RKR-38/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepa ń ski 5, 31-011 Kraków Tel./fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-6/08/MS-11/08 Kraków, dnia 24 pa ź dziernika 2008r. DECYZJA Nr RKR - 38/2008 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 oraz art. art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu – wszcz ę tego z urz ę du - post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł ania przedsi ę biorcy Jolanty Wi ę ckowskiej prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Jolanta Wi ę ckowska Biuro Podró ż y „CENTRUM” w Krakowie, polegaj ą ce na: 1. stosowaniu we wzorcu umowy pod nazw ą : „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podró ż y „CENTRUM” postanowie ń umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do „Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, tj. postanowie ń o tre ś ci: 1) „BP „CENTRUM” wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u udzielonych informacji przez pracowników, akwizytorów dotycz ą cych warunków odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi warunkami postanowie ń .” (pkt 3 wzorca) - wpisanego do Rejestru pod pozycj ą 610, 656 2) „Biuro zastrzega sobie prawo do zmiany ceny imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (np. zmiana kursów walut, cen us ł ug kontrahenta, kosztów transportu oraz podatków i innych op ł at) do 15% ceny bez powiadamiania uczestnika, a powy ż ej 15% z powiadomieniem. Wzrost ceny powy ż ej 15% uprawnia uczestnika do rezygnacji pod warunkiem powiadomienia o tym fakcie osobi ś cie lub pisemnie BP „CENTRUM” nie pó ź niej ni ż w terminie do 3 dni od powiadomienia o zmianie ceny, brak odpowiedzi w terminie uwa ż a si ę za akceptacj ę zmienionych warunków.” (pkt 13 wzorca) - wpisanego do Rejestru pod pozycj ą 1131, 3) „BP „CENTRUM” zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany kolejno ś ci zwiedzania poszczególnych punktów programu bez ponoszenia odpowiedzialno ś ci.” (pkt 17 wzorca) - wpisanego do Rejestru pod pozycj ą 1132, 4) „Reklamacje dotycz ą ce realizacji powy ż szej umowy mo ż na zg ł asza ć wy łą cznie w formie pisemnej w ci ą gu 7 dni od daty zako ń czenia imprezy.” (pkt 23 wzorca) - wpisanego do Rejestru pod pozycj ą 414, 2 5) „Warunkiem przyj ę cia takiej reklamacji jest notatka podpisana przez pilota grupy.” (pkt 24 wzorca) - wpisanego do Rejestru pod pozycj ą 1113, 6) „Jako s ą d w ł a ś ciwy do rozstrzygania sporów jest s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby BP „CENTRUM”. (pkt 26 wzorca) - wpisanego do Rejestru pod pozycj ą 349, 1280. oraz 2. naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez: 1) brak zamieszczenia w umowie numeru identyfikacji podatkowej organizatora, nazwy i adresu ubezpieczyciela oraz informacji o rodzaju i zakresie ubezpieczenia turystów - co stanowi naruszenie art. 14 ust. 2 pkt 1 i 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz. U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 z pó ź n. zm), 2) nie wyodr ę bnienie w umowie – do oddzielnego podpisania - o ś wiadczenia konsumenta o wyra ż eniu zgody na przetwarzanie danych osobowych – co stanowi naruszenie art. 7 pkt 5 w zwi ą zku z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926 z pó ź n. zm.), 3) brak zamieszczenia w katalogach oraz na stronie internetowej firmy w pe ł nym brzmieniu - co stanowi naruszenie art. 21 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. 2007r. Nr 155 poz. 1095 pó ź n. zm.) w zwi ą zku z art. 43 4 k.c. oraz stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 28 marca 2008r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 w zwi ą zku z art. art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z pó ź n. zm.) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu – wszcz ę tego z urz ę du - post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę Jolant ę Wi ę ckowsk ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Jolanta Wi ę ckowska Biuro Podró ż y „CENTRUM” w Krakowie, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 1.132 z ł (s ł ownie: tysi ą c sto trzydzie ś ci dwa), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 w zwi ą zku z art. art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z pó ź n. zm.) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu – wszcz ę tego z urz ę du - post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, obci ąż a si ę przedsi ę biorc ę Jolant ę Wi ę ckowsk ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Jolanta Wi ę ckowska Biuro Podró ż y „CENTRUM” w Krakowie kosztami opisanego na wst ę pie post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy 3 konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 18,25 z ł (s ł ownie: osiemna ś cie 25/100). UZASADNIENIE W roku 2008 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej „Prezesem UOKIK” lub „organem antymonopolowym” - przeprowadzi ł badanie rynku us ł ug turystycznych. W ramach prowadzonych bada ń Delegatura UOKiK w Krakowie dokonala analizy wzorców umownych stosowanych w obrocie konsumenckim przez wybranych losowo przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na terenie jej w ł a ś ciwo ś ci miejscowej, tj. województw ma ł opolskiego i podkarpackiego. Kontrol ą obj ę to tak ż e przedsi ę biorc ę Jolant ę Wi ę ckowsk ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Jolanta Wi ę ckowska Biuro Podró ż y „CENTRUM” w Krakowie – zwanego dalej Przedsi ę biorc ą ” lub „CENTRUM”. W toku post ę powania dokonano analizy stosowanego przez tego przedsi ę biorc ę wzorca umowy pod nazw ą „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podró ż y „CENTRUM” . Przeprowadzona analiza wykaza ł a, ż e wzorzec umowy zawieranej z konsumentami zawiera postanowienia, które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. – zwanego dalej „Rejestrem” oraz braki w tre ś ci umowy, które mog ą stanowi ć naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jako bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Maj ą c powy ż sze na uwadze, postanowieniem nr RKR-106/20008 z dnia 3.03.2008r. organ antymonopolowy wszcz ął - z urz ę du - post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Jolant ę Wi ę ckowsk ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Jolanta Wi ę ckowska Biuro Podró ż y „CENTRUM” w Krakowie, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów , okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007r. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm) - zwanej dalej „ustaw ą o ochronie (…)”, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu umownym pod nazw ą . „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podró ż y „CENTRUM” postanowie ń umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do „Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone”. Odpowiadaj ą c na zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania, Przedsi ę biorca w pismach z dnia 28.03.2008r. potwierdzi ł fakt stosowania wzorców umów o tre ś ci zakwestionowanej przez organ antymonopolowy. Jednocze ś nie poinformowa ł o natychmiastowej zmianie wzorców poprzez usuniecie wskazanych przez Prezesa postanowie ń umownych oraz przedstawi ł now ą wersj ę wzorca umowy „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podró ż y „CENTRUM” i formularz umowy spe ł niaj ą ce wymogi ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz. U. z 2004r. Nr 223 poz. 2268 z pó ź n. zm.), które wesz ł y w ż ycie z dniem 28.03.2008r. oraz poinformowa ł a o wprowadzeniu w/w zmian w zawartych ju ż umowach. Okoliczno ść t ę Przedsi ę biorca potwierdzi ł dodatkowo pismem z dnia 30.09.2008r. o ś wiadczaj ą c, ż e w obrocie z konsumentami wszystkie umowy zawarte w oparciu o wzorce stosowane poprzednio zosta ł y zmienione do dnia 28.03.2008r. 4 Postanowieniem RKR-343/2008 z dnia 29.09.2008r. Prezes UOKIK z urz ę du zaliczy ł w poczet dowodów materia ł y uzyskane w trakcie wymienionego wy ż ej post ę powania wyja ś niaj ą cego. Organ antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Przedsi ę biorca prowadzi dzia ł alno ść gospodarcza pod firm ą Jolanta Wi ę ckowska Biuro Podró ż y „CENTRUM” z siedzib ą w Krakowie w oparciu o wpis do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy Zielonki, nr ewidencyjny 2687. Ponadto przedsi ę biorca jest wpisany jest do rejestru organizatorów turystyki i po ś redników turystycznych prowadzonego przez Marsza ł ka Województwa Ma ł opolskiego. Zakres prowadzonej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej obejmuje m.in. organizowanie imprez turystycznych. W kontaktach z klientami, w tym konsumentami pos ł uguje si ę on wzorcami umów, które nast ę pnie klienci podpisuj ą , dokonuj ą c zakupu ś wiadczonych przez niego us ł ug. Dor ę czane konsumentom wzorce umów s ą sporz ą dzane przez Przedsi ę biorc ę przed zawarciem umowy i zawieraj ą gotowe jednolite postanowienia. Oznacza to, i ż stosuje on w obrocie konsumenckim wzorce umów. Analiza wskazanych wy ż ej dokumentów pozwoli ł a na postawienie Przedsi ę biorcy zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez zamieszczenie w stosowanym w obrocie z konsumentami wzorcu umowy pod nazw ą . „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podró ż y „CENTRUM” postanowie ń , o nast ę puj ą cej tre ś ci: 1) „BP „CENTRUM” wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u udzielonych informacji przez pracowników, akwizytorów dotycz ą cych warunków odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi warunkami postanowie ń .” (pkt 3 wzorca), 2) „Biuro zastrzega sobie prawo do zmiany ceny imprezy z przyczyn od siebie niezale ż nych (np. zmiana kursów walut, cen us ł ug kontrahenta, kosztów transportu oraz podatków i innych op ł at) do 15% ceny bez powiadamiania uczestnika, a powy ż ej 15% z powiadomieniem. Wzrost ceny powy ż ej 15% uprawnia uczestnika do rezygnacji pod warunkiem powiadomienia o tym fakcie osobi ś cie lub pisemnie BP „CENTRUM” nie pó ź niej ni ż w terminie do 3 dni od powiadomienia o zmianie ceny, brak odpowiedzi w terminie uwa ż a si ę za akceptacj ę zmienionych warunków.” (pkt 13 wzorca), 3) „BP „CENTRUM” zastrzega sobie mo ż liwo ść zmiany kolejno ś ci zwiedzania poszczególnych punktów programu bez ponoszenia odpowiedzialno ś ci , 4) „Reklamacje dotycz ą ce realizacji powy ż szej umowy mo ż na zg ł asza ć wy łą cznie w formie pisemnej w ci ą gu 7 dni od daty zako ń czenia imprezy.” (pkt 23 wzorca), 5) „Warunkiem przyj ę cia takiej reklamacji jest notatka podpisana przez pilota grupy.” (pkt 24 wzorca), 6) „Jako s ą d w ł a ś ciwy do rozstrzygania sporów jest s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby BP „CENTRUM”. (pkt 26 wzorca). W tym miejscu nale ż y zauwa ż y ć , i ż do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone zosta ł y wpisane, na podstawie art. 479 45 k.p.c ., postanowienia, które s ą to ż same z przedmiotowymi klauzulami zakwestionowanymi przez organ antymonopolowy. S ą to postanowienia o nast ę puj ą cej tre ś ci: Ad 1) - „Natura Tour” wy łą cza ca ł kowicie odpowiedzialno ść za wady imprez obj ę tych ofert ą , o ile oferta zosta ł a odmiennie zaprezentowana przez osoby dzia ł aj ą ce w jego imieniu.” 5 (wpis nr 214 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27.10.2004r., sygn. akt: XVII Amc 67/03), - „Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci z tytu ł u informacji udzielonych przez agentów, a odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi warunkami postanowie ń . Ponadto organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za udzielone przez Agentów informacje sprzeczne z tre ś ci ą katalogów i biuletynów informacyjnych, zawieraj ą cych aktualn ą ofert ę Organizatora” (wpis nr 261 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 4.08.2004r., sygn. akt: XVII Amc 40/03), - „Biuro wy łą cza ca ł kowicie odpowiedzialno ść za wady imprez obj ę tych ofert ą Biura, o ile oferta zosta ł a odmiennie zaprezentowana przez osoby dzia ł aj ą ce w imieniu Biura” (wpis nr 610 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 7.11.2005r., sygn. akt: XVII Amc 89/04) - „Biuro wy łą cza swoj ą odpowiedzialno ść z tytu ł u informacji udzielanych przez akwizytorów dotycz ą cych warunków, a odbiegaj ą cych od okre ś lonych warunkami postanowie ń oraz programu imprezy” (wpis nr 656 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 15.12.2005r., sygn. akt: XVII Amc 92/04) - „Organizator wy łą cza ca ł kowicie odpowiedzialno ść za wady imprez obj ę tych ofert ą Organizatora, o ile oferta zosta ł a odmiennie zaprezentowana przez osoby dzia ł aj ą ce w imieniu Organizatora” (wpis nr 1011 i 265 dokonany na podstawie w yroków SOKiK z dnia 10.11.2004r., sygn. akt XVII Amc 81/03 oraz z dnia 5.01.2005r., sygn. akt XVII AmC 129/03 ). Ad 2) - „Wzrost cen uzasadniaj ą w szczególno ś ci zmiany kursów walutowych oraz cen maj ą cych wp ł yw na przyj ę t ą kalkulacj ę imprezy” (wpis nr 82 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 14.04.2003r., sygn. akt: XVII Amc 14/03), - „Mazur Pol zastrzega sobie prawo zmian cen imprezy z powodu zmiany: przepisów prawnych i podatkowych, kursów walut, cen paliwa, taryf przewozowych, cen us ł ug hotelarskich oraz innych maj ą cych wp ł ywa na kalkulacj ę .” (wpis nr 297 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 24.11.2004r., sygn. akt: XVII Amc 119/03) - „Wzrost ceny imprezy o wi ę cej ni ż 15% upowa ż nia uczestnika do rezygnacji z imprezy pod warunkiem powiadomienia MAZUR POL nie pó ź niej ni ż 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia o zmianie ceny. Brak powiadomienia b ę dzie traktowane przez MAZUR POL jako przyj ę cie przez uczestnika nowych warunków.” (wpis nr 299 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 24.11.2004r. sygn. akt XVII Amc 119/03), - „Cena wycieczki ustalona jest na podstawie obowi ą zuj ą cych cen, op ł at, kursów walut. Organizator zastrzega sobie prawo zmiany ceny wycieczki przed wyjazdem, je ż eli nast ą pi wzrost np. kosztów transportu spowodowany wzrostem cen paliw, podatków, op ł at lotniskowych, kursów walut. Je ż eli koszt wycieczki wzro ś nie o wi ę cej ni ż 10% Klient ma prawo do jej anulowania i odzyskania w ca ł o ś ci wp ł aconej kwoty. Decyzja ta jednak musi zapa ść w ci ą gu 2 dni od chwili otrzymania informacji o wzro ś cie ceny, nie pó ź niej ni ż 24 godziny przed wyjazdem.” (wpis nr 431 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 24.01.2005r., sygn. Akt XVII Amc 125/03), - „W przypadku, gdy podwy ż ka cen wyniesie mniej ni ż 10% pierwotnej ceny imprezy, Klient jest zobowi ą zany do dop ł aty ś rodków pieni ęż nych, bez prawa do bezkosztowego odst ą pienia od umowy (ewentualna rezygnacja mo ż e nast ą pi ć zgodnie z punktem 4.3). W przypadku, gdy podwy ż ka wynios ł aby wi ę cej ni ż 10% ceny wykupionych ś wiadcze ń , Klient jest uprawniony do odst ą pienia od umowy bez uiszczania dodatkowych op ł at ( w takim przypadku JET TOURISTIC POLAND Sp. z o .o. jest zobowi ą zana do zwrotu uprzednio wp ł aconych przez klienta ś rodków pieni ęż nych w ci ą gu 7 dni) lub 6 skorzystania z innej imprezy porównywalnej cenowo, oczywi ś cie je ś li b ę dziemy w stanie Pa ń stwu takow ą imprez ę zaoferowa ć .” (wpis nr 1131 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27.02.2006r., sygn. Akt XVII Amc 100/04) Ad 3) - „Zmiany w wykonaniu poszczególnych us ł ug turystycznych s ą dozwolone, o ile nie s ą znaczne i o ile podstawowa forma podró ż y zostanie zachowana. JET TOURISTIC POLAND Sp. z o. o. zastrzega sobie prawo zmiany programu i ś wiadcze ń imprezy, gdy zmiana ta jest spowodowana czynnikami od niego niezale ż nymi, jednak zawarte w umowie ś wiadczenia mog ą by ć zast ą pione jedynie ś wiadczeniami o tym samym lub wy ż szym standardzie i w tej samej ilo ś ci. W szczególno ś ci JET TOURISTIC POLAND Sp. z o. o. zastrzega sobie prawo do zmiany godzin wylotowych samolotów czarterowych, zmiany w zakwaterowaniu uczestników w hotelach innych ni ż opisane w umowie, lecz o równorz ę dnym lub wy ż szym standardzie. W ww. przypadkach Klient nie ma prawa do odst ą pienia od umowy bez uiszczenia dodatkowych op ł at tyt. kosztów rezygnacji, zgodnych z punktem 4.3 i nie przys ł uguje Klientowi prawo do jakichkolwiek roszcze ń finansowych i innych.” (wpis nr 1132 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27.02.2006r., sygn. Akt XVII Amc 100/04), - „ Organizator z powodu przyczyn od siebie niezale ż nych i niezawinionych (decyzje w ł adz pa ń stwowych, dzia ł anie si ł y wy ż szej, brak wymaganego minimum uczestników, niemo ż no ść spe ł nienia ś wiadczenia) zastrzega sobie prawo do anulowania imprezy, zmiany terminu i programu imprezy (nie pó ź niej ni ż 7 dni przed rozpocz ę ciem imprezy). Organizator nie ponosi z tego tytu ł u ż adnych kosztów, a klientowi nie przys ł uguje prawo do odszkodowania z tytu ł u tych zmian. Organizator ma obowi ą zek niezw ł ocznie powiadomi ć uczestnika o ww. zmianach, a ten powinien w terminie trzech dni od uzyskania informacji, zaakceptowa ć zmiany b ą d ź zrezygnowa ć z uczestnictwa w imprezie sk ł adaj ą c pisemne o ś wiadczenie.” (klauzula wpisana w pozycji 1149 rejestru na podstawie wyroku z dnia 28.02.2007r. sygn. akt XVII Amc 56/06). - „ Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub us ł ug w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie- zg ł oszeniu uczestnictwa- zmiany takie s ą dopuszczalne tylko w sytuacjach wyj ą tkowych, a zakres i standard ś wiadcze ń zostanie zachowany.” (klauzula wpisana w pozycji 535 rejestru na podstawie wyroku z dnia 21.07.2005r. sygn. akt XVII Amc 89/03). Ad 4) - „Reklamacje winny by ć wnoszone w formie pisemnej pod rygorem niewa ż no ś ci do 7 dnia od daty zako ń czenia imprezy.” (wpis nr 414 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 2.02.2005r., sygn. akt XVII Amc 104/04 ), - „Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć w formie pisemnej w terminie 7 dni od zako ń czenia imprezy.” (wpis nr 1079 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 8.12.2006r., sygn. akt XVII Amc 41/06), - „Reklamacje wniesione do Biura po up ł ywie 7 dni od zako ń czenia imprezy uznane b ę d ą za bezskuteczne.” (wpis nr 1089 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 29.01.2007r., sygn. akt XVII Amc 160/05), - „Je ż eli wada nie zosta ł a usuni ę ta, po powrocie uwagi winny by ć wniesione pisemne w oparciu o skarg ę z ł o ż on ą rezydenta niepó ź niej jednak ni ż w ci ą gu 7 dni od daty zako ń czenia imprezy.” (wpis nr 1319 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 29.11.2007r., sygn. akt XVII Amc 104/04 ). 7 Ad 5) - „Uzupe ł nienia zg ł oszonych reklamacji powinny by ć sk ł adane w Biurze Podró ż y w ci ą gu 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez pilota/rezydenta Biura Podró ż y lub przedstawiciela Biura Podró ż y za granic ą wskazanego w programie lub na voucherze.” (wpis nr 185 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27.10.2004r., sygn. akt XVII Amc 83/03 ) - „ Pisemne reklamacje s ą przyjmowane do 7 dni od zako ń czenia imprezy. Uwagi zawarte w reklamacji powinny by ć potwierdzone przez przedstawiciela Organizatora lub dyrekcj ę o ś rodka. Reklamacje z ł o ż one w pó ź niejszym terminie nie b ę d ą rozpatrywane ”. (wpis nr 1060 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 14 .12.2006r., sygn. akt XVII Amc 152/05 ) - „Reklamacje zwi ą zane z zakwaterowaniem, wy ż ywieniem oraz programem wyjazdu nale ż y zg ł asza ć niezw ł ocznie do pilota / rezydenta, który jest zobowi ą zany do ich usuni ę cia na miejscu. W przeciwnym wypadku nale ż y sporz ą dzi ć protokó ł , który musi by ć podpisany z dopiskiem 'zapozna ł em si ę ' przez pilota / rezydenta. Niepodpisane reklamacje przez w/w przedstawiciela Organizatora nie b ę d ą rozpatrywane przez Biuro Podró ż y GO TOUR. Przedstawiciel Organizatora dzia ł aj ą cy w miejscu imprezy nie jest upowa ż niony do uznawania roszcze ń .” (wpis nr 1113 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 26 .02.2007r., sygn. akt XVII Amc 174/04 ) Ad 6) - „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć z tytu ł u realizacji umowy b ę d ą rozstrzygane polubownie, a w razie nie doj ś cia do porozumienia rozstrzygane przez wydzia ł y cywilne s ą du rejonowego w ł a ś ciwego dla miejsca siedziby Biura.” (wpis nr 92 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 19 kwietnia 2004 r., sygn. akt XVII Amc 59/03, - „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć z tytu ł u realizacji umowy b ę d ą rozstrzygane polubownie, a w razie braku porozumienia przez S ą d w ł a ś ciwy dla siedziby organizatora.” (wpis nr 349 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 10.12. 2004r., sygn. akt XVII Amc 64/04 ) - „Wszelkie spory mog ą ce wynika ć w zwi ą zku z realizacj ą umowy podlegaj ą rozstrzygni ę ciu przez S ą d w ł a ś ciwy miejscowo dla organizatora turystyki.” (wpis nr 1280 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 14.09.2007r., sygn. akt XVII Amc 119/07) Ponadto Prezes UOKiK stwierdzi ł , ż e Przedsi ę biorca: 1) Nie zamie ś ci ł w umowie numeru identyfikacji podatkowej organizatora, nazwy i adresu ubezpieczyciela oraz informacji o rodzaju i zakresie ubezpieczenia turystów - co stanowi naruszenie art. 14 ust. 2 pkt 1 i 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz. U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 z pó ź n. zm), 2) nie wyodr ę bni ł w umowie – do oddzielnego podpisania - o ś wiadczenia konsumenta o wyra ż eniu zgody na przetwarzanie danych osobowych – co stanowi naruszenie art. 7 pkt 5 w zwi ą zku z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926 z pó ź n. zm.), 3) nie zamie ś ci ł w katalogach oraz na stronie internetowej firmy w pe ł nym brzmieniu - co stanowi naruszenie art. 21 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. 2007r. Nr 155 poz. 1095 pó ź n. zm.) w zwi ą zku z art. 43 4 k.c. 8 Maj ą c powy ż sze ustalenia na uwadze organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Tre ść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wy łą cznie do ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, ż e warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów okre ś lonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym dzia ł ania przedsi ę biorców - naruszaj ą c jej przepisy – stanowi ą potencjalne zagro ż enie interesu publicznego. Niniejsze post ę powanie dotyczy tre ś ci wzorców umowy stosowanych przez CENTRUM wobec nieograniczonego kr ę gu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych ich tre ś ci ą aktualnych i potencjalnych klientów operatora turystyki, którym - na gruncie art. 4 ust. 11 ustawy o ochronie (…) - przys ł uguje status konsumenta. Zdaniem Prezesa UOKIK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami CENTRUM. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, i ż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez organ antymonopolowy dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyj ąć nale ż y, i ż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie maj ą przepisy w/w ustawy, a dotycz ą ce jej post ę powanie prowadzone by ł o w interesie publicznym. Stosownie do tre ś ci art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Aby mo ż liwe by ł o zatem stwierdzenie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, niezb ę dne jest łą czne spe ł nienie dwóch przes ł anek: 1. dzia ł ania przedsi ę biorcy winny mie ć bezprawny charakter, tzn. by ć sprzeczne z prawem, tj. przepisami okre ś lonych aktów prawnych a tak ż e sprzeczne z zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrymi obyczajami, a jednocze ś nie 2. dzia ł ania te musz ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Odnosz ą c si ę do pierwszej z przes ł anek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy, stwierdzi ć nale ż y, i ż bezprawno ść rozumie si ę jako sprzeczno ść zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym, jako ca ł o ś ci ą . Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezale ż nym od wyst ą pienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Analizuj ą c powy ż sz ą przes ł ank ę nale ż y mie ć na uwadze, i ż zarzut bezprawnego dzia ł ania przedsi ę biorcy w przedmiotowej sprawie dotyczy zarówno: 1) stosowania postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w k.p.c. – tj. naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), jak i 2) naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji - tj. naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. 9 Ad 1) Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zosta ł y wpisane do prowadzonego przez Prezesa UOKIK rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Pokre ś lenia wymaga, ż e wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mog ą by ć poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje si ę niezale ż nie od tego, czy postanowienia wzorca by ł y, czy te ż nie by ł zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (ca ł y wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowie ń w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje S ą d Okr ę gowy w Warszawie — S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wy łą cznie do kompetencji tego S ą du nale ż y uznanie postanowie ń wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa UOKiK, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych tak ż e przez innych przedsi ę biorców. Prezes UOKIK mo ż e stwierdzi ć stosowanie przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na pos ł ugiwaniu si ę postanowieniem wzorca umownego, które zosta ł o wpisane do rejestru, bez wzgl ę du na to, czy wpis dotyczy tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu jest prowadzone post ę powanie, czy te ż nie. S ą d Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskaza ł , ż e zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z pó źń . zm.) praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest pos ł ugiwanie si ę postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powsta ł w zwi ą zku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada si ę stosowanie praktyki. S ą d wskaza ł te ż , ż e naruszenie interesów konsumentów mo ż e nast ą pi ć w wyniku dzia ł a ń podmiotów, które stosuj ą klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru zwi ą zany jest z dzia ł aniami innych kontrahentów konsumentów. Analogicznie orzek ł S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie powo ł uj ą c si ę na uchwa łę S ą du Najwy ż szego z dnia 19.12.2003r. (sygn. akt III CZP 95/03), stwierdzi ł , ż e wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyra ż onym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, i ż okre ś lona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, ż e mie ś ci si ę ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodno ść porównywanych klauzul. Czynnikiem przes ą dzaj ą cym o podobie ń stwie dwóch klauzul powinien by ć zatem zamiar, cel, jakiemu ma s ł u ż y ć kwestionowane postanowienie. Je ś li cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformu ł owania klauzuli uznanej za niedozwolon ą , oba zapisy mo ż na uzna ć za to ż same. Takie stanowisko zaj ął tak ż e S ą d Najwy ż szy, który w uchwale z dnia 13.07.2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(...) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do 10 innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „(...) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. w ł asny UOKIK] obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a uokik znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (...).” Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej i st ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest wykazanie, ż e zakwestionowane przez organ antymonopolowy zapisy wzorca umowy pod nazw ą : „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podró ż y „CENTRUM” stosowanego przez Przedsi ę biorc ę przy zawieraniu umów o organizacj ę imprezy turystycznej, s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. SOKiK w licznych wyrok uznawa ł za niedozwolone postanowienia, które w sposób niezgodny z obowi ą zuj ą cymi przepisami wy łą cza ł y lub istotnie ogranicza ł y odpowiedzialno ść organizatora turystyki za dzia ł ania lub zaniechania osób, z których pomoc ą ś wiadczy swoje us ł ugi, jak równie ż osób, którym wykonanie tych us ł ug powierza. Dotyczy to tak ż e agentów, którzy w imieniu organizatora turystyki zawieraj ą umowy z konsumentami, a postanowienia w tym zakresie zosta ł y uznane za niedozwolone m.in. na podstawie wyroku SOKiK z dnia 4.08.2004r. (sygn. akt XVII Amc 40/03) - które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 261 do Rejestru - o tre ś ci: „ Organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci z tytu ł u informacji udzielonych przez agentów, a odbiegaj ą cych od okre ś lonych niniejszymi warunkami postanowie ń . Ponadto organizator nie ponosi odpowiedzialno ś ci za udzielone przez agentów informacje sprzeczne z tre ś ci ą katalogów i biuletynów informacyjnych zawieraj ą cych aktualn ą ofert ę organizatora” oraz wyrokach z dnia 27.10.2004r. (sygn. akt XVII Amc 67/03) - które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 214 do Rejestru – o tre ś ci: „Natura Tour” wy łą cza ca ł kowicie odpowiedzialno ść za wady imprez obj ę tych ofert ą , o ile oferta zosta ł a odmiennie zaprezentowana przez osoby dzia ł aj ą ce w jego imieniu.” oraz z dnia 7.11.2005r. (sygn. akt: XVII Amc 89/04) - które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 610 do Rejestru – o tre ś ci: „Biuro wy łą cza ca ł kowicie odpowiedzialno ść za wady imprez obj ę tych ofert ą Biura, o ile oferta zosta ł a odmiennie zaprezentowana przez osoby dzia ł aj ą ce w imieniu Biura” . Zdaniem s ą du postanowienie takie stanowi klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 2 k.c., gdy ż wy łą cza odpowiedzialno ść organizatora za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy przez osoby dzia ł aj ą ce w jego imieniu. Jak zaznaczy ł s ą d, d ł u ż nik zgodnie z art. 474 k.c. odpowiada za dzia ł anie osób trzecich, którym powierza wykonanie zobowi ą zania jak za dzia ł anie w ł asne. Organizator turystyki mo ż e zatem zwolni ć si ę z tej odpowiedzialno ś ci tylko wtedy, gdy wyka ż e zaistnienie przes ł anek okre ś lonych w art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych. Podkre ś li ć jednak nale ż y, ż e wy łą czenie odpowiedzialno ś ci za zachowania osób dzia ł aj ą cych w imieniu organizatora nie mie ś ci si ę w wymienionym w tym przepisie katalogu przes ł anek, zwalniaj ą cych organizatora z odpowiedzialno ś ci wzgl ę dem klienta. 11 Zdaniem organu antymonopolowego, organizator powinien ponosi ć pe ł n ą odpowiedzialno ść za wszelkie dzia ł ania lub zaniechania osób lub podmiotów, przy pomocy których wykonuje ci ążą ce na nim zobowi ą zania wynikaj ą ce z umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych, lub którym powierza ich wykonanie, a wi ę c tak ż e za dzia ł ania osób sprzedaj ą cych imprezy w jego imieniu. Stanowisko to znajduje tak ż e potwierdzenie w judykaturze S ą du Najwy ż szego (vide: uzasadnienie uchwa ł y z dnia 25.02.1986r. sygn. akt III CZP 2/86 OSNCP 1987/1/10), który uzna ł , i ż „d ł u ż nik, a tym samym biuro podró ż y, jako osoba zobowi ą zana, odpowiada zatem zarówno za swoich zast ę pców, jak i pomocników; odpowiada za osoby, którymi si ę wyr ę cza w ca ł o ś ci w wykonaniu swego zobowi ą zania, jak i za te, z których pomocy korzysta tylko w ś ci ś le okre ś lonym zakresie. Odpowiedzialno ść ta powstaje niezale ż nie od tego, jaki stosunek prawny łą czy d ł u ż nika z osob ą wykonuj ą c ą za niego zobowi ą zanie, czy w stosunku tym wyst ę puje podporz ą dkowanie czy nie; istotne jest to, by d ł u ż nik w wykonaniu swego zobowi ą zania korzysta ł faktycznie z osoby trzeciej. W ś wietle powy ż szego uzna ć nale ż y, ż e biuro podró ż y odpowiada za dzia ł ania i zaniechania osób trzecich, którymi si ę pos ł uguje w wykonaniu swoich zobowi ą za ń , tak ż e wówczas, gdy nie mia ł o ono mo ż liwo ś ci kontroli nadzoru nad tymi osobami”. Oceniaj ą c natomiast tre ść i skutek - pozbawiaj ą klientów (konsumentów) mo ż liwo ś ci dochodzenia roszcze ń odszkodowawczych od organizatora z tytu ł u udzielenia im b łę dnych lub nienale ż ytych informacji o nabywanych us ł ugach - jaki mog ł o powodowa ć przedmiotowe postanowienie, stwierdzi ć nale ż y, i ż jest to ż same z w/w postanowieniami wpisanymi do Rejestru. W wyroku z dnia 24.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03) SOKIK uzna ł za niedozwolone postanowienie - które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 297 do Rejestru - o tre ś ci: „Mazur Pol zastrzega sobie prawo zmian cen imprezy z powodu zmiany: przepisów prawnych i podatkowych, kursów walut, cen paliwa, taryf przewozowych, cen us ł ug hotelarskich oraz innych maj ą cych wp ł ywa na kalkulacj ę .” W uzasadnieniu do powy ż szego orzeczenia S ą d wskaza ł , i ż postanowienie takie jest sprzeczne z art.385 1 § 1 k.c. i art.385 3 pkt 10 k.c., gdy ż uprawnia kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez wa ż nej przyczyny wskazanej w tej umowie. Zapis taki powoduje, ż e zawarta w umowie cena nie ma charakteru wi ążą cego strony, a przybiera posta ć jedynie „niezobowi ą zuj ą cej propozycji”. Zdaniem S ą du cena imprezy turystycznej stanowi istotny czynnik wp ł ywaj ą cy na wybór przez konsumenta konkretnej oferty i kontrahenta. Powy ż sza klauzula daje mo ż liwo ść pobierania ceny wy ż szej ni ż okre ś lona w dacie zawarcia umowy, m.in. z przyczyn le żą cych po stronie przedsi ę biorcy (np. nieudolno ś ci w zawieraniu umów ze swoimi kontrahentami, w których nie zagwarantowano stabilnych cen). W efekcie konsument skuszony atrakcyjn ą cenowo ofert ą , zmuszony jest zap ł aci ć cen ę wy ż sz ą ni ż oferowa ł y inne biura podró ż y. Jest to sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interes konsumentów. Tre ść postanowienia zawartego w pkt 13 wzorca umowy stosowanego przez CENTRUM nie tylko przewiduje, po jego stronie, uprawnienie do jednostronnego podwy ż szania op ł at za zamówione ś wiadczenia, tak ż e w przypadku zmiany cen us ł ug kontrahenta, ale jest to ż same z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod pozycj ą 82 na podstawie w yroku SOKiK z dnia 14.04.2003r. (sygn. akt: XVII Amc 14/03). W tym wyroku SOKIK podzieli ł argumentacj ę organu antymonopolowego, który wskaza ł , i ż cena imprezy turystycznej nale ż y do istotnych cech ś wiadczenia organizatora turystyki, a zatem mo ż e zosta ć przez niego zmieniona wy łą cznie z wa ż nych przyczyn. Zamkni ę ty katalog przyczyn, uprawniaj ą cych organizatora turystyki do podwy ż szenia ceny imprezy turystycznej, zawiera art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Przepis ten stanowi, ż e przyczyn ą podwy ż szenia ceny mog ą by ć wy łą cznie udokumentowane przez organizatora: wzrost kosztów transportu, wzrost op ł at urz ę dowych, podatków op ł at nale ż nych za takie us ł ugi, jak lotniskowe, za ł adunkowe lub prze ł adunkowe w portach morskich i lotniczych oraz wzrost kursów walut. Nadto, to na nim spoczywa 12 obowi ą zek udokumentowania wzrostu ceny imprezy powsta ł ego z w/w przyczyn. Natomiast zakres u ż ytego w przedmiotowym postanowieniu sformu ł owania „...np (…) zmiany cen us ł ug kontrahenta (…) i innych op łą t)” jest szerszy od katalogu zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych, poniewa ż mo ż e obejmowa ć równie ż przyczyny nie wymienione w przywo ł anym przepisie. W konsekwencji mo ż e to prowadzi ć do przerzucenia przez organizatora na klientów ryzyka gospodarczego i dodatkowych kosztów wynikaj ą cych np. z podwy ż szeniem cen przez kontrahentów, przy pomocy których wykonuje on swoje zobowi ą zanie. Zdaniem Prezesa UOKIK tre ść przedmiotowego postanowienia wzorca umownego winna odpowiada ć brzmieniu w/w art. 17 ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych i nie mo ż e zawiera ć ż adnych dodatkowych sformu ł owa ń rozszerzaj ą cych jego zakres. Podkre ś li ć nale ż y, i ż skutek stosowania przedmiotowego postanowienia polega wi ę c na zapewnieniu sobie przez przedsi ę biorc ę mo ż liwo ś ci dowolnego kszta ł towania wysoko ś ci ś wiadczenia g ł ównego spe ł nianego przez konsumenta, na wypadek zaistnienia okoliczno ś ci, za które przedsi ę biorca ten mo ż e ponosi ć odpowiedzialno ść . Skutek ten jest identyczny ze skutkiem stosowania postanowienia, które zosta ł o wpisane pod nr. 82 i 297 do Rejestru. Tym samym, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, nale ż y stwierdzi ć to ż samo ść porównywanych powy ż ej zapisów. W wy ż ej wymienionym wyroku z dnia 24.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03) SOKIK uzna ł równie ż za niedozwolone postanowienie - które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 299 do Rejestru - o tre ś ci: „ Wzrost ceny imprezy o wi ę cej ni ż 15% upowa ż nia uczestnika do rezygnacji z imprezy pod warunkiem powiadomienia MAZUR POL nie pó ź niej ni ż 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia o zmianie ceny. Brak powiadomienia b ę dzie traktowane przez MAZUR POL jako przyj ę cie przez uczestnika nowych warunków.” W uzasadnieniu w/w orzeczenia S ą d wskaza ł , i ż jest ona sprzeczna z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interes konsumenta. Tak bowiem zgodnie z tre ś ci ą przepisu art. art.385 1 § 1 k.c. i art.385 3 pkt 20 k.c. dozwolone jest stosowanie klauzul przewiduj ą cych mo ż liwo ść podniesienia ustalonej pierwotnie ceny wy łą cznie je ś li konsument ma zagwarantowane prawo odst ą pienia od umowy. Ograniczanie prawa odst ą pienia w takich przypadkach jest niedopuszczalne. Analogicznie – za niedozwolone SOKIK wyrokiem z dnia 27.02.2006r. (sygn. Akt XVII Amc 100/04) uzna ł postanowienie o tre ś ci: „W przypadku, gdy podwy ż ka cen wyniesie mniej ni ż 10% pierwotnej ceny imprezy, Klient jest zobowi ą zany do dop ł aty ś rodków pieni ęż nych, bez prawa do bezkosztowego odst ą pienia od umowy (ewentualna rezygnacja mo ż e nast ą pi ć zgodnie z punktem 4.3). W przypadku, gdy podwy ż ka wynios ł aby wi ę cej ni ż 10% ceny wykupionych ś wiadcze ń , Klient jest uprawniony do odst ą pienia od umowy bez uiszczania dodatkowych op ł at ( w takim przypadku JET TOURISTIC POLAND Sp. z o .o. jest zobowi ą zana do zwrotu uprzednio wp ł aconych przez klienta ś rodków pieni ęż nych w ci ą gu 7 dni) lub skorzystania z innej imprezy porównywalnej cenowo, oczywi ś cie je ś li b ę dziemy w stanie Pa ń stwu takow ą imprez ę zaoferowa ć .” (wpis do Rejestru nr 1131). W przedmiotowej sprawie tre ść postanowienia zawartego w pkt 13 wzorca umowy stosowanego przez CENTRUM zastrzega dla konsumenta uprawnienie do odst ą pienia od umowy jedynie w przypadku, gdy wzrost cen przekroczy ł by poziom 15%. Jednocze ś nie postanowienie to ogranicza – w sposób sprzeczny z obowi ą zuj ą cymi przepisami – mo ż liwo ść odst ą pienia konsumentów od umowy. Art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych przyznaje bowiem klientom, w przypadku zmiany przez organizatora turystyki istotnych warunków umowy, uprawnienie do: - przyj ę cia proponowanej zmiany umowy albo - odst ą pienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Postanowienie, w ś wietle którego konsument mo ż e odst ą pi ć od zmienionej umowy tylko w sytuacji, gdy cena wzrasta powy ż ej 15%, w rzeczywisto ś ci ogranicza jego prawa 13 wynikaj ą ce z powo ł anego przepisu. Pozbawia go bowiem uprawnienia do odst ą pienia od umowy, je ż eli wzrost ceny nie przekracza 15%, W takim zatem zakresie, w jakim przedmiotowe postanowienie wy łą cza uprawnienie konsumenta do odst ą pienia od umowy (wzrost cen na poziomie ni ż szym ni ż zastrze ż ony) na wypadek podwy ż szenia ceny umówionej us ł ugi jest ono sprzeczne z art. 385 3 pkt 20 k.c. Skutek stosowania przez Przedsi ę biorc ę omawianego postanowienia jest zatem to ż samy ze skutkiem stosowania postanowienie ń , które zosta ł y wpisane pod nr 299 1131 do Rejestru. Tym samym, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, nale ż y stwierdzi ć to ż samo ść porównywanych powy ż ej zapisów. Przepisy ustawy o us ł ugach turystycznych wprowadzaj ą w art. 14 ust. 2 katalog istotnych warunków (postanowie ń ), które musz ą zosta ć zawarte w umowie o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Nale żą do nich m.in.: program imprezy, obejmuj ą cy rodzaj, jako ść i terminy oferowanych us ł ug w tym rodzaj, charakter i kategori ę ś rodka transportu oraz dat ę , godzin ę , miejsce wyjazdu i planowanego powrotu, po ł o ż enie, rodzaj i kategori ę obiektu hotelarskiego oraz program zwiedzania i inne us ł ugi wliczone w cen ę imprezy. W ś wietle powy ż szego, nie mo ż e budzi ć w ą tpliwo ś ci, ż e postanowienia okre ś laj ą ce program imprezy, hotel czy te ż ś rodek transportu stanowi ą istotne warunki umowy co powoduje, ż e organizator turystyki nie mo ż e jednostronnie i w dowolny sposób decydowa ć o ich zmianie. Dla ochrony klientów organizatorów turystyki ustawodawca wprowadzi ł procedur ę zmiany istotnych warunków umowy. Mog ą one zosta ć zmienione przez organizatora przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej, je ż eli spowodowane jest to przyczynami od niego niezale ż nymi. W takim przypadku jest on zobowi ą zany niezw ł ocznie powiadomi ć klienta o zmianach w warunkach umowy. Zgodnie z art. 14 ust. 5 powo ł anej klientowi przys ł uguje uprawnienie do: - przyj ę cia proponowanej zmiany umowy albo - odst ą pienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Potwierdza to równie ż tre ść ust. 6 powo ł anego przepisu, który przyznaje klientowi, odst ę puj ą cemu od umowy z powy ż szych przyczyn prawo b ą d ź uczestniczenia w imprezie zast ę pczej o tym samym lub wy ż szym standardzie b ą d ź żą dania natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych ś wiadcze ń . Analizowane postanowienie, przyznaj ą c Przedsi ę biorcy prawo do jednostronnego decydowania o zmianie istotnych warunków umowy, tj. programu imprezy pozbawia konsumenta praw wynikaj ą cych z ustawy, a nadto pozwala jednocze ś nie Przedsi ę biorcy na zmian ę , bez wa ż nych przyczyn istotnych cech ś wiadczenia co kwalifikuje je jako niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 3 pkt 19 k.c. Wype ł nia ono równie ż dyspozycj ę art. 385 3 pkt 2 k.c., albowiem wy łą cza ono a priori – tj. jeszcze przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej - odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za wady imprezy, które mog ą powsta ć na skutek wprowadzenia zmian do umowy. Zakres odpowiedzialno ś ci organizatora turysyki za wady imprezy turystycznej okre ś la wprost art. 11a ust. 1 ustawy o us ł ugach turystycznych. Stosownie do jego tre ś ci organizator turystyki jest zwolniony od odpowiedzialno ś ci za wady ś wiadczenia, je ż eli niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy jest spowodowane wy łą cznie: - dzia ł aniem lub zaniechaniem klienta, - dzia ł aniem lub zaniechaniem osób trzecich, nie uczestnicz ą cych w wykonywaniu us ł ug przewidzianych w umowie, je ż eli tych dzia ł a ń lub zaniecha ń nie mo ż na by ł o przewidzie ć ani unikn ąć , albo - si łą wy ż sz ą . Powy ż sze wyliczenie ma charakter zamkni ę ty i jednoznacznie definiuje okoliczno ś ci wy łą czaj ą ce odpowiedzialno ść Przedsi ę biorcy za wady zorganizowanej przez niego imprezy. 14 Brak jest wi ę c podstaw na gruncie przepisów oraz zasad ogólnych do wy łą czenia jego odpowiedzialno ś ci za skutki wprowadzonych przez niego zmian w umowie o ś wiadczenie us ł ug turystycznych. Podnie ść nale ż y, i ż SOKiK wielokrotnie kwestionowa ł klauzule przyznaj ą ce organizatorowi prawo do jednostronnego decydowania o zmianie istotnych warunków umowy, podnosz ą c zarzut naruszenia wskazanych powy ż ej przepisów. Przyk ł adowo nale ż y wskaza ć , ż e wyrokiem z dnia 21.07.2005r. (sygn. akt XVII Amc 89/03) za niedozwolone uzna ł postanowienie o tre ś ci: „ Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub us ł ug w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie- zg ł oszeniu uczestnictwa- zmiany takie s ą dopuszczalne tylko w sytuacjach wyj ą tkowych, a zakres i standard ś wiadcze ń zostanie zachowany.” (wpis do Rejestru nr 535). W uzasadnieniu SOKiK wskaza ł , ż e powy ż szy zapis wyczerpuje hipotez ę art. 385 3 pkt 2 i 19 k.c. oraz podkre ś li ł , ż e rozstrzygaj ą c o legalno ś ci tego postanowienia nale ż y wzi ąć pod uwag ę równie ż unormowania ustawy o us ł ugach turystycznych. Zmiana postanowie ń umowy dotycz ą cych programu i innych us ł ug okre ś lonych umowie bez zgody konsumenta jest niedopuszczalna, gdy ż pogarsza jego sytuacj ę w stosunku do przepisów art. 14 ust. 5 ustawy, co pozostaje w sprzeczno ś ci z art. 19 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, postanowienia umowy mog ą by ć zmienione, ale jedynie na korzy ść konsumenta. SOKiK przywo ł a ł tak ż e uchwa łę S ą du Najwy ż szego z dnia 19.05.1992r. (sygn. akt III CZP 50/92), w której uznano, ż e jednostronna zmiana umowy konsumenckiej jest dopuszczalna tylko w razie, gdy strony najpierw wprowadzi ł y do tej umowy tzw. klauzul ę modyfikacyjn ą i sprecyzowa ł y z góry, co mo ż e stanowi ć wa ż n ą przyczyn ę dokonania takiej zmiany. Z tego te ż wzgl ę du SOKiK uzna ł , ż e u ż ycie ogólnego sformu ł owania „sytuacje wyj ą tkowe” jest na tyle niejednoznaczne i niezrozumia ł e, ż e pozwala na bardzo dowoln ą interpretacj ę tego zapisu przez organizatora, przyznaj ą c mu tym samym prawo do jednostronnej interpretacji umowy. Zbli ż ona argumentacja przedstawiona zosta ł a w uzasadnieniu wyroków z dnia 24.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03), uznaj ą cego za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Je ż eli z przyczyn niezale ż nych od organizatora, MAZUR POL cz ęść ś wiadcze ń b ę dzie zmuszony zast ą pi ć ś wiadczeniami o tej samej lub wy ż szej warto ś ci, nie stanowi ć to b ę dzie wady umowy. MAZUR POL w uzasadnionych przypadkach ma prawo do zmiany przewo ź nika, miejsca i godziny odjazdu i przyjazdu autokaru, a tak ż e trasy przejazdu .” (wpis do Rejestru nr 302 ) oraz z dnia 27.02.2006r. (sygn. Akt XVII Amc 100/04) uznaj ą cego za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „Zmiany w wykonaniu poszczególnych us ł ug turystycznych s ą dozwolone, o ile nie s ą znaczne i o ile podstawowa forma podró ż y zostanie zachowana. JET TOURISTIC POLAND Sp. z o. o. zastrzega sobie prawo zmiany programu i ś wiadcze ń imprezy, gdy zmiana ta jest spowodowana czynnikami od niego niezale ż nymi, jednak zawarte w umowie ś wiadczenia mog ą by ć zast ą pione jedynie ś wiadczeniami o tym samym lub wy ż szym standardzie i w tej samej ilo ś ci. W szczególno ś ci JET TOURISTIC POLAND Sp. z o. o. zastrzega sobie prawo do zmiany godzin wylotowych samolotów czarterowych, zmiany w zakwaterowaniu uczestników w hotelach innych ni ż opisane w umowie, lecz o równorz ę dnym lub wy ż szym standardzie. W ww. przypadkach Klient nie ma prawa do odst ą pienia od umowy bez uiszczenia dodatkowych op ł at tyt. kosztów rezygnacji, zgodnych z punktem 4.3 i nie przys ł uguje Klientowi prawo do jakichkolwiek roszcze ń finansowych i innych.” (wpis do Rejestru nr 1132). SOKiK stwierdzi ł , ż e okre ś lenie przewo ź nika, miejsca i godziny odjazdu i przyjazdu i trasy przejazdu stanowi ą istotne cechy umowy, ich zmiana mo ż e zatem nast ą pi ć wy łą cznie z wa ż nych przyczyn, a kwestionowana klauzula ogranicze ń takich nie zawiera. S ą d zaznaczy ł jednocze ś nie, ż e okre ś lenie „uzasadnione” nie stanowi synonimu okre ś lenia wa ż ne. Skutek stosowania przez Przedsi ę biorc ę omawianego postanowienia jest zatem to ż samy ze skutkiem stosowania w/w postanowienie ń , które zosta ł y wpisane do Rejestru. Tym samym, mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci, nale ż y stwierdzi ć to ż samo ść porównywanych powy ż ej zapisów. 15 SOKiK w licznych wyrokach uznawa ł za niedozwolone postanowienia, w których organizator w sposób niezgodny z dobrymi obyczajami wyznaczy ł konsumentom zbyt krótki termin do z ł o ż enia reklamacji. Szczególnym przypadkiem jest wyznaczenie w postanowieniu 7-dniowego terminu do jej z ł o ż enia pod rygorem niewa ż no ś ci lub nierozpatrzenia z ł o ż onej reklamacji. Przyk ł adem jest postanowienie o tre ś ci: „Reklamacje winny by ć wnoszone w formie pisemnej pod rygorem niewa ż no ś ci do 7 dnia od daty zako ń czenia imprezy.” (wpis nr 414 dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 2.02.2005r., sygn. akt XVII Amc 104/04 ). Tak sformu ł owane postanowienia nale ż y - w ocenie Prezesa UOKIK - uzna ć za sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co naruszaj ą ce interesy konsumentów (art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego). Przede wszystkim dlatego, ż e termin wyznaczony na z ł o ż enie reklamacji jest zbyt krótki i mo ż e pozbawi ć konsumenta mo ż liwo ś ci rozpocz ę cia procedury reklamacyjnej i skutecznego dochodzenia roszcze ń . Po ś rednio zapis ten prowadzi wi ę c do ograniczenia odpowiedzialno ś ci Przedsi ę biorcy za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy (art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego). Przedsi ę biorca mo ż e bowiem, powo ł uj ą c si ę jedynie na niezachowanie wyznaczonego terminu, nie rozpatrywa ć reklamacji z ł o ż onych po jego up ł ywie, zwalniaj ą c si ę tym samym z odpowiedzialno ś ci za nale ż yte wykonanie umowy. Zdaniem organu antymonopolowego, oceniaj ą c to postanowienie nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych w przedmiocie umów z klientami – w zakresie nieuregulowanym ustaw ą – odsy ł a do przepisów kodeksu cywilnego. Oznacza to, ż e do terminu z ł o ż enia reklamacji wniesionych przez klientów z powodu nienale ż ytego wykonania przez niego umowy, mog ł yby znale źć zastosowanie przepisy dotycz ą ce r ę kojmi za wady, w tym art. 563 par. 1 k.c. W ś wietle tego przepisu uprawnienia z tytu ł u r ę kojmi podlegaj ą utracie, je ż eli reklamuj ą cy nie zawiadomi o wadzie w ci ą gu 1 miesi ą ca od jej wykrycia, a zatem konsumenci powinni mie ć mo ż liwo ść reklamowania wadliwych us ł ug turystycznych przez okres 1 miesi ą ca od zako ń czenia imprezy, a nie 7 dni, który to termin uzna ć nale ż y za zbyt krótki. Takie stanowisko Prezesa UOKIK podzieli ł SOKiK, który w wyroku z dnia 8.12.2006r. (sygn. akt XVII Amc 41/06) uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć w formie pisemnej w terminie 7 dni od zako ń czenia imprezy.” oraz stwierdzi ł , ż e wyznaczony termin mo ż e faktycznie w wielu sytuacjach uniemo ż liwi ć konsumentowi wniesienie w terminie reklamacji lub jej prawid ł owe uzasadnienie, prowadz ą c po ś rednio do ograniczenia lub wy łą czenia odpowiedzialno ś ci organizatora za wykonanie umowy. Analogicznie w wyroku z dnia 29.01.2007r. (sygn. akt XVII Amc 160/05) uzna ł , ż e ra żą co krótki termin zniech ę ca konsumentów do sk ł adania reklamacji dotycz ą cych ś wiadczonych przez organizatora us ł ug. Umowa o us ł ugi turystyczne ma charakter mieszany, co skutkuje w jego ocenie uznaniem, ż e do zagadnie ń zwi ą zanych z obowi ą zkiem zawiadomienia po stronie konsumenta, terminem zawiadomienia i skutkami jego niezachowania czy przedawnienia roszcze ń nale ż y w drodze analogii stosowa ć przepisy dotycz ą ce umowy o dzie ł o. Do r ę kojmi za wady dzie ł a stosuje si ę na podstawie art. 638 Kodeksu cywilnego odpowiednio przepisy o r ę kojmi przy sprzeda ż y. Art. 563 Kodeksu cywilnego stanowi, ż e zawiadomienie o wadzie przez kupuj ą cego w terminie miesi ę cznym zapobiega utracie uprawnie ń z tytu ł u r ę kojmi. Z tych te ż wzgl ę dów Prezes UOKIK uzna ł zakwestionowane postanowienia za to ż same z postanowieniami wpisanymi do Rejestru, mimo pewnych odmienno ś ci wynikaj ą cych z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotów porównywanych klauzul. Tak ż e przedmiotem kilku wyroków SOKIK by ł o uznanie za niedozwolone postanowie ń , które uzale ż niaj ą przyj ę cie przez organizatora turystyki zg ł oszonej reklamacji od potwierdzenia jej przez przedstawiciela organizatora lub pilota, jako wprowadzenie nadmiernie uci ąż liwej dla konsumenta procedury sk ł adania reklamacji. Takie dzia ł anie 16 wyczerpuje dyspozycj ę przepisu art. 385 3 pkt 21 k.c., który za niedozwolone uznaje m.in. te postanowienia, które uzale ż niaj ą odpowiedzialno ść kontrahenta konsumenta od spe ł nienia przez konsumenta nadmiernie uci ąż liwych formalno ś ci. W przedmiotowej sprawie jako warunek rozpatrzenia reklamacji wskazano do łą czenie notatki podpisanej przez pilota grupy. Zapis ten skutkuje wyeliminowaniem zatem wszystkich tych reklamacje, które zg ł oszone by ł yby po zako ń czeniu imprezy z pomini ę ciem ustalonej procedury. Zdaniem organu antymonopolowego, fakt nie do łą czenia w/w notatki podpisanej przez pilota nie mo ż e skutkowa ć utrat ą mo ż liwo ś ci skutecznego dochodzenia roszcze ń po jej zako ń czeniu. Nale ż y bowiem odró ż ni ć tryb reklamacyjny od trybu zg ł aszania stwierdzonych w czasie trwania imprezy nieprawid ł owo ś ci, który wprowadza art. 16b ustawy o us ł ugach turystycznych. Zgodnie z tym przepisem, je ż eli w trakcie imprezy klient stwierdza wadliwe wykonywanie umowy, powinien niezw ł ocznie zawiadomi ć o tym wykonawc ę us ł ugi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju us ł ugi. Umowa powinna jednoznacznie okre ś la ć obowi ą zek klienta w tym zakresie. Analiza kwestionowanego postanowienia wskazuje, ż e Przedsi ę biorca - w sposób nieuzasadniony - po łą czy ł obydwa tryby post ę powania. Analogiczne zapisy umów zosta ł y ocenione przez SOKIK za niedozwolone w wyrokach: z dnia 20.12.2004r. (sygn. akt XVII Amc 72/03) postanowienia o tre ś ci: „ Biuro Us ł ug Turystycznych „Ella- Tur” zastrzega sobie, ż e b ę dzie rozpatrywa ć reklamacje, o ile przedmiot reklamacji by ł zg ł oszony na pi ś mie pilotowi grupy w czasie trwania imprezy .” (wpis do Rejestru nr 269) z dnia 22.12.2004r. (sygn. akt XVII Amc 115/03) postanowienie o tre ś ci: „ Warunkiem skutecznego zg ł oszenia reklamacji przez Klienta jest do łą czenie do niej pisemnego zg ł oszenia nieprawid ł owo ś ci wraz z opisem na czym polegaj ą pilotowi, rezydentowi b ą d ź obs ł udze hotelowej i przez ww. osoby potwierdzone w ł asnor ę cznym podpisem lub w przypadku obs ł ugi hotelowej dodatkowo piecz ą tki hotelu.” (wpis do Rejestru nr 280 rejestru). Stanowisko to potwierdzi ł y kolejne wyroki SOKIK: z dnia 26.02.2007r. (sygn. akt XVII Amc 174/05) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Okoliczno ś ci podnoszone w reklamacji powinny by ć potwierdzone w czasie trwania imprezy przez przedstawiciela Organizatora (pilota wycieczki lub rezydenta) w miejscu realizacji imprezy poprzez adnotacj ę „przyj ę to do wiadomo ś ci” pod rygorem niewa ż no ś ci.” (wpis do Rejestru nr 1112) oraz z dnia 26 .02.2007r. (sygn. akt XVII Amc 174/04 ) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „Reklamacje zwi ą zane z zakwaterowaniem, wy ż ywieniem oraz programem wyjazdu nale ż y zg ł asza ć niezw ł ocznie do pilota / rezydenta, który jest zobowi ą zany do ich usuni ę cia na miejscu. W przeciwnym wypadku nale ż y sporz ą dzi ć protokó ł , który musi by ć podpisany z dopiskiem 'zapozna ł em si ę ' przez pilota / rezydenta. Niepodpisane reklamacje przez w/w przedstawiciela Organizatora nie b ę d ą rozpatrywane przez Biuro Podró ż y GO TOUR. Przedstawiciel Organizatora dzia ł aj ą cy w miejscu imprezy nie jest upowa ż niony do uznawania roszcze ń .” (wpis do Rejestru nr 1113). Wobec powy ż szego - mimo ró ż nic w sformu ł owaniu tre ś ci - nale ż y stwierdzi ć , i ż kwestionowane postanowienie jest to ż same z w/w postanowieniami, które SOKIK uzna ł za niedozwolone. Równie ż w licznych wyrokach SOKIK uznawa ł za niedozwolone postanowienia zawieraj ą ce klauzule prerogacyjne, stosowane w obrocie z konsumentami przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych w ró ż nych bran ż ach gospodarki. Jako przyk ł ad mo ż na wskaza ć wyroki SOKIK: z dnia 19.04.2004r. (sygn. akt XVII Amc 59/03) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć z tytu ł u realizacji umowy b ę d ą rozstrzygane polubownie, a w razie nie doj ś cia do porozumienia rozstrzygane przez wydzia ł y cywilne s ą du rejonowego w ł a ś ciwego dla miejsca siedziby Biura.”, z dnia 14.09.2007r. (sygn. akt XVII Amc 119/07) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci „Wszelkie spory mog ą ce wynika ć w zwi ą zku z realizacj ą umowy podlegaj ą rozstrzygni ę ciu przez S ą d w ł a ś ciwy 17 miejscowo dla organizatora turystyki.” lub z dnia 24.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03) uznaj ą cy za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Kwestie sporne mi ę dzy stronami b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy dla Mazur - Pol”. Podzielaj ą c stanowisko Prezesa UOKIK, SOKIK uzna ł , ż e kwesti ę w ł a ś ciwo ś ci s ą du w sprawach cywilnych okre ś laj ą przepisy k.p.c. - s ą dem w ł a ś ciwym do rozpatrzenia wniesionego powództwa jest zgodnie z art. 27 k.p.c. s ą d ogólnej w ł a ś ciwo ś ci pozwanego lub zgodnie z art. 34 k.p.c. i s ą d miejsca wykonania umowy (w ł a ś ciwo ść przemienna) - i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mog ą by ć one w tym zakresie wy łą czane, poniewa ż mog ą stanowi ć dodatkow ą dolegliwo ść dla kupuj ą cego a tak ż e ogranicza ć realizacj ę przys ł uguj ą cych mu praw. Tre ść analizowanego postanowienia w ten sam sposób kszta ł tuje stosunki mi ę dzy stronami umowy w zakresie w ł a ś ciwo ś ci s ą dowej w przypadku wyst ę powania sporów tj. narzuca w ł a ś ciwo ść , która w poszczególnych przypadkach mo ż e by ć inna, ni ż ta wynikaj ą ca z w ł a ś ciwych przepisów k.p.c. Z tych te ż wzgl ę dów Prezes UOKIK uzna ł zakwestionowane postanowienia za to ż same z postanowieniami wpisanymi do Rejestru, mimo pewnych odmienno ś ci wynikaj ą cych z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotów porównywanych klauzul. Ad 2) Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, i ż dzia ł ania Przedsi ę biorcy - polegaj ą ce na naruszenia obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji - s ą sprzeczne z przepisami prawa oraz dobrymi obyczajami. Podstawowe znaczenie dla oceny niniejszej sprawy - pod k ą tem wyst ę powania przes ł anki bezprawno ś ci - ma analiza charakteru prawnego umowy, której przedmiotem jest organizacja imprezy turystycznej oraz art. 11 ustawy o us ł ugach turystycznych. Umowa o organizacj ę imprezy turystycznej – a w zasadzie jej elementy - zosta ł a zdefiniowana w art. 14 ustawy o us ł ugach turystycznych, a zatem jest umow ą nazwan ą , do której nale ż y stosowa ć przepisy tej ustawy, a w zakresie nieuregulowanym, zgodnie z tre ś ci ą art. 11 ustawy – przepisy k.c. i inne dotycz ą ce ochrony konsumentów. Do warunków istotnych umowy o ś wiadczenie us ł ugi turystycznej wymienionych w art. 14 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych nale ż y tak ż e okre ś lenie : - organizatora turystyki i numer jego wpisu do rejestru, o którym mowa w art. 4 ust 1, oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP) (art. 14 ust. 2pkt 1), oraz - rodzaju i zakresu ubezpieczenia turystów oraz nazwy i adresu ubezpieczyciela (art. 14 ust. 2 pkt 7). Analiza przedstawionych przez przedsi ę biorc ę dokumentów, czyli wzorców umowy oraz umów faktycznie zawartych z konsumentami wykaza ł a, ż e brak by ł o w nich numeru identyfikacji podatkowej, a ponadto nie zawiera ł y one nazwy i adresu ubezpieczyciela oraz informacji o rodzaju i zakresie ubezpieczenia turystów, pomimo istnienia takiego obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 14 ust. 2 pkt. 1 i 7 ustawy o us ł ugach turystycznych. Szczególne znaczenie ma brak informacji o ubezpieczeniu, albowiem konsumenci nie wiedz ą w takiej sytuacji, jaki jest zakres ubezpieczenia, do jakiej wysoko ś ci im przys ł uguje roszczenie o odszkodowanie oraz do kogo nale ż y je kierowa ć . Powy ż sze zaniechanie doprowadzi ł o do os ł abienia pozycji konsumentów, stworzy ł o sytuacj ę , w której nie znali oni zakresu zobowi ą zania, którego beneficjentami byli, ani te ż nie wiedzieli, kto by ł ich d ł u ż nikiem. W tych okoliczno ś ciach ochrona wynikaj ą ca z ubezpieczenia pozostaje w znacznej mierze 18 jedynie formalna, a nie faktyczna. W zwi ą zku z powy ż szym nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e przedsi ę biorca naruszy ł art. 14 ust. 2 pkt 1 i 7 w/w ustawy o us ł ugach turystycznych. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002r. Nr 101 poz. 926 z pó ź n. zm.) przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy m.in.: osoba, której dane dotycz ą , wyrazi na to zgod ę , chyba ż e chodzi o usuni ę cie dotycz ą cych jej danych (pkt 1) albo jest to konieczne do realizacji umowy, gdy osoba, której dane dotycz ą , jest jej stron ą lub gdy jest to niezb ę dne do podj ę cia dzia ł a ń przed zawarciem umowy na żą danie osoby, której dane dotycz ą (pkt 3). Natomiast przez poj ę cie zgoda osoby, której dane dotycz ą , rozumie si ę – stosownie do art. 7 pkt 5 tej ustawy - o ś wiadczenie woli, którego tre ś ci ą jest zgoda na przetwarzanie danych osobowych tego, kto sk ł ada o ś wiadczenie; zgoda nie mo ż e by ć domniemana lub dorozumiana z o ś wiadczenia woli o innej tre ś ci. Oznacza to, ż e o ś wiadczenie woli, którego tre ś ci ą jest zgoda na przetwarzanie danych osobowych powinno by ć zamieszczone w umowie w formie odr ę bnego postanowienia, które by ł oby oddzielnie podpisywane przez konsumenta. Niedopuszczalne jest natomiast w ś wietle powo ł anych przepisów zamieszczenie takiego o ś wiadczenia jako jednego z postanowie ń umowy lub wzorca umowy (regulaminu, ogólnych warunków, itp.), które by ł oby obj ę te podpisem, tj. o ś wiadczeniem woli z ł o ż onym w odniesieniu do tej umowy. Powy ż sze stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego S ą du Administracyjnego, który w wyroku z dnia 4.04.2003r. (sygn. akt II SA 2135/2002) uzna ł , ż e „Zgoda na przekazywanie danych musi mie ć charakter wyra ź ny, a jej wszystkie aspekty musz ą by ć jasne dla podpisuj ą cego w momencie jej wyra ż ania. Czynno ś ci takiej nie konwaliduje pó ź niejsze poinformowanie o tre ś ci regulaminu, ani mo ż liwo ść zg ł oszenia zastrze ż e ń wobec pewnych form przetwarzania danych.” oraz Prezesa UOKIK, który w decyzjach: nr RWR-35/2003 z dnia 7.11.2003r. oraz nr RKR-18/2005 z dnia 25.03.2005r. uzna ł , ż e zamieszczenie takiego o ś wiadczenia – tj. zgody na przetwarzanie danych osobowych - we wzorcu umowy stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W przedmiotowej sprawie Przedsi ę biorca zamie ś ci ł zgod ę na przetwarzanie danych osobowych klienta „ w celach marketingowych” w umowie jako jedno z postanowie ń umowy obj ę tych o ś wiadczeniem konsumenta w przedmiocie zawarcia umowy. Skutkiem powy ż szego, ż e ewentualna zgodna na przetwarzanie danych osobowych klienta w celach marketingowych musi by ć domniemywana z o ś wiadczenia z ł o ż onego w celu zawarcia umowy. Dzia ł ania takie narusza przepis art. 7 pkt 5 w zwi ą zku z art. 23 ust. 1 pkt 1 powo ł anej ustawy o ochronie danych osobowych. Stosownie do tre ś ci art. 21 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. 2007r. Nr 155 poz. 1095 pó ź n. zm.) je ż eli przedsi ę biorca oferuje towary lub us ł ugi w sprzeda ż y bezpo ś redniej lub sprzeda ż y na odleg ł o ść za po ś rednictwem ś rodków masowego przekazu, sieci teleinformatycznych lub druków bezadresowych, jest on obowi ą zany do podania w ofercie co najmniej nast ę puj ą cych danych: firmy przedsi ę biorcy, numeru identyfikacji podatkowej (NIP) oraz siedziby i adresu przedsi ę biorcy. W przypadku osoby fizycznej wykonuj ą cej – jak Przedsi ę biorca – dzia ł alno ść gospodarcz ą firm ą , zgodnie z tre ś ci ą a rt. 43 k.c. jest 4 jej imi ę i nazwisko, co nie wyklucza w łą czenia do firmy pseudonimu lub okre ś le ń wskazuj ą cych na przedmiot dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych okre ś le ń dowolnie obranych. W doktrynie przyjmuje si ę , ż e „zawsze jednak firma musi zawiera ć wskazanie na imi ę i nazwisko przedsi ę biorcy, natomiast wszelkie inne dane maj ą charakter dope ł niaj ą cy i nie s ą obligatoryjne.” (vide: C. Kosikowski „Elektroniczny Komentarz do ustawy o swobodzie gospodarczej” – art. 20 LEXIS NEXIS). „Brzmienie przepisu wskazuje jednoznacznie na to, ż e firm ą osoby fizycznej 19 jest imi ę (nie wystarcza wskazanie pierwszej litery imienia) i nazwisko. Z przepisu tego nie wynika, by przedsi ę biorca nosz ą cy wi ę cej ni ż jedno imi ę wskazywa ł - dzia ł aj ą c pod firm ą (art. 43 2 ) - wszystkie imiona, chocia ż , wpisuj ą c si ę do rejestru, obowi ą zany jest poda ć (zamie ś ci ć ) je wszystkie, podobnie jak identyfikator, zwany numerem „PESEL”. Wskazanie w nazwie przedsi ę biorcy (w firmie) wszystkich imion mo ż e czasem okaza ć si ę konieczne dla dostatecznego odró ż nienia si ę od firm innych przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść na tym samym rynku. Dla spe ł nienia tego warunku mo ż e okaza ć si ę konieczne uwidocznienie w firmie tak ż e innych danych, np. imion obojga rodziców, jednego z rodziców, pseudonimu czy te ż okre ś le ń wskazuj ą cych na przedmiot dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy, miejsca jej prowadzenia, a tak ż e innych dowolnie obranych okre ś le ń . Wszystkie te dane wymienione w przepisie jako niekonieczne mog ą by ć wymagane przy wpisywaniu przedsi ę biorcy do rejestru, je ż eli oka żą si ę niezb ę dne do wyró ż nienia firmy.” (vide: St. Dmowski „Elektroniczny Komentarz do Kodeksu cywilnego – a rt. 43 4 LEXIS NEXIS). W przedmiotowej sprawie Przedsi ę biorca zamie ś ci ł w katalogach oraz na stronie internetowej oraz w umowie oznaczenie Biuro Podró ż y „CENTRUM” zamiast pe ł nej firmy zawieraj ą cej jego imi ę i nazwisko i to oznaczenie, co oznacza, i ż naruszy ł w/w przepisy dotycz ą ce firmy i obowi ą zku pos ł ugiwania si ę ni ą . Brak zamieszczenia w umowie, katalogach oraz na stronie internetowej firmy w pe ł nym brzmieniu powoduje, ż e konsumenci nie posiadaj ą pe ł nej i prawdziwej informacji, kto jest w rzeczywisto ś ci ich kontrahentem, co mo ż e wprowadza ć ich w b łą d co do osoby przedsi ę biorcy. Dzia ł ania takie narusza nie tylko przepis art. 21 ustawy o swobodzie (…) w zwi ą zku z art. 43 4 k.c., ale tak ż e obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji ustanowiony w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…). Warto tak ż e zwróci ć uwag ę na stanowisko ukszta ł towane w orzecznictwie Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci (zwanego dalej „ETS”), zgodnie z którym konsument ma prawo do rzetelnej, nie wprowadzaj ą cej w b łą d informacji, zawieraj ą cej wszelkie niezb ę dne dane wynikaj ą ce z funkcji i przeznaczenia towaru lub us ł ugi (vide. wyrok ETS z dnia 13.12.1991r., sprawa GB-Inno-BM, sygn.: C-18/88). ETS podkre ś li ł w nim wag ę obowi ą zku udzielania konsumentom prawdziwej i pe ł nej informacji, poniewa ż brak podawania rzetelnych, pe ł nych i prawdziwych informacji uniemo ż liwia konsumentom dokonywanie swobodnej i rzeczowej oceny oferowanych na rynku towarów i us ł ug, co mo ż e wprowadza ć konsumentów w b łą d co do praw przys ł uguj ą cych im w danym stosunku umownym. Dodatkowo, nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż z analizowanego punktu widzenia znaczenie maj ą równie ż przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 2005/29/WE z dnia 11 maja 2005r. dotycz ą ce nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsi ę biorstwa wobec konsumentów na rynku wewn ę trznym oraz zmieniaj ą ca dyrektyw ę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporz ą dzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. U. L 2005/06/11) – implementowane w ustawie z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdzia ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. N 171 poz. 1206) - które wskazuj ą kierunek zmian wspólnotowego prawa konsumenckiego. I tak w art. 6 ust. 1 tej ustawy za praktyk ę rynkow ą uznaje si ę zaniechanie wprowadzaj ą ce w b łą d, je ż eli pomija istotne informacje potrzebne przeci ę tnemu konsumentowi do podj ę cia decyzji dotycz ą cej umowy i tym samym powoduje lub mo ż e powodowa ć podj ę cie przez przeci ę tnego konsumenta decyzji dotycz ą cej umowy, której inaczej by nie podj ął . W szczególno ś ci zaniechaniem mo ż e w by ć - w ś wietle 20 art. 6 ust. 3 pkt 1 ustawy - zatajenie lub nieprzekazanie w sposób jasny, jednoznaczny lub we w ł a ś ciwym czasie istotnych informacji dotycz ą cych produktu. Przyk ł adowe wyliczenie zakazanych przez ustawodawc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o zawarte w tre ś ci art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…). Do katalogu tego ustawodawca zaliczy ł w szczególno ś ci naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Prawo do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jest jednym z fundamentalnych praw ka ż dego konsumenta, a brak takiej informacji uniemo ż liwia mu swobod ę oceny i wyboru najlepszej oferty, ograniczaj ą c tym samym wolno ść jego decyzji rynkowych. Profesjonalista – a takim jest bez w ą tpienia Przedsi ę biorca – ma obowi ą zek poinformowa ć konsumenta, b ę d ą cego z zasady s ł absz ą stron ą stosunku prawnego, o istotnych elementach przysz ł ej umowy. Powinno si ę to odbywa ć w sposób prawdziwy, rzeczowy i na tyle wyczerpuj ą cy, na ile jest to mo ż liwe w istniej ą cych warunkach. Przy czym obowi ą zek takiego informowania obejmuje wszystkie etapy stosunku prawnego, od fazy przedkontraktowej, poprzez stadium realizacji umowy, czy wreszcie równie ż proces dochodzenia roszcze ń z tytu ł y niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy. Jest to fundamentaln ą cech ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania (vide.: E. Łę towska „Prawo umów konsumenckich”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, str. 215 i nast.). Reasumuj ą c, nale ż y uzna ć , i ż nie zamieszczenie przez Przedsi ę biorc ę we wzorcach umowy powy ż szych informacji stanowi naruszenie bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cych przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych. Odnosz ą c si ę do drugiej przes ł anki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzi ć nale ż y, i ż ustawa o ochronie (...) nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w tre ś ci art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle - powo ł anego na pocz ą tku uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) nale ż y przyj ąć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta przedsi ę biorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji dzia ł ania Przedsi ę biorcy odnosz ą si ę do wszystkich jego aktualnych i przysz ł ych (potencjalnych) klientów, a zatem dotycz ą zbiorowych interesów konsumentów. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż szy wywód, organ antymonopolowy uzna ł , ż e zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki konieczne do zakwalifikowania dzia ł a ń Przedsi ę biorcy jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie (...). Stosownie do tre ś ci przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) w przypadku gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 Prezes UOKIK wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. 21 Maj ą c na uwadze powy ż sze ustalenia, zgodnie z którymi Przedsi ę biorca naruszy ł zbiorowe interesy konsumentów oraz okoliczno ść , i ż niezw ł ocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wszcz ę ciu post ę powania w przedmiotowej sprawie do dnia 28.marca 2008r. zmieni ł tre ść wzorca umowy i wykaza ł , ż e obecnie nie obowi ą zuj ą w obrocie z konsumentami umowy zawarte w oparciu o wzorce stosowane poprzednio, co zosta ł o potwierdzone w toku post ę powania, orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z art.106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…), organ antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Z tre ś ci powy ż szego przepisu wynika, i ż w/w kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa UOKIK nale ż y - w ramach uznania administracyjnego - decyzja w sprawie zasadno ś ci na ł o ż enie kary pieni ęż nej w danej sprawie. Wprawdzie ustawa o ochronie (…) nie zawiera katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest decyzja o na ł o ż eniu kary, jednak ż e w jej art. 111 zosta ł o wskazane, ż e ustalaj ą c wysoko ść kary Prezes UOKIK winien wzi ąć pod uwag ę okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Ustalaj ą c wysoko ść kary pieni ęż nej w decyzjach stwierdzaj ą cych naruszenie zakazów okre ś lonych w ustawie o ochronie (…), nale ż y zatem uwzgl ę dni ć wag ę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , b ą d ź praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, jak równie ż zaistnia ł e okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce i ł agodz ą ce. W przedmiotowej sprawie, w punkcie I sentencji decyzji stwierdzono, ż e Przedsi ę biorca naruszy ł zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…). Poniewa ż zakaz ten ma charakter bezwzgl ę dny, a zatem nie istniej ą przes ł anki natury prawnej które umo ż liwia ł y zalegalizowanie tych praktyk, na ł o ż enie kary jest uzasadnione. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , organ antymonopolowy postanowi ł skorzysta ć z przys ł uguj ą cych mu, na podstawie art. 106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…) uprawnie ń i na ł o ż y ł na Przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą (po zaokr ą gleniu do 1 z ł ) w wysoko ś ci 1.132 z ł (s ł ownie: tysi ą c sto trzydzie ś ci dwa), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, co stanowi 0,2% przychodu Przedsi ę biorcy za rok 2007r. (dane wg. informacji o wysoko ś ci dochodu/straty z pozarolniczej dzia ł alno ś ci gospodarczej w roku podatkowym 2007 – PIT/B oraz zeznania o wysoko ś ci osi ą gni ę tego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 PIT-36, czyli 2% kary jaka mog ł aby by ć w tym przypadku na ł o ż ona. Analizuj ą c zasadno ść na ł o ż enia na Przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej, jak równie ż ustalaj ą c jej wysoko ść , Prezes UOKIK wzi ął pod uwag ę : charakter i okoliczno ś ci naruszenia, jakiego dopu ś ci ł si ę Przedsi ę biorca oraz jego skutki dla konsumentów, a tak ż e cele, jakie winny zosta ć osi ą gni ę te na skutek wydania przedmiotowej decyzji. Praktyka stosowana przez Przedsi ę biorc ę polega ł a na stosowaniu przy zawieraniu z konsumentami umów o ś wiadczenie us ł ug turystycznych wzorców umownych zawieraj ą cych postanowienia o tre ś ci to ż samej z klauzulami uznanymi przez SOKiK za niedozwolone i wpisanymi do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oraz niedope ł nieniu obowi ą zku udzielania informacji. Podkre ś li ć nale ż y, i ż sankcja w postaci na ł o ż enia kary mo ż e by ć na przedsi ę biorc ę na ł o ż ona niezale ż nie od tego, czy dopu ś ci ł si ę on naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Pami ę ta ć jednak nale ż y, ż e na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego zawsze spoczywa obowi ą zek dochowania nale ż ytej staranno ś ci przy ocenie zgodno ś ci ich dzia ł a ń z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa. Przedsi ę biorca winien zatem zdawa ć sobie spraw ę 22 z konieczno ś ci konstruowania wzorców umownych z uwzgl ę dnieniem przepisów art. 385 1 i nast. k.c. oraz niedopuszczalno ś ci korzystania z postanowie ń wpisanych do Rejestru, który jest jawny, powszechnie dost ę pny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl . Abuzywno ść postanowie ń wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowie ń w nim zamieszczonych nie powinien budzi ć jakichkolwiek w ą tpliwo ś ci. Okoliczno ść , ż e Przedsi ę biorca wykorzystywa ł w obrocie postanowienia to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru, pozwala uzna ć , ż e by ł o to dzia ł anie co najmniej nieumy ś lne, co przes ą dza o konieczno ś ci na ł o ż enia sankcji na tego Przedsi ę biorc ę . Na ustalenie wysoko ś ci kary w wysoko ś ci relatywnie niskiej w stosunku do przychodu przedsi ę biorcy wp ł yn ęł a ocena ca ł okszta ł tu okoliczno ś ci sprawy dokonana w ś wietle art.111 ustawy o ochronie (…). Przepis ten stanowi, ż e przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa w art. 106-108 ustawy, nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ść naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Za okoliczno ś ci ł agodz ą ce uznano, i ż Przedsi ę biorca: - nie utrudnia ł post ę powania, - dopu ś ci ł si ę po raz pierwszy naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, - w toku niniejszego post ę powania niezw ł ocznie zaniecha ł stosowania zarzucanych mu praktyk, - prowadzi dzia ł alno ść o niewielkim zasi ę gu terytorialnym, który okre ś li ć zasadniczo jako ograniczony do rynku lokalnego, - bardzo ma ł y potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy wyra ż aj ą cy si ę uzyskaniem w 2007r. dochodu w wysoko ś ci 49.741 z ł . Za okoliczno ść obci ąż aj ą c ą nale ż y uzna ć okoliczno ść , ż e w ś ród klauzul, których stosowanie uznano niniejsz ą decyzje za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, znajduje si ę klauzula, która szczególnie mocno i bezpo ś rednio godzi w ekonomiczne interesy konsumentów (vide: klauzula zawarta w pkt I.1 2) sentencji decyzji). Stosowanie tej klauzuli uzna ć nale ż y za powa ż ane naruszenia interesów konsumentów, bowiem nara ż aj ą one konsumentów na poniesienie dotkliwej szkody wymiernej ekonomicznie. Przyjmuj ą c wspomniane w/w wcze ś niej okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie (...), jak równie ż fakt, i ż kara winna by ć orzekana na poziomie wystarczaj ą cym do osi ą gni ę cia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsi ę biorcy, ale równocze ś nie pozwalaj ą cym mu na dalsze prowadzenie dzia ł alno ś ci, Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć kar ę w wysoko ś ci 1.132 z ł (s ł ownie: tysi ą c sto trzydzie ś ci dwa), co odpowiada 2% kary maksymalnej. W opinii Prezesa Urz ę du powy ż sza kara spe ł nia zarówno funkcj ę prewencyjn ą , jak i represyjn ą . Zgodnie z art. 112 ust. 1 ustawy o ochronie (…) kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Kosztami post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa UOKIK ze stron ą i w zwi ą zku z tym postanowiono obci ąż y ć Przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 18,25 z ł (s ł ownie: osiemna ś cie 25/100). Koszty niniejszego 23 post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5). W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) w zwi ą zku z 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c., przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5). Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz Dyrektor Delegatury Otrzymuj ą : 1 x Pani Jolanta Wi ę ckowska Biuro Podró ż y „CENTRUM” ul. Lubomirskiego 23, 31-509 Kraków 1 x a/a