RKR-46/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE 31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5, Tel/fax (012) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-11/07/DN-5 /07 Kraków, dn. 16 maja 2007 r. DECYZJA Nr RKR - 46/2007 Na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ww. tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172, ze zm.) , w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331) po przeprowadzeniu – z urz ę du - post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów praktyki stosowane przez Uniwersytet Jagiello ń ski w Krakowie, polegaj ą ce na: I. stosowaniu zasad pobierania op ł at za us ł ugi edukacyjne, przyj ę tych przez Senat Uniwersytetu Jagiello ń skiego, w Uchwale nr 26/IX/2006 z dnia 27.09.2006 r., której uregulowania maj ą bezpo ś rednie zastosowanie we wzorcu umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych na podstawie § 3 ust. 1 tej umowy, a która zawiera postanowienie, w brzmieniu : „Ka ż da ze stron mo ż e wypowiedzie ć umow ę ze skutkiem na koniec semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie (…)”, które jest zbie ż ne z postanowieniem umownym wpisanym na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone; II. naruszeniu obowi ą zku wynikaj ą cego z art.160 ust.3 w zw. z art. 269 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym ( Dz. U. nr 164 poz.1365 ze zm.) poprzez nie zawarcie, w formie pisemnej, umów ze studentami, którzy podj ę li – odp ł atnie - nauk ę w Uniwersytecie Jagiello ń skim w Krakowie w roku akademickim 2006/2007 i nakazuje zaniechanie ich stosowania. Uzasadnienie W okresie od 3 listopada 2006 r. do 18 stycznia 2007 r. Prezes Urz ę du Ochrony konkurencji i Konsumentów – Delegatura Urz ę du w Krakowie (dalej „Prezes UOKiK”) przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu ustalenie, czy zapisy zawarte we wzorach umów zawieranych ze studentami na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wy ż szym (Dz.U. z 2005 r. nr 164, poz. 1365 ze zm.) i w regulaminach studiów, stosowanych przez Uniwersytet Jagiello ń ski (dalej „Uniwersytet”), nie stanowi ą niedozwolonych postanowie ń umownych okre ś lonych przepisami Kodeksu cywilnego oraz czy nie stanowi ą naruszenia uzasadniaj ą cego 2 wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego Uniwersytet przed ł o ż y ł : 1. Regulamin studiów I stopnia, II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich, 2. wzó r umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, 3. Uchwa łę nr 25/IX/2006 Senatu Uniwersytetu Jagiello ń skiego z dnia 27 wrze ś nia 2006 r. w sprawie udzielania zwolnie ń z ca ł o ś ci lub cz ęś ci op ł at za studia i inne us ł ugi edukacyjne oraz rozk ł adania tych op ł at na raty, 4. Uchwa łę nr 26/IX/2006 Senatu Uniwersytetu Jagiello ń skiego z dnia 27 wrze ś nia 2006 r. w sprawie szczegó ł owych zasad pobierania op ł at za us ł ugi edukacyjne, 5. Zarz ą dzenie nr 8 Rektora Uniwersytetu Jagiello ń skiego z 1 lutego 2006 r. w sprawie wysoko ś ci op ł at za zaj ę cia dydaktyczne w roku akademickim 2006/2007 na studiach odp ł atnych 6. Zarz ą dzenie nr 62 Rektora Uniwersytetu Jagiello ń skiego z 2 pa ź dziernika 2006 r. w sprawie wysoko ś ci op ł at zas ł ugi edukacyjne w roku akademickim 2006/2007. Analizuj ą c ww. dokumenty Prezes UOKiK zwróci ł uwag ę na zapis z § 6 ust. 1 Uchwa ł y nr 26/IX/2006 Senatu Uniwersytetu Jagiello ń skiego z dnia 27 wrze ś nia 2006 r. w sprawie szczegó ł owych zasad pobierania op ł at za us ł ugi edukacyjne , w brzmieniu: „Ka ż da ze stron mo ż e wypowiedzie ć umow ę ze skutkiem na koniec semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie, (…)”. W ocenie Prezesa UOKiK powy ż szy zapis jest zbli ż ony tre ś ci ą do postanowienia, które zosta ł o wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone w dniu 20 czerwca 2006 r. pod numerem 759, w brzmieniu: „student ma prawo do rozwi ą zania umowy z ko ń cem danego semestru tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym i z dniem 30 wrze ś nia w semestrze letnim”. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego Prezes UOKiK uwzgl ę dni ł równie ż przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wy ż szym ( Dz. U. nr 164 poz.1365 ze zm.), w szczególno ś ci art. 160 ust. 3, w my ś l którego warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta pomi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Z kolei art. 269 ust. 2 tej ustawy stanowi, i ż umowy, o których mowa w ww. art. 160 ust. 3 ustawy, obowi ą zuj ą od roku akademickiego 2006/2007. Tymczasem, jak wynika z informacji przed ł o ż onych przez Uniwersytet, kszta ł ci on odp ł atnie oko ł o 17.200 studentów, przy czym do dnia 31 pa ź dziernika 2006 r. zawartych zosta ł o jedynie 300 umów. Powy ż sze dane liczbowe mog ł y wskazywa ć , i ż Uniwersytet nie wype ł ni ł ustawowego obowi ą zku, o którym mowa w art. 160 ust. 3 ww. ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym i nie zawar ł pisemnych umów ze studentami podejmuj ą cymi nauk ę w roku akademickim 2006/2007. Przyjmuj ą c, i ż liczba studentów pierwszego roku stanowi przeci ę tnie 20-30 % ich ogó ł u, a tak ż e, i ż Uniwersytet zawar ł umowy ze studentami, których liczba stanowi jedynie ok. 1,7 % ogó ł u – zachodzi podejrzenie, i ż uczelnia nie zawar ł a pisemnych umów ze wszystkimi studentami, którzy podj ę li, odp ł atnie, nauk ę w roku akademickim 2006/2007. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze, w dniu 19 stycznia 2007 r., postanowieniem Nr RKR-53/2007, zosta ł o wszcz ę te post ę powanie w sprawie stosowania przez Uniwersytet Jagiello ń ski praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu przywo ł anego wy ż ej postanowienia umownego, które jest zbie ż ne z klauzul ą wpisan ą do na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowie ń wzorców umowy 3 uznanych za niedozwolone, oraz na naruszeniu obowi ą zku wynikaj ą cego z art.160 ust.3 w zwi ą zku z art. 269 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym . W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania Uniwersytet wyja ś ni ł , i ż kwestionowane postanowienie zosta ł o uwzgl ę dnione w Uchwale Senatu z dnia 27 wrze ś nia 2006 r. w sprawie szczegó ł owych zasad pobierania op ł at za us ł ugi edukacyjne w oparciu o zapis wzorca umowy przygotowanego przez Fundacj ę Rektorów Polskich we wspó ł dzia ł aniu z Parlamentem Studentów RP. Ponadto, Uniwersytet poda ł , i ż zawarcie wymaganych przez Prawo o szkolnictwie wy ż szym umów w terminie do 31 pa ź dziernika 2006 r. by ł o niemo ż liwe, poniewa ż – z uwagi na tryb przeprowadzenia egzaminów dojrza ł o ś ci – post ę powanie rekrutacyjne zosta ł o przez Uniwersytet przed ł u ż one do dnia 16 pa ź dziernika 2006 r. Z uwagi na powy ż sze oraz uwzgl ę dniaj ą c zwi ę kszone „obci ąż enie pracami” zwi ą zanymi z obs ł ug ą studentów nowoprzyj ę tych - zwarcie umów ze wszystkimi studentami przyj ę tymi w bie żą cym roku akademickim by ł o niemo ż liwe. Jednocze ś nie Uniwersytet poinformowa ł , i ż aktualna liczba studentów, pobieraj ą cych nauk ę odp ł atnie wynosi 15 552, z czego 5 778 to studenci nowoprzyj ę ci. Do dnia 31pa ź dziernika 2006 r. zawarto 300 umów ze studentami przyj ę tymi na odp ł atne studia w roku akademickim 2006/2007. Wed ł ug stanu na dzie ń 29 stycznia 2007 r. przygotowano 5 830 umów, w tym 5 061 to umowy ze studentami przyj ę tymi na odp ł atne studia w roku akademickim 2006/2007. Przygotowane umowy odebra ł o 5 052 studentów, w tym 4 443 to studenci przyj ę ci w roku akademickim 2006/2007. Uniwersytet wyja ś ni ł ponadto, ż e cz ęść studentów przebywa na urlopach dzieka ń skich, stypendiach lub uzyska ł y ju ż absolutorium, cz ęść natomiast uchyla si ę od podpisania umów. Prezes UOKiK ustali ł , co nast ę puje: Uniwersytet Jagiello ń ski w Krakowie jest publiczn ą uczelni ą akademick ą , utworzon ą w drodze ustawy. Jednym z podstawowych zada ń uczelni jest kszta ł cenie studentów w celu ich przygotowania do pracy zawodowej. Kszta ł cenie odbywa si ę w formie studiów stacjonarnych – nieodp ł atnie, oraz w formie studiów niestacjonarnych – odp ł atnie. Zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wy ż szym, organizacj ę i tok studiów oraz zwi ą zane z nimi prawa i obowi ą zki studenta okre ś la regulamin studiów. Natomiast, zgodnie z ust. 3 tego przepisu, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Analiza dokumentów przed ł o ż onych przez Uniwersytet wykaza ł a, i ż wzorzec umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych nak ł ada na studentów obowi ą zek m.in. wnoszenia op ł at wed ł ug trybu i zasad okre ś lonych przez Senat Uniwersytetu (§ 3 ust. 1 wzorca umowy). Bior ą c zatem pod uwag ę , ż e regulacje zawarte w uchwa ł ach Senatu tej uczelni maj ą bezpo ś rednie zastosowanie do umów zawieranych ze studentami, Prezes UOKiK uzna ł , ż e zapisy uchwa ł dotycz ą cych zasad pobierania op ł at podlegaj ą kontroli pod k ą tem zgodno ś ci z obowi ą zuj ą cymi przepisami na równi ze wzorcem umowy. Stosowane przez Uniwersytet wzory umów s ą wzorcami umownymi w rozumieniu art.384 k.c., których postanowienia s ą bezpo ś rednio stosowane w umowach, jakie Uniwersytet zawiera ze studentami. Odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych ma charakter umowy, do której stosuje si ę odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, zgodnie z art. 750 k.c. Umowa ta jest umow ą wzajemn ą , w której ś wiadczeniem g ł ównym s ą us ł ugi edukacyjne, za które konsument uiszcza op ł aty. Wyst ę puj ą w niej zatem dwie strony: Uniwersytet i student. 4 Studenci, z którymi Uniwersytet zawiera umowy o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, s ą konsumentami w rozumieniu art. 22 1 Kodeksu cywilnego, tj. osobami fizycznymi dokonuj ą cymi czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z ich dzia ł alno ś ci ą zawodow ą lub gospodarcz ą . Natomiast Uniwersytet – w my ś l art. 4 pkt 1 lit.a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - jest traktowany jako przedsi ę biorca, tj. osoba prawna organizuj ą ca i ś wiadcz ą ca us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. Stanowisko to potwierdza równie ż orzecznictwo S ą du Najwy ż szego (wyrok SN z 7.04.2004 r. sygn. akt III SK 22/2004) oraz orzecznictwo S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wyrok z 28.09.2005 r. sygn. akt XVII AmC 18/05; wyrok z 12.12.2005 r. sygn. akt XVII Amc 80/2004). W ś wietle art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go, je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obowi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (s ą to tzw. niedozwolone postanowienia umowne). Jak stanowi § 3 tego przepisu, nie uzgodnione indywidualnie s ą te postanowienia umowy, na których tre ść konsument nie mia ł rzeczywistego wp ł ywu; w szczególno ś ci odnosi si ę to do postanowie ń umowy przyj ę tych ze wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Maj ą c powy ż sze na uwadze, Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje: Na wst ę pie nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż w dniu dnia 21 kwietnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331) . Stosownie do art. 131 tej ustawy – do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie dotychczas obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i niezako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. stosuje si ę przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. Bior ą c zatem pod uwag ę , i ż przedmiotowe post ę powanie zosta ł o wszcz ę te na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. i nie zosta ł o zako ń czone do dnia 21 kwietnia 2007 r. - w niniejszej sprawie zastosowane zosta ł y przepisy ustawy dotychczasowej. Tre ść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów – zwanej dalej „ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów” – wskazuje, ż e jej przepisy maj ą zastosowanie wy łą cznie do ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Zatem warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów okre ś lonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym dzia ł ania przedsi ę biorców naruszaj ą jej przepisy i jednocze ś nie stanowi ą zagro ż enie dla interesu publicznego b ą d ź te ż naruszaj ą ten interes. Niniejsze post ę powanie dotyczy stosowania przez Uniwersytet wzorców umów zawieraj ą cych niedozwolon ą klauzul ę oraz uchylania si ę Uniwersytetu od zawarcia wymaganych przez prawo umów ze studentami studiów odp ł atnych. Wzorce umowne, o których mowa maj ą zastosowanie przy zawieraniu – wymaganych prawem – umów ze studentami. Dotycz ą one zatem obecnych i wszystkich potencjalnych studentów Uniwersytetu, co oznacza, ż e mog ą mie ć zastosowanie do nieokre ś lonego z góry kr ę gu adresatów. Zatem niniejsze post ę powanie prowadzone by ł o w interesie publicznym. Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które 5 zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 k.p.c., naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Art. 23a ust. 2 precyzuje zatem klauzul ę generaln ą zawart ą w ust. 1, poprzez egzemplifikacj ę najcz ęś ciej wyst ę puj ą cych form zjawiskowych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Jednak, w jednym przypadku, przepis z ust. 2 wprost uznaje za jedn ą z praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów stosowanie postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone. Aby by ł o mo ż liwe stwierdzenie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek, tj.: - dzia ł ania przedsi ę biorcy musz ą nosi ć znamiona bezprawno ś ci, - dzia ł ania te musz ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Przes ł anka bezprawno ś ci Poj ę cie bezprawno ś ci nie jest poj ę ciem prawnie zdefiniowanym. Nale ż y zatem przyj ąć , zgodnie z jego literalnym brzmieniem, ż e „dzia ł anie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych oraz z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. niezale ż nym od wyst ą pienia szkody czy te ż zamiaru po stronie przedsi ę biorcy dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Jak wy ż ej wskazano, Prezes UOKiK zakwestionowa ł stosowanie przez Uniwersytet: 1. wzorców umów zawieraj ą cych niedozwolon ą klauzul ę oraz 2. uchylanie si ę od zawarcia wymaganych przez prawo umów ze studentami studiów odp ł atnych. ad 1 Zgodnie z art. 479 42 k.p.c. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w razie uwzgl ę dnienia powództwa o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone w sentencji wyroku przytacza tre ść postanowie ń wzorca uznanych za niedozwolone i zakazuje ich stosowania. Z brzmienia art.479 43 k.p.c. wynika równie ż , ż e wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art.479 45 §2 k.p.c.. Oznacza to, ż e bezprawnym jest stosowanie w obrocie z konsumentami postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru, nawet je ż eli postanowienia te stosuj ą przedsi ę biorcy nie pozwani w procesie przed SOKiK na podstawie art.479 36-45 k.p.c. Kwestia rozszerzonej prawomocno ś ci wyroku SOKiK na podstawie którego dokonany jest wpis postanowienia do rejestru, o którym mowa w art.479 45 k.p.c. zosta ł a rozstrzygni ę ta w uchwale S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r. w sprawie o sygn. akt. III SZP 3/06. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, ż e orzeczenie s ą du w danej sprawie ma skutek równie ż wobec osób trzecich, tj. zakaz stosowania klauzuli wpisanej do Rejestru dotyczy wszystkich przedsi ę biorców, a nie tylko tych, których dotyczy ł wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Przy czym, jak podniós ł S ą d, zakazane jest wykorzystywanie nie tylko klauzuli w identycznym brzmieniu, ale tak ż e klauzuli o zbli ż onej tre ś ci, która wywo ł uje takie same skutki, jak klauzula ju ż wpisana. 6 Zatem, w celu udowodnienia bezprawno ś ci dzia ł a ń Uniwersytetu nale ż y wykaza ć , ż e ww. zapis jest to ż samy z zapisami umieszczonymi w Rejestrze postanowie ń umownych uznanych za niedozwolone. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, ż e Uniwersytet, w zakresie odp ł atnego kszta ł cenia w formie studiów niestacjonarnych, jest przedsi ę biorc ą i ż e stosuje wzorzec umowy, którego zapisy (m.in. ww. § 3 ust. 1) nak ł adaj ą na studentów obowi ą zki, wyszczególnione w uchwa ł ach Senatu dotycz ą cych trybu i zasad pobierania op ł at za us ł ugi edukacyjne. Kwestionowane, w niniejszej sprawie, jest pos ł ugiwanie si ę w odniesieniu do studentów zapisem § 6 ust. 1 Uchwa ł y nr 26/IX/2006 Senatu Uniwersytetu Jagiello ń skiego z dnia 27 wrze ś nia 2006 r. w sprawie szczegó ł owych zasad pobierania op ł at za us ł ugi edukacyjne , w brzmieniu: ] „Ka ż da ze stron mo ż e wypowiedzie ć umow ę ze skutkiem na koniec semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie, (…)”. Jak ju ż wy ż ej wskazano, umowa o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych ma charakter umowy zlecenia. Zgodnie z art. 746 § 1 k.c. daj ą cy zlecenie mo ż e je wypowiedzie ć w ka ż dym czasie, licz ą c si ę oczywi ś cie z konsekwencjami, jakie si ę z tym wi ążą . Nie mo ż na te ż – zgodnie z § 3 tego przepisu – zrzec si ę z góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z wa ż nych powodów. Wypowiedzenie umowy wi ąż e si ę z okre ś lonymi skutkami, które s ą zró ż nicowane w zale ż no ś ci od tego, kto wypowiada umow ę . Je ż eli uczyni ł to daj ą cy zlecenie, to powinien przyjmuj ą cemu zlecenie: zwróci ć uzasadnione wydatki, a przy odp ł atnym zleceniu ui ś ci ć ponadto odpowiedni ą cz ęść umówionego wynagrodzenia oraz je ż eli wypowiedzenie nast ą pi ł o bez wa ż nego powodu, powinien naprawi ć tak ż e ewentualn ą szkod ę . Je ż eli umow ę zlecenia wypowiedzia ł przyjmuj ą cy je, to powinien rozliczy ć si ę z otrzymanych zaliczek, a je ż eli to uczyni ł bez wa ż nego powodu – jest tak ż e odpowiedzialny za ewentualn ą szkod ę powsta łą z tego tytu ł u. Jak wynika z powy ż szego, nie mo ż na ogranicza ć - stronom umowy zlecenia - prawa do wypowiedzenia jej w ka ż dym czasie, co ma miejsce w rozpatrywanym przypadku. Postanowienie z § 8 ust. 1 wzorca umowy przewiduje prawo wypowiedzenia umowy, jednak wy łą cznie ze skutkiem na koniec semestru. W efekcie student do ko ń ca semestru, w którym zosta ł a wypowiedziana umowa, zwi ą zany jest jej postanowieniami, co oznacza m.in. uiszczanie wszelkich ś wiadcze ń z niej wynikaj ą cych, czyli przede wszystkim czesnego. Nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż skutek wypowiedzenia umowy na koniec semestru jest równie ż przewidziany dla Uniwersytetu. A jak wskazuje dalsza tre ść § 6 ust. 1, Uniwersytet mo ż e wypowiedzie ć umow ę w przypadku: prawomocnego skre ś lenia studenta z listy studentów, utraty przez Uniwersytet uprawnie ń do prowadzenia kierunku na okre ś lonym poziomie studiów oraz nie wywi ą zywania si ę przez studenta z zobowi ą za ń wynikaj ą cych z umowy. Zatem i w tych przypadkach student obowi ą zany jest uiszcza ć czesne do ko ń ca semestru, w którym nast ą pi ł o wypowiedzenie. Jak uzna ł S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu wyroku z dnia 28.09.2005 r. (sygn. akt XVII AmC 18/05), zapis taki „narusza dobre obyczaje, jak rzetelno ść i uczciwo ść kupieck ą i ra żą co narusza interesy konsumenta/studenta, który jest zmuszony do poniesienia dodatkowych kosztów w postaci naliczenia czesnego za semestr nauki, z której nie korzysta, w sytuacji, gdy z wa ż nych powodów wypowiedzia ł umow ę ” . Prezes UOKiK uzna ł zatem, ż e wy ż ej cytowany jest zbie ż ny w swej tre ś ci i skutkach z nast ę puj ą cym zapisem umieszczonym ju ż w Rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone: - klauzula wpisana do Rejestru w dniu 20.06.2006 r. pod nr 759: „Student ma prawo do rozwi ą zania umowy z ko ń cem danego semestru, tj. z dniem 28 lutego w semestrze zimowym i z dniem 30 wrze ś nia w semestrze letnim(…)” . 7 Powy ż ej wskazana klauzula równie ż ogranicza uprawnienie studenta do rozwi ą zania umowy, w tym przypadku do ś ci ś le okre ś lonych dwóch terminów (na koniec semestru zimowego i letniego), a tym samym pozbawia go wypowiedzenia umowy w ka ż dym czasie. Zbie ż no ść obu postanowie ń , tj. wpisanego do Rejestru i stosowanego przez Uniwersytet, jest wi ę c oczywista. Uniwersytet, stosuj ą c przedmiotowy zapis z § 6 ust. 1 ww. Uchwa ł y Senatu w zwi ą zku z § 3 ust. 1 wzorca umowy, dopu ś ci ł si ę tym samym stosowania klauzuli wpisanej ju ż do Rejestru, co oznacza, i ż naruszy ł przepis art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. ad 2 Jak wynika z informacji uzyskanych w toku niniejszego post ę powania, Uniwersytet przyj ął łą cznie 5 778 studentów, podejmuj ą cych nauk ę w roku akademickim 2006/2007. Do dnia 31 pa ź dziernika 2006 r. Uniwersytet zawar ł 300 umów z tymi studentami, co stanowi zaledwie 5,2 %. Ustalono równie ż do dnia 29 stycznia 2007 r. Uniwersytet przygotowa ł dla ww. studentów 5 061 umów, z czego zawartych zosta ł o 4 443. Nale ż y w tym miejscu zwróci ć uwag ę , i ż zarówno liczba przygotowanych umów, a tym bardziej liczba umów faktycznie zawartych nie jest równa liczbie studentów przyj ę tych na studia w bie żą cym roku akademickim. Uniwersytet powinien zawrze ć umowy jeszcze z 1 335 studentami. Argument Uniwersytetu, i ż opiesza ł o ść w zawieraniu umów ze studentami spowodowana zosta ł a „zwi ę kszonym obci ąż eniem pracami zwi ą zanymi z obs ł ug ą nowoprzyj ę tych studentów” – nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie. Uniwersytet, jak inne uczelnie wy ż sze, rekrutuje studentów przed ka ż dym rokiem akademickim. A zatem, poziom obci ąż enia pracami zwi ą zanymi z obs ł ug ą nowoprzyj ę tych studentów jest mo ż liwy do przewidzenia z uwagi na powtarzalno ść tego procesu. Prezes UOKiK nie uwzgl ę dni ł równie ż argumentu Uniwersytetu, zgodnie z którym powodem nie zawarcia tak du ż ej ilo ś ci umów jest nieobecno ść studentów, spowodowana urlopami dzieka ń skimi czy te ż uzyskaniem absolutorium. Wydaje si ę ma ł o prawdopodobne, i ż wkrótce po rozpocz ę ciu studiów, ponad 20 % studentów otrzyma urlopy dzieka ń skie. Ponadto, oczywistym jest, i ż stwierdzenia odbycia studiów wy ż szych, jakim jest absolutorium, nie mo ż na uzyska ć na pierwszym roku. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż - poprzez nie zawarcie umów ze studentami, którzy podj ę li nauk ę w roku akademickim 2006/2007 - Uniwersytet nie dope ł ni ł obowi ą zku, wynikaj ą cego z art. 160 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wy ż szym, a tym samym – oceni ć dzia ł anie Uniwersytetu jako bezprawne. Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy – powo ł anego na wst ę pie uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - nale ż y przyj ąć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego konsumenta b ę d ą cego kontrahentem przedsi ę biorcy. W orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów utrwali ł si ę pogl ą d, i ż naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa antymonopolowego dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska (wyrok SA z 24.01.1991 r., XV Amr 8/90; 4.07.2001 r. XVII Ama 108/00; 23.20.2002 r. XVII Ama 133/2001). 8 Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 wrze ś nia 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż : „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . Stosowane przez Uniwersytet wzorce umowy wykorzystywane s ą przy zawieraniu umów ze studentami. Stron ą takiej umowy s ą zarówno wszyscy aktualni studenci Uniwersytetu, jak i wszyscy przyszli (potencjalni). Zatem kr ą g adresatów takiego wzorca nie jest z góry okre ś lony. Bior ą c pod uwag ę , ż e student podejmuj ą cy odp ł atn ą nauk ę na Uniwersytecie nie ma wp ł ywu na zapisy zawieranej z nim umowy, gdy ż nie jest ona z nim indywidualnie negocjowana, nale ż y uzna ć , ż e wszelkie zawarte w niej bezprawne zapisy, godz ą w jego interes. Wobec powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , ż e obie przes ł anki zasta ł y spe ł nione, co oznacza, i ż Uniwersytet dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 23c ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes UOKiK w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów nakazuje jej zaniechania. Maj ą c powy ż sze na uwadze, postanowiono, jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Krakowie (31 – 011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5). Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zast ę pca Dyrektora Delegatury Leszek Piekarz Otrzymuje: Uniwersytet Jagiello ń ski ul. Go łę bia 24 31-007 Kraków