykaza ł a, i ż jedynie w jednym przypadku konsument stwierdzi ł , i ż sprzedawca zapewni ł , i ż dokonuj ą c zakupu otrzymaj ą dop ł at ę z „Unii” ze wzgl ę dów zdrowotnych (Karta nr 24). W drugiej skardze konsumentka stwierdzi ł a, i ż w trakcie sprzeda ż y wykorzystano chorob ę syna w celu stworzenia wra ż enia, ż e zakup filtra jest dotowany ze ś rodków unijnych (Karta nr 14). Analiza pozosta ł ych skarg konsumentów nie da ł a podstaw do uznania, i ż podj ę li oni decyzje nabywcze pod wp ł ywem informacji, i ż sprzedawcy oferuj ą im mo ż liwo ść zakupu urz ą dzenia na korzystnych warunkach finansowych dzi ę ki dotacjom ze ś rodków unijnych. Ze zgromadzonego materia ł u dowodowego wynika, i ż konsumenci zdawali sobie spraw ę z wysoko ś ci zaci ą ganych zobowi ą za ń , gdy ż informacje te by ł y wpisywane do tre ś ci umów sprzeda ż y przed ich podpisaniem. Konsumenci byli informowani, i ż cena urz ą dzenia wynosi 3950 z ł lub 3450 z ł (Karty nr 10, 19, 54, 123 i 243). Dodatkowo w tre ś ci umów sprzeda ż y by ł y zamieszane informacje o ilo ś ci i warto ś ci rat zaci ą gni ę tych kredytów. 5 pod redakcj ą J. Szwaji: komentarz do Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji CH Beck, Warszawa 2000r., s. 125 17 W przedmiotowym przypadku istotne jest, i ż jako powód odst ą pienia od umów konsumenci nie podnosili, ż e urz ą dzenie nie spe ł nia ich oczekiwa ń , co do jako ś ci oczyszczonej wody. Stwierdzali natomiast, ż e ich mo ż liwo ś ci ekonomiczne nie wystarczaj ą na wywi ą zanie si ę z podj ę tych zobowi ą za ń finansowych. Tym samym g ł ównym powodem odst ą pienia od umów by ł y wzgl ę dy ekonomiczna, tj. zbyt wysoka cena sprzeda ż y. W przedmiotowym przypadku postawiony zosta ł zarzut naruszenia zbiorowych interesów konsumentów okre ś lonych w art. 23a ustawy antymonopolowej. W celu uznania, i ż stosowana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne zaistnienie dwóch przes ł anek, tj. bezprawno ść dzia ł ania oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów. Zgodnie z wyrokiem z dnia 10 maja 2004 r. S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów sygn. akt XVII Ama 45/2003 (Wokanda 2005/5 str. 54) „Dzia ł anie przedsi ę biorcy naruszaj ą ce interesy jednego lub kilku konsumentów, nawet je ś li jest bezprawne, nie jest dzia ł aniem naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ”. 6 Pomimo, i ż nale ż y da ć wiar ę konsumentom, ż e w sytuacji, gdy konsumenci mówili o swoich schorzeniach, sprzedawcy dodatkowo podkre ś lali s ł uszno ść nabycia oferowanego urz ą dzenia, to jednak na podstawie zgromadzonych skarg nie mo ż na stwierdzi ć stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Nie mo ż na uzna ć , i ż praktyk ą przedsi ę biorcy by ł o wywieranie presji g ł ównie na osoby starsze i chore poprzez nak ł anianie ich do zakupu urz ą dze ń filtruj ą cych, które w opinii sprzedawcy maj ą przyczyni ć si ę do poprawy ich stanu zdrowia. W celu uznania, i ż dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie, i ż narusza ona interesy nieograniczonej grupy osób. Natomiast w przedmiotowym przypadku mamy do czynienia z incydentalnymi sytuacjami, gdy konsumenci poczuli si ę oszukani oraz wprowadzeni w b łą d przez sprzedawców. Tym samym nie mo ż na uzna ć , aby stosowane dzia ł ania przedsi ę biorcy zakwestionowane przez Rzecznika Konsumentów narusza ł y interesy nieograniczonej grupy konsumentów. Dlatego te ż nie zosta ł o udowodnione zaistnienie jednej z koniecznych przes ł anek przy uznaniu, ż e oceniane dzia ł ania naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ustawy antymonopolowej, tym samym nie mo ż na uzna ć zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie III.2 sentencji decyzji. III. 3 Rzecznik Konsumentów powzi ął podejrzenie, ż e przedsi ę biorca móg ł stosowa ć praktyk ę okre ś lon ą w pkt III.3 sentencji decyzji naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji przez niewr ę czanie konsumentom informacyjnego egzemplarza umowy kredytowej odpowiadaj ą cej jej tre ś ci, co mog ł o narusza ć art. 4 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie art. 4 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim, w przypadku gdy kredytodawca nie dor ę cza konsumentowi egzemplarza umowy w chwili jej zawarcia jest obowi ą zany wr ę czy ć konsumentowi niepodpisany informacyjny egzemplarz umowy odpowiadaj ą cy jej tre ś ci. W przedmiotowym przypadku praktyka banku polega na sporz ą dzeniu umowy kredytowej w oparciu o wniosek konsumenta, który jest dostarczany konsumentowi do podpisu. Po jego podpisaniu jeden egzemplarz umowy konsument odsy ł a bankowi, a drugi pozostawia sobie (Karta nr 131). We wniosku kredytowym/ Umowa kredytowa z HSBC Bank Polska S.A. przedstawiciel sprzedawcy podpisuje klauzul ę stanowi ą c ą co nast ę puje „Potwierdzam, ż e sprawdzi ł em dokumenty to ż samo ś ci Klienta, potwierdzam równie ż , i ż Kredytobiorca z ł o ż y ł podpis w mojej obecno ś ci oraz, ż e otrzyma ł Ogólne Warunki Umów Kredytowych, Ogólne Warunki Ubezpieczenia Kredytobiorców (je ś li maj ą zastosowanie), 6 LexPolonica 18 Wyci ą g z Tabeli Op ł at i Prowizji oraz wzór O ś wiadczenia o odst ą pieniu od Umowy.” (Karta nr 95). Rzecznik poinformowa ł , ż e z opisów spotka ń z udzia ł em sprzedawców przekazywanych przez konsumentów wynika, i ż nie otrzymywali oni wniosków umów kredytowych. O warunkach umów kredytu konsumenckiego, dowiaduj ą si ę dopiero po d ł u ż szym czasie, z dokumentów przekazywanych przez bank (Karta nr 2). Jednak informacje Rzecznika nie znalaz ł y potwierdzenia w skargach konsumentów. Dodatkowo Rzecznik dostarczy ł wnioski o udzielenie kredytu, które by ł y podpisywane przez konsumentów oraz przedstawicieli „AQUA-POL” (Karta nr 55). Ś wiadczy to o fakcie, ż e konsumenci akceptowali warunki kredytu w momencie zawarcia umów sprzeda ż y. Spó ł ka w ustosunkowaniu si ę do wszcz ę cia poinformowa ł a, ż e konsument otrzymuje kopi ę uzupe ł nionego i podpisanego przez siebie egzemplarza wniosku kredytowego, gdzie na drugiej stronie znajduj ą si ę równie ż warunki umów kredytowych. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, organ antymonopolowy uzna ł , ż e wnioskodawca nie udokumentowa ł , i ż konsumenci nie otrzymuj ą wniosków kredytowych zawieraj ą cych dane odpowiadaj ą ce tre ś ciom umów. Równie ż ze zgromadzonych przez organ antymonopolowy dokumentów nie wynika, i ż przedsi ę biorca nie wykonuje na ł o ż onych na niego przez ustaw ę o kredycie konsumenckim obowi ą zków. Istotne w przedmiotowym przypadku, jest, ż e obowi ą zki informacyjne wynikaj ą ce z art. 4 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim spoczywaj ą na kredytodawcy, a nie na przedsi ę biorcy, który jedynie po ś redniczy w zawarciu umowy kredytowej, a wi ę c to bank odpowiada za ewentualne niezw ł oczne dostarczenie umowy konsumentowi. W zwi ą zku z powy ż ej przedstawion ą analiz ą , organ antymonopolowy uzna ł , ż e brak jest podstaw do stwierdzenia, ż e dzia ł alno ść „AQUA-POL” jest bezprawna w zakresie obj ę tym wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania. Poniewa ż nie zosta ł o udowodnione zaistnienie obydwu koniecznych przes ł anek przy uznaniu, ż e oceniane dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ustawy antymonopolowej, tym samym nie mo ż na uzna ć zachowania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. St ą d nale ż a ł o orzec jak w punkcie III.3 sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral