RKR-25/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE L.dz. RKR – 61-57/05/KCH- 11 /06 Kraków, dn. 24 maja 2006r. DECYZJA nr RKR - 25 /2006 Na podstawie art. 23c w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz.U. z 2005 r. nr 244, poz. 2080), stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu – z urz ę du - post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – I. uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wskazan ą w art. 23 a ust. 2 w/w ustawy, bezprawne dzia ł anie Wydawnictwa Super Nowo ś ci sp. z o.o. z siedzib ą w Rzeszowie, ul. Podwis ł ocze 46, polegaj ą ce na: 1. naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez poinformowanie – niezgodnie z prawd ą – na ł amach dziennika „Super Nowo ś ci” z dnia 7-9 pa ź dziernika 2005r. /Nr 196 (2252)/, w artykule zatytu ł owanym „Angielski na wsi”, ż e szko ł a j ę zykowa „Awans” w Rzeszowie zosta ł a uznana w rankingu Newsweeka za najlepsz ą , w Rzeszowie, szko łę ucz ą c ą metod ą Callana - co stanowi naruszenie art. 14 ust. 1 i 3 pkt 4) ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r . o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity Dz. U. z 2003, Nr 153 poz. 1503 ze zm.); 2. naruszeniu art. 16 ust. 1 pkt 4) ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r . o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe ( Dz. U. z 1984, Nr 5 poz. 24 ze zm .) poprzez zamieszczenie na ł amach dziennika „Super Nowo ś ci” z dnia 7-9 pa ź dziernika 2005r. / Nr 196 (2252)/ oraz z dnia 14 – 16 pa ź dziernika 2005r. /Nr 201 (2257)/ artyku ł ów prasowych pt.:„Angielski na wsi” oraz „ 4x taniej za angielski”, dotycz ą cych kursów j ę zykowych oferowanych przez szko łę j ę zykow ą „Awans”, zredagowanych w sposób budz ą cy w ą tpliwo ś ci, czy ten materia ł redakcyjny nie stanowi ukrytej reklamy i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. nak ł ada si ę na Wydawnictwo Super Nowo ś ci sp. z o.o. z siedzib ą w Rzeszowie, ul. Podwis ł ocze 46 obowi ą zek opublikowania w dwóch kolejnych pi ą tkowych wydaniach gazety „Super Nowo ś ci” na drugiej stronie, w ramce informacji o nast ę puj ą cej tre ś ci: 2 Realizuj ą c obowi ą zek wynikaj ą cy z decyzji Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr RKR- 25 /2006 z dnia 24 maja. 2006 r., informujemy czytelników, ż e opublikowane na ł amach dziennika „Super Nowo ś ci” materia ł y prasowe: „Angielski na wsi” (nr 196 /2252/ z dnia 7-9 pa ź dziernika 2005r.) oraz „4 x taniej za angielski” (nr 202 /2257/ z dnia 14-16 pa ź dziernika 2005r.) sprawiaj ą ce wra ż enie neutralnej informacji naszej redakcji, w rzeczywisto ś ci by ł y przygotowane przez zleceniodawc ę i stanowi ł y reklam ę kursów j ę zykowych oferowanych przez Szko łę J ę zyków Obcych „Awans” w Rzeszowie. Informujemy tak ż e, i ż w w/w artyku ł ach - powo ł uj ą c si ę na ranking tygodnika Newsweek - niezgodnie z prawd ą podano, jakoby szko ł a J ę zyków Obcych „Awans” zosta ł a uznana za najlepsz ą szko łę ucz ą c ą metod ą Callana w Rzeszowie. Szko ł a ta, w rankingu prowadzonym przez tygodnik Newsweek, zaj ęł a drugie miejsce, przy czym w rankingu tym nie kierowano si ę metodami nauczania. O realizacji powy ż szego zobowi ą zania Wydawnictwo Super Nowo ś ci sp. z o.o. z siedzib ą w Rzeszowie poinformuje Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatur ę Urz ę du w Krakowie, w terminie trzytygodniowym liczonym od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji Uzasadnienie W dniu 7 listopada 2006r. do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du w Krakowie (zwanego dalej „Prezesem Urz ę du”) wp ł yn ęł o pismo przedsi ę biorcy – jednej ze szkó ł j ę zykowych dzia ł aj ą cych na terenie Rzeszowa – informuj ą ce o stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przez szko łę j ę zyków obcych „Awans” z siedzib ą w Rzeszowie. Zdaniem tego przedsi ę biorcy wskazana szko ł a j ę zykowa nie wywi ą zywa ł a si ę z ustawowego obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Analiza pisma, a w szczególno ś ci materia ł ów stanowi ą cych do niego za łą czniki, tj. artyku ł ów dot. szko ł y j ę zykowej „Awans”, jakie ukaza ł y si ę na ł amach dziennika „Super Nowo ś ci” oraz wyci ą gu z rankingu szkó ł j ę zyka angielskiego w latach 2004 oraz 2005 przeprowadzonego przez gazet ę Newsweek, da ł a podstaw ę do przyj ę cia, ż e podmiotem, którego dzia ł ania mog ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów jest nie wskazana szko ł a j ę zykowa „Awans”, a wydawca dziennika, tj. Super Nowo ś ci sp. z o.o. z siedzib ą w Rzeszowie (zwany dalej: Wydawc ą lub Stron ą ). W zwi ą zku z powy ż szym w dniu 6 grudnia 2006r. postanowieniem Prezesa Urz ę du nr RKR – 309/2006 zosta ł o wszcz ę te – z urz ę du – post ę powanie w sprawie stosowania przez Super Nowo ś ci sp. z o.o. z siedzib ą w Rzeszowie, ul. Podwis ł ocze 46 , praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów – okre ś lonych w art. 23 a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 244, poz. 2080) - zwanej dalej „ustaw ą o ochronie /…/”, polegaj ą cych na: - informowaniu – niezgodnie z prawd ą – na ł amach dziennika „Super Nowo ś ci” z dnia 7-9 pa ź dziernika 2005r. (Nr 196 /2252/), ż e szko ł a j ę zykowa „Awans” w Rzeszowie zosta ł a uznana w rankingu Newsweeka za najlepsz ą szko łę Callana w Rzeszowie, co 3 mo ż e wprowadza ć konsumentów w b łą d, a tym samym stanowi ć naruszenie art. 14 ust. 1 i 3 pkt 4) ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r . o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - zwanej dalej „ustaw ą o z.n.k.”, - zamieszczeniu w wydaniach dziennika „Super Nowo ś ci” z dnia 7-9 pa ź dziernika 2005r. (Nr 196 /2252/) oraz 14 – 16 pa ź dziernika 2005r. (Nr 201 /2257/) artyku ł ów prasowych pt.:„ Angielski na wsi” oraz „ 4x taniej za angielski” (dotycz ą cych kursów j ę zykowych oferowanych przez szko łę j ę zykow ą „Awans”), zredagowanych w sposób budz ą cy w ą tpliwo ś ci, czy dany materia ł redakcyjny nie stanowi ukrytej reklamy, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 4) ustawy o z.n.k. oraz art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe ( Dz. U. z 1984, Nr 5 poz. 24 ze zm.). W toku post ę powania wezwano Wydawc ę do ustosunkowania si ę do zarzutów oraz udzielenia wyja ś nie ń i informacji niezb ę dnych do rozstrzygni ę cia sprawy. W odpowiedzi na wezwanie Wydawca wyja ś ni ł w pi ś mie z dnia 17 grudnia 2005r. oraz potwierdzi ł w pi ś mie z dnia 2 marca 2006r., ż e: - przedmiotowe teksty reklamowe by ł y w ca ł o ś ci materia ł ami przygotowanymi przez Og ł oszeniodawc ę tj. szko łę j ę zyków obcych Awans w Rzeszowie i bez jakichkolwiek poprawek opublikowane zosta ł y na ł amach dziennika Super Nowo ś ci, - zleceniodawca – szko ł a j ę zykowa Awans - upominany zosta ł o konieczno ś ci dostosowania powierzonych do druku materia ł ów do wymogów stawianych tekstom reklamowym lub p ł atnym oraz zobowi ą zany by ł do takiego przygotowania tekstu, aby jasno wynika ł o ze ń , ż e jest to reklama. Strona zaznaczy ł a, i ż nie by ł o jej zamiarem ani celem rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o rynku nauczania j ę zyków obcych. Wydawca podniós ł tak ż e, ż e skoro tekst w ca ł o ś ci zosta ł przygotowany przez Og ł oszeniodawc ę , to adresatem zarzutu nierzetelnej, czy te ż wprowadzaj ą cej w b łą d reklamy powinien by ć jej autor. Ustosunkowuj ą c si ę do drugiego z postawionych zarzutów Strona o ś wiadczy ł a, ż e materia ł y reklamowe zosta ł y dostarczone do redakcji w ostatniej chwili, co w konsekwencji by ł o przyczyn ą po ś piechu oraz niedopatrzenia powoduj ą cego, i ż w przedmiotowych artyku ł ach promocyjnych zabrak ł o wymaganych przez prawo elementów odró ż niaj ą cych je od materia ł ów redakcyjnych. Wydawca podkre ś li ł , ż e nie mo ż na postawi ć mu skutecznie zarzutu naruszenia przepisów ustawy o z.n.k., albowiem nale ż y w takim wypadku wykaza ć istotny zamiar oraz cel ukrycia reklamy. Tymczasem fakt opublikowania wskazanych materia ł ów wynika ł wy łą cznie z niedopatrzenia, nie za ś zamiaru stosowania niedozwolonych praktyk. Strona podnios ł a, ż e w konsekwencji stwierdzonych uchybie ń podj ę ta zosta ł a decyzja o zaprzestaniu zamieszczania, na ł amach dziennika Super Nowo ś ci, tekstów Szko ł y J ę zykowej „Awans” Wydawca o ś wiadczy ł , ż e ma ś wiadomo ść , i ż w sposób niezawiniony dosz ł o do publikacji na ł amach jego gazety nienale ż ycie oznaczonych tekstów reklamowych, jednak by ł o to dzia ł anie w przekonaniu, ż e przekazane przez Og ł oszeniodawc ę materia ł y spe ł nia ć b ę d ą wymogi tekstów reklamowych. W ocenie Strony, za brak - w przes ł anych do druku materia ł ach - w ł a ś ciwych oznacze ń tekstu reklamowego wymaganych przez prawo prasowe, odpowiedzialny jest reklamodawca, tj. autor przekazanych tekstów. 4 W wyniku przeprowadzonego post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny sprawy: W kolejnych sobotnio – niedzielnych (tj. z dnia 7-9 pa ź dziernika 2005r. /Nr 196 (2252)/ oraz z dnia 14 – 16 pa ź dziernika 2005r. /Nr 201 (2257)/) wydaniach lokalnej gazety codziennej „Super Nowo ś ci” opublikowane zosta ł y teksty dotycz ą ce Szko ł y J ę zykowej „Awans” w Rzeszowie, która prowadzi kursy j ę zyka angielskiego metod ą Callana. W numerze 196 (2252) datowanym na 7-9 pa ź dziernika 2005r. ukaza ł si ę artyku ł pt.: „Angielski na wsi” przygotowany przez Andrzeja Kosa, który - zgodnie z o ś wiadczeniem Strony post ę powania - nie by ł pracownikiem ani wspó ł pracownikiem dziennika Super Nowo ś ci. W przedmiotowym tek ś cie opisany zosta ł sposób prowadzenia zaj ęć oraz kwalifikacje lektorów nauczaj ą cych w szkole „Awans”. Z materia ł u redakcyjnego wynika, ż e szko ł a „Awans” po raz drugi zosta ł a uznana przez ogólnopolski tygodnik Newsweek za najlepsz ą w Rzeszowie szko łę Callana. Przedstawiono równie ż specjaln ą ofert ę szko ł y skierowan ą do mieszka ń ców ma ł ych miejscowo ś ci – precyzyjnie i szczegó ł owo podano zasady i warunki, jakie nale ż y spe ł nia ć , aby podj ąć nauk ę poza siedzib ą i placówkami szko ł y. Ponadto w artykule podane zosta ł y warunki umowy zawieranej ze szko łą oraz dok ł adne dane teleadresowe. Kolejny artyku ł pt. „4 x taniej za angielski” oznaczony inicja ł ami B.K. ukaza ł si ę w numerze 201 (2257) datowanym na 14-16 pa ź dziernika 2005r. Wskazywa ł on, ż e dzi ę ki zastosowanej przez lektorów szko ł y „Awans” metodzie Callana, angielski przyswajany jest cztery razy szybciej, co w konsekwencji prowadzi do obni ż enia kosztów kszta ł cenia. Autor materia ł u dowodzi, ż e szko ł a „Awans” jako jedna z najwi ę kszych szkó ł j ę zykowych jest najskuteczniejsza, a oferowane kursy j ę zykowe najta ń sze. W artykule podano równie ż adresy miejsc, gdzie odbywaj ą si ę zaj ę cia oraz numer bezp ł atnej infolinii. Z wyja ś nie ń Wydawcy wynika, ż e teksty obydwu artyku ł ów prasowych przygotowane zosta ł y przez reklamodawc ę , tj. szko łę j ę zykow ą „Awans” i zamieszczone na ł amach dziennika w formie przedstawionej przez ni ą . Jednak tre ść materia ł ów wskazuje jakoby pochodzi ł y od redakcji. Podpisanie imieniem i nazwiskiem lub te ż inicja ł ami sugeruje, ż e przygotowane zosta ł y przez pracuj ą cych dla redakcji dziennikarzy. Ponadto w jednym z artyku ł ów zaznaczono, ż e stanowi on reporta ż dziennikarski. Nale ż y wyja ś ni ć , ż e przywo ł ywane artyku ł y form ą nie ró ż ni ł y si ę od pozosta ł ych materia ł ów redakcyjnych, jakie ukazuj ą si ę na ł amach gazety, a wi ę c nie by ł y opatrzone informacj ą , i ż stanowi ą publikacj ę o charakterze reklamowym, jak równie ż nie by ł y wyró ż nione graficznie od pozosta ł ych artyku ł ów. Podstaw ę zamieszczenia w/w materia ł ów w gazecie „Super Nowo ś ci” stanowi ł a umowa na wykupienie powierzchni reklamowej w dzienniku Super Nowo ś ci zawarta pomi ę dzy zleceniodawc ą , tj. szko łą „Awans” a Agencj ą Promocyjn ą Komfort – Market, z któr ą Super Nowo ś ci sp. z o.o. zawar ł a umow ę po ś rednictwa sprzeda ż y powierzchni reklamowych. Tym samym reklamodawc ę i Super Nowo ś ci sp. z o.o. nie łą czy ł ż aden stosunek prawny. W konsekwencji wskazania przez Prezesa Urz ę du uchybie ń mog ą cych stanowi ć naruszenie prawa materialnego, spó ł ka Super Nowo ś ci sp. z o.o. – jak o ś wiadczy ł a - zaprzesta ł a publikowania materia ł ów prasowych zleconych przez szko łę j ę zykow ą „Awans”. 5 Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie /…/ Prezes Urz ę du podejmuje dzia ł ania przeciwdzia ł aj ą ce praktykom ograniczaj ą cym konkurencj ę oraz praktykom naruszaj ą cym zbiorowe interesy konsumentów. Natomiast stosownie do art. 44 ust. 1 w/w ustawy post ę powanie w sprawach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszczyna si ę na wniosek lub z urz ę du. W przedmiotowej sprawie Prezes Urz ę du wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie /.../ do praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zalicza w szczególno ś ci: - stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, - naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, - nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę lub inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W badanej sprawie przedmiotem oceny s ą dzia ł ania spó ł ki Super Nowo ś ci sp. z o.o. - wydawcy dziennika Super Nowo ś ci, na ł amach którego pojawi ł y si ę kwestionowane artyku ł y. W zakresie definicji przedsi ę biorcy art. 4 pkt 1) ustawy o ochronie /…/ odsy ł a do ustawy z dnia 19 listopada 1999r. – Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej, jednak z uwagi na fakt, ż e ten akt prawny utraci ł moc w zwi ą zku z wej ś ciem w ż ycie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. z 2004 nr 173 poz. 1807 ze zm.), nale ż y przyj ąć , ż e w zakresie definicji przedsi ę biorcy nale ż y si ę odnie ść do niej. Stosownie do art. 4 pkt 1 powo ł ywanej wy ż ej ustawy o swobodzie /…/ przedsi ę biorc ą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą - wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Spó ł ce z ograniczon ą odpowiedzialno ś ci ą przyznana zostaje osobowo ść prawna z chwil ą wpisania do w ł a ś ciwego rejestru (art. 12 ustawy z dnia 15 wrze ś nia 2000r. Kodeks spó ł ek handlowych /Dz.U. Nr 94, poz.1037 ze. zm./). Tym samym staje si ę ona podmiotem praw i obowi ą zków. W przedmiotowej sprawie Super Nowo ś ci sp. z o.o. jako podmiot wpisany do Krajowego Rejestru S ą dowego pod nr KRS: 0000054547 prowadz ą cy m.in. dzia ł alno ść wydawnicz ą , poligraficzn ą oraz w zakresie reprodukcji zapisanych no ś ników informacji jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu przytoczonych przepisów. Wobec powy ż szego, do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 23a powo ł anej ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, ż e dzia ł ania Super Nowo ś ci sp. z o.o., wype ł niaj ą łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: - dzia ł ania tego przedsi ę biorcy winny by ć bezprawne, - dzia ł ania te winny godzi ć w zbiorowy interes konsumentów. Jako „bezprawne” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą 6 mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Sprzeczne z prawem s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. „ Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia przeto bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa.” /Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcj ą prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/ Aby tak zdefiniowane, bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy wype ł nia ł y przes ł anki z art. 23 ustawy o ochronie (...) winny by ć one skierowane przeciwko interesom konsumentów. Musi zatem wyst ą pi ć zwi ą zek mi ę dzy czynem sprzecznym z prawem a interesami konsumentów pojmowanymi nie tylko jako ich interesy ekonomiczne, ale równie ż szeroko rozumiane prawo do informacji. Co wi ę cej bezprawnym czynem, a wi ę c dzia ł aniem lub zaniechaniem, naruszone musz ą zosta ć zbiorowe interesy konsumentów, a wi ę c nie konkretnego dokonuj ą cego transakcji z przedsi ę biorc ą kontrahenta, a szerszej, bli ż ej nieokre ś lonej grupy potencjalnych kontrahentów traktowanych in abstracto. Dokonuj ą c pod tym k ą tem oceny zachowa ń Wydawcy, nale ż y stwierdzi ć , ż e: Ad. I.1. sentencji decyzji. Praktyki Spó ł ki Super Nowo ś ci, o których mowa w pkt I.1. decyzji dotycz ą zrealizowania ci ążą cego na przedsi ę biorcy obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej prawdziwej i pe ł nej informacji, którego zaniechanie w konsekwencji doprowadzi ł o do naruszenia art. 14 ust. 1 i 3 pkt 4) ustawy o z.n.k. Stosownie do powy ż szych przepisów: „Czynem nieuczciwej konkurencji jest rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzaj ą cych w b łą d wiadomo ś ci o swoim lub innym przedsi ę biorcy albo przedsi ę biorstwie w celu przysporzenia korzy ś ci lub wyrz ą dzenia szkody. (…) Rozpowszechnianiem wiadomo ś ci (…) jest równie ż pos ł ugiwanie si ę nierzetelnymi informacjami o wyró ż nieniach lub oznaczeniach produktów lub us ł ug.” Aby uzna ć , ż e dzia ł ania Wydawcy wype ł niaj ą powy ż sze przes ł anki, a tym samym cechuj ą si ę bezprawno ś ci ą musi – po pierwsze - doj ść do rozpowszechnienia nieprawdziwych lub wprowadzaj ą cych w b łą d wiadomo ś ci o swoim lub innym przedsi ę biorcy i - po drugie - dzia ł aniu temu musi towarzyszy ć cel w postaci przysporzenia korzy ś ci lub wyrz ą dzenia szkody. W przedmiotowej sprawie Prezes Urz ę du zarzuci ł Wydawcy informowanie, niezgodnie z prawd ą , na ł amach gazety Super Nowo ś ci, ż e szko ł a j ę zykowa „Awans” zosta ł a uznana, po raz drugi z rz ę du, za najlepsz ą szko łę ucz ą c ą metod ą Callana w Rzeszowie. Wskazuj ą c na te informacje przedsi ę biorca powo ł a ł si ę na dane zawarte w tygodniku Newsweek. Ten ogólnopolski magazyn co roku przeprowadza ranking szkó ł j ę zyka angielskiego. W ostatnim, dokonuj ą c oceny poszczególnych szkó ł , wzi ę to pod uwag ę m.in.: - kwalifikacje kadry, - zaplecze dydaktyczne, - organizacj ę kursów - liczebno ść grup, rodzaje kursów sprawdzaj ą cych, - kwalifikacje dyrektora metodycznego, 7 - posiadanie certyfikatów jako ś ci Powy ż sze informacje pochodz ą z artyku ł u pt. „Tradycja procentuje” stanowi ą cego komentarz do rankingu przeprowadzonego przez tygodnik Newsweek, który ukaza ł si ę na jego ł amach w dniu 25.09.2005 r., nr 38/2005, str. 82. Jak wida ć z powy ż szego, przygotowuj ą c ranking, autorzy Newsweeka nie kierowali si ę metodami nauczania, a wszystkie szko ł y poddano jednakowym kryteriom. Ranking obejmowa ł szko ł y funkcjonuj ą ce na rynku, przy czym zaznaczy ć nale ż y, ż e w ś ród nich znajdowa ł y si ę szko ł y ucz ą ce metodami tradycyjnymi oraz nowatorskimi, jak cho ć by wspomniana szko ł a „Awans” stosuj ą ca metod ę Callana. W przedmiotowym rankingu - stosownie do artyku ł u Newsweeka z dnia 25.09.2005 r. (nr 38/2005.) dotycz ą cego rankingu szkó ł j ę zyka angielskiego za rok 2005 - szko ł a j ę zykowa „Awans” zaj ęł a drugie miejsce w Rzeszowie. Tymczasem Wydawca w tre ś ci artyku ł u, jaki ukaza ł si ę w Super Nowo ś ciach (nr 196 /2252/, z dnia 7-9 pa ź dziernika 2005r.) poda ł , i ż w rankingu Newsweeka szko ł a „Awans” zosta ł a uznana za najlepsz ą w Rzeszowie szko łę ucz ą c ą metod ą Callana. Strona podnios ł a przy tym, i ż podanie powy ż szej informacji nie powinno zosta ć uznane za wprowadzenie w b łą d, bowiem uznanie wysokich kwalifikacji kadry (które to kryterium równie ż brano pod uwag ę ) – kiedy kadra ta naucza metod ą Callana – to nic innego, jak potwierdzenie najwy ż szych ocen, tak ż e nauczania t ą metod ą . Prezes Urz ę du nie uwzgl ę dni ł tej argumentacji. Z faktu, ż e szko ł a „Awans” w rankingu Newsweeka zaj ęł a drugie miejsce, a szko ł a, która j ą wyprzedzi ł a naucza tradycyjnymi metodami nie mo ż na wyci ą gn ąć wniosku, ż e „Awans” jest najlepsz ą szko łą ucz ą c ą metod ą Callana w Rzeszowie. Nale ż y podkre ś li ć , ż e z funkcjonuj ą cych na terenie Rzeszowa szkó ł j ę zykowych nie wyodr ę bniono tylko tych nauczaj ą cych metod ą Callana i nie poddano tylko ich szczegó ł owym badaniom pod k ą tem okre ś lonych przez autorów rankingu kryteriów. Analizie poddano ogó ł szkó ł j ę zyka angielskiego funkcjonuj ą cych na terenie Rzeszowa, nie za ś dzia ł aj ą ce tam szko ł y ucz ą ce metod ą Callana. Dlatego te ż – w ocenie Prezesa Urz ę du - informacj ą nieprawdziw ą (wywo ł uj ą c ą u odbiorcy mylne wyobra ż enie o rzeczywisto ś ci) oraz wprowadzaj ą c ą w b łą d jest podanie, jakoby szko ł a „Awans” zosta ł a uznana za najlepsz ą ucz ą c ą metod ą Callana. Oceniaj ą c potencjaln ą mo ż liwo ść wprowadzenia w b łą d odbiorców przekazu, w tym równie ż przekazu z jakim mamy do czynienia w omawianym stanie faktycznym nale ż y uwzgl ę dni ć , i ż konsument jest s ł abszym uczestnikiem rynku posiadaj ą cym mniejsz ą wiedz ę i do ś wiadczenie ni ż dzia ł aj ą cy profesjonalnie przedsi ę biorca. W tym kontek ś cie nie sposób nie odnie ść si ę do proponowanych przez literatur ę i orzecznictwo tzw. modeli (wzorców) konsumenta. Zdaniem Wydawcy, to, czy podane informacje mog ą wprowadza ć w b łą d nale ż y ocenia ć przez pryzmat modelu konsumenta funkcjonuj ą cego na gruncie prawa wspólnotowego, a wi ę c konsumenta uwa ż nego, krytycznego i nale ż ycie poinformowanego, jako podstaw ę takiego modelu podano stanowiska ETS. Strona podnios ł a, ż e równie ż na gruncie prawa polskiego nale ż y pos ł ugiwa ć si ę wzorem odbiorcy przezornego i dobrze zorientowanego, natomiast jako podstaw ę takiego modelu konsumenta wskazano cz ł onkostwo Polski w UE. 8 Tymczasem w wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 lutego 2006r. (sygn. Akt: XVII AmA 118/04) czytamy, ż e „(…) oceniaj ą c model krajowego konsumenta nale ż y pami ę ta ć o specyfice stosunków i zwyczajów panuj ą cych na rynkach wewn ę trznych ka ż dego kraju i takie argumenty mo ż na przytoczy ć dla ochrony interesów rodzimego konsumenta na arenie mi ę dzynarodowej. Zdaniem S ą du „... konsumenci krajowi, którzy przez kilkadziesi ą t lat nie byli poddawani rozwijaj ą cym si ę w tym okresie w krajach zachodnich technikom reklamowym nie s ą wyrobieni w dostatecznym stopniu. Dlatego kryteria oceny dzia ł a ń promocyjnych na krajowym rynku musz ą by ć dla nich bardziej restrykcyjne. W konsekwencji równie ż przepisy wewn ę trzne reguluj ą ce zasady ochrony interesów konsumentów i zwalczania nieuczciwej konkurencji obowi ą zuj ą ce w kraju s ą ostrzejsze, a ich wyk ł adnia dostosowana do rynku na jakim obowi ą zuj ą .” W ś wietle powy ż szego nale ż y przyj ąć , ż e analizy przedmiotowej sprawy nale ż y dokona ć przez pryzmat konsumenta nie ś wiadomego i nieostro ż nego, a tym samym uzna ć , ż e omawiane teksty reklamowe mog ł y wprowadzi ć go w b łą d i wywo ł ywa ć mylne wyobra ż enie co do rzeczywistej pozycji zajmowanej przez szko łę j ę zykow ą „Awans” w rankingu Newsweeka. Odbiorca artyku ł ów nie posiada bowiem dostatecznej wiedzy popartej krytyczn ą analiz ą i weryfikacj ą materia ł ów prasowych. Tym samym nale ż a ł o uzna ć , ż e pierwsza z przes ł anek dla zastosowania art. 14 ust. 1 ustawy o z.n.k. zosta ł a spe ł niona. Aby zastosowa ć wy ż ej przywo ł any przepis konieczne jest równie ż , aby podanie nieprawdziwych informacji mia ł o na celu osi ą gni ę cie korzy ś ci lub wyrz ą dzenie szkody. Ustawodawca nie wskazuje przy tym podmiotu, który ma osi ą gn ąć korzy ść lub któremu ma by ć wyrz ą dzona szkoda. W tym stanie rzeczy wydaje si ę by ć zasadnym twierdzenie, ż e do kr ę gu tych podmiotów - obok podmiotu, którego dzia ł ania podlegaj ą ocenie, tj. Wydawcy - zaliczy ć mo ż na równie ż inne osoby odnosz ą ce korzy ść dzi ę ki tym dzia ł aniom. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z korzy ś ci ą szko ł y j ę zykowej „Awans” – podmiotu, o którym informacja znalaz ł a si ę na ł amach gazety Super Nowo ś ci. Nale ż y przyj ąć , ż e dzi ę ki ukazuj ą cym si ę w dzienniku artyku ł om opisuj ą cym zalety uczestnictwa w kursach j ę zykowych organizowanych przez t ę szko łę , jak równie ż poprzez nieprawdziwe poinformowanie, ż e zaj ęł a ona pierwsze miejsce w rankingu tygodnika Newsweek, zwi ę kszy ł o si ę zainteresowanie ofert ą szko ł y „Awans”, a w konsekwencji mog ł a wzrosn ąć liczba s ł uchaczy i przychód osi ą gany z tytu ł u prowadzenia tego rodzaju dzia ł alno ś ci gospodarczej. Jako rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzaj ą cych w b łą d wiadomo ś ci, o których mowa powy ż ej, ustawodawca uzna ł równie ż pos ł ugiwanie si ę nierzetelnymi informacjami o wyró ż nieniach lub oznaczeniach produktów lub us ł ug (art. 14 ust. 3 pkt 4 ustawy o z.n.k.) W przedmiotowej sprawie wyró ż nieniem us ł ugi oferowanej przez szko łę „Awans” jest nauczanie metod ą Callana. T ę metod ę uznano za szczególn ą w samym artykule. Nierzeteln ą informacj ą podan ą przez Wydawc ę jest przekaz, jakoby szko ł a „Awans” by ł a t ą , która w corocznym rankingu przeprowadzanym przez tygodnik Newsweek zosta ł a uznana za najlepsz ą szko łę nauczaj ą c ą t ą metod ą w Rzeszowie. Nale ż y zatem przyj ąć , ż e i ta przes ł anka zosta ł a spe ł niona. 9 Spó ł ka Super Nowo ś ci sp. z o.o. podnios ł a, ż e tekst przygotowany zosta ł w ca ł o ś ci przez Og ł oszeniodawc ę , dlatego adresatem zarzutu naruszenia obowi ą zuj ą cych przepisów prawnych powinien by ć jej autor. Tymczasem, je ś li tekst ukazuj ą cy si ę na ł amach gazety nie jest oznaczony w sposób nie budz ą cy w ą tpliwo ś ci, ż e jest to reklama to nale ż y przyj ąć domniemanie faktyczne, ż e stanowi on materia ł pochodz ą cy od redakcji, za który odpowiada wydawca i redaktor. Wynika to po ś rednio z art. 42 ust. 2 prawa prasowego, który stanowi, ż e: „Wydawca i redaktor nie ponosi odpowiedzialno ś ci za tre ść og ł osze ń i reklam opublikowanych zgodnie z art. 36”. Wnioskuj ą c a contrario z wy ż ej przytoczonego przepisu, nale ż y przyj ąć , ż e wydawca i redaktor odpowiada za tre ść og ł osze ń i reklam opublikowanych z naruszeniem art. 36 ustawy prawo prasowe. W badanym stanie faktycznym wydawca – Spó ł ka Super Nowo ś ci sp. z o.o. nie wykona ł ci ążą cego na nim obowi ą zku, o którym mowa w art. 36 prawa prasowego tj. nie oznaczy ł w sposób odpowiedni, wyró ż niaj ą cy materia ł ów reklamowych, dlatego w ś wietle przytoczonych wy ż ej argumentów nale ż y przyj ąć , ż e jest podmiotem odpowiedzialnym za tre ść artyku ł ów dot. szko ł y j ę zykowej „Awans”, jakie ukaza ł y si ę na ł amach gazety Super Nowo ś ci. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę Prezes Urz ę du uzna ł , ż e dzia ł ania Super Nowo ś ci sp. z o.o., spe ł niaj ą c dyspozycje art. 14 ust. 1 i 3 pkt 4) ustawy o z.n.k., s ą bezprawne, a wi ę c pierwsza z przes ł anek koniecznych dla uznania, ż e dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zosta ł a spe ł niona. Analizuj ą c kolejn ą z przytoczonych przes ł anek uznania dzia ł a ń przedsi ę biorców za naruszaj ą ce cytowany wy ż ej art. 23a ustawy o ochronie /…/, konieczne wydaje si ę by ć omówienie poj ę cia „zbiorowe interesy konsumentów”. Zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego, za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą i zawodow ą . Oceniane w niniejszej decyzji dzia ł ania Wydawcy odnosz ą si ę do wszystkich czytelników jego gazety, którzy po zapoznaniu si ę informacj ą zamieszczon ą na ł amach Super Nowo ś ci podj ę li lub mogli podj ąć decyzj ę o skorzystaniu z oferty szko ł y Awans w zakresie nauki j ę zyka angielskiego, w tym do celów nie zwi ą zanych z dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą i zawodow ą . Nale ż y przyj ąć , i ż dzia ł ania Wydawcy dotycz ą interesów konsumentów. Ustawodawca nie podaje definicji legalnej „zbiorowych interesów konsumentów”, wskazuje jedynie, ż e zbiorowym interesem konsumentów nie jest suma indywidualnych interesów konsumentów (art. 23a ust. 1 zd. 2. ustawy o ochronie /…/). Z naruszeniem zbiorowych interesów konsumentów, mamy zatem do czynienia, gdy skutkami bezprawnych dzia ł a ń przedsi ę biorców dotkni ę ty jest szeroki kr ą g odbiorców – konsumentów, gdy dzia ł ania godz ą w interesy ka ż dego, bli ż ej nieokre ś lonego, traktowanego in abstracto konsumenta. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotycz ą cy ogó ł u, a naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Do naruszenia zbiorowych 10 interesów konsumentów konieczne jest, by dzia ł anie przedsi ę biorcy zosta ł o skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da si ę z góry oznaczy ć indywidualnie. Wobec tego dzia ł anie to jest w stanie wywo ł a ć niekorzystne nast ę pstwa w odniesieniu do ka ż dego z konsumentów (a nie jedynie wobec okre ś lonego konsumenta) i zagra ż a ono, przynajmniej potencjalnie, interesom ka ż dego z cz ł onków zbiorowo ś ci konsumentów. Dokonuj ą c analizy poj ę cia „zbiorowe interesy konsumentów”, nale ż y równie ż odnie ść si ę do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie /…/, który stanowi, i ż ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Przyj ąć zatem nale ż y, ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta przedsi ę biorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zosta ł o w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 wrze ś nia 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż : „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . Równie ż w literaturze podkre ś la si ę , ż e w przypadku zbiorowych interesów konsumentów, nie chodzi o naruszenie interesu konkretnego konsumenta, dokonuj ą cego transakcji z przedsi ę biorc ą , lecz szersz ą kategori ę (tak J. Jankowski „Prawo dost ę pu do efektywnego systemu za ł atwiania reklamacji i skarg”, w opracowaniu „Model prawnej ochrony konsumenta”, pod redakcj ą G. Rokickiej, Warszawa 1996, s.119 i n.). W ś wietle powy ż szego, nale ż y przyj ąć , ż e w niniejszej sprawie bez w ą tpienia mamy do czynienia z godzeniem w zbiorowe interesy tych wszystkich konsumentów, którzy s ą czytelnikami dziennika Super Nowo ś ci. Liczba tych osób jest znaczna. Widoczne jest wi ę c, ż e bezprawne zachowanie Strony nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy maj ą charakter jednostkowy, indywidualny i nie daj ą cy si ę porówna ć z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami kr ę gu konsumentów – adresatów i odbiorców dziennika, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla ca ł ej grupy kontrahentów Przedsi ę biorcy. Jak zatem wynika z powy ż szego, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du dzia ł anie Wydawcy jest dzia ł aniem godz ą cym w zbiorowy interes konsumentów. To z kolei powoduje, ż e zosta ł a spe ł niona druga z ww. przes ł anek. Maj ą c na uwadze powy ż sze, Prezes Urz ę du stwierdzi ł , ż e zosta ł y spe ł nione łą cznie obie przes ł anki konieczne dla zakwalifikowania dzia ł ania Wydawcy opisanego w pkt I.1. sentencji decyzji, jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie (...) . Ad. I.2. sentencji decyzji. Dokonuj ą c analizy praktyki Spó ł ki Super Nowo ś ci orzeczonej w pkt I.2. sentencji decyzji nale ż y pos ł u ż y ć si ę przepisami ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz ustawy Prawo prasowe. 11 Stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 4) ustawy o z.n.k. „Czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest w szczególno ś ci wypowied ź , która zach ę caj ą c do nabywania towarów lub us ł ug, sprawia wra ż enie neutralnej informacji.” Natomiast art. 36 ust. 3 Prawa prasowego stanowi, ż e: „Og ł oszenia i reklamy musz ą by ć oznaczone w sposób nie budz ą cy w ą tpliwo ś ci, i ż nie stanowi ą one materia ł u redakcyjnego.” Punktem wyj ś cia dla oceny kwestionowanych artyku ł ów przez pryzmat zacytowanych wy ż ej przepisów prawa jest zakwalifikowanie materia ł ów prasowych, które ukaza ł y si ę na ł amach dziennika Super Nowo ś ci, jako reklamy. Zarówno w literaturze przedmiotu jak i orzecznictwie definicje poj ę cia reklamy kszta ł towane s ą na potrzeby konkretnych okoliczno ś ci. Nale ż y zauwa ż y ć jednocze ś nie, ż e na gruncie prawa polskiego brak jest jednej powszechnie obowi ą zuj ą cej legalnej definicji reklamy. Nale ż y przyj ąć , w ś lad za pojawiaj ą cymi si ę w doktrynie definicjami, ż e reklam ą jest ka ż dy przekaz, który ma na celu zwi ę kszenie popytu na dany produkt: towar lub us ł ug ę . Charakter taki maj ą przede wszystkim og ł oszenia zamieszczane w ś rodkach masowego przekazu, a wi ę c w radio, telewizji oraz prasie drukowanej, a to z uwagi na bardzo szeroki kr ą g odbiorców tych mediów, a w konsekwencji mo ż liwo ść dotarcia z przekazem promocyjnym do nieokre ś lonej i nieograniczonej liczby adresatów. W przedmiotowej sprawie ukazuj ą ce si ę w lokalnej gazecie materia ł y prasowe stanowi ł y bez w ą tpienia reklam ę us ł ug – kursów j ę zykowych oferowanych przez szko łę j ę zykow ą „Awans”. O powy ż szym ś wiadczy ć móg ł fakt wykupienia przez w/w szko łę powierzchni reklamowej od przedsi ę biorcy po ś rednicz ą cego w transakcjach tego rodzaju oraz sama forma przekazów. Pomimo, i ż sugerowano, ż e przedmiotowe materia ł y pochodz ą od redakcji lub stanowi ą reporta ż , zawarte w nich dane nie mog ł y zosta ć uznane za neutraln ą informacj ę o oferowanych przez dany podmiot us ł ugach. W omawianych artyku ł ach obok „czystych” informacji znajdowa ł y si ę elementy odwo ł uj ą ce si ę do uczu ć , emocji odbiorców maj ą ce na celu wywo ł a ć u nich okre ś lone, zamierzone wra ż enia i reakcje. Ka ż dy z omawianych i kwestionowanych przez Urz ą d materia ł ów prasowych spe ł nia ł cele i funkcje przekazu reklamowego, m.in.: poprzez dok ł adne podanie danych teleadresowych, zaprezentowanie oferty, zach ę cenie do bli ż szego zapoznania si ę z ni ą oraz skorzystania z pomocy pozostaj ą cego do dyspozycji potencjalnych klientów konsultanta telefonicznego. Maj ą c na wzgl ę dzie, ż e: „celem reklamy jest sterowanie potrzebami klienta – konsumenta poprzez opiniuj ą ce i rzeczowo informuj ą ce wskazanie na wybrane, okre ś lone cechy towaru – us ł ugi ” („Zwalczanie nieuczciwej reklamy Zagadnienia cywilno - prawne”, E. Nowi ń ska, Wyd. Universitas, Kraków, str. 27), nale ż y przyj ąć , i ż w przytoczonym stanie faktycznym przedstawienie oferty j ę zykowej szko ł y „Awans” jako najlepszej nauczaj ą cej metod ą Callana na terenie Rzeszowa oraz kszta ł c ą cej szybciej, a dzi ę ki temu korzystniej pod wzgl ę dem finansowym, mia ł o wp ł yn ąć na decyzje potencjalnego konsumenta, co do podj ę cia nauki w tej w ł a ś nie szkole. Podstawowe funkcje przekazu promocyjnego zosta ł y osi ą gni ę te dzi ę ki: - wyró ż nieniu oferty (odró ż nieniu od innych funkcjonuj ą cych na rynku) oraz przedstawieniu jej w taki sposób, ż e równocze ś nie wp ł ywa si ę na proces decyzyjny adresata – konsumenta (funkcja perswazyjna oraz u ł atwiaj ą ca wybór), - przedstawieniu oferty – funkcja informacyjna. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze argumenty, w ocenie Prezesa Urz ę du, w ą tpliwo ś ci nie budzi fakt, ż e materia ł y opublikowane na ł amach gazety Super Nowo ś ci, mimo, i ż opatrzone by ł y 12 danymi osób je przygotowuj ą cych, co sugerowa ł o, ż e pochodz ą od redakcji, stanowi ł y reklam ę rozumian ą jak powy ż ej. Kieruj ą c si ę zasad ą transparentno ś ci obrotu gospodarczego jak równie ż prawem odbiorców (konsumentów) do informacji, ustawodawca, w ustawie Prawo prasowe, na ł o ż y ł obowi ą zek oznaczania reklam i og ł osze ń sposób nie budz ą cy w ą tpliwo ś ci, ż e nie stanowi ą one materia ł u redakcyjnego (art. 36 ust. 1 Prawa prasowego). Regulacja ta ma równie ż na celu zapobieganie praktykom stosowania reklamy ukrytej, o której mowa w ustawie o z.n.k. Nale ż y przyj ąć , ż e podmiotem, od którego wymaga si ę stricte okre ś lonego przez prawo zachowania jest wydawca jako jednostka organizacyjna, która prowadzi dzia ł alno ść wydawnicz ą i sprawuje nadzór redakcyjny (merytoryczny) oraz techniczny nad procesem powstawania publikacji. W ś wietle powy ż szego bez znaczenia pozostaje fakt, ż e Wydawca Super Nowo ś ci sp. z o.o. informowa ł szko łę j ę zykow ą „Awans” o konieczno ś ci opatrzenia tekstu ramk ą lub t ł em oraz nag ł ówkiem jednoznacznie sugeruj ą cym, ż e jest to reklama lub artyku ł op ł acony przez zleceniodawc ę , bowiem to na Spó ł ce Super Nowo ś ci - jako wydawcy gazety - spoczywa ł na ł o ż ony przez odpowiednie przepisy Prawa prasowego obowi ą zek. Obowi ą zku tego - co nale ż y podkre ś li ć - nie mo ż na zaniecha ć , powo ł uj ą c si ę na okoliczno ś ci wskazane przez stron ę , tj. dostarczenie materia ł ów reklamowych w ostatniej chwili i zwi ą zany z tym po ś piech. Wyra ź ne odró ż nienie tre ś ci reklamowych od redakcyjnych spe ł nia podwójny cel: „po pierwsze, odró ż nia t ę cz ęść materia ł u, czy programu, która nie pochodzi od wydawcy (nadawcy), co pozwala na unikni ę cie wprowadzenia w b łą d odbiorców, co do rzeczywistych intencji materia ł u, po drugie, zachowana zostaje w ten sposób zasada niezale ż no ś ci prasy.” („Zwalczanie nieuczciwej reklamy Zagadnienia cywilno - prawne”, E. Nowi ń ska, Wyd. Universitas, Kraków, str. 116). Powy ż szy obowi ą zek przejawia si ę w praktyce - w przypadku prasy drukowanej - w wydzieleniu odpowiedniej powierzchni przeznaczonej tylko i wy łą cznie na reklam ę lub wyodr ę bnienie np. w ramkach tekstu promocyjnego. Cz ę sto równie ż mo ż na spotka ć si ę z tzw. artyku ł ami sponsorowanymi, które realizuj ą wszystkie w/w funkcje reklamy, i jako takie powinny podlega ć jej re ż imowi. W odró ż nieniu jednak od reklamy prezentuj ą produkt lub us ł ug ę w sposób bardziej dok ł adny, opisowy, natomiast graficzna posta ć artyku ł u sponsorowanego, która nie ró ż ni si ę niczym od tre ś ci o charakterze informacyjnym lub publicystycznym, mo ż e prowadzi ć do mylnego odbioru jako przekazu odredakcyjnego. Taki w ł a ś nie charakter mia ł y przedmiotowe artyku ł y ukazuj ą ce si ę na ł amach gazety Super Nowo ś ci. Nale ż y przyj ąć , ż e potrzeba wyodr ę bnienia reklamy i jednoznacznego nazwania tekstu jako takiego, ma na wzgl ę dzie równie ż prawo konsumenta do informacji. Konsument bowiem inaczej postrzega i odbiera reklam ę , a inaczej neutraln ą informacj ę , w tym równie ż artyku ł prasowy. Do przekazu promocyjnego podchodzi si ę sceptycznie, krytycznie, poddaj ą c pewnej analizie jego tre ś ci, tymczasem zapoznaniu si ę z na pozór neutralnymi informacjami elementy „ostro ż no ś ci” nie towarzysz ą . Ponadto podkre ś li ć trzeba, ż e konsument powinien mie ć mo ż liwo ść omini ę cia tre ś ci reklamowych w prasie, a w omawianym przypadku tego prawa zosta ł pozbawiony, z uwagi na brak dostatecznych oznacze ń reklamy. Maj ą c na wzgl ę dzie, ż e Wydawca nie spe ł ni ł ci ążą cego na nim obowi ą zku wynikaj ą cego z Prawa prasowego poprzez opublikowanie tre ś ci reklamowych bez wyra ź nego odró ż nienia ich od regularnego materia ł u redakcyjnego, nale ż y uzna ć , ż e dyspozycja przepisu art. 36 ust. 3 Prawa prasowego zosta ł a spe ł niona. 13 Przywo ł ywany art. 16 ust. 1 pkt 4) Ustawy o z.n.k. stanowi ą cy, ż e jednym z czynów nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest wypowied ź , która zach ę caj ą c do nabywania towarów lub us ł ug, sprawia wra ż enie neutralnej informacji, tj. stosowanie reklamy ukrytej, pozostaje w ś cis ł ej korelacji z omawian ą wy ż ej regulacj ą Prawa prasowego. Konsekwencj ą bowiem braku wyra ź nego odró ż nienia reklamy od materia ł u redakcyjnego jest jej ukrycie i spowodowanie u konsumenta konfuzji co do charakteru przekazywanych tre ś ci. Poprzez naruszenie prawa prasowego dosz ł o do naruszenia zasady przejrzysto ś ci obrotu gospodarczego, a w konsekwencji do czynu nieuczciwej reklamy. Artyku ł y redakcyjne, tak bowiem by ł y oznaczone materia ł y, w rzeczywisto ś ci stanowi ł y reklam ę us ł ug szko ł y j ę zykowej Awans, jednak dzia ł alno ść reklamowa nie by ł a rozpoznawana jako taka. W ś lad za doktryn ą : „z reklam ą ukryt ą mamy do czynienia wówczas, gdy odbiorca odnosi mylne wyobra ż enie, ż e chodzi nie o przekaz promocyjny lecz o informacj ę obiektywn ą , której przedmiotem s ą towary lub us ł ugi” ( R. Subisz, „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, J. Szwaja (red.), Warszawa 2000, s.471). Aby mówi ć o reklamie ukrytej konieczne jest spe ł nienie nast ę puj ą cych przes ł anek: - przedmiotem oceny jest wypowied ź , która zach ę ca do nabywania towarów lub us ł ug, - wypowied ź ta musi sprawia ć wra ż enie neutralnej informacji. Analizuj ą c poj ę cie „wypowiedzi” nale ż y przyj ąć , ż e ustawodawca mia ł na uwadze ka ż dy zrozumia ł y sposób komunikowania si ę zarówno s ł owny, obrazowy, jak i d ź wi ę kowy. W przedmiotowej sprawie przekaz ten mia ł charakter wypowiedzi umieszczonej na ł amach dziennika Super Nowo ś ci. Jak dowodzono wcze ś niej informacje, jakie ukazywa ł y si ę prasie drukowanej s ł u ż y ł y zwi ę kszeniu popytu na us ł ugi w postaci kursów j ę zyka angielskiego. Prezes Urz ę du ustali ł , ż e przedmiotowy przekaz by ł form ą reklamy, tak wi ę c przy ś wieca ł mu cel charakterystyczny dla dzia ł alno ś ci promocyjnej, jakim jest zach ę cenie, poprzez przedstawienie us ł ugi w pozytywnym aspekcie, superlatywach, podkre ś laj ą c jej zalety, do nabycia jej. Wypowied ź b ę d ą ca przedmiotem oceny musi sprawia ć wra ż enie neutralnej informacji. W przedstawionym stanie faktycznym, przeci ę tny odbiorca zapoznaj ą c si ę z artyku ł em, a nawet reporta ż em dziennikarskim (jak czytamy w jednym z kwestionowanych materia ł ach) jest niejako zapewniany, dzia ł a w przekonaniu, ż e przedmiotowy materia ł pochodzi od redakcji i nie b ę dzie zawiera ł tre ś ci reklamowych. Ś wiadomo ść t ą wzmacnia fakt, ż e odbiorca prasy równie ż posiada wiedz ę w ś wietle, której reklamy i inne materia ł y promocyjne oznaczone s ą w odpowiedni sposób. Tymczasem, jak wynika z na pozór neutralnej informacji stanowi ona reklam ę us ł ug oferowanych przez podmiot gospodarczy, o którym mowa w materiale redakcyjnym. Jak czytamy w literaturze przedmiotu „w zakresie dzia ł alno ś ci prasowej, o tym czy przekaz promocyjny zosta ł ukryty, a tym samym sprawie wra ż enie neutralnej informacji, mo ż na mówi ć wówczas, gdy nie dotrzymano warunków przewidzianych w przepisach dotycz ą cych obowi ą zku wyra ź nego oddzielania reklam od innych publikacji” (R. Subisz, „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, J. Szwaja (red.), Warszawa 2000, s.472-473; E. Łę towska, Prawo umów konsumenckich, Warszawa 1999, s.167 i n.). Strona podnios ł a, ż e aby skutecznie postawi ć zarzut stosowania reklamy ukrytej, konieczne jest wykazanie istotnego zamiaru ukrycia reklamy oraz celowo ś ci dzia ł ania. Spó ł ka podnios ł a równie ż , i ż takiego zarzutu nie mo ż na jej postawi ć , bowiem fakt opublikowania wskazanych materia ł ów wynika ł wy łą cznie z niedopatrzenia, nie za ś zamiaru stosowania praktyk nieuczciwej konkurencji. 14 Prezes Urz ę du nie zgodzi ł si ę z tym twierdzeniem, gdy ż Strona jako profesjonalista podejmuj ą cy dzia ł alno ść na rynku wydawniczym - musi by ć ś wiadoma ci ążą cych na niej obowi ą zków i nie mo ż e powo ł ywa ć si ę na okoliczno ś ci takie, jak po ś piech, czy zaniedbanie, które to w ś wietle jej oceny mog ą wy łą czy ć obowi ą zek, a tym samym odpowiedzialno ść za dzia ł ania niezgodne z prawem. Jednocze ś nie nale ż y wskaza ć , ż e dzia ł aj ą cy na rynku podmiot posiada pewne do ś wiadczenie i przypisanie mu zaniedbania, czy te ż niedopatrzenia nie mo ż na uzna ć za uzasadnione. Wydaje si ę by ć celowym podkre ś lenie, ż e inne ukazuj ą ce si ę na ł amach dziennika Super Nowo ś ci reklamy odpowiada ł y wymogom stawianym im zarówno przez prawo prasowe jak równie ż przez ustaw ę o z.n.k. Nie bez znaczenia pozostaje równie ż fakt, ż e wszystkie ukazuj ą ce si ę na ł amach gazety Super Nowo ś ci artyku ł y dotycz ą ce szko ł y j ę zykowej „Awans” nie by ł y wyodr ę bnione w sposób nie budz ą cy w ą tpliwo ś ci, i ż nie stanowi ą one materia ł u redakcyjnego. Niedopatrzenie obowi ą zków wynikaj ą cych z prawa prasowego nie mia ł o charakteru jednorazowego i zawsze dotyczy ł o tego samego podmiotu. Nawet je ż eli artyku ł y dostarczone by ł y w ostatniej chwili – jak wskazuje Wydawca - to posiadaj ą c do ś wiadczenie i wiedz ę nale ż a ł o owe materia ł y odpowiednio oznaczy ć . Z ca ł okszta ł tu przytoczonych okoliczno ś ci wynika jednoznacznie, ż e dzia ł aniu Wydawcy towarzyszy ł zamiar ukrycia tre ś ci reklamowych. Nale ż y zatem przyj ąć , ż e w opisanym stanie faktycznym na ł amach dziennika Super Nowo ś ci ukaza ł a si ę ukryta reklama kursów j ę zykowych oferowanych przez szko łę „Awans”. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę Prezes Urz ę du uzna ł , ż e dzia ł ania Super Nowo ś ci sp. z o.o. spe ł niaj ą c dyspozycje art. 16 ust. 1 pkt 4) ustawy o z.n.k. oraz art. 36 ust. 3 Prawa prasowego s ą bezprawne, a wi ę c pierwsza z przes ł anek koniecznych dla uznania, ż e dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zosta ł a spe ł niona. Stwierdzenie przez Prezesa Urz ę du stosowania praktyki, wymaga tak ż e wykazania, i ż w wyniku jej stosowania przez przedsi ę biorc ę zosta ł naruszony zbiorowy interes konsumentów. Maj ą c na wzgl ę dzie, i ż w odniesieniu do praktyk, o których mowa w punkcie I.1 i I.2 niniejszej decyzji, istnieje to ż samo ść podmiotowa – dotycz ą one tego samego przedsi ę biorcy – Super Nowo ś ci sp. z o.o., a dodatkowo dotycz ą skorelowanych ze sob ą dzia ł a ń zwi ą zanych z publikowaniem na ł amach gazety Super Nowo ś ci materia ł ów dot. szko ł y j ę zykowej „Awans”, wskaza ć nale ż y, i ż w niniejszej decyzji wyczerpuj ą co wykazano, ż e naruszony dzia ł aniem przedsi ę biorcy interes konsumentów ma charakter zbiorowy (pkt I.1 uzasadnienia in fine ). Jak zatem wynika z powy ż szego, zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du dzia ł anie Wydawcy jest dzia ł aniem godz ą cym w zbiorowy interes konsumentów. To z kolei powoduje, ż e zosta ł a spe ł niona druga z ww. przes ł anek. Maj ą c na uwadze powy ż sze, Prezes Urz ę du stwierdzi ł , ż e zosta ł y spe ł nione łą cznie obie przes ł anki konieczne dla zakwalifikowania dzia ł ania Wydawcy opisanego w pkt I.2. decyzji jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie (...) . Art. 23c ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż „Prezes Urz ę du w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów nakazuje zaniechanie jej stosowania”. 15 Nale ż y przyj ąć , ż e cel, jaki ustawodawca zamierza ł osi ą gn ąć poprzez powy ż szy nakaz zaniechania, to: - wyeliminowanie zachowa ń ocenionych jako niezgodne z ustaw ą o ochronie (...) i maj ą cych miejsce w przesz ł o ś ci oraz - zapobie ż enie podejmowaniu podobnych dzia ł a ń w przysz ł o ś ci – tu przejawia si ę charakter prewencyjny na ł o ż onego na przedsi ę biorc ę obowi ą zku. W przedmiotowej sprawie praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów polega ł y na umieszczaniu na ł amach dziennika Super Nowo ś ci, zakwestionowanych i opisanych wcze ś niej artyku ł ów dotycz ą cych szko ł y j ę zykowej „Awans”. Z uwagi na incydentalny i ś ci ś le zdefiniowany podmiotowo charakter praktyki (oceniane artyku ł y prasowe dotyczy ł y tylko i wy łą cznie szko ł y „Awans”) nale ż y przyj ąć , ż e mimo, i ż Wydawca poinformowa ł organ antymonopolowy o zaprzestaniu publikowania w przysz ł o ś ci materia ł ów zlecanych przez ten podmiot, nie dosz ł o do jej zaniechania. Nie nast ą pi ł a bowiem realizacja wszystkich celów, jakie maj ą by ć osi ą gni ę te poprzez nakaz zaniechania praktyki. W przedmiotowej sprawie nale ż y nowiem wskaza ć , ż e problem tkwi nie w dzia ł aniu reklamodawcy ale zaniedbaniu Wydawcy, które doprowadzi ł o do wszcz ę cia przeciwko niemu post ę powania administracyjnego. W ocenie Prezesa Urz ę du nie mo ż na uzna ć za zaniechanie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów stosowanej przez Wydawc ę , podj ę cie przez tego ż Wydawc ę decyzji, i ż nie b ę dzie zamieszcza ł wi ę cej materia ł ów zleconych osob ę trzeci ą (tu szko łę „Awans”), która nie jest podmiotem stosuj ą cym t ę praktyk ę . Tego rodzaju deklaracja - pomijaj ą c, i ż stanowi dolegliwo ść dla podmiotu, który nie jest sprawc ą praktyki - ani nie wyeliminuje skutków zachowa ń Wydawcy, które mia ł y miejsce w przesz ł o ś ci, ani nie zapobiegnie podejmowaniu przez Wydawc ę podobnych zachowa ń w przysz ł o ś ci, w sytuacji, gdy zlecenie b ę dzie pochodzi ł o od innego, ni ż szko ł a „Awans” podmiotu. Na wzgl ę dzie nale ż y równie ż mie ć fakt, ż e materia ł y reklamuj ą ce us ł ugi szko ł y j ę zykowej „Awans” pojawi ł y si ę z pocz ą tkiem pa ź dziernika, w okresie, w którym zwyczajowo rozpoczyna si ę rekrutacj ę na kursy j ę zykowe. Jest to czas wzmo ż onego zainteresowania konsumentów ofertami ró ż nych placówek j ę zykowych. W ą tpliwe jest, ż e po tym okresie szko ł a j ę zykowa „Awans” nadal zleca ł a zamieszenie z du żą cz ę stotliwo ś ci ą i w obszernej formie informacji na temat prowadzonych kursów j ę zykowych. Ze wzgl ę dów przytoczonych powy ż ej, o ś wiadczenie Wydawcy w przedmiocie dalszego zamieszczania informacji przygotowanych przez szko łę j ę zykow ą „Awans” nale ż y uzna ć za nieskuteczne i nie maj ą ce znaczenia dla rozstrzygni ę cia w przedmiocie zaniechania praktyki. W przedmiotowej sprawie u konsumentów, którzy zapoznali si ę z tre ś ci ą artyku ł ów powsta ł o mylne przekonanie, jakoby szko ł a „Awans” by ł a najlepsz ą – w rankingu Newsweeka – szko łą w Rzeszowie ucz ą c ą metod ą Callana oraz ż e jest to wiadomo ść neutralna i obiektywna. Poniewa ż Wydawca uzna ł , i ż wystarczaj ą cym dzia ł aniem w celu zaniechania stwierdzonej praktyki, jest zaprzestanie zamieszczania tekstów zlecanych przeze t ę szko łę , konsumenci w przekonaniu tym tkwi ą nadal, a ż adna informacja na temat szko ł y Awans prostuj ą ca poprzednie - zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du – si ę nie ukaza ł a. Skutki praktyki w postacie mylnego przekonania o ofercie szko ł y Awans trwaj ą zatem nadal. 16 Jedyn ą realn ą mo ż liwo ś ci ą wyprowadzenia konsumentów z b łę du, usuni ę cia skutków stwierdzonego naruszenia oraz zapobie ż enia dzia ł aniom o podobnym skutku w przysz ł o ś ci, jest nakazanie Wydawcy zaniechania stosowania stwierdzonej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Nakaz ten sprowadza si ę do powstrzymania si ę od umieszczania tre ś ci, które stoj ą w sprzeczno ś ci z przepisami Prawa prasowego oraz ustawy o z.n.k. Nakaz dotyczy nie tylko wskazanego w konkretnej sprawie podmiotu, tj. szko ł y j ę zykowej „Awans”, ale wszystkich potencjalnych przedsi ę biorców reklamuj ą cych swoje us ł ugi na ł amach dziennika Super Nowo ś ci. Wobec powy ż szego, orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. Ad. II sentencji decyzji. W celu usuni ę cia trwaj ą cych skutków - orzeczonego pkt I decyzji - naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urz ę du postanowi ł skorzysta ć z uprawnie ń wynikaj ą cych z art. 23c ust. 2 ustawy o ochronie (...). Przepis ten stanowi, i ż „W decyzji, o której mowa w ust. 1, Prezes Urz ę du mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania nakazu, w szczególno ś ci zobowi ą za ć przedsi ę biorc ę do z ł o ż enia jednokrotnego lub wielokrotnego o ś wiadczenia o tre ś ci i formie okre ś lonej w decyzji” . Sk ł adaj ą c o ś wiadczenie o tre ś ci okre ś lonej w pkt II sentencji niniejszej decyzji, przedsi ę biorca poinformuje ogó ł konsumentów – czytelników dziennika o tym, ż e opublikowane na ł amach gazety Super Nowo ś ci materia ł y prasowe dotycz ą ce oferty kursów j ę zykowych szko ł y „Awans” stanowi ł y w rzeczywisto ś ci reklam ę , a nie – jak wynika ł o to z formy publikacji - artyku ł (reporta ż ) przygotowany przez dziennikarzy. Wydawca umie ś ci równie ż sprostowanie o faktycznej pozycji zajmowanej przez szko łę j ę zykow ą „Awans” w corocznym rankingu Newsweeka oraz kryteriach, jakimi kierowano si ę w tym rankingu. Na ł o ż enie na Wydawc ę takiego obowi ą zku jest zasadne, gdy ż tylko w ten sposób mo ż na usun ąć skutki naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Opublikowanie o ś wiadczenia na ł amach tego samego dziennika, w którym ukaza ł y si ę zakwestionowane artyku ł y stanowi ą ce w istocie ukryt ą reklam ę , dostarczy wszystkim konsumentom – czytelnikom gazety niezb ę dnych wyja ś nie ń i wyprowadzi ich z mylnego przekonania na temat oferty Szko ł y J ę zykowej „Awans”. Wobec powy ż szego, orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...), w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji s ł u ż y odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Krakowie, 31-011 Kraków, pl. Szczepa ń ski 5, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Z upowa ż nienia Prezesa 17 Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów p.o. Dyrektora Delegatury Leszek Piekarz Otrzymuj ą : 1. Super Nowo ś ci Spó ł ka z o.o. ul. Podwis ł ocze 46 35 – 309 Rzeszów 2. RKR a/a