RKT-12/2007

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 16.04.2007r. RKT-61-70/06/SB DECYZJA Nr RKT-12/2007 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z zm.) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Ma ł gorzacie C. oraz Grzegorzowi C., prowadz ą cych wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Chwilówka Polska” s.c. Ma ł gorzata C. i Grzegorz C. w Tychach - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 tej ustawy uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów bezprawne dzia ł ania Ma ł gorzaty C. oraz Grzegorza C. przedsi ę biorców prowadz ą cych wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Chwilówka Polska” s.c. Ma ł gorzata C. i Grzegorz C. w Tychach, polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji na skutek zredagowania tre ś ci umowy po ż yczki gotówkowej w sposób niezgodny z ustaw ą z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n. zm.) , poprzez: 1) nieumieszczenie w umowie informacji o pozosta ł ych kosztach, do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument w zwi ą zku z zawart ą umow ą , który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim , 2) nieumieszczenie w umowie informacji o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim , 3) umieszczenie w umowie zastrze ż enia uprawniaj ą cego przedsi ę biorców do zatrzymania cz ęś ci prowizji w sytuacji odst ą pienia przez konsumenta od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia, co jest sprzeczne z art. 11 ustawy o kredycie konsumenckim w zwi ą zku z art. 4 ust. 2 pkt 11 ustawy o kredycie konsumenckim , 4) nieumieszczenie w umowie informacji o wszystkich skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim i nakazuje si ę zaniechania ich stosowania. II. Na podstawie art. 23 d w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stwierdza si ę ż e stosowana przez Ma ł gorzat ę C. oraz Grzegorza C. przedsi ę biorców prowadz ą cych wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Chwilówka Polska” s.c. Ma ł gorzata C. i Grzegorz C. w Tychach praktyka, polegaj ą ca na podawaniu informacji zgodnie z ustaw ą z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2001r. Nr 100, poz. 1081 z pó ź n. zm.) w umowach po ż yczki gotówkowej o: 1) organie, który zarejestrowa ł dzia ł alno ść kredytodawcy, i numerze rejestru, pod którym kredytodawca zosta ł wpisany, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim, 2) łą cznej kwocie wszystkich kosztów, op ł at i prowizji, do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 9 ustawy o kredycie konsumenckim, 2 3) uprawnieniu przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, 4) terminie, sposobie wykonania uprawnienia do odst ą pienia od umowy przez konsumenta, o którym mowa w art. 11, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 11 ustawy o kredycie konsumenckim, nie narusza obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, a tym samym nie narusza zbiorowych interesów konsumentów , o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. III. Na podstawie art. 72 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 75 tej ustawy, postanawia si ę obci ąż y ć solidarnie Ma ł gorzat ę C. oraz Grzegorza C. przedsi ę biorców prowadz ą cych wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Chwilówka Polska” s.c. Ma ł gorzata C. i Grzegorz C. w Tychach kosztami przeprowadzonego post ę powania i zobowi ą za ć solidarnie tych przedsi ę biorców do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 45 PLN (s ł ownie z ł otych: czterdzie ś ci pi ęć ). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym) przeprowadzone zosta ł o z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą Ma ł gorzaty C. oraz Grzegorza C. przedsi ę biorców prowadz ą cych wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Chwilówka Polska” s.c. Ma ł gorzata C. i Grzegorz C. z siedzib ą w Tychach (zwanych dalej Chwilówk ą lub przedsi ę biorcami) wyst ę puje naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej te ż dalej ustaw ą antymonopolow ą ). W dniu 28.07.2006r. postanowieniem nr 1 na podstawie ustale ń dokonanych w ww. post ę powaniu organ antymonopolowy wszcz ął z urz ę du post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez ww. przedsi ę biorców bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej (Karta nr 1). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów Chwilówka wyja ś ni ł a. W sprawie zarzutu naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim w zakresie wymogu podawania w umowie informacji o organie, który zarejestrowa ł dzia ł alno ść kredytodawcy i numerze w rejestrze, pod którym kredytodawca zosta ł wpisany – nie zgodzono si ę z nim. Stanowisko oparte zosta ł o na brzmieniu art. 4 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, który stanowi, ż e umowa kredytu konsumenckiego powinna zawiera ć : imi ę i nazwisko konsumenta i jego adres oraz imi ę , nazwisko (nazw ę ) i adres (siedzib ę ) kredytodawcy, a gdy kredytodawc ą jest osoba prawna – tak ż e okre ś lenie organu, który zarejestrowa ł dzia ł alno ść kredytodawcy i numer rejestrowy, pod którym kredytodawca zosta ł wpisany. Przedsi ę biorcy wyja ś nili, ż e spó ł ka cywilna, w ramach której prowadzona jest dzia ł alno ść gospodarcza nie jest osob ą prawn ą . A tylko osoba prawna zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim ma obowi ą zek podania organu, który zarejestrowa ł dzia ł alno ść kredytodawcy i podania numeru tego rejestru. Poniewa ż przedsi ę biorcy nie prowadz ą dzia ł alno ś ci jako osoba prawna, ci ąż y na nich jedynie obowi ą zek podania imion, nazwisk (nazwy) i adresu siedziby, co zosta ł o podane w umowie. W sprawie zarzutu naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie wymogu podawania w umowie informacji o pozosta ł ych kosztach, do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument w zwi ą zku z zawart ą umow ą – przedsi ę biorcy nie zgodzili si ę z nim. W opinii Chwilówki w umowie s ą wymienione wszystkie koszty, do zap ł aty, których zobowi ą zany jest konsument. Jedynym takim kosztem, jest prowizja i jest ona wskazana w § 7 umowy po ż yczki gotówkowej. 3 Odno ś nie zarzutu naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 9 ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie wymogu podawania w umowie informacji o łą cznej kwocie wszystkich kosztów, op ł at i prowizji, do zap ł aty których zobowi ą zany jest konsument, przedsi ę biorcy nie zgodzili si ę z nim. Stwierdzili, ż e w umowie s ą wymienione wszystkie koszty, do zap ł aty których zobowi ą zany jest konsument. Przedsi ę biorcy nie zgodzili si ę równie ż z zarzutem naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, tj. nie podawania informacji o uprawnieniu i skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta. Zwrócono uwag ę , ż e § 4 pkt 2 umowy stanowi co nast ę puje „ma prawo do wcze ś niejszej sp ł aty kwoty po ż yczki”. Natomiast w § 4 pkt 3 tej umowy jest podana informacja, ż e: „Po ż yczkobiorca jest zobowi ą zany poinformowa ć Po ż yczkodawc ę o zamiarze wcze ś niejszej sp ł aty po ż yczki najpó ź niej w terminie 3 dni przed jej dokonaniem”, za ś pkt 4 informuje konsumenta o obowi ą zku Po ż yczkodawcy do rozliczenia si ę z konsumentem z po ż yczki w terminie 14 dni od dokonania sp ł aty. Zapisy te zdaniem przedsi ę biorców wyczerpuj ą obowi ą zki na ł o ż one przez art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim. W sprawie zarzutu naruszenia art. 4 ust. 2 pkt 11 ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie wymogu podawania w umowie informacji o terminie, sposobie i skutkach wykonania uprawienia do odst ą pienia do umowy przez konsumenta przedsi ę biorcy wyja ś nili, ż e § 9 umowy, który w ca ł o ś ci dotyczy art. 11 ustawy o kredycie konsumenckim, odnosi si ę do obowi ą zku poinformowania konsumenta o jego prawie do odst ą pienia od zawartej umowy. § 9 ust. 1 umowy po ż yczki gotówkowej brzmi: „Po ż yczkobiorca ma prawo do odst ą pienia od umowy po ż yczki w terminie 10 dni od daty zawarcia umowy, bez podania przyczyny na podstawie pisemnego o ś wiadczenia, którego wzór stanowi za łą cznik nr 1 do niniejszej umowy”. Ten zapis w opinii przedsi ę biorców bezsprzecznie informuje konsumenta o prawie do odst ą pienia od umowy, czyni te ż zado ść art. 11 ust. 2, gdy ż konsument łą cznie z umow ą otrzymuje wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy. Natomiast § 9 ust. 2 umowy brzmi „Termin do odst ą pienia do umowy jest zachowany, je ż eli Po ż yczkobiorca przed jego up ł ywem z ł o ż y na pi ś mie o ś wiadczenie, którego wzór otrzyma ł przy zawarciu umowy, o odst ą pieniu od umowy, pod adresem wskazanym w o ś wiadczeniu”. Fragment ten brzmi dok ł adnie jak art. 11 ust. 3 ustawy o kredycie konsumenckim. W umowie nie ma odpowiednika art. 11 ust. 4 ustawy o kredycie konsumenckim, poniewa ż nie dotyczy on umowy po ż yczki gotówkowej, podobnie jak nie ma odpowiednika art. 11 ust. 6 ustawy o kredycie konsumenckim, gdy ż te ż nie dotyczy on umowy po ż yczki gotówkowej. Odpowiednikiem art. 11 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim jest § 9 ust. 3 umowy po ż yczki o tre ś ci „w razie odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni od daty zawarcia umowy, Po ż yczkodawca zwraca Po ż yczkobiorcy poniesione koszty w wysoko ś ci 5% prowizji, nie zwraca kosztów ustanowienia zabezpieczenia”. Wobec uchylenia przepisów art. 11 ust. 7 i 8 w opinii przedsi ę biorców ca ł a tre ść art. 11 ustawy o kredycie konsumenckim znajduje odzwierciedlenie w zapisach stosowanej przez nich umowy po ż yczki gotówkowej. W zakresie wymogu podawania w umowie informacji o skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim, przedsi ę biorcy nie zgodzili si ę z postawionym zarzutem. Stwierdzili, ż e w kilku paragrafach umowy, zawarte s ą informacje o skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminów sp ł aty po ż yczki. Informacje o tych skutkach zawiera § 6 umowy po ż yczki gotówkowej. Uchybienie terminowi sp ł aty po ż yczki gotówkowej powoduje naliczenie odsetek za zw ł ok ę zgodnie z art. 359 k.c. Odsetki te zosta ł y okre ś lone jako czterokrotno ść kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Wysoko ść tych odsetek jest zgodna z ograniczeniem wprowadzonym przez ustaw ę z dnia 7 lipca 2005r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz zmianie niektórych ustaw. Szacunkowe koszty post ę powania s ą dowego i egzekucyjnego zosta ł y okre ś lone w § 10 ust. 4 i 5 umowy po ż yczki gotówkowej poprzez wskazanie konkretnych ustaw, które mog ą by ć podstaw ą ich ewentualnego powstania. Przedsi ę biorcy wyja ś nili równie ż , ż e zabezpieczeniem udzielonych po ż yczek gotówkowych, które nie s ą oprocentowane jest por ę czenie sp ł aty po ż yczki gotówkowej udzielone przez osob ę trzeci ą . W sprawie umów po ż yczek gotówkowych zawierane zostaj ą umowy por ę czenia pomi ę dzy przedsi ę biorcami oraz Dariuszem C. oraz Adamem Z. prowadz ą cymi wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako PUH „NOBILES 2” s.c. Dariusz C., Adam Z.. (Karta nr 17) 4 Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: W trakcie post ę powania, organ antymonopolowy ustali ł , ż e przedsi ę biorcy prowadz ą dzia ł alno ść polegaj ą c ą na udzielaniu po ż yczek konsumenckich, o których mowa w ustawie o kredycie konsumenckim. Dzia ł alno ść jest prowadzona przez Ma ł gorzat ę C. oraz Grzegorza C.. Prowadz ą oni wspólnie dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Chwilówka Polska” s.c. Ma ł gorzata C. i Grzegorz C. z siedzib ą w Tychach (Karty nr 9, 10). Przedsi ę biorcy przy zawieraniu umów z konsumentami pos ł uguj ą si ę wzorcem umowy po ż yczki (Karta nr 29). W celu potwierdzenia stosowania tego wzorca przedstawiona zosta ł a faktycznie zawarta umowa z konsumentem (Karty nr 15-16). W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa w art. 23 a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W przypadku, gdy dosz ł o do naruszenia art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy na mocy art. 23c ust. 1 tej ustawy uznaje okre ś lon ą praktyk ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa. /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Wobec powy ż szego, aby okre ś lone zachowanie mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. Zarzucane praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, dotycz ą zawierania z konsumentami sprzecznych z ustaw ą o kredycie konsumenckim umów po ż yczek gotówkowych. Ustawa o kredycie konsumenckim reguluje zasady i tryb zawierania umów o kredyt konsumencki, zasady ochrony konsumenta, który zawar ł umow ę o kredyt konsumencki, oraz obowi ą zki kredytodawcy lub podmiotu po ś rednicz ą cego w zawarciu umowy kredytowej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, przez umow ę o kredyt konsumencki rozumie si ę umow ę , na mocy której przedsi ę biorca w zakresie swojej dzia ł alno ś ci, udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu w jakiejkolwiek postaci. Ustawa okre ś la wymagania, jakim musz ą odpowiada ć umowy o kredyt konsumencki, a tak ż e okre ś la warunki wykonania tej ż e umowy. Ustawa reguluje równie ż informacje, jakie musz ą zawiera ć og ł oszenia oraz reklamy dotycz ą ce kredytu konsumenckiego. 5 W wyroku z dnia 13 czerwca 2005 r. sygn. akt XVII Ama 30/2004 S ą d Okr ę gowy w Warszawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdzi ł co nast ę puje „Przepis 4 ust. 2 okre ś la zatem w sposób szczegó ł owy obowi ą zek kredytodawcy w zakresie informowania konsumenta. Obowi ą zek ten istnia ł od 19 wrze ś nia 2002 r., (...). Istot ą stwierdzonej praktyki jest wi ę c zaniechanie obowi ą zku poinformowania konsumenta w zakresie okre ś lonym w art. 4 ust. 2 pkt 8, 10, 11 i art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o kredycie konsumenckim, a nie praktyka wykonywania umów przez powoda. Nale ż y zatem podzieli ć stanowisko Prezesa UOKiK, zaj ę te w zaskar ż onej decyzji, ż e usuni ę cie skutków praktyki mo ż e nast ą pi ć w drodze uzupe ł nienia umów z konsumentami, zawartych 19 wrze ś nia 2002 r. i pó ź niej, o brakuj ą ce elementy. (...) Zdaniem s ą du, skoro ustawodawca wyra ź nie okre ś li ł zakres niezb ę dnych danych, zawartych w umowie kredytu konsumenckiego, to oczywistym jego celem by ł o zagwarantowanie konsumentowi wiedzy w tym zakresie, jako niezb ę dnej dla ochrony jego praw i interesów. Bez znaczenia jest przy tym, czy konsument z informacji tych uczyni u ż ytek, czy nie.” Równie ż w wyroku z dnia 23.11.2005r. S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów sygn. akt XVII Ama 37/2004, Gazeta Prawna 2005/229 str. 26, zosta ł o stwierdzone, ż e „Bank powinien dostosowa ć umowy po ż yczek zawieranych z konsumentami do wymogów ustawy o kredycie konsumenckim. Umowa powinna informowa ć konsumenta m.in. o ca ł kowitym koszcie kredytu, rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, o pozosta ł ych kosztach zwi ą zanych z umow ą , o łą cznej kwocie wszystkich kosztów, op ł at i prowizji, a tak ż e o skutkach niedotrzymania terminu i naruszenia zasad sp ł aty kredytu. Je ż eli konsument zalega z zap ł at ą dwóch pe ł nych rat kredytu, kredytodawca ma prawo wypowiedzie ć umow ę . Wcze ś niej powinien jednak wezwa ć konsumenta do zap ł aty zaleg ł ych rat w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania. Termin wypowiedzenia umowy nie mo ż e by ć krótszy ni ż 30 dni.” Zgodnie z powy ż szym orzecznictwem, umowy zawierane z konsumentami, do których zastosowanie maj ą przepisy ustawy o kredycie konsumenckim musz ą zawiera ć minimum informacji wymaganych przez t ą ustaw ę . Dodatkowo w sytuacji, gdy sposób post ę powania w trakcie realizacji umowy zarówno konsumenta jak i po ż yczkodawcy reguluje ww. ustawa, umowa musi wyczerpuj ą co przekazywa ć informacje umo ż liwiaj ą ce post ę powanie zgodnie z nakazami ustawy, a tak ż e umo ż liwiaj ą ce weryfikacj ę dzia ł a ń przedsi ę biorców. I.1. W zakresie punktu I.1 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umowy po ż yczki gotówkowej w sposób niezgodny z art. 4 ust. 2 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie wymogu podawania w umowie informacji o pozosta ł ych kosztach, do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument w zwi ą zku z zawart ą umow ą . Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim, Konsument ma prawo do otrzymania jasnej szczegó ł owej informacji o typach, nazwach i wysoko ś ci kosztów, jakie b ę dzie musia ł ponie ść na rzecz osób innych ni ż po ż yczkodawca w zwi ą zku z zaci ą gni ę tym kredytem. Przedsi ę biorca odnosz ą c si ę do przedmiotowego zarzutu stwierdzi ł , ż e wszystkie koszty, które musi ponie ść konsument z tytu ł u otrzymania po ż yczki s ą zawarte w umowie. Umowa jako jedyny koszt okre ś la warto ść prowizji. Jednak w umowie brak jest informacji, i ż obejmuje ona koszt zabezpieczenia, a tak ż e nie podaje jego warto ś ci. § 8 pkt 3 umowy stanowi, ż e „Koszty ustanowienia zabezpieczenia ponosi Po ż yczkobiorca”, ś wiadczy o istnieniu dodatkowego obowi ą zku finansowego bez podania jego warto ś ci. Dlatego te ż lakoniczno ść powo ł anego powy ż ej § 8 pkt 3 umowy umo ż liwia dowoln ą interpretacje warunków finansowych, na jakich udzielana jest po ż yczka. Mo ż e to spowodowa ć , ż e w trakcie realizacji umowy konsument zostanie wezwany do zap ł aty dodatkowych kosztów z tytu ł u zabezpieczenia. Poniewa ż ustawa w sposób jednoznaczny nakazuje podawanie informacji co do wszystkich kosztów, umowa nie powinna umo ż liwia ć dowolnej interpretacji wysoko ś ci oraz rodzajów zobowi ą za ń finansowych. Bior ą c pod uwag ę fakt, ż e umowy po ż yczki zaci ą gaj ą osoby maj ą ce trudno ś ci finansowe, poinformowanie ich w trakcie realizacji umowy o dodatkowym koszcie mo ż e by ć dla nich zbyt obci ąż aj ą ce. Mog ą nie mie ć wolnych ś rodków finansowych na pokrycie tego kosztu. 6 Zapis art. 4 ust. 2 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim nak ł ada na przedsi ę biorc ę obowi ą zek podania w tre ś ci umowy nie tylko z nazwy wszystkich innych kosztów, które nie s ą uwzgl ę dnione przez „ca ł kowity koszt kredytu”, ale podania ich warto ś ci. Dopiero informacje o nazwach i warto ś ciach tych kosztów, pozwol ą konsumentowi podj ąć racjonaln ą decyzj ę o zaci ą gni ę ciu zobowi ą zania finansowego. Koszt jaki musi ponie ść konsument z tytu ł u zaci ą gni ę tego kredytu jest jednym z determinantów zawarcia umowy z konkretnym przedsi ę biorc ą . Dysponowanie przez konsumenta specyfikacj ą kosztów obejmuj ą c ą zarówno koszty, jakie musi ponie ść na rzecz po ż yczkodawcy, jak i osób trzecich, umo ż liwi mu porównanie ofert w ś ród konkurentów oraz wybranie produktu najlepiej spe ł niaj ą cego jego oczekiwania. Poprzez analiz ę warunków finansowych umowy, konsument mo ż e oceni ć , czy b ę dzie w stanie ponie ść koszty, które wi ążą si ę z zawarciem i realizacj ą umowy, czy te ż koszt po ż yczki przewy ż sza jego mo ż liwo ś ci finansowe. Poniewa ż ustawa o kredycie konsumenckim w sposób jednoznaczny nakazuje okre ś lenie kosztów oraz podanie ich warto ś ci, bez wzgl ę du na to, czy koszty te maj ą zosta ć zap ł acone na rzecz po ż yczkodawcy, czy te ż osób trzecich, organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż informacje podawane konsumentom za po ś rednictwem tre ś ci umowy nie spe ł niaj ą wymaga ń wynikaj ą cych z art. 4 ust. 2 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim w powy ż szym zakresie. Tym samym praktyka dotycz ą ca informowania konsumentów o pozosta ł ych kosztach jest bezprawna. I.2. W punkcie I.2. sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umowy po ż yczki gotówkowej w sposób niezgodny z art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie wymogu podawania w umowie informacji o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta. „Ustawa o kredycie konsumenckim wprowadza obowi ą zek poinformowania konsumenta w umowie o przys ł uguj ą cym mu uprawnieniu do sp ł aty kredytu przed terminem okre ś lonym w umowie oraz o skutkach skorzystania z tego uprawnienia. Nale ż y podkre ś li ć , ż e uprawnienie to - przyznane konsumentowi przez semiimperatywny art. 8 ust. 1 - nie mo ż e by ć wy łą czone odmienn ą umow ą stron i z tego wzgl ę du przys ł ugiwa ł oby konsumentowi niezale ż nie od tego, czy wzmianka o nim zosta ł a zamieszczona w umowie. Omawiany obowi ą zek zatem ma charakter czysto informacyjny i s ł u ż y u ś wiadomieniu konsumentowi przys ł uguj ą cych mu korzystnych instrumentów, s ł u żą cych ochronie jego interesów. Naruszenie tego obowi ą zku informacyjnego skutkuje sankcj ą kredytu darmowego, w ś wietle którego mo ż liwo ść wcze ś niejszej sp ł aty kredytu jest ju ż praktycznie pozbawiona znaczenia. Obowi ą zek dotyczy nie tylko zamieszczenia informacji o samym uprawnieniu, ale obejmuje równie ż podanie do wiadomo ś ci konsumenta skutków skorzystania z niego. Wydaje si ę , ż e obowi ą zkowi temu czyni zado ść powtórzenie w odpowiedniej cz ęś ci tre ś ci art. 8 ust. 2, zgodnie z którym, je ż eli konsument sp ł aca kredyt przed terminem, to w przypadku kredytu oprocentowanego - nie jest zobowi ą zany do zap ł aty oprocentowania za okres po sp ł acie kredytu, a w przypadku kredytu nieoprocentowanego - konsument ma prawo do zmniejszenia zap ł aconych kredytodawcy prowizji i op ł at proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas korzystania z kredytu. Do skutków skorzystania z uprawnienia do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu nale ż y równie ż przewidziany w art. 8 ust. 4 obowi ą zek kredytodawcy rozliczenia si ę z konsumentem w terminie 14 dni od dnia dokonania sp ł aty kredytu. Tak ż e i ta informacja powinna zosta ć zamieszczona w umowie.” 1 § 4 pkt 2, 3 i 4 ocenianej umowy, stanowi, ż e Po ż yczkobiorca ma prawo do wcze ś niejszej sp ł aty kwoty po ż yczki. Po ż yczkobiorca jest zobowi ą zany poinformowa ć Po ż yczkodawc ę o zamiarze wcze ś niejszej sp ł aty po ż yczki najpó ź niej w terminie 3 dni przed jej dokonaniem. Rozliczenie z po ż yczki nast ą pi w terminie 14 dni od dokonania sp ł aty. § 5 stanowi, ż e Ostateczne rozliczenie z Po ż yczkobiorc ą z tytu ł u ewentualnej nadp ł aty, lub niedop ł aty nast ą pi po ca ł kowitej sp ł acie po ż yczki. O powstaniu niedop ł aty Po ż yczkodawca zawiadomi Po ż yczkobiorc ę pisemnym wezwaniem do zap ł aty (Karta nr 15). 1 Komentarz Romana Trzaskowskiego do art. 4 ustawy o kredycie konsumenckim, LexPolonica 7 W przedmiotowym przypadku przedsi ę biorcy pobieraj ą jednorazowo w dniu wyp ł aty kwoty po ż yczki prowizj ę z tytu ł u jej udzielenia. Dlatego konsumentom, którzy dokonali zwrotu po ż yczki przed okre ś lonym w umowie terminem zgodnie z ww. artyku ł em 8 ust. 2 ustawy, przys ł uguje zwrot proporcjonalnej cz ęś ci prowizji pobranej przy zawarciu umowy. Obowi ą zek zamieszczenia w umowach przedmiotowych informacji ma zapewni ć konsumentom mo ż liwo ść dokonania oceny korzy ś ci, jakie wi ążą si ę z wcze ś niejsz ą sp ł at ą po ż yczki. Umo ż liwi im to samodzielne obliczenie kwot o warto ś ci, których zmniejszaj ą si ę zobowi ą zania z ka ż dym dniem wcze ś niejszych sp ł at po ż yczek. Brak powy ż szej informacji narusza interesy ekonomiczne konsumentów w taki sposób, ż e nie wiedz ą oni, i ż wcze ś niejsza sp ł ata po ż yczek zmniejsza warto ść nale ż nych zobowi ą za ń , o cz ęś ci nienale ż nych przedsi ę biorcom prowizji, z tytu ł u wcze ś niejszej ich sp ł aty. Dodatkowo wiedza o przedmiotowym prawie umo ż liwia im weryfikacj ę sposobu rozliczenia dokonanej sp ł aty po ż yczki przez przedsi ę biorców, a wi ę c np. żą dania zwrotu bezprawnie zatrzymanej cz ęś ci prowizji, w sytuacji niezgodnego z ustaw ą sposobu rozliczenia sp ł aty kredytu. Poniewa ż w konsekwencji niezamieszczenia powy ż szej informacji, konsumenci mog ą nie skorzysta ć z korzy ś ci, jakie wi ążą si ę z wcze ś niejsz ą sp ł at ą po ż yczek, oraz mog ą nie weryfikowa ć sposobu rozliczania po ż yczek dokonanych przez przedsi ę biorców, sposób sporz ą dzenia zawieranych przez konsumentów umów narusza ich interesy ekonomiczne. Zgodnie z powy ż ej cytowanym orzeczeniem S ą du bez wzgl ę du na fakt, czy konsument skorzysta z przyznanego przez przepisy prawa do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu, informacja o korzy ś ciach zwi ą zanych z przedmiotowym prawem musi by ć zamieszczona w tre ś ci umowy. Bior ą c pod uwag ę powy ż ej opisan ą praktyk ę przedsi ę biorców, nale ż a ł o j ą uzna ć za bezprawn ą . I.3. Kolejny zarzut dotyczy naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez umieszczenie w umowie zastrze ż enia uprawniaj ą cego przedsi ę biorców do zatrzymania cz ęś ci prowizji w sytuacji odst ą pienia przez konsumenta od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia, co jest sprzeczne z art. 11 ustawy o kredycie konsumenckim w zwi ą zku z art. 4 ust. 2 pkt 11 ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie z art. 11 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim przed up ł ywem terminu do odst ą pienia od umowy konsument nie jest zobowi ą zany do sp ł aty kredytu ani zap ł aty oprocentowania. W razie odst ą pienia od umowy kredytodawca obowi ą zany jest niezw ł ocznie zwróci ć poniesione przez konsumenta na rzecz kredytodawcy koszty udzielanego kredytu, z wyj ą tkiem op ł aty przygotowawczej oraz pobranych przez kredytodawc ę op ł at zwi ą zanych z ustanowieniem zabezpieczenia. „Umowa o kredyt konsumencki powinna zawiera ć równie ż informacj ę dotycz ą c ą przys ł uguj ą cego konsumentowi ustawowego prawa do odst ą pienia od umowy (art. 4 ust. 2 pkt 11). Podobnie jak w przypadku prawa do przedterminowej sp ł aty kredytu, uprawnienie do odst ą pienia od umowy przys ł uguje konsumentowi niezale ż nie od tego, czy zosta ł o wyra ź nie wskazane w umowie. Art. 11 ust. 1 przewiduj ą cy to prawo ma charakter semiimperatywny, co oznacza, ż e strony mog ą go modyfikowa ć tylko na korzy ść konsumenta. Informacja zamieszczona w umowie ma s ł u ż y ć u ś wiadomieniu konsumentowi uprawnie ń wynikaj ą cych dla niego z ustawy o kredycie konsumenckim. (...) Wreszcie w umowie powinna by ć zamieszczona informacja, ż e w razie odst ą pienia od niej kredytodawca obowi ą zany jest niezw ł ocznie zwróci ć poniesione przez konsumenta na rzecz kredytodawcy koszty udzielanego kredytu, z wyj ą tkiem op ł aty przygotowawczej oraz pobranych przez kredytodawc ę op ł at zwi ą zanych z ustanowieniem zabezpieczenia (art. 11 ust. 5).” 2 § 9 pkt 3 umowy stanowi, ż e „W razie odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni od daty zawarcia umowy, Po ż yczkodawca zwraca Po ż yczkobiorcy poniesione koszty w wysoko ś ci 5% prowizji, nie zwraca kosztów ustanowienia zabezpieczenia” (Karta nr 15). Przedmiotowe postanowienie uprawnia po ż yczkodawc ę do zatrzymania 95% prowizji. Jest to zap ł ata przys ł uguj ą ca po ż yczkodawcy za udost ę pnienie konsumentom okre ś lonej warto ś ci pieni ę dzy do dowolnego nimi rozporz ą dzania. Zgodnie z § 7 pkt 1 umowy jednorazowa prowizja jest pobierana 2 Ibid. 8 przez po ż yczkobiorc ę od konsumentów w dniu wyp ł aty kwoty po ż yczki. Bior ą c pod uwag ę wymogi stawiane przez ustaw ę o kredycie konsumenckim nie mo ż na w tre ś ci umowy zastrzec, ż e w sytuacji odst ą pienia od umowy w terminie 10 dni po ż yczkodawca zatrzyma cz ęść warto ś ci prowizji. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze ustalenia, organ antymonopolowy uzna ł , ż e konsument nie jest informowany, i ż odst ę puj ą c od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia, zostanie mu zwrócona równowarto ść prowizji. Ten sposób rozliczenia wynika wprost z art. 11 ustawy o kredycie konsumenckim, tym samym faktyczna praktyka przedsi ę biorcy musi by ć z nim zgodna. Ustawa w sposób jednoznaczny nakazuje zamieszczenie informacji o tym w umowie, w ł a ś nie aby umo ż liwi ć konsumentowi weryfikacj ę praktyki przedsi ę biorców. Zamieszczenie w umowie informacji o prawie do otrzymania zwrotu prowizji umo ż liwi konsumentom wyegzekwowanie tego prawa, pomimo, ż e zosta ł o ograniczone przez zapis umowy stanowi ą cy, i ż 95% prowizji mo ż e zosta ć zatrzymane przez przedsi ę biorców. Tak wi ę c w przedmiotowym przypadku sprzeczne z ustaw ą o kredycie konsumenckim, a wi ę c bezprawne jest zastrze ż enie zatrzymania przez po ż yczkodawc ę 95% prowizji w sytuacji, gdy konsument odst ą pi ł od umowy w terminie 10 dni od daty jej zawarcia. Umowa musi by ć sformu ł owania w sposób uniemo ż liwiaj ą cy jej dowoln ą interpretacj ę , w trakcie realizacji umowy. Dodatkowo za bezprawne nale ż y uzna ć nie zamieszczenie w umowie informacji o prawie otrzymania przez konsumentów zwrotu prowizji zap ł aconej w momencie otrzymania po ż yczki na rzecz przedsi ę biorców wynikaj ą cym z art. 11 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim. Z uwagi na fakt, ż e zgodnie z art. 17 ustawy o kredycie konsumenckim, postanowienia umowne nie mog ą wy łą cza ć ani ogranicza ć uprawnie ń konsumenta przewidzianych w ustawie, tak ż e w razie dokonania wyboru prawa obcego i w takich przypadkach stosuje si ę przepisy ustawy, sposób okre ś lenia praw konsumentów w powy ż szym zakresie jest bezprawny. Przedsi ę biorcy naruszaj ą obowi ą zek udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umowy po ż yczki gotówkowej co do przys ł uguj ą cych im praw z tytu ł u odst ą pienia od umów w terminie 10 dni, gdy ż s ą one mniej korzystne ni ż prawa wynikaj ą ce z ustawy o kredycie konsumenckim. Dlatego te ż organ antymonopolowy uzna ł , ż e przedsi ę biorcy stosuj ą bezprawn ą praktyk ę polegaj ą c ą na dezinformowaniu konsumentów poprzez niepodawanie w umowach informacji o prawdziwych skutkach, w tym przypadku o korzy ś ciach, jakie wi ążą si ę z odst ą pieniem od umowy w terminie 10 dni od zawarcia umowy, tym samym stosuj ą praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów poprzez naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. I.4. Postawiony zosta ł równie ż zarzut naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez nieumieszczenie w umowie wszystkich informacji o skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim. „Zawieraj ą c umow ę o kredyt konsumencki, konsument zak ł ada zwykle pozytywny rozwój wydarze ń i nie po ś wi ę ca wiele uwagi kwestii skutków niewywi ą zania si ę z ci ążą cych na nim zobowi ą za ń umownych. Przewidziany w art. 4 ust. 2 pkt 12 obowi ą zek zamieszczenia w umowie o kredyt konsumencki informacji o skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu ma na celu, po pierwsze, u ś wiadomienie mu jego obowi ą zków, a po drugie, umo ż liwia lepsz ą ocen ę ca ł o ś ciow ą zaproponowanych mu warunków umownych. (...) Ponadto umowa powinna zawiera ć pe ł n ą informacj ę o przys ł uguj ą cym kredytodawcy prawie do wypowiedzenia kredytu, które - w braku korzystniejszych dla konsumenta postanowie ń umowy - okre ś la art. 14 u.k.k. Z tre ś ci tego ostatniego przepisu wynika, ż e umowa powinna okre ś la ć obligatoryjnie m.in. tryb wezwania konsumenta do zap ł aty zaleg ł ych rat lub ich cz ęś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy.” 3 § 5 pkt 2 i 4 umowy stanowi, ż e „Wezwanie do zap ł aty powsta ł ej niedop ł aty Po ż yczkodawca dostarczy na wskazany przez Po ż yczkobiorc ę adres po 7 dniach od powstania 3 Ibid 9 niedop ł aty”. „W przypadku nieuregulowania przez Po ż yczkobiorc ę kwoty niedop ł aty w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do zap ł aty, Po ż yczkodawca przyst ą pi do czynno ś ci windykacyjnych”. § 10 pkt 1 umowy stanowi, ż e „W przypadku nie zwrócenia przez Po ż yczkobiorc ę po ż yczki w terminie okre ś lonym w umowie i powstaniu zad ł u ż enia przeterminowanego Po ż yczkodawca mo ż e wszcz ąć post ę powanie egzekucyjne, którego koszty ponosi Po ż yczkobiorca”. Zgodnie z art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim, je ż eli konsument nie zap ł aci ł w terminach okre ś lonych w umowie pe ł nych rat kredytu za co najmniej dwa okresy p ł atno ś ci, kredytodawca mo ż e wypowiedzie ć umow ę po uprzednim wezwaniu konsumenta, w trybie okre ś lonym w umowie kredytowej, do zap ł aty zaleg ł ych rat lub ich cz ęś ci w terminie nie krótszym ni ż 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. Termin wypowiedzenia umowy nie mo ż e by ć krótszy ni ż 30 dni. Bior ą c pod uwag ę regulacje okre ś lone przez w/w ustaw ę w zakresie trybu powiadamiania konsumenta o opó ź nieniu sp ł aty kredytu, przedsi ę biorca jest zobowi ą zany wyczeka ć okre ś lony w ustawie 30 dniowy termin przed podj ę ciem czynno ś ci windykacyjnych. W przedmiotowym przypadku z tre ś ci umów wynika, ż e po up ł ywie 7 dniowego terminu zap ł aty zaleg ł ych zobowi ą za ń przedsi ę biorca b ę dzie móg ł podj ąć dzia ł ania egzekucyjne. Tak wi ę c postanowienia umowy w sposób mniej korzystny ni ż przepisy ustawy okre ś laj ą prawa konsumenta, co do okresu, po up ł ywie którego mog ą by ć podejmowane dzia ł ania maj ą ce na celu wyegzekwowanie od konsumenta zaleg ł ych nale ż no ś ci. Pomimo, ż e z przedstawionych przez przedsi ę biorców dokumentów wynika, ż e w tre ś ci wezwania konsumenta do zap ł aty zaleg ł ych p ł atno ś ci jest zamieszczona informacja, ż e „w przypadku braku sp ł aty po up ł ywie 30 dni nast ą pi przelew wierzytelno ś ci na PUH „Nobiles II” s.c.”, zapis ten zosta ł uznany za niewystarczaj ą cy (Karta nr 18). W opinii organu antymonopolowego informacja o terminie w którym dzia ł ania windykacyjne nie zostan ą podj ę te zgodnie z ustaw ą o kredycie konsumenckim musi zosta ć umieszczona w umowie. Wynika to z faktu, ż e konsument w momencie zawarcia umowy musi otrzyma ć wszelkie niezb ę dne informacje zarówno o swoich prawach, jak i o obowi ą zkach. Brak w umowie jasnych precyzyjnych informacji o skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, polegaj ą cych na braku zastrze ż enia, ż e dzia ł ania windykacyjne zostan ą podj ę te dopiero po 30 dniach, o czym mówi ustawa o kredycie konsumenckim, narusza prawa konsumentów do rzetelnej, pe ł nej informacji. Brak tej informacji mo ż e utrudni ć weryfikacj ę dzia ł a ń przedsi ę biorców pod k ą tem ich zgodno ś ci z ustaw ą . W konsekwencji umo ż liwia to przedsi ę biorcy dowolno ść w post ę powaniu, co mo ż e narazi ć konsumentów na konieczno ść poniesienia dodatkowych kosztów i jest bezprawne. S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 20.06.2006r. sygn. akt III SK 7/06 uzna ł co nast ę puje. „Prawid ł owa wyk ł adnia art. 4 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim prowadzi do wniosku, ż e obligatoryjne postanowienia (essentialia negotii) umowy o kredyt konsumencki, które zosta ł y wymienione w tym przepisie, powinny by ć w umowie uzgodnione literalnie, wyra ź nie, bezpo ś rednio i wyczerpuj ą co, czego nie gwarantuje odes ł anie w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci tych postanowie ń do informacji zawartych w abstrakcyjnych wzorcach umownych, regulaminach lub inaczej nazwanych ogólnych warunkach stosowanych przy zawieraniu umów kredytowych. Konsument ma prawo do przejrzystej, kompletnej i jednoznacznej informacji w sprawach maj ą cych istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesu prawnego w warunkach globalizacji (masowo ś ci) obrotu prawnego i wielo ś ci ofert na rynku, które nie zawsze pos ł uguj ą si ę prawdziwymi i pe ł nymi informacjami, ale niekiedy wprowadzaj ą w b łą d lub w sposób ukryty godz ą w indywidualny i zbiorowy interes konsumentów”. W przedmiotowym wyroku s ą d uzna ł , ż e praktyki przedsi ę biorcy polegaj ą ce na sporz ą dzeniu umowy kredytu konsumenckiego w sposób sprzeczny z art. 4 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi ą realne naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, przez co godz ą w zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 in fine ustawy antymonopolowej. 10 Bior ą c pod uwag ę powo ł ane w niniejszej decyzji orzeczenia, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e w sytuacji, gdy tre ść umowy nie zawiera wszystkich wymaganych przez ustaw ę o kredycie konsumenckim informacji, bez wzgl ę du na to, czy b ę d ą one wykorzystywane w trakcie realizacji umowy, oraz gdy warunki realizacji umowy zosta ł y okre ś lone w sposób mniej korzystny ni ż okre ś la je ustawa, przedsi ę biorcy zawieraj ą c z konsumentami takie umowy naruszaj ą obowi ą zek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, przez co godz ą w zbiorowe interesy konsumentów. Dlatego te ż praktyka dotycz ą ca sformu ł owania umowy w taki sposób, ż e nie zapewnia minimalnej ochrony interesów konsumentów przez brak odpowiednich informacji lub podanie niepe ł nych, nieprawdziwych i nierzetelnych informacji jest bezprawna. Przedmiotowe praktyki dotycz ą informacji, o kosztach zaci ą gni ę cia zobowi ą zania, konsekwencji zwi ą zanych z odst ą pieniem od umowy, jak równie ż mo ż liwo ś ci wcze ś niejszej sp ł aty kredytu oraz terminu wypowiedzenia umowy przez po ż yczkodawc ę , tak wi ę c dotycz ą informacji wa ż nych zarówno dla konsumentów, którzy chc ą zawrze ć umowy, jak i tych, którzy j ą realizuj ą . Dlatego te ż zakwestionowane praktyki naruszaj ą interesy konsumentów, którzy zawarli umowy, a tak ż e przysz ł ych potencjalnych klientów. Umowy mog ą by ć zawarte przez wszystkie osoby nimi zainteresowane. Tym samym oferta zawarcia umowy po ż yczki skierowana jest do nieograniczonej grupy konsumentów. Bior ą c pod uwag ę przes ł anki podane w uzasadnieniach stosowania poszczególnych praktyk, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e praktyki o których mowa w pkt I sentencji decyzji s ą bezprawne, oraz naruszaj ą interesy konsumentów. W zwi ą zku z faktem, ż e zaistnia ł y łą cznie obie przes ł anki, tj. bezprawno ść dzia ł a ń oraz naruszenie interesów nieograniczonej grupy konsumentów, organ antymonopolowy uzna ł oceniane praktyki za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt I sentencji decyzji. II. Organ antymonopolowy powzi ął podejrzenie, ż e przedsi ę biorca móg ł stosowa ć praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej, tj. polegaj ą ce na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umowy po ż yczki gotówkowej w sposób mog ą cy zosta ć uznany za niezgodny z ustaw ą o kredycie konsumenckim, w zakresie informacji o: 1) organie, który zarejestrowa ł dzia ł alno ść kredytodawcy, i numerze rejestru, pod którym kredytodawca zosta ł wpisany, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim, 2) łą cznej kwocie wszystkich kosztów, op ł at i prowizji, do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 9 ustawy o kredycie konsumenckim, 3) uprawnieniu przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, 4) terminie, sposobie wykonania uprawnienia do odst ą pienia od umowy przez konsumenta, o którym mowa w art. 11, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 11 ustawy o kredycie konsumenckim. Jednak zgodnie z art. 23d ustawy antymonopolowej, je ż eli nie zachodz ą okoliczno ś ci okre ś lone w art. 23a, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę , w której stwierdza, ż e dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. W celu uznania, ż e okre ś lone zachowanie jest praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: - bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, - dzia ł anie narusza zbiorowe interesy konsumentów. II.1 W pkt II.1 sentencji decyzji poddano ocenie wykonanie obowi ą zku podawania w umowie informacji o organie, który zarejestrowa ł dzia ł alno ść kredytodawcy, i numerze w rejestrze, pod 11 którym kredytodawca zosta ł wpisany o czym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim. „Stosownie do art. 4 ust. 2 pkt 1 umowa o kredyt konsumencki powinna okre ś la ć imi ę , nazwisko konsumenta i jego adres oraz imi ę , nazwisko (nazw ę ) i adres (siedzib ę ) kredytodawcy, a gdy kredytodawc ą jest osoba prawna - tak ż e okre ś lenie organu, który zarejestrowa ł dzia ł alno ść kredytodawcy, i numer w rejestrze, pod którym kredytodawca zosta ł wpisany. Celem tego przepisu jest w szczególno ś ci zapewnienie konsumentowi pe ł nej orientacji co do podmiotu, z którym zawiera umow ę . Ma to znaczenie zw ł aszcza z punktu widzenia sk ł adania przez konsumenta o ś wiadcze ń woli, które dla swej skuteczno ś ci wymagaj ą doj ś cia do adresata. (...) W przypadku udzielenia kredytu przez kilku przedsi ę biorców, np. wspólników spó ł ki cywilnej, umowa powinna zawiera ć dane dotycz ą ce wszystkich tych osób. W ś wietle nowelizacji kodeksu cywilnego i wprowadzenia do ń art. 43 2 § 1 nie powinno budzi ć w ą tpliwo ś ci, ż e przez poj ę cie nazwy nale ż y rozumie ć obecnie firm ę przedsi ę biorcy”. 4 Dodatkowo w komentarzu do ustawy o kredycie konsumenckim 5 podkre ś la si ę , ż e odno ś nie spó ł ek cywilnych przez poj ę cie adresu nale ż y rozumie ć miejsce prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej przez wspólników spó ł ki. Zarówno wzór umowy po ż yczki gotówkowej, jak i faktycznie zawarte umowy okre ś laj ą po ż yczkodawc ę w nast ę puj ą cy sposób „CHWILÓWKA POLSKA” S.C. MA Ł GORZATA C., GRZEGORZ C. 43-100 TYCHY” (Karta nr 15). Dane identyfikuj ą ce przedsi ę biorców, a tak ż e spó ł k ę cywiln ą s ą zgodne z za ś wiadczeniami o wpisach do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej (Karty nr 9, 10). Bior ą c pod uwag ę powy ż sze ustalenia, a tak ż e fakt, ż e spó ł ka cywilna nie ma osobowo ś ci prawnej, przedsi ę biorcy w niniejszej sprawie, nie maj ą obowi ą zku podawania w tre ś ci umowy informacji o organie, który zarejestrowa ł ich dzia ł alno ś ci, i numerach rejestrowych, pod którymi zostali wpisani. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, ż e przedsi ę biorcy mieli obowi ą zek informacyjny, o którym mowa powy ż ej, a wi ę c nie stosowali bezprawnych praktyk w powy ż szym zakresie. II. 2 W punkcie II.2 sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczy naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez zredagowanie tre ś ci umowy po ż yczki gotówkowej w sposób niezgodny z art. 4 ust. 2 pkt 9 ustawy o kredycie konsumenckim w zakresie wymogu podawania w umowie informacji o łą cznej kwocie wszystkich kosztów, op ł at i prowizji, do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument. „Umowa powinna okre ś la ć równie ż sum ę wszystkich omówionych dotychczas kosztów, op ł at i prowizji, do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument (art. 4 ust. 2 pkt 9), które obejmuj ą zarówno koszty wchodz ą ce w sk ł ad ca ł kowitego kosztu kredytu, op ł aty z tytu ł u zabezpieczenia, jak równie ż omówione w poprzednim punkcie inne koszty, do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument w zwi ą zku z zawart ą umow ą (art. 4 ust. 3 pkt 8), niezale ż nie od tego, czy konsument jest zobowi ą zany do ich zap ł aty wzgl ę dem kredytodawcy albo osób trzecich. Podstawowa funkcja tego obowi ą zku polega na u ś wiadomieniu konsumentowi, z jak du ż ym wysi ł kiem finansowym b ę dzie si ę dla niego wi ą za ł o zawarcie umowy o kredyt konsumencki. Jest to niezwykle istotne z punktu widzenia mo ż liwo ś ci skonfrontowania rozmiaru tego wysi ł ku z mo ż liwo ś ciami maj ą tkowymi konsumenta i podj ę cia przez niego ś wiadomej decyzji o zawarciu umowy.” 6 Przedmiotowa praktyka dotyczy podawania warto ś ci łą cznej kwoty wszystkich kosztów, op ł at i prowizji, do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument, w tym kosztu dotycz ą cego ustanowienia zabezpieczenia. Przedsi ę biorcy nie zgodzili si ę z postawionym zarzutem, twierdz ą c, ż e w umowie s ą wymienione wszystkie koszty do poniesienia, których zobowi ą zany jest konsument. Analiza tre ś ci umów wykaza ł a, ż e zawieraj ą one nast ę puj ą c ą informacj ę : 4 Ibid 5 Por. Ibid 6 Ibid 12 §7 pkt 3 umowy stanowi, ż e „ Łą czna kwota kosztów uzyskania po ż yczki wynosi: ...”. W faktycznie zawartej umowie podana by ł a kwota kosztów odpowiadaj ą ca warto ś ciom podanym w niej. Tym samym Umowa przewiduje podanie łą cznej kwoty kosztów, które s ą w niej wymienione (Karta nr 15). Bior ą c pod uwag ę praktyk ę przedsi ę biorców uznan ą w pkt I.1 sentencji decyzji dotycz ą c ą nie podawania w umowach jednoznacznych informacji o pozosta ł ych kosztach do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument w zwi ą zku z zawart ą umow ą , umieszczenie warto ś ci oraz nazw poszczególnych kosztów, w sposób bezpo ś redni spowoduje uwzgl ę dnienie ich w łą cznej warto ś ci kosztów. Tym samym przedsi ę biorcy wykonuj ą c nakaz wynikaj ą cy z pkt I.1 sentencji decyzji, wymieniaj ą c rodzaje i warto ś ci kosztów, zweryfikuj ą łą czn ą warto ść kosztów. Dlatego te ż brak jest podstaw do zarzucenia przedsi ę biorcy stosowania praktyki polegaj ą cej na niepodawaniu konsumentom informacji o łą cznej kwocie kosztów. II. 3 W kolejnym pkt II.3 sentencji decyzji oceniono, czy tre ś ci umów mog ą narusza ć obowi ą zki informacyjne wynikaj ą ce z art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim o uprawnieniu do przedterminowej sp ł aty kredytu przez konsumenta. „Ustawa o kredycie konsumenckim wprowadza obowi ą zek poinformowania konsumenta w umowie o przys ł uguj ą cym mu uprawnieniu do sp ł aty kredytu przed terminem okre ś lonym w umowie oraz o skutkach skorzystania z tego uprawnienia. Nale ż y podkre ś li ć , ż e uprawnienie to - przyznane konsumentowi przez semiimperatywny art. 8 ust. 1 - nie mo ż e by ć wy łą czone odmienn ą umow ą stron i z tego wzgl ę du przys ł ugiwa ł oby konsumentowi niezale ż nie od tego, czy wzmianka o nim zosta ł a zamieszczona w umowie. Omawiany obowi ą zek zatem ma charakter czysto informacyjny i s ł u ż y u ś wiadomieniu konsumentowi przys ł uguj ą cych mu korzystnych instrumentów, s ł u żą cych ochronie jego interesów. Naruszenie tego obowi ą zku informacyjnego skutkuje sankcj ą kredytu darmowego, w ś wietle którego mo ż liwo ść wcze ś niejszej sp ł aty kredytu jest ju ż praktycznie pozbawiona znaczenia”. Temu samemu celowi ma s ł u ż y ć u ś wiadomienie konsumentowi, jego uprawnienia do odst ą pienia od umowy wynikaj ą cego z ustawy o kredycie konsumenckim. Analiza umów wykaza ł a, ż e s ą w nich zamieszczone postanowienia o tre ś ci: § 4 pkt 2 umowy „Po ż yczkobiorca ma prawo do wcze ś niejszej sp ł aty kwoty po ż yczki”. § 4 pkt 3 umowy „Po ż yczkobiorca jest zobowi ą zany poinformowa ć Po ż yczkodawc ę o zamiarze wcze ś niejszej sp ł aty po ż yczki najpó ź niej w terminie 3 dni przed jej dokonaniem”. § 4 pkt 4 umowy „Rozliczenie z po ż yczki nast ą pi w terminie 14 dni od dokonania sp ł aty”. Powy ż ej przytoczone postanowienia umów w sposób jednoznaczny, informuj ą konsumentów o ich prawie do wcze ś niejszej sp ł aty kredytu. Analizuj ą c tre ść zawartej umowy, organ antymonopolowy w pkt I.2 sentencji decyzji uzna ł , ż e konsumenci nie byli informowani o skutkach przedterminowej sp ł aty kredytu, które okre ś la ustawa o kredycie konsumenckim. Jednak nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e o istnieniu prawa do odst ą pienia od umowy byli oni informowani, tym samym w przedmiotowym zakresie nie mo ż na zarzuci ć przedsi ę biorcom stosowania bezprawnych praktyk. II. 4 W punkcie II.4 sentencji decyzji ocenie poddano zgodno ść tre ś ci zawieranych umów z obowi ą zkiem poinformowania konsumentów o terminie i sposobie wykonania uprawnienia do odst ą pienia od umowy przez konsumenta, o którym mowa w art. 11, który to obowi ą zek wynika z art. 4 ust. 2 pkt 11 ustawy o kredycie konsumenckim. § 9 pkt 1 umowy stanowi, ż e „Po ż yczkobiorca ma prawo do odst ą pienia do umowy po ż yczki w terminie 10 dni od daty zawarcia umowy, bez podania przyczyny na podstawie pisemnego o ś wiadczenia, którego wzór stanowi za łą cznik nr 1 do niniejszej umowy”. § 9 pkt 2 umowy stanowi, ż e „Termin do odst ą pienia od umowy jest zachowany, je ż eli Po ż yczkobiorca przed jego up ł ywem z ł o ż y na pi ś mie o ś wiadczenie, którego wzór otrzyma ł przy zawarciu umowy, o odst ą pieniu od umowy, pod adresem wskazanym w o ś wiadczeniu”. Zgodnie z § 9 pkt 3 umowy „W przypadku, gdy termin odst ą pienia od umowy po ż yczki przypada w dniu wolnym od pracy, to termin ten up ł ywa w pierwszym dniu roboczym przypadaj ą cym po tym dniu”. Analiza powy ż ej zacytowanych postanowie ń umownych wykaza ł a, ż e przedsi ę biorcy za po ś rednictwem umowy informuj ą konsumentów o istnieniu prawa i sposobu wykonania 13 uprawnienia do odst ą pienia od umów. Tym samym organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e konsumenci otrzymuj ą rzeteln ą , prawdziw ą i pe ł n ą informacj ę za po ś rednictwem zawieranych umów w powy ż ej okre ś lonym zakresie. W ś wietle powy ż szych ustale ń oraz zgromadzonego materia ł u dowodowego w opinii organu antymonopolowego, opisane dzia ł ania przedsi ę biorców nie nosz ą znamion bezprawno ś ci, w podanym powy ż ej zakresie i w tym przedmiocie nie posiadaj ą cech praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w pkt II sentencji. III. Na podstawie art. 72 ustawy antymonopolowej, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko przedsi ę biorcom Ma ł gorzacie C. oraz Grzegorzowi C. prowadz ą cym dzia ł alno ść gospodarcz ą jako „Chwilówka Polska” s.c. Ma ł gorzata C. i Grzegorz C. w Tychach, w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. Na podstawie ustale ń dokonanych w trakcie post ę powania organ antymonopolowy w punkcie I decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki w wysoko ś ci 45 z ł zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy organem antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć solidarnie przedsi ę biorców kosztami post ę powania w wysoko ś ci 45 PLN (s ł ownie z ł otych: czterdzie ś ci pi ęć ). Wobec powy ż szego orzeka si ę jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 10101010 00 7878 22 31 000000 w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Na postanowienie zawarte w punkcie III niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Alicja Kral