RKR-60/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE 31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5, Tel/fax (012) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-31/07/DN- /07 Kraków, dn. 29 czerwca 2007 r. DECYZJA Nr RKR - 60 /2007 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ww. tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172, ze zm.) , w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331), po przeprowadzeniu – z urz ę du - post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę stosowan ą przez Pa ń stwow ą Wy ż sz ą Szko łę Zawodow ą im. Prof. Stanis ł awa Tarnowskiego w Tarnobrzegu, polegaj ą c ą na stosowaniu we wzorcu umowy o warunkach pobierania op ł at za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne zwi ą zane z kszta ł ceniem na studiach niestacjonarnych oraz w regulaminach reguluj ą cych zasady pobierania op ł at - postanowie ń w brzmieniu: 1. „Ka ż da ze stron mo ż e wypowiedzie ć umow ę ze skutkiem na koniec semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie (…)” ; 2. „Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych za czas studiów do ko ń ca semestru, okre ś lonego w ust. 1”, w zwi ą zku z postanowieniem o tre ś ci „W przypadku rezygnacji ze studiów lub innych przypadkach skre ś lenia z listy wniesione przez studenta op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi” 3. „Wysoko ść op ł at mo ż e ulec zmianie na ka ż dy kolejny rok akademicki” 4. „Uczelnia zastrzega sobie prawo dokonywania zmian wysoko ś ci op ł at” które s ą zbie ż ne z postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 20 marca 2007 r. Uzasadnienie Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura Urz ę du w Krakowie (dalej „Prezes UOKiK”) przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu ustalenie, czy zapisy zawarte we wzorach umów zawieranych ze studentami na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy z dnia z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz.U. z 2005 r. nr 164, poz. 1365 ze zm.) i w regulaminach studiów, stosowanych przez Pa ń stwow ą Wy ż sz ą Szko łę Zawodow ą im. Prof. Stanis ł awa Tarnowskiego w Tarnobrzegu (dalej te ż „Uczelnia”), nie stanowi ą niedozwolonych postanowie ń umownych okre ś lonych przepisami Kodeksu cywilnego oraz czy nie stanowi ą naruszenia uzasadniaj ą cego wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. 2 W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego Uczelnia przed ł o ż y ł a: 1. wzór Umowy o warunkach pobierania op ł at za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne zwi ą zane z kszta ł ceniem na studiach niestacjonarnych (dalej „Umowa”); 2. Zarz ą dzenie Nr 23/2004 Rektora Pa ń stwowej Wy ż szej Szko ł y Zawodowej im. Prof. Stanis ł awa Tarnowskiego w Tarnobrzegu z dnia 29 czerwca 2004 r. – wprowadzaj ą ce w ż ycie regulamin w sprawie odp ł atno ś ci za zaj ę cia dydaktyczne i odp ł atno ś ci za niektóre czynno ś ci administracyjne zwi ą zane z dzia ł alno ś ci ą dydaktyczn ą (dalej ”Regulamin 1”); 3. Zarz ą dzenie Nr 17/2004 Rektora Pa ń stwowej Wy ż szej Szko ł y Zawodowej im. Prof. Stanis ł awa Tarnowskiego w Tarnobrzegu z dnia 23 czerwca 2006 r. zmieniaj ą ce zarz ą dzenie Nr 23/2004 z dnia 29 czerwca 2004 r.; 4. Uchwa ł a Nr 22/2006 Senatu Pa ń stwowej Wy ż szej Szko ł y Zawodowej im. Prof. Stanis ł awa Tarnowskiego w Tarnobrzegu z dnia 20 czerwca 2006 r. - uchwalaj ą ca regulamin zasad pobierania op ł at za us ł ugi edukacyjne (dalej „Regulamin 2”); 5. Zarz ą dzenie Nr 23/2006 Rektora Pa ń stwowej Wy ż szej Szko ł y Zawodowej im. Prof. Stanis ł awa Tarnowskiego w Tarnobrzegu z dnia 12 wrze ś nia 2006 r. w sprawie zasad wysoko ś ci op ł at za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne. Analiza przed ł o ż onych dokumentów wykaza ł a, i ż wzór Umowy oraz Regulaminy mog ą zawiera ć klauzule, które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze, w dniu 23 lutego 2007 r., postanowieniem Nr RKR- 156/2007, zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w sprawie stosowania przez Pa ń stwow ą Wy ż sz ą Szko łę Zawodow ą im. Prof. Stanis ł awa Tarnowskiego w Tarnobrzegu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu w ww. wzorcach postanowie ń w brzmieniu: 1. „Ka ż da ze stron mo ż e wypowiedzie ć umow ę ze skutkiem na koniec semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie (…)” /§ 8 ust. 2 wzoru Umowy/; 2. „Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych za czas studiów do ko ń ca semestru , okre ś lonego w ust. 1” /§ 8 ust. 2 wzoru umowy/, w zwi ą zku z postanowieniem § 1 ust. 2 pkt 7 Regulaminu 2 o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji ze studiów lub innych przypadkach skre ś lenia z listy wniesione przez studenta op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi” 3. „Wysoko ść op ł at mo ż e ulec zmianie na ka ż dy kolejny rok akademicki” /§ 2 ust. 2 Regulaminu 1/; 4. „Uczelnia zastrzega sobie prawo dokonywania zmian wysoko ś ci op ł at” /§ 2 Regulaminu 2/ co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 244, poz. 2080 ze zm.) – zwanej dalej „ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów”. Odpowiadaj ą c na wezwanie Uczelnia – pismem z dnia 12 marca 2007 r. – uzna ł a stanowisko Prezesa UOKiK i poinformowa ł a o krokach podj ę tych w celu zmiany zakwestionowanych postanowie ń . Uczelnia zrezygnowa ł a w stosowaniu we wzorcu Umowy postanowie ń §8 ust. 1 i ust. 2, zast ę puj ą c je nowym § 8 o tre ś ci: „ Niniejsza 3 umowa ulega rozwi ą zaniu z dniem uprawomocnienia si ę decyzji o skre ś leniu studenta z listy studentów”. Dokumentuj ą c powy ż sze Uczelnia przed ł o ż y ł a wzór aneksu. Jednocze ś nie Uczelnia poda ł a, i ż wprowadza t ę zmian ę w drodze aneksów do umów, przy czym procedura aneksowania zosta ł a rozpocz ę ta w dniu 5 marca 2007 r. Odno ś nie § 2 ust. 2 Regulaminu 1 Uczelnia przed ł o ż y ł a Zarz ą dzenie Nr 6/2007 Rektora z dnia 12 marca 2007 r., na mocy którego ww. postanowienie zosta ł o wykre ś lone z Regulaminu 1. Zarz ą dzenie to wesz ł o w ż ycie w dniu wydania. Ponadto, Uczelnia poda ł a, i ż planowane jest usuni ę cie kwestionowanego postanowienia § 2 Regulaminu 2. Pismem z dnia 14 maja 2007 r. Uczelnia przed ł o ż y ł a Uchwa łę Nr 10/2007 r. Senatu z dnia 20 marca 2007 r., na mocy której od tego dnia § 2 Regulaminu otrzyma ł brzmienie: „W sytuacji wzrostu kosztów, o których mowa w art. 99 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym wysoko ść op ł at mo ż e ulec zmianie”. Jednocze ś nie Uczelnia poda ł a dane statystyczne dotycz ą ce przeprowadzonej procedury aneksowania umów, zgodnie z którymi: - na kierunku pedagogika aneksowano wszystkie z 68 zawartych umów; - na kierunku zarz ą dzanie - na 38 zawartych umów podpisano 32 aneksy, przy czym uprzednio 6 osób zosta ł o skre ś lonych z listy studentów, - na kierunku socjologia zawarto 33 umowy, z których 29 aneksowano (4 osoby zosta ł y wcze ś niej skre ś lone z listy studentów). W celu udokumentowania powy ż szego o ś wiadczenia Uczelnia przed ł o ż y ł a kopie 15 umów wraz z aneksami - po 5 umów zawartych ze studentami ww. kierunków. Prezes UOKiK ustali ł , co nast ę puje: Pa ń stwowa Wy ż sza Szko ł a Zawodowa im. Prof. Stanis ł awa Tarnowskiego w Tarnobrzegu jest uczelni ą publiczn ą wpisan ą do Rejestru pa ń stwowych wy ż szych szkó ł zawodowych, prowadzonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego pod nr 19. Uczelnia dzia ł a na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym (Dz.U. nr 164 poz.1365) i przepisów wykonawczych oraz statutu zatwierdzonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wy ż szego. Jednym z podstawowych zada ń uczelni jest kszta ł cenie studentów w celu ich przygotowania do pracy zawodowej. Kszta ł cenie odbywa si ę w formie studiów stacjonarnych – nieodp ł atnie, oraz w formie studiów niestacjonarnych – odp ł atnie. Zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym, organizacj ę i tok studiów oraz zwi ą zane z nimi prawa i obowi ą zki studenta okre ś la regulamin studiów. Natomiast, zgodnie z ust. 3 tego przepisu, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Stosowany przez Uczelni ę wzór umowy oraz Regulaminy których postanowienia s ą bezpo ś rednio stosowane w umowach, jakie Uczelnia zawiera ze studentami - s ą wzorcami umownymi w rozumieniu art. 384 k.c. Odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych ma charakter umowy, do której stosuje si ę odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, zgodnie z art. 750 k.c. Umowa ta jest umow ą wzajemn ą , w której ś wiadczeniem g ł ównym s ą us ł ugi edukacyjne, za które konsument uiszcza op ł aty. Wyst ę puj ą w niej zatem dwie strony: Uczelnia i student. Studenci, z którymi Uczelnia zawiera umowy o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, s ą konsumentami w rozumieniu art. 22 1 Kodeksu cywilnego, tj. osobami fizycznymi dokonuj ą cymi czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z ich dzia ł alno ś ci ą zawodow ą lub gospodarcz ą . Natomiast Uczelnia – w my ś l art. 4 pkt 1 lit.a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - jest traktowana jako przedsi ę biorca, tj. osoba prawna organizuj ą ca 4 i ś wiadcz ą ca us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. Stanowisko to potwierdza równie ż orzecznictwo S ą du Najwy ż szego (wyrok SN z 7.04.2004 r. sygn. akt III SK 22/2004) oraz orzecznictwo S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wyrok z 28.09.2005 r. sygn. akt XVII AmC 18/05; wyrok z 12.12.2005 r. sygn. akt XVII Amc 80/2004). W ś wietle art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (s ą to tzw. niedozwolone postanowienia umowne). Jak stanowi § 3 tego przepisu, nie uzgodnione indywidualnie s ą te postanowienia umowy, na których tre ść konsument nie mia ł rzeczywistego wp ł ywu; w szczególno ś ci odnosi si ę to do postanowie ń umowy przyj ę tych ze wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Maj ą c powy ż sze na uwadze, Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje: Na wst ę pie nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż w dniu dnia 21 kwietnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331) . Stosownie do art. 131 tej ustawy – do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie dotychczas obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i niezako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. stosuje si ę przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. Bior ą c zatem pod uwag ę , i ż przedmiotowe post ę powanie zosta ł o wszcz ę te na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. i nie zosta ł o zako ń czone - w niniejszej sprawie zastosowane zosta ł y przepisy ustawy dotychczasowej. Tre ść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazuje, ż e jej przepisy maj ą zastosowanie wy łą cznie do ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Zatem warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów okre ś lonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym dzia ł ania przedsi ę biorców naruszaj ą jej przepisy i jednocze ś nie stanowi ą zagro ż enie dla interesu publicznego b ą d ź te ż naruszaj ą ten interes. Niniejsze post ę powanie dotyczy stosowanego przez Uczelni ę wzorca umowy. Wzorzec ten ma zastosowanie przy zawieraniu – wymaganych prawem – umów ze studentami. Dotyczy on zatem obecnych i wszystkich potencjalnych studentów Uczelni, co oznacza, ż e mo ż e mie ć zastosowanie do nieokre ś lonego z góry kr ę gu adresatów. Zatem, niniejsze post ę powanie prowadzone by ł o w interesie publicznym. Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 k.p.c., naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Art. 23a ust. 2 precyzuje zatem klauzul ę generaln ą zawart ą w ust. 1, poprzez egzemplifikacj ę najcz ęś ciej wyst ę puj ą cych form zjawiskowych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Jednak, w jednym przypadku, przepis z ust. 2 wprost uznaje za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów stosowanie postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone. 5 Aby by ł o mo ż liwe stwierdzenie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek, tj.: - dzia ł ania przedsi ę biorcy musz ą nosi ć znamiona bezprawno ś ci, - dzia ł ania te musz ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Przes ł anka bezprawno ś ci Poj ę cie bezprawno ś ci nie jest poj ę ciem prawnie zdefiniowanym. Nale ż y zatem przyj ąć , zgodnie z jego literalnym brzmieniem, ż e „dzia ł anie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy te ż zamiaru po stronie przedsi ę biorcy dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Zakwestionowanym dzia ł aniem Uczelni w niniejszej sprawie jest pos ł ugiwanie si ę w stosunku do konsumentów – studentów - zapisami we wzorcach umów, których tre ść jest to ż sama z tre ś ci ą postanowie ń uznanych przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i które zosta ł y wpisane do Rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Zgodnie z art. 479 42 k.p.c. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w razie uwzgl ę dnienia powództwa o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone w sentencji wyroku przytacza tre ść postanowie ń wzorca uznanych za niedozwolone i zakazuje ich stosowania. Z brzmienia art.479 43 k.p.c. wynika równie ż , ż e wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art.479 45 §2 k.p.c. Kwestia rozszerzonej prawomocno ś ci wyroku SOKiK, na podstawie którego dokonany jest wpis postanowienia do rejestru, o którym mowa w art.479 45 k.p.c. zosta ł a rozstrzygni ę ta w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. w sprawie o sygn. akt. III SZP 3/06. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, ż e orzeczenie s ą du w danej sprawie ma skutek równie ż wobec osób trzecich, tj. zakaz stosowania klauzuli wpisanej do Rejestru dotyczy wszystkich przedsi ę biorców, a nie tylko tych, których dotyczy ł wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Przy czym, jak podniós ł S ą d, zakazane jest wykorzystywanie nie tylko klauzuli w identycznym brzmieniu, ale tak ż e klauzuli o zbli ż onej tre ś ci, która wywo ł uje takie same skutki, jak klauzula ju ż wpisana. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, ż e Uczelnia, w zakresie odp ł atnego kszta ł cenia jest przedsi ę biorc ą i ż e stosuje we wzorcach umów zawieranych ze studentami nast ę puj ą ce postanowienia: 1. „Ka ż da ze stron mo ż e wypowiedzie ć umow ę ze skutkiem na koniec semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie (…)” /§ 8 ust. 2 wzoru Umowy/; 2. „Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych za czas studiów do ko ń ca semestru , okre ś lonego w ust. 1” /§ 8 ust. 2 wzoru umowy/, w zwi ą zku z postanowieniem § 1 ust. 2 pkt 7 Regulaminu 2 o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji ze studiów lub innych przypadkach skre ś lenia z listy wniesione przez studenta op ł aty nie podlegaj ą zwrotowi” 6 3. „Wysoko ść op ł at mo ż e ulec zmianie na ka ż dy kolejny rok akademicki” /§ 2 ust. 2 Regulaminu 1/; 4. „Uczelnia zastrzega sobie prawo dokonywania zmian wysoko ś ci op ł at” /§ 2 Regulaminu 2/ Zatem, w celu udowodnienia bezprawno ś ci dzia ł a ń Uczelni nale ż y wykaza ć , ż e ww. zapisy s ą to ż same z zapisami umieszczonymi w Rejestrze postanowie ń umownych uznanych za niedozwolone. ad. 1 Jak ju ż wy ż ej wskazano, umowa o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych ma charakter umowy zlecenia. Zgodnie z art. 746 § 1 k.c. daj ą cy zlecenie mo ż e je wypowiedzie ć w ka ż dym czasie, licz ą c si ę oczywi ś cie z konsekwencjami, jakie si ę z tym wi ążą . Nie mo ż na te ż – zgodnie z § 3 tego przepisu – zrzec si ę z góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z wa ż nych powodów. Wypowiedzenie umowy wi ąż e si ę z okre ś lonymi skutkami, które s ą zró ż nicowane w zale ż no ś ci od tego, kto wypowiada umow ę . Je ż eli uczyni ł to daj ą cy zlecenie, to powinien przyjmuj ą cemu zlecenie: zwróci ć uzasadnione wydatki, a przy odp ł atnym zleceniu ui ś ci ć ponadto odpowiedni ą cz ęść umówionego wynagrodzenia oraz je ż eli wypowiedzenie nast ą pi ł o bez wa ż nego powodu, powinien naprawi ć tak ż e ewentualn ą szkod ę . Je ż eli umow ę zlecenia wypowiedzia ł przyjmuj ą cy je, to powinien rozliczy ć si ę z otrzymanych zaliczek, a je ż eli to uczyni ł bez wa ż nego powodu – jest tak ż e odpowiedzialny za ewentualn ą szkod ę powsta łą z tego tytu ł u. Jak wynika z powy ż szego, nie mo ż na ogranicza ć - stronom umowy zlecenia - prawa do wypowiedzenia jej w ka ż dym czasie, co ma miejsce w rozpatrywanym przypadku. Kwestionowane postanowienie daje studentowi prawo wypowiedzenia umowy, jednak wy łą cznie ze skutkiem na koniec semestru. W efekcie student do ko ń ca semestru, w którym zosta ł a wypowiedziana umowa, zwi ą zany jest jej postanowieniami, co oznacza m.in. uiszczanie wszelkich ś wiadcze ń z niej wynikaj ą cych, czyli przede wszystkim czesnego. Nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż skutek wypowiedzenia umowy na koniec semestru jest równie ż przewidziany dla Uczelni. A jak wskazuj ą dalsze zapisy umowne, Uczelnia mo ż e wypowiedzie ć umow ę w przypadku: uprawomocnienia si ę decyzji o skre ś leniu studenta z listy studentów. Zatem i w tym przypadku student obowi ą zany jest uiszcza ć czesne do ko ń ca semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie. Jak uzna ł S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu wyroku z dnia 28.09.2005 r. (sygn. akt XVII AmC 18/05), zapis taki „narusza dobre obyczaje, jak rzetelno ść i uczciwo ść kupieck ą i ra żą co narusza interesy konsumenta/studenta, który jest zmuszony do poniesienia dodatkowych kosztów w postaci naliczenia czesnego za semestr nauki, z której nie korzysta, w sytuacji, gdy z wa ż nych powodów wypowiedzia ł umow ę ” . Prezes UOKiK uzna ł zatem, ż e postanowienie § 8 ust. 2 wzoru umowy jest zbie ż ne w swej tre ś ci i skutkach z klauzul ą wpisan ą do Rejestru klauzul uznanych za niedozwolone w dniu 20.06.2006 r. pod nr 759, w brzmieniu: „Student ma prawo do rozwi ą zania umowy z ko ń cem danego semestru, tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym i z dniem 30 wrze ś nia w semestrze letnim(…)” ; Powy ż ej wskazana klauzula równie ż ogranicza uprawnienie studenta do rozwi ą zania umowy, w tym przypadku do ś ci ś le okre ś lonych dwóch terminów (na koniec semestru zimowego i letniego), a tym samym pozbawia go prawa do wypowiedzenia umowy w ka ż dym czasie. Zbie ż no ść obu postanowie ń , tj. wpisanego do Rejestru i stosowanego przez Uczelni ę , jest wi ę c oczywista. Uczelnia, stosuj ą c przedmiotowy zapis z § 8 ust. 2 wzoru Umowy, dopu ś ci ł a si ę tym samym stosowania klauzuli wpisanej ju ż do 7 Rejestru, co oznacza, i ż naruszy ł a przepis art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. ad 2 Zapis z § 8 ust. 2 wzorca umowy zwi ą zany jest z ust. 1, stanowi ą c, ż e wypowiedzenie umowy jest skuteczne wy łą cznie na koniec semestru, a Uczelnia nie zwraca op ł at wniesionych za czas studiów, do ko ń ca tego semestru. W pkt ad 1 (powy ż ej) wskazano ju ż , jakie konsekwencje przewiduje Kodeks cywilny w zwi ą zku z wypowiedzeniem umowy zlecenia. I takie te ż konsekwencje powinny mie ć tu miejsce. Autorytarne stwierdzenie, ż e Uczelnia nie zwraca studentowi op ł at za studia, pomimo wypowiedzenia umowy i faktycznego niekorzystania ze ś wiadczonych przez ni ą us ł ug, nie mie ś ci si ę zatem w dyspozycji art. 746 § 1 k.c. Skoro bowiem umowa o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug zosta ł a wypowiedziana i student nie korzysta ju ż z tych us ł ug, odpada konieczno ść dalszego uiszczania wynagrodzenia przyjmuj ą cemu zlecenie, tj. Uczelni. Stosowane przez Uczelnie postanowienie stanowi zatem naruszenie istoty umowy wzajemnej, w której ś wiadczenie jednej strony jest odpowiednikiem ś wiadczenia drugiej. Postanowienie takie uznane ju ż zosta ł o kilkakrotnie przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone, gdy ż zgodnie z art. 385 3 pkt 13 k.c. niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie, które przewiduje utrat ę prawa żą dania zwrotu ś wiadczenia konsumenta spe ł nionego wcze ś niej ni ż ś wiadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadaj ą , rozwi ą zuj ą lub odst ę puj ą od umowy. Prezes UOKiK uzna ł , ż e zapis z § 8 ust. 2 wzorca umowy jest zbie ż ny z nast ę puj ą cymi zapisami umieszczonymi ju ż w Rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone: - klauzula wpisana do Rejestru w dniu 3.04.2006 r. pod nr 625: „W przypadku rezygnacji w trakcie semestru, wp ł acone w ca ł o ś ci czesne za ca ł y semestr nie podlega zwrotowi” ; - klauzula wpisana do Rejestru w dniu 25.08.2006 r. pod nr 833: „Czesne nie podlega zwrotowi, je ż eli student w trakcie semestru przerwa ł studia” . Powy ż sze postanowienia umowne wskazuj ą , ż e nie zwraca si ę op ł at uiszczonych przez studenta za ca ł y semestr, w przypadku, gdy rezygnuje on w trakcie trwania tego semestru z dalszej nauki. Zatem Uczelnia, stosuj ą c przedmiotowy zapis z § 8 ust. 2 wzorca umowy, dopu ś ci ł a si ę tym samym stosowania klauzuli wpisanej ju ż do Rejestru, co oznacza, i ż naruszy ł a przepis art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. ad 3 i 4 Cytowane wy ż ej zapisy § 2 ust.2 Regulaminu 1 i § 2 Regulaminu 2 stanowi ą , ż e op ł ata czesnego oraz wysoko ść op ł at dodatkowych mog ą ulec zmianie. Wysoko ść tych zmian jest w praktyce niemo ż liwa do oszacowania przez studenta w chwili zawierania umowy. Nale ż y zwa ż y ć , ż e w przypadku ś wiadczenia odp ł atnych us ł ug edukacyjnych Uczelnia ma prawo do samodzielnego okre ś lania wysoko ś ci czesnego. Nale ż y jednak uwzgl ę dni ć , ż e z uwagi na to, i ż proces kszta ł cenia w Uczelni trwa kilka semestrów, student powinien mie ć mo ż liwo ść skalkulowania kosztów z tym zwi ą zanych. Bior ą c pod uwag ę aktualne realia rynkowe – zmiany wysoko ś ci op ł at oznaczaj ą w praktyce ich podwy ż k ę . Mo ż e si ę zatem okaza ć , i ż podwy ż ka czesnego spowoduje, ż e student nie 8 b ę dzie móg ł si ę wywi ą za ć ze swoich zobowi ą za ń finansowych wzgl ę dem Uczelni. Dlatego te ż koszty jego kszta ł cenia powinny by ć mu znane z chwil ą zawierania umowy. Nie wyklucza to, oczywi ś cie, mo ż liwo ś ci wprowadzenia podwy ż ek, ale podwy ż ki winny by ć odpowiednio skalkulowane i uzasadnione. Kryteria ustalania okre ś la art. 99 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wy ż szym. Tymczasem, powy ż sze zapisy s ą sformu ł owane niejednoznacznie, nie wynika bowiem z nich jakie kryteria uznania przyczyn podwy ż ki czesnego s ą uzasadnione. Stanowisko to zosta ł o potwierdzone przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który w wyroku z dnia 4 sierpnia 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 46/03) uzna ł za sprzeczn ą z art. 385 1 § 1 k.c., a tym samym za niedozwolon ą klauzul ę , stosowan ą przez przedsi ę biorc ę ś wiadcz ą cego us ł ugi edukacyjne, a która – uwzgl ę dniaj ą c skutki jej stosowania – jest zbli ż ona do kwestionowanych zapisów i brzmi nast ę puj ą co: „Zleceniobiorca zastrzega sobie prawo do zmiany postanowienia § 3 p.2, dotycz ą cego wysoko ś ci czesnego za nauk ę na semestrach programowo wy ż szych” W uzasadnieniu do wyroku S ą d stwierdzi ł , i ż „(…)specyfika prowadzonej dzia ł alno ś ci powoduje, ż e konsument rozpoczynaj ą c nauk ę realizowan ą prze kilka semestrów, ma co najmniej ograniczone (a niektórych przypadkach jest wr ę cz jej pozbawiony) mo ż liwo ś ci kontynuowania nauki w innym miejscu. Faktycznie wi ę c wi ąż e si ę on z konkretnym podmiotem organizuj ą cym nauk ę na ca ł y jej czas. Skoro tak, to musi mie ć on mo ż liwo ść oceny oferty tego podmiotu i oszacowa ć czy jest sk ł onny ponie ść zwi ą zane z tym koszty, oraz czy sta ć go na nie. Kwestionowany zapis, przez swoje ogólne sformu ł owanie umo ż liwia swobodne podnoszenie wysoko ś ci czesnego za nauk ę na semestrach programowo wy ż szych, w tym w przypadkach, w których wcale nie wynika to z wa ż nych powodów. Uprawnienie to nie jest te ż ograniczone co do wysoko ś ci. Daje to, w skrajnych przypadkach, mo ż liwo ść wci ą gania konsumenta w pu ł apk ę , pobieraj ą c atrakcyjnie niskie czesne za pierwsze semestry i ra żą co wysokie za ko ń cowe. Nie maj ą c mo ż liwo ś ci kontynuowania nauki w innym miejscu, konsument zmuszony by ł by tak ą podwy ż k ę zaakceptowa ć . Postanowienia okre ś laj ą ce g ł ówne ś wiadczenia stron, w tym cen ę lub wynagrodzenie, musz ą by ć sformu ł owane w sposób jednoznaczny” W ocenie prezesa UOKiK wskazane postanowienia s ą zbie ż ne równie ż z klauzul ą wpisan ą do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone w dniu 3 kwietnia 2006 r. pod nr 624, w brzmieniu: „Uczelnia zastrzega sobie prawo dokonywania zmian wysoko ś ci op ł at”. Nale ż y zatem uzna ć , i ż Uczelnia, stosuj ą c wy ż ej wskazane postanowienia, stosowa ł a tym samym klauzule wpisane ju ż do Rejestru, co oznacza, i ż naruszy ł a przepis art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy – powo ł anego na wst ę pie uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - nale ż y przyj ąć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego konsumenta b ę d ą cego kontrahentem przedsi ę biorcy. W orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów utrwali ł si ę pogl ą d, i ż naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa antymonopolowego dotkni ę ty jest szerszy kr ą g 9 uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska (wyrok SA z 24.01.1991 r., XV Amr 8/90; 4.07.2001 r. XVII Ama 108/00; 23.20.2002 r. XVII Ama 133/2001). Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 wrze ś nia 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż : „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . Stosowane przez Uczelni ę wzorce umowy wykorzystywane s ą przy zawieraniu umów ze studentami. Stron ą takiej umowy s ą zarówno wszyscy aktualni studenci Uczelni, jak i wszyscy przyszli (potencjalni). Zatem kr ą g adresatów takiego wzorca nie jest z góry okre ś lony. Bior ą c pod uwag ę , ż e student podejmuj ą cy odp ł atn ą nauk ę na Uczelni nie ma wp ł ywu na zapisy zawieranej z nim umowy, gdy ż nie jest ona z nim indywidualnie negocjowana, nale ż y uzna ć , ż e wszelkie zawarte w niej bezprawne zapisy, godz ą w jego interes. Wobec powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , ż e obie przes ł anki zasta ł y spe ł nione, co oznacza, i ż Uczelnia dopu ś ci ł a si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. W przedmiotowej sprawie Uczelnia uwzgl ę dni ł a stanowisko Prezesa UOKiK i podj ęł a dzia ł ania zmierzaj ą ce do wycofania kwestionowanych postanowie ń oraz do eliminacji ewentualnych skutków ich obowi ą zywania. W pierwszej kolejno ś ci poprzez rozpocz ę cie w dniu 5 marca 2007 r. i skuteczne przeprowadzenie procedury anektowania wszystkich obowi ą zuj ą cych umów (129) zawartych ze studentami, którzy podj ę li nauk ę w roku akademickim 2006/2007. Skutkiem powy ż szych dzia ł a ń by ł a zmiana tre ś ci dotychczasowego § 8 ust. 1 i ust. 2 Umowy. Zmiana zakwestionowanego zapisu § 2 ust. 2 Regulaminu 1 nast ą pi ł a w dniu wej ś cia w ż ycie Zarz ą dzenia Rektora Uczelni Nr 6/2007 tj. w dniu 12 marca 2007 r. Z kolei § 2 Regulaminu 2 zosta ł zmieniony Uchwa łą Senatu Uczelni Nr 10/2007, której postanowienia zacz ęł y obowi ą zywa ć w dniu 20 marca 2007 r. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze, nale ż y uzna ć , i ż Uczelnia zaniecha ł a stosowania zarzucanej jej praktyki z dniem 20 marca 2007 r. Zgodnie z art. 23e ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) Prezes Urz ę du nie wydaje decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej jej zaniechanie, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a. W tym przypadku Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Maj ą c powy ż sze na uwadze, orzeczono jak w sentencji. 10 Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Krakowie - 31 – 011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymuje: 1. Pa ń stwowa Wy ż sza Szko ł a Zawodowa im. Prof. Stanis ł awa Tarnowskiego ul. Sienkiewicza 50 39-400 Tarnobrzeg 2. RKR a/a.