RKR-7/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE RKR-61-56/05/MS-7/06 Kraków, dn. 24 lutego 2006r. DECYZJA Nr RKR - 7/2006 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005r. Nr 244 poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18, poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu – z urz ę du - post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – - uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę stosowan ą przez „OPEN TRAVEL” Sp. z o.o. z siedzib ą w Krakowie, polegaj ą ca na: 1) naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez nie wyodr ę bnienie w umowie – do oddzielnego podpisania - o ś wiadczenia konsumenta o wyra ż eniu zgody na przetwarzanie danych osobowych 2) zamieszczeniu we wzorcach umów stosowanych przez Spó ł k ę w obrocie z konsumentami postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycjami: 448,449 i 450 oraz stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 30.01.2006r. UZASADNIENIE W dniu 16.08.2005r. do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie, zwanego dalej „organem antymonopolowym” wp ł yn ął – przekazany, zgodnie z w ł a ś ciwo ś ci ą terytorialna - protokó ł kontroli „OPEN TRAVEL” Sp. z o.o. z siedzib ą w Krakowie, przy ul. Dukatów 10, zwanego dalej „OPEN TRAVEL”, przeprowadzonej przez Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej w Krakowie. Z tre ś ci protoko ł u wynika ł o, i ż w stosowanym przez tego przedsi ę biorc ę wzorcu umownym pod nazw ą „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez „OPEN TRAVEL” znajduj ą si ę postanowienia, które zosta ł y ju ż uznane za niedozwolone przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów prawomocnym wyrokiem z dnia 17.03.2005r. (sygn. akt XVII Amc 118/03). Przeprowadzone post ę powanie wyja ś niaj ą ce potwierdzi ł o, ż e w katalogu przedsi ę biorcy „Lato 2005” zamieszczony jest wzorzec umowy, w którym znajduj ą si ę nast ę puj ą ce postanowienia: - pkt VII.11 in fine w brzmieniu: „Podstaw ą do reklamacji nie mog ą by ć zatem warunki atmosferyczne, oczekiwanie na granicach, zachowanie uczestników imprezy, ha ł as zwi ą zanym z usytuowaniem obiektów w pobli ż u miejsc publicznych, w szczególno ś ci prowadz ą cych dzia ł alno ść rozrywkow ą , b ą d ź rekreacyjn ą , a tak ż e braki w dostawie 2 pr ą du, wody, klimatyzacji, urz ą dze ń sanitarnych, sportowo-rekreacyjnych, je ż eli zosta ł y usuni ę te w zwyczajowo przyj ę tym czasie.” ; - pkt VII.12 w brzmieniu: „Open Travel nie ponosi odpowiedzialno ś ci za specyficzne warunki panuj ą ce w miejscu pobytu podczas imprezy. Dotyczy to w szczególno ś ci specyfiki serwowanej kuchni, uwarunkowa ć architektonicznych pomieszcze ń , stosowanego wyposa ż enia pokoi oraz obiektów, mo ż liwo ś ci pojawiania si ę w pomieszczeniach i ś rodkach transportu owadów, gadów o ile nie jest to nast ę pstwem zaniedba ń kulinarnych, czy te ż braku utrzymania czysto ś ci.” ; - pkt VII.13 w brzmieniu: „W odniesieniu do us ł ug ś wiadczonych przez miejscowych us ł ugodawców Open Travel odpowiada do zakresu odpowiedzialno ś ci lokalnych organizatorów turystycznych, wg zasad odpowiedzialno ś ci obowi ą zuj ą cych w kraju siedziby lokalnego organizatora imprez turystycznych.” Powy ż sze postanowienia s ą to ż same z postanowieniami, które zosta ł y ju ż uznane za niedozwolone w/w wyrokiem z dnia 17.03.2005r. (sygn. akt XVII Amc 118/03) i zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych prowadzonego przez organ antymonopolowy pod pozycjami (odpowiednio): 448,449 oraz 450. Ponadto stwierdzono, ż e „OPEN TRAVEL” w przedmiotowym wzorcu umowy zamie ś ci ł – jako jedno z postanowie ń - o ś wiadczenie konsumenta o wyra ż eniu zgody na przetwarzanie jego danych osobowych, zamiast zamie ś ci ć j ą w umowie jako odr ę bne o ś wiadczenie, które powinien podpisa ć konsument. W zwi ą zku z powy ż szym, postanowieniem z dnia 3.10.2005r. organ antymonopolowy wszcz ął z urz ę du przeciwko OPEN TRAVEL” post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na: - naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez nie wyodr ę bnienie w umowie – do oddzielnego podpisania - o ś wiadczenia konsumenta o wyra ż eniu zgody na przetwarzanie danych osobowych, - zamieszczeniu we wzorcach umów stosowanych przez Spó ł k ę w obrocie z konsumentami postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. pod zarzutem naruszenia art. 23a ust. 2 w/w ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005r. Nr 244 poz. 2080) – zwanej dalej „ustaw ą o ochronie (...)”. Odpowiadaj ą c na postawione zarzuty, „OPEN TRAVEL” - pismem z dnia 12.10.2005r. (data wp ł ywu: 17.10.2005r.) - potwierdzi ł o, ż e w przedmiotowym wzorcu znajduje si ę postanowienie o wyra ż eniu zgody przez konsumenta na przetwarzanie jego danych osobowych. Jednocze ś nie wyja ś ni ł o, ż e przygotowano wzorzec umowy, w którym zgoda na przetwarzanie danych osobowych zastanie umieszczona na ko ń cu umowy, jako odr ę bne o ś wiadczenie. Ponadto poinformowa ł o o zmianie wzorca umowy i zaniechaniu stosowania postanowie ń , które zosta ł y uznane przez SOKIK za niedozwolone. W dniu 9.11.2005r. – uzupe ł niaj ą c z ł o ż one wyja ś nienia - „OPEN TRAVEL” dostarczy ł o nowy katalog „Zima 2005/2006”, zawieraj ą cy zmieniony wzorze umowy. W katalogu tym nie stwierdzono postanowie ń , które by ł yby to ż same lub podobne do postanowie ń , b ę d ą cych przedmiotem orzeczenia S ą du z dnia 17.03.2005r. (sygn. akt XVII 3 Amc 18/03). Nast ę pnie w dniach: 30.01.2006r. oraz 1.02.2006r. OPEN TRAVEL z ł o ż y ł o kolejne wyja ś nienia wraz katalogiem „Marzec-listopad 2006”. Zamieszczony w tym katalogu wzorzec umowy równie ż nie zawiera w/w postanowie ń , a nadto zosta ł z niego usuni ę ty zapis zawieraj ą cy o ś wiadczenie konsumenta o wyra ż eniu zgody na przetwarzanie danych osobowych. Maj ą c powy ż sze ustalenia na uwadze organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wy łą cznie do podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów okre ś lonych w ustawie jest zatem, aby dzia ł ania przedsi ę biorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowi ł y potencjalne zagro ż enie interesu publicznego. Niniejsze post ę powanie dotyczy powszechnego stosowania przez OPEN TRAVEL wzorców umów w odniesieniu do nieoznaczonego kr ę gu adresatów, tj. wszystkich aktualnych i potencjalnych klientów, b ę d ą cych konsumentami w rozumieniu art. 4 ust. 11 ustawy o ochronie (…). Oznacza to, i ż do niniejszej sprawy zastosowanie maj ą przepisy ustawy oraz, ż e przedmiotowe post ę powanie prowadzone by ł o w interesie publicznym. Przepis art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, i ż przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wymaga zatem łą cznego spe ł nienia dwóch nast ę puj ą cych przes ł anek: 1. dzia ł ania przedsi ę biorcy winny narusza ć obowi ą zuj ą ce przepisy prawa (bezprawno ść ) oraz 2. bezprawne dzia ł ania winny narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Ad. 1. Stosownie do tre ś ci art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. 2002 r. Nr 101 poz. 926 z pó ź n. zm.) zgoda osoby - której dane dotycz ą - jest o ś wiadczeniem woli, którego tre ś ci ą jest zgoda na przetwarzanie danych osobowych tego, kto sk ł ada o ś wiadczenie i zgoda nie mo ż e by ć domniemana lub dorozumiana z o ś wiadczenia woli o innej tre ś ci. Oznacza to, i ż o ś wiadczenie o wyra ż eniu zgody na przetwarzanie danych osobowych powinno by ć wyodr ę bnione do oddzielnego podpisania przez konsumenta (tak: wyrok NSA z dnia 04.04.2003, II SA 2135/02). Tymczasem w przedmiotowej sprawie, OPEN TRAVEL zamie ś ci ł zgod ę konsumenta na przetwarzanie jego danych osobowych w stosowanym przez siebie wzorcu umownym jako jedno z postanowie ń – zamiast wyodr ę bni ć w umowie do oddzielnego podpisania – czym naruszy ł przepis art. 7 pkt 5 w/w ustawy o ochronie danych osobowych. Podkre ś li ć nale ż y, na przedsi ę biorcy, w tym OPEN TRAVEL, spoczywa - na mocy art. 32 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie danych osobowych - obowi ą zek poinformowania konsumenta o mo ż liwo ś ci kontroli swoich danych w zakresie żą dania uzupe ł nienia, uaktualnienia, sprostowania danych osobowych, czasowego lub sta ł ego wstrzymania ich przetwarzania lub ich usuni ę cia, je ż eli s ą one niekompletne, nieaktualne, nieprawdziwe lub zosta ł y zebrane z naruszeniem ustawy albo s ą ju ż zb ę dne do realizacji celu, dla którego zosta ł y zebrane. W przedmiotowym wzorcu umownym brak jest takiego zapisu, co oznacza, i ż OPEN TRAVEL dopu ś ci ł si ę równie ż naruszenia art. 32 ust. 1 pkt 6 tej ustawy. W ś wietle 4 powy ż szego uzna ć nale ż y, i ż pierwsza z przes ł anek warunkuj ą cych stwierdzenie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, tj. bezprawno ść dzia ł a ń OPENE TRAVEL zosta ł a spe ł niona. Ad. 2 Analizuj ą c drug ą z przes ł anek, podkre ś lenia wymaga, i ż ustawa o ochronie (...) nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle powo ł anego wcze ś niej art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) nale ż y uzna ć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta - konsumenta. Stanowisko to potwierdza równie ż orzecznictwo S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn. akt I CKN 504/01) stwierdzi ł , ż e „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów”. W niniejszej sprawie dzia ł ania OPEN TRAVEL odnosz ą si ę do praw zbiorowo ś ci konsumenckiej, w postaci wszystkich jego aktualnych i potencjalnych klientów, a zatem dotycz ą zbiorowych interesów konsumentów. Art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (…) zawiera przyk ł adowe wyliczenie zakazanych przez ustawodawc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Do katalogu tego ustawodawca zaliczy ł w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę oraz naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Prawo do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jest jednym z fundamentalnych praw konsumenta, a brak takiej informacji uniemo ż liwia mu swobod ę oceny i wyboru najlepszej oferty, ograniczaj ą c tym samym wolno ść jego decyzji rynkowych. Profesjonalista – a takim jest OPEN TRAVEL - jest obowi ą zany poinformowa ć konsumenta, b ę d ą cego z zasady s ł absz ą stron ą stosunku umownego, o istotnych okoliczno ś ciach dotycz ą cych kontraktu w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny. Przy czym obowi ą zek informowania obejmuje ka ż de stadium kontraktowe, jak faza przedkontraktowa, stadium wykonywania umowy czy wreszcie procedura reklamacyjna. Jest to cech ą generaln ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania (vide: E. Łę towska., Prawo umów konsumenckich, Warszawa 2002, str. 215 i nast.). Jak zosta ł o wykazane powy ż ej, zapisy zamieszczone przez OPEN TRAVEL w przedmiotowym wzorcu umownym sta ł y w sprzeczno ś ci z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych. Tre ść tych zapisów mog ł a sugerowa ć konsumentom, i ż : - nie musz ą sk ł ada ć odr ę bnego o ś wiadczenia w przedmiocie zgodny na przetwarzanie ich danych osobowych oraz - nie przys ł uguje im prawo do kontroli swoich danych w zakresie żą dania uzupe ł nienia, uaktualnienia, sprostowania danych osobowych, czasowego lub sta ł ego wstrzymania ich przetwarzania lub ich usuni ę cia. Zdaniem organu antymonopolowego, zamieszczenie - jako kolejnego postanowienia wzorca umowy - o ś wiadczenia konsumenta dotycz ą cego zgody na przetwarzanie jego danych, 5 bez poinformowania go o prawie wgl ą du w te dane oraz ich weryfikacji narusza dobra osobiste konsumenta, który nie ma kontroli nad tym, jak faktycznie wykorzystywane s ą jego dane osobowe. Nadto konsumenci mogli nabra ć b łę dnego prze ś wiadczenia, i ż uprawnienia kontrolne nie przys ł uguj ą im w przypadku zawarcia umowy z OPEN TRAVEL. W tym stanie rzeczy nale ż y uzna ć , ż e naruszony zosta ł zbiorowy interes konsumentów, a tym samym spe ł niona zosta ł a druga z w/w przes ł anek. Odnosz ą c si ę natomiast do zamieszczenia przez OPEN TRAVEL we wzorcu umowy wymienionych powy ż ej postanowie ń , stwierdzi ć nale ż y, i ż takie dzia ł anie narusza wprost art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (....). W ś wietle tych przepisów praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Powy ż sze postanowienia s ą to ż same z postanowieniami, wpisanymi – na mocy wyroku SOKIK z dnia 17.03.2005r. (sygn. akt XVII Amc 118/03) - do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych prowadzonego przez organ antymonopolowy pod pozycjami: 448,449 oraz 450 (zamieszczonego na stronie internetowej: www.uokik.gov.pl), a zatem ich zamieszczenie we wzorcu umownym stanowi ł o bezsporne naruszenie powo ł anego przepisu. Maj ą c powy ż sze na uwadze, organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki, niezb ę dne do zakwalifikowania dzia ł a ń OPEN TRAVEL jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie (...). Przepis art. 23e ustawy o ochronie (...) stanowi, ż e w przypadku, gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Maj ą c na uwadze, i ż w ś wietle powy ż szego OPEN TRAVEL naruszy ł o zbiorowe interesy konsumentów, za ś z przed ł o ż onych w toku post ę powania katalogów i wzorców umów usun ęł o zakwestionowane postanowienia, przez co zaprzesta ł o stosowania zarzucanej praktyki, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...), w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji s ł u ż y odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 31-011 Kraków, pl. Szczepa ń ski 5, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz p.o. Dyrektora Delegatury Otrzymuj ą : 1 x Adwokat Jerzy Sio ł a Kancelaria Adwokacka, ul. Mogilska 58/9, 31-546 Kraków Rynek Podgórski 7, 30-518 Kraków 1 x a/a