RKR-20/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE L.dz. RKR-61-48/05/JL- /06 Kraków, dn. 24 kwietnia 2006 r. DECYZJA nr RKR - 20/2006 Na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 244, poz. 2080), stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu - z urz ę du - post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, − w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę stosowan ą przez Invest – Bank S.A. z siedzib ą w Warszawie przy ul. Ostrobramskiej 77, polegaj ą c ą na naruszeniu obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji poprzez: nie informowanie – z naruszeniem art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. nr 100, poz. 1081 ze zm.) – w „Umowie kredytu samochodowego”, i ż skutkiem uchybienia postanowieniom umowy, dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, polegaj ą cego na powstaniu zad ł u ż enia w sp ł acie kredytu, jest przekazanie informacji o tym zad ł u ż eniu do Biura Informacji Kredytowej S.A., przy równoczesnym nie informowaniu konsumentów o istnieniu zad ł u ż enia w sp ł acie, je ż eli nie przekracza ono kwoty 50 z ł , i nakazuje zaniechanie stosowania tej praktyki. Uzasadnienie Do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury UOKiK w Krakowie (zwanego dalej „Prezesem Urz ę du” lub „organem antymonopolowym”) zg ł osi ł a si ę konsumentka ze skarg ą na dzia ł anie Invest – Banku (zwanego dalej „Bankiem”). W roku 2003 uzyska ł a kredyt na zakup towarów i us ł ug w Systemie Sprzeda ż y Ratalnej RTF Invest Kredyt S.A., który sp ł aci ł a w roku 2004. W czerwcu 2005 r. z ł o ż y ł a wniosek kredytowy w innym banku, który jednak rozpatrzono negatywnie z uwagi na informacj ę z Biura Informacji Kredytowej S.A., i ż ci ąż y na niej zad ł u ż enie w wysoko ś ci ok. 16 z ł , zwi ą zane z odsetkami za nieterminowe wp ł aty rat kredytu zaci ą gni ę tego w roku 2003 w Invest – Banku. Konsumentka zwróci ł a si ę do Invest – Banku o wyja ś nienie istnienia zad ł u ż enia. Bank przyzna ł , i ż nie kieruje do swoich klientów informacji o zad ł u ż eniu, je ż eli s ą to niewielkie kwoty, co mia ł o miejsce w jej przypadku. Prezes Urz ę du przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce w przedmiotowej sprawie a nast ę pnie, w dniu 12 pa ź dziernika 2005 r. postanowieniem nr RKR-288/2005, zmienionym postanowieniem nr RKR-16/2006 z dnia 2 lutego 2006 r. (k. 81-83), wszcz ę te zosta ł o - z urz ę du - post ę powanie w sprawach praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów poprzez naruszenie przez Invest – Bank obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji w wyniku nie informowania – z naruszeniem art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. nr 100, poz. 1081 ze zm.) – w „Umowie kredytu samochodowego”, i ż skutkiem uchybienia postanowieniom tej umowy, dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, polegaj ą cego na powstaniu zad ł u ż enia w sp ł acie kredytu jest przekazanie informacji o tym zad ł u ż eniu do Biura Informacji Kredytowej S.A., przy równoczesnym nieinformowaniu konsumentów o istnieniu zad ł u ż enia w sp ł acie, je ż eli nie przekracza ono kwoty 50 z ł , co mo ż e stanowi ć naruszenia art. 23 a powo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - zwanej dalej „ustaw ą o ochronie (...)”. W toku post ę powania wezwano Invest – Bank do udzielenia informacji i wyja ś nie ń , a nadto wezwano Biuro Informacji Kredytowej S.A. do udzielenia informacji niezb ę dnych do rozstrzygni ę cia prowadzonej sprawy. Invest – Bank odniós ł si ę do zarzutu Prezesa Urz ę du w nast ę puj ą cy sposób: W pi ś mie z dnia 25 pa ź dziernika 2005 r. (k. 20-23) wskaza ł , ż e przekazywanie informacji do Biura Informacji Kredytowej (zwanego dalej „BIK”) odbywa si ę zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami oraz umow ą zawart ą z BIK. Dane zgromadzone w BIK nie maj ą charakteru listy negatywnej, lecz stanowi ą kompletny zbiór informacji stanowi ą cych tajemnic ę bankow ą . Informacja o zad ł u ż eniu, przekazana do BIK, nie nara ż a klienta na niemo ż no ść zawarcia innych umów kredytowych – jest tylko jednym z elementów analizy kredytowej oraz oceny ryzyka kredytowego i wiarygodno ś ci klienta. Bank podniós ł , i ż klient ma ś wiadomo ść naliczania odsetek za opó ź nienie, gdy ż w tre ś ci umów kredytowych zawarte jest postanowienie o naliczaniu odsetek za przeterminowane nale ż no ś ci oraz jest podana wysoko ść tych odsetek. Ponadto, w sytuacji, gdy p ł atno ś ci rat kredytu odbywaj ą si ę niezgodnie z harmonogramem sp ł at, Bank wysy ł a do kredytobiorcy monity przypominaj ą ce o obowi ą zku zap ł aty i o prawie do naliczania odsetek w zwi ę kszonej wysoko ś ci. Jednocze ś nie klient jest uprawniony do uzyskania od Banku informacji, czy nie ci ąż y na nim jakie ś zad ł u ż enie. Bank wyja ś ni ł równie ż – w pi ś mie z dnia 21 grudnia 2005 r. (k. 72-74) - i ż w monicie wysy ł anym do klienta podana jest kwota naliczonych odsetek, do uiszczenia której Bank wzywa, co oznacza, i ż klient otrzymuje pe ł n ą informacj ę o swoich zaleg ł o ś ciach w sp ł acie kredytu wraz z wysoko ś ci ą naliczonych odsetek. Bank podniós ł ponownie, i ż zapisy zawarte w umowie kredytowej, a i cz ę sto wysy ł ane monity, wyra ź nie daj ą klientowi do zrozumienia, ż e mo ż e ci ąż y ć na nim obowi ą zek zap ł aty odsetek za opó ź nienie w sp ł acie, co wyklucza brak ś wiadomo ś ci klienta o tym dodatkowym zad ł u ż eniu. Jednocze ś nie - pi ś mie z dnia 2 grudnia 2005 r. (k.50-52) - Bank przyzna ł , i ż zgodnie z wewn ę trzn ą instrukcj ą kwot ą graniczn ą , do której nie podejmuje si ę dzia ł a ń upominawczych jest kwota zaleg ł o ś ci do 50 z ł , natomiast kwota graniczn ą , przy której nie podejmuje si ę dzia ł a ń windykacyjnych, jest kwota 250 z ł . 2 W ocenie Banku brak monitorowania cz ęś ci zad ł u ż e ń o niewielkich kwotach i brak ich windykacji nie dzia ł a na szkod ę klienta, nie jest dzia ł aniem bezprawnym, ani te ż nie narusza dobrych obyczajów. Tym bardziej, i ż w ró ż nych okresach - w drodze uchwa ł y zarz ą du banku - podejmowane s ą decyzje o umorzeniu tego typu niewielkich kwot, o czym przekazywana jest informacja do BIK. W ocenie Banku, uznanie jego dzia ł a ń za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów oznacza ł oby przerzucenie na Bank skutków nienale ż ytej realizacji umów przez klientów i usprawiedliwianie ich bierno ś ci w sytuacjach opó ź nie ń w sp ł acie zobowi ą za ń wobec banku. Odnosz ą c si ę do zarzutu, i ż powy ż sze zachowanie narusza przepis art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim, Invest – Bank podtrzyma ł stanowisko wyra ż one w cytowanych wy ż ej pismach, a tak ż e stwierdzi ł , i ż przepis ten nie nak ł ada na niego obowi ą zku informowania klienta o przekazywaniu danych do BIK (w tym o zad ł u ż eniu w razie opó ź nienia w sp ł acie kredytu), gdy ż uprawnienie do tego wynika z upowa ż nienia ustawowego, a ponadto klient w umowach kredytowych jest informowany o tym uprawnieniu. W wyniku przeprowadzonego post ę powania organ antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Biuro Informacji Kredytowej S.A. jest instytucj ą dzia ł aj ą c ą na podstawie art. 105 ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo Bankowe (Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem banki mog ą , wspólnie z bankowymi izbami gospodarczymi, utworzy ć instytucj ę do gromadzenia, przetwarzania i udost ę pniania bankom informacji, stanowi ą cych tajemnic ę bankow ą w zakresie, w jakim informacje te s ą potrzebne w zwi ą zku z wykonywaniem czynno ś ci bankowych. Powo ł any przepis stanowi podstaw ę prawn ą do przetwarzania przez BIK danych o klientach banków. Ponadto, podstaw ą prawn ą do przetwarzania danych przez BIK jest ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. nr 101, poz. 926 ze zm). Do dzia ł alno ś ci BIK nie maj ą natomiast zastosowania przepisy ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o udost ę pnianiu informacji gospodarczych (Dz. U. z 2003 r. nr 50, poz. 424 ze zm.). BIK dzia ł a w oparciu o umowy zawierane z bankami (k. 37 – 47) oraz Regulamin zbierania i udost ę pniania informacji (k. 30 – 36). Na podstawie zawartych umów banki s ą zobowi ą zane do cyklicznego przekazywania do BIK informacji o klientach i ich rachunkach w formie tzw. wsadów informacyjnych, a BIK zobowi ą zany jest – w oparciu o otrzymane dane – udost ę pnia ć bankom Raporty BIK, wspomagaj ą ce w wykonywaniu czynno ś ci bankowych, a zw ł aszcza w podejmowaniu decyzji kredytowych. Wsady informacyjne zawieraj ą m.in. dane osobowe klientów, dane na temat kredytu, takie jak: data powstania, rodzaj kredytu, okres na jaki kredyt zosta ł udzielony, waluta kredytu, terminowo ść sp ł at. Informacje te dotycz ą wszystkich rachunków kredytowych, jakie prowadz ą banki, tj. tych, które sp ł acane s ą prawid ł owo, jak i tych, gdzie wyst ę puj ą opó ź nienia lub brak sp ł aty. BIK nie jest uprawniony do zmian lub modyfikacji informacji zawartych we wsadach informacyjnych. Sprostowanie lub zmiana informacji nast ę puje wy łą cznie z inicjatywy banku, który tak ą informacj ę przekaza ł . Informacje o swoich klientach i ich rachunkach przekazuje do BIK równie ż Invest - Bank. 3 Stosowany przez ten Bank wzorzec umowy kredytu samochodowego nie informuje jednak konsumentów o tym fakcie w ż adnym z jego zapisów. Jedynie w § 27 Regulaminu udzielania kredytów osobom fizycznym (zwanego dalej „Regulaminem”), stanowi ą cym za łą cznik do umowy, Bank informuje, i ż (cyt.).: „Bank jest uprawniony do przekazywania danych, w tym danych osobowych Kredytobiorcy, d ł u ż ników z tytu ł u zabezpieczenia Banku, innych osób powi ą zanych z kredytem do systemu Informacji Biura Informacji Kredytowej S.A. (BIK S.A.) oraz Centralnej Bazy Danych – Bankowy Rejestr prowadzony przez Zwi ą zek Banków Polskich w Warszawie i udost ę pnianie ich na żą danie innych banków, na podstawie art. 105 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo Bankowe” (k.65). Zgodnie z § 14 ust. 1 wzorca umowy kredytu, zawieranej przez Invest - Bank z konsumentami, w przypadku powstania zad ł u ż enia w sp ł acie kredytu z powodu braku sp ł aty rat, sp ł aty rat w kwotach ni ż szych ni ż okre ś lone w harmonogramie, Bank od dnia nast ę pnego po dniu zapadalno ś ci sp ł aty rat, do dnia zap ł aty, nalicza odsetki w wysoko ś ci przewidzianej dla nale ż no ś ci przeterminowanej. Zgodnie z § 14 ust. 3 wzorca umowy, Bank wzywa Kredytobiorc ę do zap ł aty nale ż no ś ci przeterminowanych wraz z odsetkami. Par. 25 Regulaminu w cz ęś ci zatytu ł owanej „zad ł u ż enia przeterminowane” stanowi, i ż w przypadku powstania nale ż no ś ci przeterminowanych Bank zalicza sp ł at ę raty kredytu w nast ę puj ą cej kolejno ś ci na: - odsetki od najstarszej zaleg ł ej raty, - kapita ł najstarszej raty zaleg ł ej, - odsetki od kolejnej raty zaleg ł ej, - kapita ł kolejnej zaleg ł ej raty, - op ł aty dodatkowe, - odsetki karne od zad ł u ż enia przeterminowanego. Stosownie do par. 12 ust. 6 umowy kredytowej dniem zap ł aty raty jest data wp ł ywu raty na rachunek Banku. W Invest – Banku obowi ą zuje wewn ę trzna regulacja w postaci „Instrukcji monitorowania transakcji kredytowych zawieranych z klientami indywidualnymi w Invest - Bank” - zwanej dalej „Instrukcj ą ”. W § 6 Instrukcja stanowi, i ż czynno ś ci monitorowania powinny by ć dokonywane w ka ż dym przypadku, gdy wyst ą pi ł brak terminowej sp ł aty kredytu, przy czym procedur ę t ę rozpoczyna si ę , gdy wysoko ść zaleg ł o ś ci w sp ł acie jest nie mniejsza ni ż 50 z ł . Do czynno ś ci monitowania, zgodnie z t ą Instrukcj ą , zalicza si ę m.in.: kontakt telefoniczny, wys ł anie monitu, spotkanie z kredytobiorc ą , zmiana warunków umowy kredytowej i wypowiedzenie tej umowy (k. 67). Wobec powy ż szego - jak przyzna ł Invest-Bank w pi ś mie z dnia 22 lutego 2006 r. (k. 90-91) - w sytuacji, gdy kwota zaleg ł o ś ci nie przekracza 50 z ł (nawet, gdy jest to rata kapita ł owo-odsetkowa kredytu) Bank nie podejmuje ż adnych czynno ś ci, w szczególno ś ci nie wysy ł a do klientów ż adnej korespondencji, nie telefonuje i nie wysy ł a sms-ów 4 Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze ustalenia, organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Zgodnie z ust. 2 art. 23a, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 k.p.c., naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. Do stwierdzenia praktyki, okre ś lonej w art. 23a ust.1, konieczne jest zatem wykazanie, ż e spe ł nione zosta ł y łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: I. dzia ł anie przedsi ę biorcy musi nosi ć znamiona bezprawno ś ci, II. dzia ł anie powy ż sze musi narusza ć zbiorowe interesy konsumentów. Ad. I. Poj ę cie bezprawno ś ci nie jest poj ę ciem prawnie zdefiniowanym. Nale ż y zatem przyj ąć , zgodnie z jego literalnym brzmieniem, ż e „dzia ł anie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. W ocenianym stanie faktycznym sprawy nale ż y rozwa ż y ć , czy nosi znamiona bezprawno ś ci dzia ł anie Banku polegaj ą ce na nie informowaniu klientów, i ż skutkiem uchybienia postanowieniom umowy kredytowej, dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, polegaj ą cego na powstaniu zad ł u ż enia w sp ł acie kredytu jest przekazanie informacji o tym zad ł u ż eniu do BIK, przy równoczesnym nie informowaniu klientów o stanie zad ł u ż enia w sp ł acie, je ż eli nie przekracza ono kwoty 50 z ł . Art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi, i ż umowa o kredyt konsumencki powinna zawiera ć informacje o skutkach uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu. Powy ż szy przepis nie precyzuje jakie skutki uchybienia postanowieniom umowy powinny by ć w niej okre ś lone. Rozwa ż aj ą c to zagadnienie, nale ż y mie ć na wzgl ę dzie, i ż celem ustawy o kredycie konsumenckim, jest ochrona konsumenta, a sama ustawa bardzo szczegó ł owo reguluje obowi ą zki przedsi ę biorcy w zakresie zawierania umów o kredyt konsumencki. Nale ż y wi ę c przyj ąć , i ż w my ś l przepisu art. 4 ust. 2 pk 12 tej ustawy, umowa powinna okre ś la ć wszystkie skutki, z którymi łą czy si ę uchybienie postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu. Zatem umowa powinna informowa ć o wszystkich konsekwencjach, z jakimi powinien liczy ć si ę kredytobiorca (konsument) w przypadku: − opó ź nie ń w sp ł acie rat kredytowych, − braku sp ł at rat kredytu, − sp ł acie rat kredytu w wysoko ś ci mniejszej ni ż wymagana. 5 W ocenianym stanie faktycznym jedn ą z konsekwencji uchybienie postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu jest przekazanie informacji o tym uchybieniu do BIK. Organ antymonopolowy przyznaje, i ż Bank realizuje ci ążą cy na nim obowi ą zek w postaci przesy ł ania do BIK „wsadów informacyjnych” i dzia ł a w tej mierze zgodnie z przepisem art. 105 ust. 4 Prawa bankowego. Przekazywane do BIK informacje, to wszystkie dane o rachunkach bankowych i ich klientach. Nie s ą to zatem wy łą cznie informacje negatywne. Organ antymonopolowy nie twierdzi zatem, i ż bezprawne i naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów jest samo przekazywanie informacji do BIK. Informacje te s ą przekazywanie niezale ż nie od tego, czy s ą to informacje pozytywne czy negatywne. Jednak w przypadku gdy konsument uchybi ł postanowieniom umowy dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, do BIK trafia informacja negatywna, której istnienie w zasobach BIK mo ż e powodowa ć ujemne konsekwencje dla kredytobiorców, w postaci trudno ś ci z uzyskaniem kolejnego kredytu w innym banku. Przekazanie do BIK informacji negatywnej jest niew ą tpliwie jednym ze skutków uchybienia postanowieniom umowy, o których konsument winien zosta ć przez Bank poinformowany. Tymczasem Bank takiej informacji konsumentowi nie przekazuje. Jak ustalono, wzorzec umowy kredytowej w ogóle nie zawiera ż adnej informacji o przekazywaniu przez Bank jakichkolwiek informacji do BIK. Z kolei - stanowi ą cy za łą cznik do tej umowy - Regulaminu udzielania kredytów osobom fizycznym zawiera bardzo ogóln ą informacj ę , i ż „ Bank jest uprawniony do przekazywania danych, w tym danych osobowych Kredytobiorcy, d ł u ż ników z tytu ł u zabezpieczenia Banku, innych osób powi ą zanych z kredytem do systemu Informacji Biura Informacji Kredytowej S.A. ...”. Na podstawie takiej informacji konsument uzyskuje jedynie pewno ść , i ż do BIK przekazane zostan ą przez Invest-Bank jego dane osobowe, oraz dane osobowe innych osób (d ł u ż ników z tytu ł u zabezpieczenia Banku, osób powi ą zanych z kredytem). Nale ż y uzna ć za bezsporne, gdy ż wynika to z literalnego brzmienia cytowanego wy ż ej § 27 Regulaminu, ż e informacja ta nie dostarcza konsumentowi wiedzy o tym, i ż do BIK poza jego danymi osobowymi, trafiaj ą informacje na temat terminowo ś ci sp ł aty kredytu i stanu zad ł u ż enia. S ą d Apelacyjny w Warszawie, w uzasadnieniu wyroku dnia 2.12.2005 r. (sygn. akt VI ACa 760/05) podniós ł , i ż bank jest zobowi ą zany do wyczerpuj ą cego informowania w umowie o skutkach uchybienia postanowieniom umowy, nawet tych, które s ą dla niego oczywiste. Intencj ą regulacji zawartych w ustawie o kredycie konsumenckim jest niew ą tpliwie na ł o ż enie na przedsi ę biorc ę obowi ą zku dostarczenia konsumentowi pewnego zasobu informacji – bezpo ś rednio w dokumencie umowy - aby jego ewentualne poszukiwania zosta ł y ograniczone do niezb ę dnego minimum. W innym wyroku S ą d Apelacyjny uzna ł tak ż e, ż e „w sytuacji ogólnej niskiej ś wiadomo ś ci prawnej spo ł ecze ń stwa” , przeci ę tny konsument niekoniecznie wie jakie prawa mu przys ł uguj ą i potrafi z nich korzysta ć . Oceniaj ą c wzorzec umowy stosowanej przez towarzystwo ubezpieczeniowe, S ą d ten wyrazi ł pogl ą d, i ż przeci ę tny konsument nie musi ani zna ć przepisów kodeksu cywilnego, które dostarczy ł by mu wiedzy na temat skuteczno ś ci o ś wiadczenia woli, ani posiada ć ś wiadomo ś ci, i ż przys ł uguje mu prawo zwrotu nienale ż nie pobranych sk ł adek (wyrok z dnia 2 grudnia 2005 r. - sygn. akt VI ACa 600/05) Przechodz ą c na grunt niniejszej sprawy stwierdzi ć nale ż y, i ż to, ż e BIK gromadzi wszelkie informacje o klientach Banku, tj. nie tylko ich dane osobowe, ale równie ż dotycz ą ce 6 udzielonym im kredytów, jak: data powstania, rodzaj kredytu, okres na jaki kredyt zosta ł udzielony, waluta kredytu, terminowo ść sp ł at, mo ż e wydawa ć si ę oczywiste dla Banku, tj. profesjonalnego uczestnika rynku. Jednak takiej wiedzy nie posiada konsument. Co wi ę cej konsument nie musi nawet wiedzie ć , i ż taka instytucja w ogóle istnieje i jaki jest zakres jej dzia ł alno ś ci. Tak scharakteryzowany konsument (kredytobiorca) b ę dzie z pewno ś ci ą odbiera ł wy łą cznie te informacje, które przeka ż e mu Bank w umowie kredytowej. Zatem - uwzgl ę dniaj ą c zakres informacji przekazanych przez Invest - Bank - konsument nie wie, i ż wszystkie informacje na temat historii kredytu trafiaj ą do BIK. W szczególno ś ci nie wie, ż e do BIK trafiaj ą informacje negatywne - mog ą ce mie ć wp ł yw na skuteczno ść ubiegania si ę o kredyt w innym banku - o uchybieniu postanowieniom umowy dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu udzielonego przez Invest-Bank, w postaci zad ł u ż enia w sp ł acie kredytu. W ocenie Prezesa Urz ę du nie uwzgl ę dnienie powy ż szej informacji zarówno we wzorcu umowy kredytowej jak i w stanowi ą cym za łą cznik do niej Regulaminie stanowi naruszenie art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim. Kontynuuj ą c ocen ę zachowania Invet-Bank, okre ś lonego w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania, pod k ą tem bezprawno ś ci, tj. spe ł nienia pierwszej przes ł anki z art. 23a ustawy o ochronie (...) nale ż y podnie ść , i ż przepis ust. 2 tego ż artyku ł u do praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zalicza naruszenie przez przedsi ę biorc ę obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Prawo do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji jest fundamentalnym prawem ka ż dego konsumenta. Profesjonalista – a takim jest bez w ą tpienia Bank – ma obowi ą zek poinformowa ć konsumenta, b ę d ą cego z zasady s ł absz ą stron ą stosunku prawnego, o istotnych elementach umowy. Powinno si ę to odbywa ć w sposób prawdziwy, rzeczowy i na tyle wyczerpuj ą cy, na ile jest to mo ż liwe w istniej ą cych warunkach. Przy czym obowi ą zek takiego informowania obejmuje wszystkie etapy stosunku prawnego, od faza przedkontraktowej, poprzez stadium realizacji umowy, czy wreszcie równie ż proces dochodzenia roszcze ń z tytu ł y niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy. Jest to fundamentaln ą cech ą prawa umów i wyp ł ywa z obowi ą zku lojalnego kontraktowania (por.: E. Łę towska w: „Prawo umów konsumenckich” , Warszawa 2002, str. 215 i nast.). W stanie faktycznym niniejszej sprawy, konsument nie tylko nie jest informowany przez Bank o przekazywaniu do BIK informacji o ewentualnym uchybieniu postanowieniom umowy, o czym by ł a mowa wy ż ej, lecz równie ż nie jest informowany o samym zaistnieniu tego zad ł u ż enia. Zgodnie bowiem z wewn ę trznymi procedurami, Bank nie podejmuje ż adnych dzia ł a ń monituj ą cych, tj. wzywaj ą cych kredytobiorc ę do zap ł aty, je ż eli kwota zaleg ł o ś ci nie przekracza 50 z ł . Mo ż na podzieli ć stanowisko Banku, który - jako wierzyciel - mo ż e decydowa ć o tym, czy b ę dzie dochodzi ł realizacji zobowi ą zania przez swojego d ł u ż nika, czy te ż tego zaniecha. Skoro jednak - w § 14 ust. 3 wzorca umowy kredytu - Bank informuje konsumenta i przyjmuje na siebie zobowi ą zanie, i ż w przypadku powstania zad ł u ż enia w sp ł acie kredytu, wezwie go do zap ł aty tych nale ż no ś ci wraz z odsetkami, to zaniechanie takiego wezwania, gdy kwota zaleg ł o ś ci nie przekracza 50 z ł , czyni informacj ę zawart ą w § 14 ust. 3 umowy nieprawdziw ą i wprowadzaj ą c ą w b łą d. 7 Dzia ł aniem tym Invest-Bank narusza wprost przepis art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (...), nak ł adaj ą cy na przedsi ę biorców obowi ą zek udzielania konsumentom prawdziwej, rzetelnej i pe ł niej informacji. Powy ż sze postanowienie wzorca umowy powoduje bowiem u kredytobiorcy przekonanie, i ż w przypadku powstania jakichkolwiek zad ł u ż e ń , zostanie wezwany do ich zap ł aty. I skoro takiego wezwania nie ma, w sytuacji, gdy Bank zgodnie ze swymi wewn ę trznymi procedurami nie monituje zad ł u ż e ń do kwoty 50 z ł , u konsumenta powstaje mylne przekonanie, i ż nie uchybi ł postanowieniom umowy dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, Nie bez znaczenia w tym miejscu maj ą cytowane w opisie stanu faktycznego postanowienia par. 25 Regulaminu, w ś wietle których w przypadku powstania nale ż no ś ci przeterminowanych Bank zalicza sp ł at ę raty kredytu w odpowiedniej kolejno ś ci - od odsetek od najstarszej zaleg ł ej raty poczynaj ą c, na odsetkach karnych od zad ł u ż enia przeterminowanego ko ń cz ą c. Przy zastosowaniu powy ż szych uregulowa ń , uwzgl ę dniaj ą c dodatkowo, i ż dniem zap ł aty raty jest data wp ł ywu raty na rachunek Banku (par. 12 ust. 6 umowy kredytowej), nale ż no ś ci ą przeterminowan ą , której jednak - pomimo zapisu zawartego w par. 14 ust. 1 i 3 umowy - Bank nie dochodzi i nie wzywa do jej uregulowania, b ę dzie równie ż cz ęść wp ł aconej przez konsumenta - w okre ś lonych w harmonogramie terminie i wysoko ś ci - kolejnej raty kredytu, która jednak zaliczona zostanie na poczet odsetek z tytu ł u opó ź nienia w sp ł acie poprzedniej raty, gdy ż ta zosta ł a zaksi ę gowana na koncie Banku po dacie okre ś lonej w harmonogramie. Taka nale ż no ść - która w ostateczno ś ci, jako niewielka, zostanie przez Bank umorzona - mo ż e pozostawa ć w zasobach BIK jako przeterminowana do ko ń ca obowi ą zywania umowy kredytowej, a tak ż e po jej rozwi ą zaniu, a konsument, który jedynie raz opó ź ni ł si ę ze sp ł at ą raty kredytu, mo ż e nie wiedzie ć o istnieniu zad ł u ż enia, gdy ż nie ma wiedzy i wp ł ywu na to, czy jego nale ż no ść wp ł ynie na konto Banku przed, czy po dacie wynikaj ą cej z harmonogramu. W tym stanie rzeczy nie mo ż na podzieli ć argumentacji Banku, i ż uznanie jego dzia ł a ń za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów oznacza w praktyce przerzucenie na Bank skutków nienale ż ytej realizacji umów przez klientów i usprawiedliwienie ich bierno ś ci w sytuacji opó ź nie ń w sp ł acie zobowi ą za ń . Za bierne mo ż na by uzna ć jedynie zachowanie takiego konsumenta, który pomimo wezwania do uregulowania nale ż no ś ci, nie reaguje na nie. W ocenianym stanie faktycznym Bank - pomimo przyj ę tego na siebie zobowi ą zania (par. 14 ust. 3 umowy) - takiego wezwania jednak nie wystosowuje. Jak ustalono i wywiedziono wy ż ej, konsument zawieraj ą cy umow ę kredytow ą z Invest- Bankiem nie tylko - wbrew obowi ą zkom wynikaj ą cym z art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim - nie otrzymuje w tej umowie informacji, i ż skutkiem uchybienia warunków umowy kredytowej, w postaci powstania zad ł u ż enia w sp ł acie kredytu, b ę dzie przekazanie informacji o tym uchybieniu do BIK, ale równie ż zostaje wprowadzony w b łą d, i ż do uregulowania tego zad ł u ż enia zostanie wezwany, w sytuacji gdy przy kwotach zad ł u ż enia do 50 z ł - Bank takich wezwa ń nie praktykuje. Reasumuj ą c - w ocenie Prezesa Urz ę du - Invest-Bank - w celu dope ł nienia obowi ą zków wynikaj ą cych z art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim, powinien informowa ć konsumenta w umowie, i ż w skutek uchybienia postanowieniom dotycz ą cym zasad i terminu sp ł aty kredytu, informacja o istniej ą cym zad ł u ż eniu znajdzie si ę w zasobach 8 BIK, natomiast aby dope ł ni ć ustawowego obowi ą zku wynikaj ą cego z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (...) winien informowa ć w umowie, i ż par. 14 ust. 3 tej umowy nie ma zastosowania do zad ł u ż enia w sp ł acie nie przekraczaj ą cego 50 z ł , je ż eli Bank tak ą praktyk ę stosuje. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze Prezes Urz ę du uzna ł , i ż pierwsza przes ł anka, dotycz ą ca bezprawno ś ci dzia ł a ń Invest-Banku, w tym przypadku naruszenia przepisu art. 4 ust. 2 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim oraz art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie (...) – zosta ł a spe ł niona. Ad. II. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w tre ś ci art. 23a ust. 1 zd. 2, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy nale ż y przyj ąć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego konsumenta – b ę d ą cego kontrahentem przedsi ę biorcy. Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 wrze ś nia 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż : „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . Zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego, za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą i zawodow ą . Oceniane w niniejszej decyzji dzia ł ania Invest – Banku odnosz ą si ę do wszystkich jego aktualnych oraz przysz ł ych kredytobiorców zawieraj ą cych umow ę kredytow ą do celów niezwi ą zanych bezpo ś rednio z ich dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą i zawodow ą , a zatem dotycz ą zbiorowych interesów konsumentów. Brak dostatecznej informacji w umowie kredytowej o wszystkich skutkach uchybienia jej postanowieniom, b ę dzie oddzia ł ywa ć na wszystkich konsumentów zawieraj ą cych tak ą umow ę z Bankiem. Równie ż do wszystkich konsumentów (kredytobiorców) dociera nieprawdziwa informacja zawarta w § 14 ust. 3 umowy, i ż w przypadku powstania zad ł u ż enia w sp ł acie kredytu, Bank wezwie ich do zap ł aty tych nale ż no ś ci wraz z odsetkami. Dzia ł ania te stanowi ą naruszenie podstawowego prawa konsumenta, jakim jest prawo do rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji. Pozbawienie tego prawa jest jedn ą z zakazanych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (…) Maj ą c powy ż sze na uwadze organ antymonopolowy uzna ł , ż e zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki niezb ę dne do zakwalifikowania dzia ł a ń Invest – Banku jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonej w art. 23a ustawy o ochronie (...) i orzek ł a jak w sentencji. 9 Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...), w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji s ł u ż y odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Krakowie, 31-011 Kraków, pl. Szczepa ń ski 5, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zast ę pca Dyrektora Delegatury Leszek Piekarz Otrzymuj ą : 1. Invest – Bank S.A. ul. Ostrobramska 77 04-175 Warszawa 2. RKR a/a 10