RKR-13/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepański 5 31-011 Kraków Tel./fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98 E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-17/08/WJ-31/09 Kraków, dnia 21 sierpnia 2009 r. DECYZJA Nr RKR - 13/2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosowanie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie stosowania przez Helenę Surowiec i Jana Surowca, prowadzących działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. z siedzibą w Tarnobrzegu przy ul. Mickiewicza 4 praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę określoną w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ww. ustawy , polegającą na stosowaniu we wzorcu umownym p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Biuro Usług Turystycznych „Alma” C.O.P.” postanowień, o następującej treści: 1) „B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie prawo dokonywania zmian w oferowanych i poświadczonych w dokumentach imprez cen, w przypadku podwyższenia kosztów transportu lub opłat za poszczególne świadczenia, wzrostu kursu walut” (pkt 1 części 3. pn. „zmiana ceny imprezy turystycznej” warunków uczestnictwa); 2) „Wzrost cen powyżej 10% upoważnia Klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu całości kwoty wpłaconej do biura. Warunkiem odzyskania pieniędzy jest anulowanie imprezy przez Klienta w formie pisemnej, które ma nastąpić w terminie do 3 dni roboczych od daty uzyskania przez Klienta informacji o wzroście ceny” (pkt 2 części 3. pn. „zmiana ceny imprezy turystycznej” warunków uczestnictwa); 3) „W przypadku rezygnacji z przyczyn leżących po stronie Klienta takich jak: odmowa wydania paszportu, nieważność wymaganych dokumentów, niedotrzymanie przez Klienta terminów wpłat, choroby lub innych wypadków losowych, uniemożliwianie przekroczenia granicy przez służby graniczne oraz innych, Klient zobowiązany jest do zapłacenia następujących opłat: a). 10% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie do 30 dni przed rozpoczęciem imprezy; 2 b). 20% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 29 - 21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy; c). 50% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 20 - 8 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, d). 90% ceny imprezy przy rezygnacji między w okresie krótszym niż 8 dni przed datą rozpoczęcia imprezy” (pkt 2 części 5. pn. „rezygnacja z imprezy” warunków uczestnictwa); 4) „W przypadku wszelkich zmian dokonanych przez Klienta potrącona będzie każdorazowo opłata manipulacyjna na pokrycie koszów organizacji imprezy - kosztów administracyjnych biura w wysokości 50,00 zł. Za zmiany pociągające powyższe koszty należy rozumieć: zmianę osoby uprawnionej do uczestnictwa w imprezie, zmianę typu zakwaterowania, zmianę zakresu świadczenia, rezygnację z usługi” (pkt 3 części 5. pn. „rezygnacja z imprezy” warunków uczestnictwa); 5) „W przypadku zaistnienia niezgodności pomiędzy stanem faktycznym na miejscu a ofertą, Klient powinien niezwłocznie poinformować o tym B.U.T. „ALMA” lub przedstawiciela B.U.T. „ALMA” na miejscu. W takim przypadku B.U.T. .„ALMA” ma prawo i obowiązek starać się naprawić wadę. B.U.T. „ALMA” nie ma obowiązku naprawiać wady, która pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia przez klienta na niedostosowanie się w okoliczności dla biura. Klient nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwani umowy, jeśli B.U.T. „ALMA” naprawi wadę w odpowiednim terminie” (pkt 4 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 6) „B.U.T. „ALMA” ogranicza swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przez osoby - podmioty” (pkt 5 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 7) „Klient ma prawo złożenia reklamacji w formie pisemnej do 7 dni po zakończeniu imprezy. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest pisemne potwierdzenie jej u kierownika ośrodka, rezydenta lub pilota wycieczki lub innego przedstawiciela B.U.T. „ALMA”. Reklamacje nie spełniające powyższych wymogów nie będą przyjmowane. B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie 45 – dniowy termin rozpatrzenia reklamacji” (pkt 8 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 8) „B.U.T. „ALMA” nie będzie dokonywało zwrotu wartości świadczeń, które nie zostały wcześniej lub w całości wykorzystane z przyczyn leżących po stronie Klienta lub gdy on dobrowolnie z nich zrezygnował, lub się rozchorował” (pkt 9 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 9) „W wyjątkowych przypadkach B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie prawo do zmiany programu lub zakwaterowania Klientów w hotelach innych niż opisano, ale o równorzędnym lub wyższym standardzie” (pkt 10 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 10) „B.U.T. ‚„ALMA” nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia i niedogodności spowodowane: warunkami atmosferycznymi, oczekiwaniem na granicach, zachowaniem uczestników imprezy, hałasem związanym z usytuowaniem obiektów w pobliżu miejsc rozrywki i innymi podobnymi, spowodowanymi zwłaszcza przez działanie siły wyższej, na które B.U.T. „ALMA” nie ma wpływu” (pkt 12 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 11) „Wszelkie spory mogące wyniknąć z tytułu realizacji Umowy będą rozstrzygane polubownie, a w razie nie osiągnięcia porozumienia przez właściwy Wydział Cywilny 3 Sądu Powszechnego miejsca lokalizacji Biura Usług Turystycznych „ALMA” (bez numeracji - ostatnie zdanie warunków uczestnictwa); które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone i nakazuje się zaniechanie jej stosowania . II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowanie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na przedsiębiorców: - Helenę Surowiec, prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. z siedzibą w Tarnobrzegu karę pieniężną w wysokości 1.175 zł (słownie: tysiąc sto siedemdziesiąt pięć złotych), za zapłatę której Helena Surowiec odpowiada solidarnie z Janem Surowcem oraz - Jana Surowca, prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. z siedzibą w Tarnobrzegu karę pieniężną w wysokości 1.175 zł (słownie: tysiąc sto siedemdziesiąt pięć złotych), za zapłatę której Jan Surowiec odpowiada solidarnie z Heleną Surowiec, obie kary płatne do budżetu państwa, w związku z naruszeniem przez przedsiębiorców zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ww. ustawy , w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowanie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, obciąża się solidarnie przedsiębiorców - Helenę Surowiec i Jana Surowca, prowadzących wspólnie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. z siedzibą w Tarnobrzegu przy ul. Mickiewicza 4, kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tych Przedsiębiorców do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 50 zł (słownie: pięćdziesiąt złotych). UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej „Prezesem Urzędu”) - w ramach zaplanowanego badania wzorców umów, stosowanych przez przedsiębiorców świadczących usługi w zakresie organizowania usług turystycznych - wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy warunki świadczenia usług turystycznych, stosowane w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorców 4 - Helenę Surowiec i Jana Surowca, prowadzących działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. z siedzibą w Tarnobrzegu nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów, tj. czy są zgodne z przepisami ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi wzorców umów. W trakcie przedmiotowego postępowania wyjaśniającego uzyskano – za pismem z dnia 18 lutego 2008 r. - następujące dokumenty, stosowane przez przedsiębiorców - Helenę Surowiec i Jana Surowca, prowadzących działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. w Tarnobrzegu (zwanych dalej „Przedsiębiorcami”), w obrocie z konsumentami: - umowę - zgłoszenie dotyczącą świadczenia usług turystycznych, z załączonymi do niej „Warunkami uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Biuro Usług Turystycznych „Alma” C.O.P.” (zwanymi dalej „warunkami uczestnictwa”), z których treści wyraźnie i jednoznacznie wynika, iż są one stosowanie wobec klientów indywidualnych Przedsiębiorców, w trym również będących konsumentami, - kartę zamówienia dotyczącą świadczenia usług turystycznych z załączonym do niej formularzem (ogólnymi warunkami) umowy o organizację wycieczki, z których treści jednoznacznie wynika, iż są one stosowane wobec klientów zbiorowych (instytucjonalnych), takich jak szkoły, zakłady pracy, organizacje społeczne i inne tego rodzaju podmioty, - trzy foldery reklamowe, skierowane zarówno do klientów indywidualnych – konsumentów, jak również do odbiorców zbiorowych, takich jak: zakłady pracy, szkoły i inne jednostki organizacyjne oraz - siedem ulotek o różnej zawartości ofertowej, skierowanych również do konsumentów oraz klientów instytucjonalnych, a ponadto - zaświadczenie nr 113/06 Marszałka Województwa Podkarpackiego dotyczące wpisu Przedsiębiorców do rejestru organizatorów i pośredników turystycznych oraz - zaświadczenia o wpisie Przedsiębiorców do ewidencji działalności gospodarczej, umowę spółki cywilnej, zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON, potwierdzenia nadania NIP oraz zaświadczenia o niekaralności Przedsiębiorców. Przeprowadzona analiza przedłożonych dokumentów wykazała, że warunki uczestnictwa mogą zawierać postanowienia, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. W tym stanie rzeczy, postanowieniem nr RKR – 131/2008 z dnia 6 marca 2008 r. zamknięto postępowanie wyjaśniające, uznając jednocześnie za konieczne wszczęcie odrębnego postępowania w sprawie podejrzenia stosowania przez Przedsiębiorców praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Niezależnie od powyższego, po zamknięciu postępowania wyjaśniającego – bez wezwania ze strony Urzędu – Przedsiębiorcy ponownie przedłożyli w dniu 10 marca 2008 r., z własnej inicjatywy, takie same wyżej opisane dokumenty, tj.: - umowę - zgłoszenie wraz z załącznikiem w postaci warunków uczestnictwa, przeznaczone dla klientów indywidualnych - kartę zamówienia wraz z załącznikiem w postaci ogólnych warunków umowy o organizację wycieczki, przeznaczone dla klientów zbiorowych oraz - sześć ulotek reklamowych o różnej zawartości ofertowej, kierowanych do obu ww. grup klientów. 5 Ponieważ dokonana ponownie analiza ww. warunków uczestnictwa również wykazała, że zawierają one postanowienia, które zostały wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, Prezes Urzędu wszczął - postanowieniem Nr RKR - 163/2008 z dnia 14 kwietnia 2008 r. - postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Helenę Surowiec i Jana Surowca, prowadzących działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. z siedzibą w Tarnobrzegu przy ul. Mickiewicza 4 praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu we wzorcu umownym p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Biuro Usług Turystycznych „Alma” C.O.P.” postanowień umownych, wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c . do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: 1) „B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie prawo dokonywania zmian w oferowanych i poświadczonych w dokumentach imprez cen, w przypadku podwyższenia kosztów transportu lub opłat za poszczególne świadczenia, wzrostu kursu walut” (pkt 1 części 3. pn. „zmiana ceny imprezy turystycznej” warunków uczestnictwa) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 82, 297, 2) „Wzrost cen powyżej 10% upoważnia Klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu całości kwoty wpłaconej do biura. Warunkiem odzyskania pieniędzy jest anulowanie imprezy przez Klienta w formie pisemnej, które ma nastąpić w terminie do 3 dni roboczych od daty uzyskania przez Klienta informacji o wzroście ceny” (pkt 2 części 3. pn. „zmiana ceny imprezy turystycznej” warunków uczestnictwa) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 299, 431, 1131, 3) „W przypadku rezygnacji z przyczyn leżących po stronie Klienta takich jak: odmowa wydania paszportu, nieważność wymaganych dokumentów, niedotrzymanie przez Klienta terminów wpłat, choroby lub innych wypadków losowych, uniemożliwianie przekroczenia granicy przez służby graniczne oraz innych, Klient zobowiązany jest do zapłacenia następujących opłat: a). 10% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie do 30 dni przed rozpoczęciem imprezy; b). 20% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 29 - 21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy; c). 50% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 20 - 8 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, d). 90% ceny imprezy przy rezygnacji między w okresie krótszym niż 8 dni przed datą rozpoczęcia imprezy” (pkt 2 części 5. pn. „rezygnacja z imprezy” warunków uczestnictwa) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 1050, 1068, 4) „W przypadku wszelkich zmian dokonanych przez Klienta potrącona będzie każdorazowo opłata manipulacyjna na pokrycie koszów organizacji imprezy - kosztów administracyjnych biura w wysokości 50,00 zł. Za zmiany pociągające powyższe koszty należy rozumieć: zmianę osoby uprawnionej do uczestnictwa w imprezie, zmianę typu zakwaterowania, zmianę zakresu świadczenia, rezygnację z usługi” (pkt 3 części 5. pn. „rezygnacja z imprezy” warunków uczestnictwa) - wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 1126, 1150, 5) „W przypadku zaistnienia niezgodności pomiędzy stanem faktycznym na miejscu a ofertą, Klient powinien niezwłocznie poinformować o tym B.U.T. „ALMA” lub przedstawiciela B.U.T. „ALMA” na miejscu. W takim przypadku B.U.T. .„ALMA” ma prawo i obowiązek starać się naprawić wadę. B.U.T. „ALMA” nie ma obowiązku naprawiać wady, 6 która pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia przez klienta na niedostosowanie się w okoliczności dla biura. Klient nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwani umowy, jeśli B.U.T. „ALMA” naprawi wadę w odpowiednim terminie” (pkt 4 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 446, 6) „B.U.T. „ALMA” ogranicza swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przez osoby - podmioty” (pkt 5 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 278, 7) „Klient ma prawo złożenia reklamacji w formie pisemnej do 7 dni po zakończeniu imprezy. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest pisemne potwierdzenie jej u kierownika ośrodka, rezydenta lub pilota wycieczki lub innego przedstawiciela B.U.T. „ALMA”. Reklamacje nie spełniające powyższych wymogów nie będą przyjmowane. B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie 45 – dniowy termin rozpatrzenia reklamacji” (pkt 8 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa) - wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 185, 1079, 174, 8) „B.U.T. „ALMA” nie będzie dokonywało zwrotu wartości świadczeń, które nie zostały wcześniej lub w całości wykorzystane z przyczyn leżących po stronie Klienta lub gdy on dobrowolnie z nich zrezygnował, lub się rozchorował” (pkt 9 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 358, 9) „W wyjątkowych przypadkach B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie prawo do zmiany programu lub zakwaterowania Klientów w hotelach innych niż opisano, ale o równorzędnym lub wyższym standardzie” (pkt 10 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 272, 535, 10) „B.U.T. ‚„ALMA” nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia i niedogodności spowodowane: warunkami atmosferycznymi, oczekiwaniem na granicach, zachowaniem uczestników imprezy, hałasem związanym z usytuowaniem obiektów w pobliżu miejsc rozrywki i innymi podobnymi, spowodowanymi zwłaszcza przez działanie siły wyższej, na które B.U.T. „ALMA” nie ma wpływu” (pkt 12 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 186, 11) „Wszelkie spory mogące wyniknąć z tytułu realizacji Umowy będą rozstrzygane polubownie, a w razie nie osiągnięcia porozumienia przez właściwy Wydział Cywilny Sądu Powszechnego miejsca lokalizacji Biura Usług Turystycznych „ALMA” (bez numeracji - ostatnie zdanie warunków uczestnictwa) - wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 92, 1280 - co może stanowić naruszenie art. 24 ust 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Pismem z dnia 14 kwietnia 2008 r. Prezes Urzędu zawiadomił Przedsiębiorców o wszczęciu ww. postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Tym samym pismem wezwano Przedsiębiorców do ustosunkowania się do zarzutów postępowania oraz udzielenia informacji w zakresie przyczyn stosowania we wzorcu warunków uczestnictwa niedozwolonych postanowień, wpisanych do rejestru takich postanowień, a także ewentualnych działań podjętych w celu dostosowania tego wzorca umowy do obowiązujących przepisów prawa. 7 W dniu 8 maja 2008 r. Przedsiębiorcy wyjaśnili, iż zarzuty postępowania są (cyt.:) „bezpodstawne i bezzasadne. Druk umowy jest zatwierdzony prze radców prawnych i tego typu paragrafy posiadają biura w całej Polsce. Nic na krzywdę klientów nie widzimy” . Przedsiębiorcy poinformowali, iż nie będą polemizować z każdym punktem zarzutów, gdyż (cyt.:) „wiadome, że do tej pory przez 13 lat nikt nie narzekał, jak trzeba było zwrócić pieniądze, a były podstawy to zostały zwrócone” . Przedsiębiorcy wyjaśnili również, że z ich dotychczasowego doświadczenia wynika, że (cyt.:) „dociekliwi klienci przy słabej umowie realizują próby wyłudzeń lub też i naciągania” . Ponadto Przedsiębiorcy podkreślili, że ich prawnik opracowuje nową umowę - zgłoszenie, która zostanie niezwłocznie przesłana do Urzędu. Ponieważ Przedsiębiorcy nie przedkładali zmienionego wzorca warunków uczestnictwa, ani też nie informowali o dokonanych w tym zakresie zmianach w inny sposób, w dniu 17 czerwca 2008 r. Prezes Urzędu wezwał ich do określenia wysokości przychodów osiągniętych przez nich w roku 2007 oraz przedłożenia kopii odpowiednich deklaracji podatkowych za rok 2007 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty). Przedsiębiorcy nie udzielili odpowiedzi na ww. wezwanie, lecz w piśmie z dnia 30 czerwca 2008 r. poinformowali, że są agentami różnych biur podróży i ich działalność turystyczna jest zawężona wyłącznie do świadczenia usług w charakterze agentów turystycznych. Wcześniej jednak - tj. w dniu 25 czerwca 2008 r. – Przedsiębiorcy rzeczywiście przedłożyli wzorce umów w postaci: umowy - zgłoszenie oraz zupełnie nowych „Warunków uczestnictwa i korzystania z usługi turystycznej organizowanej przez Biuro Usług Turystycznych ALMA C.O.P.”, nie informując jednocześnie, czy wprowadzili go w życie lub zamierzają stosować w przyszłości. Ponieważ w trakcie wcześniejszych wyjaśnień oraz w załączniku do tego ostatniego pisma Przedsiębiorcy dostarczyli dokumenty, z których wyraźnie wynika, że prowadzą działalność w charakterze organizatorów turystyki, pismem z dnia 9 lipca 2008 r. Prezes Urzędu wezwał ich ponownie do określenia wysokości przychodów osiągniętych przez nich w roku 2007 oraz przedłożenia kopii odpowiednich deklaracji podatkowych za rok 2007 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty). W piśmie z dnia 16 lipca 2008 r. Przedsiębiorcy ponownie oświadczyli, że nie prowadzą sprzedaży wczasów dla klientów indywidualnych, lecz występują w umowach z konsumentami wyłącznie jako agent różnych organizatorów turystyki. W tym stanie rzeczy Prezes Urzędu wystąpił – pismem z dnia 27 sierpnia 2008 r. - do Marszałka Województwa Podkarpackiego z prośbą o wyjaśnienie statusu prawnego Przedsiębiorców. Marszałek Województwa Podkarpackiego, w piśmie z dnia 3 września 2008 r. potwierdził, że Helena Surowiec i Jana Surowiec, prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. w Tarnobrzegu, są organizatorami turystyki. Ponieważ w piśmie z dnia 8 października 2008 r. Przedsiębiorcy zarzucili, iż podejmowane przez Urząd działania są bezpodstawne i bezzasadne, a w związku z tym nie będą oni udzielać dalszych wyjaśnień, Prezes Urzędu zebrał wszystkie dotychczasowe ustalenia i dowody w sprawie i przedstawiła je Przedsiębiorcom w wezwaniu z 28 października 2008 r. W wezwaniu tym ponownie zażądano określenia wysokości przychodów Przedsiębiorców w roku 2007 oraz przedłożenia kopii deklaracji podatkowych za ten rok, informując o możliwości nałożenia kary za nieudzielanie informacji. Przedsiębiorcy nie udzielili wyżej określonych informacji, natomiast w piśmie z dnia 5 listopada 2008 r. ponownie uznali działania Urzędu za bezpodstawne i bezzasadne oraz zażądali kontroli prowadzonej przez siebie działalności. Jednocześnie Przedsiębiorcy po raz drugi przesłali nowy wzorzec umowy pod nazwą „Warunki uczestnictwa i korzystania z usługi turystycznej organizowanej przez Biuro Usług Turystycznych ALMA C.O.P.”, 8 o którym była już mowa powyżej, gdyż po raz pierwszy doręczony został Prezesowi Urzędu za pismem z dnia 25 czerwca 2008 r. W wezwaniu z dnia 14 listopada 2008 r. Prezes Urzędu – działając na podstawie art. 50 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm. – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” ) - po raz ostatni zażądał od Przedsiębiorców określenia wysokości przychodów osiągniętych przez nich w roku 2007 oraz przedłożenia kopii odpowiednich deklaracji za rok 2007 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), informując jednocześnie o możliwości nałożenia na nich kary pieniężnej - w oparciu o przepis art. 106 ust. 2 pkt 2 tej ustawy . W wezwaniu tym Prezes Urzędu zażądał jednocześnie od Przedsiębiorców udzielenia wyjaśnień dotyczących ww. „Warunków uczestnictwa i korzystania z usługi turystycznej organizowanej przez Biuro Usług Turystycznych ALMA C.O.P.”, tzn. informacji, czy wzorzec ten jest aktualnie przez nich stosowany w kontaktach z konsumentami. Odnosząc się do ww. wezwania, Przedsiębiorcy w dniu 27 listopada 2008 r. doręczyli odpowiedź, w treści której wyrazili brak zrozumienia dla działań Urzędu, zwłaszcza dla żądania przesłania ich danych podatkowych, które – zdaniem Przedsiębiorców - narusza przepisy ustawy o ochronie danych osobowych. W swoim piśmie, Przedsiębiorcy zarzucili Urzędowi działanie na szkodę ich przedsiębiorstwa, po to tylko (cyt:) „by niesłusznie wyłudzić zza biurka karę jako dodatek do premii, lub też zdobyć wyższą pozycję, zasłaniając się niepodważalną władzą urzędniczą” . Przedsiębiorcy wnieśli o zaprzestanie (cyt:) „nękania bezzasadnymi i bezpodstawnymi pismami oraz pomówieniami” oraz „przeszkadzania w funkcjonowaniu firmy” . Ponadto Przedsiębiorcy uznali również, że (cyt:) „pociągnięcia ze strony Urzędu są niewłaściwe, skomplikowane” . W przypadku ich dalszego podejmowania Przedsiębiorcy zagrozili, że (cyt:) „sprawę skierują do organów ścigania” . Jednocześnie Przedsiębiorcy nie udzielili odpowiedzi dotyczącej wielkości ich przychodów w roku 2007 oraz stosowania przez nich nowego wzorca umowy pod nazwą „Warunki uczestnictwa i korzystania z usługi turystycznej organizowanej przez Biuro Usług Turystycznych „Alma” C.O.P.”. Mając na uwadze fakt, iż pomimo czterokrotnych wezwań Prezesa Urzędu Przedsiębiorcy nie udzielili żądanych informacji, postanowieniem Nr RKR - 379/2008 z dnia 2 grudnia 2008 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia na Przedsiębiorców kary pieniężnej, z tytułu nieudzielenia informacji żądanych przez Prezesa Urzędu. Przedsiębiorców zawiadomiono o wszczęciu ww. postępowania pismem z dnia 2 grudnia 2008 r., w którym ponownie wezwano ich do określenia wysokości przychodów osiągniętych przez nich w roku 2007 oraz przedłożenia kopii odpowiednich deklaracji podatkowych za rok 2007 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty). Przedsiębiorcy nie ustosunkowali się do postawionych im zarzutów, ani nie przesłali stosownych informacji i dokumentów. W piśmie z dnia 15 grudnia 2008 r. – stanowiącym odpowiedź na zawiadomienie Prezesa Urzędu z 2 grudnia 2008 r. – Przedsiębiorcy złożyli jedynie niezrozumiałe wnioski, jak się wydaje, służące dalszemu przedłużeniu prowadzonego postępowania. Przedsiębiorcy wnieśli mianowicie o (cyt.): 1. „wyznaczenie terminu 14 dni na przedstawienie sprawozdania z komórki kontrolującej nasze biuro odnośnie działalności usług turystycznych w trybie art. 51 Ustawy z dnia 16 lutego 2007 o ochronie konkurencji i konsumentów ewentualne wydanie decyzji z urzędu kończącej postępowanie uchylającej postanowienia i decyzje w bezzasadnej i bezpodstawnej sprawie z toku postępowania w przypadku nie uwzględnienia w/w wniosku” oraz 2. „sprecyzowanie żądań w zakresie dostarczenia informacji finansowych” . 9 Mając na uwadze wszystkie opisane powyższej okoliczności i ustalenia, Prezes Urzędu wydał decyzję nr RKR - 1/2009 z dnia 26 stycznia 2009 r., na mocy której nałożył na Przedsiębiorców karę pieniężną w wysokości 4.000 zł, za nieudzielanie informacji żądanych na podstawie art. 50 ustawy o ochronie (…) . Przedmiotowa decyzja został doręczona Przedsiębiorcom w dniu 30 stycznia 2009 r. W dniu 16 lutego 2009 r. Przedsiębiorcy doręczyli Prezesowi Urzędu pismo zatytułowane „Skarga – odwołanie”, w którym wskazali, że wydana decyzja jest nielegalna i bezzasadna. W piśmie z 20 lutego 2009 r. Prezes Urzędu zwrócił się z zapytaniem, jak należy rozumieć wspomniane pismo zatytułowane „Skarga – odwołanie”, bowiem z treści tego pisma nie wynika jednoznacznie, czego domagają się Przedsiębiorcy. W świetle dalszych wyjaśnień Przedsiębiorców, wynikających zwłaszcza z ich pisma z dnia 18 lutego 2009 r., nadano bieg przekazanej do Urzędu korespondencji pod katem złożenia odwołania od decyzji Nr RKR - 1/2009 z dnia 26 stycznia 2009 r. W tych okolicznościach w dniu 8 kwietnia 2009 r. przekazano do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów odwołanie Przedsiębiorców od tej decyzji. Niezależnie od powyższego, w dniu 12 marca 2009 r. Przedsiębiorcy skierowali do Urzędu kolejne pismo, które zakwalifikowane zostało jako skarga - w rozumieniu przepisu art. 227 Kodeksu postępowania administracyjnego . Ponieważ przedmiotem tej skargi są działania Delegatury Urzędu w Krakowie związane z nałożeniem na Przedsiębiorców – ww. decyzją Nr RKR - 1/2009 - kary pieniężnej, skarga ta została rozpatrzona przez Prezesa Urzędu, a Przedsiębiorcom udzielono odpowiedzi w dniu 6 kwietnia 2009 r. Wyjaśniono w niej podstawowe zasady postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu, w tym reguły postępowania dowodowego, treść i konsekwencje prawne przepisów art. 50 i art. 106 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…) oraz poinformowano, że jedyną drogą skutecznego zakwestionowania rozstrzygnięcia decyzji Prezesa Urzędu jest skierowanie odwołania do ww. Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Z kolei w dniu 20 kwietnia 2009 r. do Urzędu wpłynęło wystąpienie posła na Sejm RP - Krystyny Skowrońskiej dotyczące wyjaśnienie sprawy nałożenia kary pieniężnej na Przedsiębiorców. W odpowiedzi udzielonej Posłance w dniu 4 maja 2009 r. przedstawiono wyjaśnienia w wyżej zaprezentowanym zakresie, dotyczące przebiegu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania przez Przedsiębiorców praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz w sprawie nałożenia na nich kary pieniężnej. Poinformowano również, iż Przedsiębiorcy skorzystali z możliwości wniesienia odwołania od ww. decyzji Nr RKR - 1/2009 do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Niezależnie od powyższego, w dniu 29 kwietnia 2009 r. Prezes Urzędu ponownie wezwał Przedsiębiorców do: określenia wysokości przychodów osiągniętych przez nich w roku 2008, przedłożenia kopii odpowiednich deklaracji podatkowych za ten rok oraz złożenia wyjaśnień w zakresie aktualnie przez nich stosowanych w kontaktach z konsumentami wzorców umów. Przedsiębiorcy po raz kolejny nie odpowiedzieli na wezwania Prezesa Urzędu, natomiast w piśmie z dnia 11 maja 2009 r. ponowili swoje dotychczasowe wyjaśnienia, które obszernie przedstawione zostały powyżej. W tym stanie rzeczy, Prezes Urzędu zwrócił się w dniu 14 maja 2009 r. do Urzędu Skarbowego w Milcu, z prośbą o przesłanie kopii zeznań lub informacji o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008, złożonych w tym urzędzie przez Przedsiębiorców, jako podatników podatku dochodowego od osób fizycznych, tj. odpowiednich PIT-ów 36 bądź PIT-ów B. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Mielcu - pismem z dnia 5 czerwca 2009 r. - wyraził wątpliwość, 10 czy Prezes Urzędu jest uprawniony do otrzymania takich informacji lub dokumentów i zażądał przedstawienia szczegółowej podstawy prawnej takiego żądania, zaznaczając jednocześnie, że nie jest nią art. 72 ustawy o ochronie (…) . Bazując na literalnej wykładni ww. przepisu oraz jego interpretowaniu przez doktrynę prawa, Prezes Urzędu wyjaśnił organowi podatkowemu – pismem z dnia 10 czerwca 2009 r. - zasadność zgłoszonego żądania. W ślad za tymi wyjaśnieniami Naczelnik Urzędu Skarbowego w Mielcu doręczył w dniu 14 lipca 2009 r. zestawienie przychodów obu Przedsiębiorców. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorcy - Helena Surowiec i Jan Surowiec, prowadzący wspólnie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. z siedzibą w Tarnobrzegu - zostali wpisani do ewidencji działalności gospodarczej, prowadzonej przez Wójta Gminy Padew Narodowa odpowiednio pod numerami: 197/1991/1992/2005 (wpis dokonany dla Heleny Surowiec) oraz 68/1989/2005 (wpis dla Jana Surowca). Przedmiotem ich działalności gospodarczej, ujawnionej w ewidencji jest - pośród 4 innych rodzajów - również działalność związana z turystyką. W pismach przesyłanych do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów od końca czerwca 2008 r. Przedsiębiorcy utrzymywali, że są agentami różnych organizatorów turystyki i ich działalność turystyczna jest zawężona wyłącznie do świadczenia usług w charakterze agentów turystycznych (tak np.: pisma z dnia 30 czerwca oraz 16 lipca 2008 r.). Prezes Urzędu ustalił jednak, zarówno na podstawie dokumentów przesłanych przez Przedsiębiorców (np. zaświadczenia Marszałka Województwa Podkarpackiego o wpisie do rejestru organizatorów turystyki, zaświadczenia Urzędu Statystycznego o numerze identyfikacyjnym REGON, ofert, broszur, folderów i ulotek Przedsiębiorców, umów, umów i warunków uczestnictwa), jak również w oparciu o dane i informacje umieszczone na ich stronie internetowej ( www.alma.tbg.net.pl ), że Przedsiębiorcy prowadzą działalność w charakterze organizatora turystyki. Wniosek taki wyraźnie wynika również z wcześniejszych odpowiedzi Przedsiębiorców z dnia 18 lutego i 10 marca (data doręczenia – pismo bez daty) oraz 28 kwietnia 2008 r., w których nie zgłaszali oni faktu prowadzenia działalności wyłącznie w charakterze pośredników turystycznych. Wobec powyższego – w ocenie Prezesa Urzędu - Przedsiębiorcy są wprawdzie również agentami turystycznymi innych touroperatorów, ale to nie wyklucza faktu prowadzenia przez nich działalności operatora turystyki, skoro sami Przedsiębiorcy organizują (przygotowując, oferując, a także realizując) usługi i imprezy turystyczne we własnym zakresie. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, również Marszałek Województwa Podkarpackiego w piśmie z dnia 3 września 2008 r. (znak: PS.II.4240/0-18/08) potwierdził, że Przedsiębiorcy działają jako organizator turystyki. Dokładnie tak samo, jak powyżej, przedstawia się sprawa związana ze sprzedażą przez Przedsiębiorców usług turystycznych dla konsumentów. Począwszy od pisma z dnia 30 czerwca 2008 r. Przedsiębiorcy utrzymują, że nie prowadzili i nie prowadzą sprzedaży wczasów dla klientów indywidualnych. Natomiast korzystając z tych samych dowodów, które zestawione zostały powyżej (tj. ofert, broszur, folderów i ulotek Przedsiębiorców, umów, warunków uczestnictwa oraz informacji z ich strony internetowej), Prezes Urzędu ustalił, że sprzedaż usług i imprez turystycznych oferują oni również klientom indywidualnym (czyli konsumentom w rozumieniu art. 22 1 kodeksu cywilnego ). Skoro taka oferta jest do nich kierowana, to Przedsiębiorcy zapewne również nie odmawiają realizacji usługi lub imprezy turystycznej, jeżeli chęć jej wykupienia zaoferuje klient indywidualny (konsument). Taki stan rzeczy Przedsiębiorcy potwierdzili zresztą pośrednio 11 w piśmie z dnia 28 kwietnia 2008 r., z którego wyraźnie wynika, że mają spore doświadczenie z nieuczciwymi klientami, którzy „realizują próby wyłudzeń lub też i naciągania” . Na koniec Prezes Urzędu ustalił wreszcie, że identycznie, jak to przedstawiono powyżej wygląda sprawa stosowanych przez Przedsiębiorców wzorców umów o świadczenie usług turystycznych. Przedsiębiorcy utrzymywali bowiem od końca czerwca 2008 r. - zwłaszcza zaś w pismach z 16 lipca i 8 października 2008 r. - że nie stosują własnych wzorców umów, zaś umowy jakie zawierają są umowami innych touroperatorów, w których Przedsiębiorcy występują jedynie w roli agenta. Pomimo tego do pism Przedsiębiorców z 18 lutego i 12 czerwca 2008 r. załączone zostały: umowa - zgłoszenie oraz „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Biuro Usług Turystycznych „Alma” C.O.P.”, w których treści „B.U.T. „ALMA” występuje w niemal każdym postanowieniu. Taka umowa - zgłoszenie oraz ww. „Warunki uczestnictwa (…)” przesłane zostały przez przedsiębiorców również bez pisma przewodniego w dniu 10 marca, a następnie 5 listopada 2008 r. Dodatkowo w treści pisma z dnia 28 kwietnia 2008 r. Przedsiębiorcy informowali, że: „Druk umowy jest zatwierdzony przez radców prawnych i tego typu paragrafy posiadają biura w całej Polsce. Nic na krzywdę klientów nie widzimy” . A dalej: „Wiadome, że do tej pory przez 13 lat nikt nie narzekał, jeżeli trzeba było zwrócić pieniądze, a były podstawy to zostały zwrócone. Należy dodać, że wszystko pod klienta, ale dla biura też muszą być zabezpieczenia, które znam z doświadczenia, że wówczas w modzie dociekliwi klienci przy słabej umowie realizują próby wyłudzeń lub też i naciągania” . Wreszcie na końcu pisma z 28 kwietnia 2008 r. Przedsiębiorcy zobowiązali się do tego, że ich prawnik opracuje nową umowę, która zostanie doręczona Prezesowi Urzędu. Taka umowa - zgłoszenie oraz „Warunki uczestnictwa (…)” zostały rzeczywiście przez Przedsiębiorców dostarczone za ww. pismem z dnia 12 czerwca 2008 r. Mając powyższe na uwadze oraz uwzględniając wszystkie przywołane dotąd dowody, a także to, że obowiązek stosowania umowy o świadczenie usług turystycznych wymaga – na podstawie wyraźnego przepisu art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 223 poz. 2268, z późn. zm. – zwanej dalej „ustawą o usługach turystycznych” ) - formy pisemnej, Prezes Urzędu uznał, że Przedsiębiorcy stosują ww. umowę - zgłoszenie oraz „Warunki uczestnictwa (…)”. Na marginesie należy zauważyć, że niestosowanie – jak utrzymują Przedsiębiorcy - takiej pisemnej umowy o świadczenie usług turystycznych byłoby sprzeczne z prawem i również podlegałoby ocenie i kwestionowaniu na gruncie przepisów ustawy o ochronie (…) , pod kątem ewentualnej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Jak z powyższego wynika, w ramach prowadzonej przez siebie działalności organizatora turystyki, Przedsiębiorcy zawierają umowy o świadczenie usług turystycznych z indywidualnymi klientami (nazwane przez nich: „umowa – zgłoszenie”) oraz posługują się wzorcami umownymi pod nazwą „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Biuro Usług Turystycznych „Alma” C.O.P.”, które regulują wzajemne prawa i obowiązki Przedsiębiorców oraz konsumentów korzystających z ich usług. Analiza wskazanych wyżej dokumentów pozwoliła na postawienie Przedsiębiorcom zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez zamieszczenie w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umów postanowień, o następującej treści: 1) „B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie prawo dokonywania zmian w oferowanych i poświadczonych w dokumentach imprez cen, w przypadku podwyższenia kosztów 12 transportu lub opłat za poszczególne świadczenia, wzrostu kursu walut” (tak: pkt 1 części 3. pn. „zmiana ceny imprezy turystycznej” warunków uczestnictwa); 2) „Wzrost cen powyżej 10% upoważnia Klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu całości kwoty wpłaconej do biura. Warunkiem odzyskania pieniędzy jest anulowanie imprezy przez Klienta w formie pisemnej, które ma nastąpić w terminie do 3 dni roboczych od daty uzyskania przez Klienta informacji o wzroście ceny” (tak: pkt 2 części 3. pn. „zmiana ceny imprezy turystycznej” warunków uczestnictwa); 3) „W przypadku rezygnacji z przyczyn leżących po stronie Klienta takich jak: odmowa wydania paszportu, nieważność wymaganych dokumentów, niedotrzymanie przez Klienta terminów wpłat, choroby lub innych wypadków losowych, uniemożliwianie przekroczenia granicy przez służby graniczne oraz innych, Klient zobowiązany jest do zapłacenia następujących opłat: a). 10% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie do 30 dni przed rozpoczęciem imprezy; b). 20% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 29 - 21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy; c). 50% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 20 - 8 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, d). 90% ceny imprezy przy rezygnacji między w okresie krótszym niż 8 dni przed datą rozpoczęcia imprezy” (tak: pkt 2 części 5. pn. „rezygnacja z imprezy” warunków uczestnictwa); 4) „W przypadku wszelkich zmian dokonanych przez Klienta potrącona będzie każdorazowo opłata manipulacyjna na pokrycie koszów organizacji imprezy - kosztów administracyjnych biura w wysokości 50,00 zł. Za zmiany pociągające powyższe koszty należy rozumieć: zmianę osoby uprawnionej do uczestnictwa w imprezie, zmianę typu zakwaterowania, zmianę zakresu świadczenia, rezygnację z usługi” (tak: pkt 3 części 5. pn. „rezygnacja z imprezy” warunków uczestnictwa); 5) „W przypadku zaistnienia niezgodności pomiędzy stanem faktycznym na miejscu a ofertą, Klient powinien niezwłocznie poinformować o tym B.U.T. „ALMA” lub przedstawiciela B.U.T. „ALMA” na miejscu. W takim przypadku B.U.T. .„ALMA” ma prawo i obowiązek starać się naprawić wadę. B.U.T. „ALMA” nie ma obowiązku naprawiać wady, która pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia przez klienta na niedostosowanie się w okoliczności dla biura. Klient nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwani umowy, jeśli B.U.T. „ALMA” naprawi wadę w odpowiednim terminie” (tak: pkt 4 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 6) „B.U.T. „ALMA” ogranicza swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przez osoby - podmioty” (tak: pkt 5 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 7) „Klient ma prawo złożenia reklamacji w formie pisemnej do 7 dni po zakończeniu imprezy. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest pisemne potwierdzenie jej u kierownika ośrodka, rezydenta lub pilota wycieczki lub innego przedstawiciela B.U.T. „ALMA”. Reklamacje nie spełniające powyższych wymogów nie będą przyjmowane. B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie 45 – dniowy termin rozpatrzenia reklamacji” (tak: pkt 8 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 8) „B.U.T. „ALMA” nie będzie dokonywało zwrotu wartości świadczeń, które nie zostały wcześniej lub w całości wykorzystane z przyczyn leżących po stronie Klienta lub gdy on dobrowolnie z nich zrezygnował, lub się rozchorował” (tak: pkt 9 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 13 9) „W wyjątkowych przypadkach B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie prawo do zmiany programu lub zakwaterowania Klientów w hotelach innych niż opisano, ale o równorzędnym lub wyższym standardzie” (tak: pkt 10 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 10) „B.U.T. ‚„ALMA” nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia i niedogodności spowodowane: warunkami atmosferycznymi, oczekiwaniem na granicach, zachowaniem uczestników imprezy, hałasem związanym z usytuowaniem obiektów w pobliżu miejsc rozrywki i innymi podobnymi, spowodowanymi zwłaszcza przez działanie siły wyższej, na które B.U.T. „ALMA” nie ma wpływu” (tak: pkt 12 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 11) „Wszelkie spory mogące wyniknąć z tytułu realizacji Umowy będą rozstrzygane polubownie, a w razie nie osiągnięcia porozumienia przez właściwy Wydział Cywilny Sądu Powszechnego miejsca lokalizacji Biura Usług Turystycznych „ALMA” (tak: ostatnie zdanie warunków uczestnictwa - bez numeracji). W nawiązaniu do powyższego należy zauważyć, iż do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zostały wpisane - na podstawie art. 479 45 k.p.c . – postanowienia, o następującej treści: Poz. 82: „Wzrost cen uzasadniają w szczególności zmiany kursów walutowych oraz cen mających wpływ na przyjętą kalkulację imprezy” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 14 kwietnia 2003 r., sygn. akt: XVII Amc 14/03), Poz. 297: „Mazur Pol zastrzega sobie prawo zmian cen imprezy z powodu zmiany: przepisów prawnych i podatkowych, kursów walut, cen paliwa, taryf przewozowych, cen usług hotelarskich oraz innych mających wpływa na kalkulację” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 24 listopada 2004 r., sygn. akt: XVII Amc 119/03), Poz. 299: „Wzrost ceny imprezy o więcej niż 15% upoważnia uczestnika do rezygnacji z imprezy pod warunkiem powiadomienia MAZUR POL nie później niż 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia o zmianie ceny. Brak powiadomienia będzie traktowane przez MAZUR POL jako przyjęcie przez uczestnika nowych warunków” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 24 listopada 2004 r., sygn. akt: XVII Amc 119/03); Poz. 431: „Cena wycieczki ustalona jest na podstawie obowiązujących cen, opłat, kursów walut. Organizator zastrzega sobie prawo zmiany ceny wycieczki przed wyjazdem, jeżeli nastąpi wzrost np. kosztów transportu spowodowany wzrostem cen paliw, podatków, opłat lotniskowych, kursów walut. Jeżeli koszt wycieczki wzrośnie o więcej niż 10% Klient ma prawo do jej anulowania i odzyskania w całości wpłaconej kwoty. Decyzja ta jednak musi zapaść w ciągu 2 dni od chwili otrzymania informacji o wzroście ceny, nie później niż 24 godziny przed wyjazdem” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 24 stycznia 2005 r., sygn. akt: XVII Amc 125/03); Poz. 1131: „W przypadku, gdy podwyżka cen wyniesie mniej niż 10% pierwotnej ceny imprezy, Klient jest zobowiązany do dopłaty środków pieniężnych, bez prawa do bezkosztowego odstąpienia od umowy (ewentualna rezygnacja może nastąpić zgodnie z punktem 4.3). W przypadku, gdy podwyżka wyniosłaby więcej niż 10% ceny wykupionych świadczeń, Klient jest uprawniony do odstąpienia od umowy bez uiszczania dodatkowych opłat (w takim przypadku JET TOURISTIC POLAND Sp. z o.o. jest zobowiązana do zwrotu uprzednio wpłaconych przez klienta środków pieniężnych w ciągu 7 dni) lub skorzystania z innej imprezy porównywalnej cenowo, oczywiście jeśli będziemy w stanie Państwu takową imprezę zaoferować” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r., sygn. akt: XVII Amc 100/04); 14 Poz. 1050: „Koszty rezygnacji z imprezy, które uczestnik jest zobowiązany zapłacić uzależnione są od tego ile dni przed rozpoczęciem imprezy została złożona rezygnacja, uwzględniają szacunkowo określone szkody Organizatora i Biura podróży „Kopernik” w formie kary umownej i wynoszą: a. powyżej 30 dni – 100 PLN/os, b. od 30 do 22 dni – 25% ceny imprezy, c. od 21 do 15 dni – 50% ceny imprezy, d. od 14 do 4 dni – 75% ceny imprezy, e. poniżej 4 dni – 100% ceny imprezy” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 8 stycznia 2007 r., sygn. akt: XVII Amc 22/06), Poz. 1068: „Klient ma prawo odstąpić od umowy w każdym czasie przed wyjazdem. Rezygnacją może nastąpić jedynie w formie pisemnego oświadczenia, a każdy Klient zostaje obciążony następującymi kosztami: a) 100 zł (od każdej osoby wpisanej na zgłoszeniu) w przypadku rezygnacji na 31 dni lub więcej przed terminem odlotu, b) 20% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji zgłoszonej od 30 do 21 dnia włącznie przed terminem odlotu, c) 50% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji zgłoszonej od 20 do 11 dnia włącznie przed terminem odlotu, d) 70% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji złożonej od 10 do 4 dnia włącznie przed terminem odlotu, e) 100% ceny rzeczywistej, w przypadku rezygnacji złożonej od 3-go dnia do daty rozpoczęcia imprezy” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 4 stycznia 2007 r., sygn. akt: XVII Amc 37/06), Poz. 1126: „Za każdą zmianę po dokonaniu rezerwacji (uczestnika, terminu, hotelu, itd.) pobierana jest opłata manipulacyjna w wysokości 50,00 PLN od każdej osoby, której dotyczy. Zmiany można dokonać tylko w porozumieniu z Biurem Podróży GO TOUR i po potwierdzeniu przez Organizatora dokonanej zmiany do 30 dni przed rozpoczęciem imprezy. Jeżeli Biuro Podróży GO TOUR nie potwierdzi możliwości dokonania zmiany, ważność zachowują wszystkie postanowienia umowy pierwotnej” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 26 lutego 2007 r., sygn. akt: XVII Amc 174/05), Poz. 1150: „Uczestnik imprezy, który po wpłacie zaliczki lub całej imprezy chce dokonać zmian w rezerwacji, jest zobowiązany do uiszczenia opłaty manipulacyjnej w wysokości 50 zł od osoby, za każdą zmianę, wg poniższych zasad: - w zakresie każdej zmiany (np. zmiany nazwisk uczestników), nie będącej jednocześnie rezygnacją ze świadczeń (np. zmiana środka transportu z autokaru lub samolotu na dojazd własny - patrz pkt VI), domówienie dodatkowego świadczenia (np. szkolenia narciarskiego itp.), zmiany obiektu hotelowego lub miejsca w ramach tego samego terminu wycieczki; - w zakresie zmiany terminu wycieczki obowiązują takie same zasady jak przy rezygnacji z imprezy przez uczestnika - patrz pkt VI "Rezygnacja z imprezy przed wyjazdem” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt: XVII Amc 56/06), Poz. 446 : ”Open Travel” nie ma obowiązku naprawić wady, która pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia biura. Klient nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwania umowy, jeśli „Open Travel” naprawi wadę w odpowiednim terminie” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: XVII Amc 118/03), Poz. 278: „Organizator (...) wyłącza swoją odpowiedzialność odszkodowawczą z niewykonania umowy przez pośredników działających w sieci Organizatora (pośredników)” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt: XVII Amc 115/03), Poz. 185: „Uzupełnienia zgłoszonych reklamacji powinny być składane w Biurze Podróży w ciągu 14 dni od daty zakończenia imprezy. Okoliczności podnoszone w reklamacji powinny być potwierdzone w czasie trwania imprezy przez pilota/rezydenta Biura Podróży lub przedstawiciela Biura Podróży za granicą wskazanego w programie lub na voucherze” 15 (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt: XVII Amc 83/03); Poz. 1079: „Ewentualne reklamacje należy zgłaszać w formie pisemnej w terminie 7 dni od zakończenia imprezy” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 41/06); Poz. 174: „Reklamacja zostanie rozpatrzona w terminie do 45 dnia od daty jej złożenia” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 20 maja 2004 r., sygn. akt: XVII Amc 104/03); Poz. 358: „Nie wykorzystywanie któregokolwiek ze świadczenia zawartego w umowie z woli klienta nie upoważnia do zwrotu wpłaconej kwoty” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 10 listopada 2004 r., sygn. akt: XVII Amc 80/03), Poz. 272: „W wyjątkowych przypadkach biuro rezerwuje sobie możliwość i prawo do zmiany programu lub zakwaterowania w innych obiektach o tym samym standardzie” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 20 grudnia 2004 r., sygn. akt: XVII Amc 97/03), Poz. 535: „Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie - zgłoszeniu uczestnictwa - zmiany takie są dopuszczalne tylko w sytuacjach wyjątkowych, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 21 lipca 2005 r., sygn. akt: XVII Amc 89/03), Poz. 186: „Biuro Podróży nie odpowiada za niedogodności zaistniałe w trakcie realizacji imprezy wynikłe z przyczyn od niego niezależnych np. warunki atmosferyczne, decyzje państwowe, działanie innych okoliczności siły wyższej lub leżących po stronie uczestnika” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt: XVII Amc 83/03), Poz. 92 : „Wszelkie spory mogące wyniknąć z tytułu realizacji umowy będą rozstrzygane polubownie, a w razie nie dojścia do porozumienia rozstrzygane przez wydziały cywilne sądu rejonowego właściwego dla miejsca siedziby Biura” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 19 kwietnia 2004 r., sygn. akt: XVII Amc 59/03), Poz. 1280: „Wszelkie spory mogące wynikać w związku z realizacją umowy podlegają rozstrzygnięciu przez Sąd właściwy miejscowo dla organizatora turystyki.” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 14 września 2007 r., sygn. akt: XVII Amc 119/07). Należy przyjąć, że wzorzec warunków uczestnictwa, zawierający kwestionowane powyżej postanowienia umowne, był stosowany przez Przedsiębiorców w momencie wszczęcia postępowania wyjaśniającego, a następnie - będącego jego efektem - postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Natomiast mając na uwadze okoliczność, że Przedsiębiorcy - pomimo kilkukrotnych wezwań Prezesa Urzędu (m.in. z dnia 14 listopada 2008 r. oraz 29 kwietnia 2009 r. - nie udzielili wyjaśnień dotyczących „Warunków uczestnictwa i korzystania z usługi turystycznej organizowanej przez Biuro Usług Turystycznych ALMA C.O.P.”, tzn. informacji, czy jest on przez nich stosowany, a jeżeli nie to kiedy wejdzie w życie, Prezes Urzędu przyjął, że Przedsiębiorcy nadal stosują wzorzec warunków uczestnictwa o treści zakwestionowanej postanowieniem o wszczęciu niniejszego postępowania. Podkreślić bowiem należy w tym miejscu, że Przedsiębiorcy na żadnym etapie niniejszego postępowania nie uznali zasadności zarzutów Prezesa Urzędu, objętych tym postępowaniem, wręcz przeciwnie uznawali je za bezpodstawne i bezzasadne, 16 a działania Prezesa Urzędu za bezprawne. Skoro tak, przyjąć należy, że Przedsiębiorcy nie zmienili swojego dotychczasowego sposobu działania i nadal stosują wzorzec warunków uczestnictwa w kształcie zakwestionowanym przez Prezesa Urzędu, natomiast przedłożone przez nich „Warunki uczestnictwa i korzystania z usługi turystycznej organizowanej przez Biuro Usług Turystycznych ALMA C.O.P.” mają wyłącznie charakter projektu umowy, który nie uzyskał akceptacji Prezesa Urzędu i jako taki nigdy nie wszedł w życie. Na marginesie dodać należy jedynie, że ww. projekt „Warunków uczestnictwa (…)”, przedkładany przez Przedsiębiorców jako załącznik do pism z dnia 25 czerwca oraz 5 listopada 2008 r., zawiera co najmniej taką samą ilość zbliżonych w swojej treści do kwestionowanych postanowień umownych. Niezależnie od powyższego, Prezes Urzędu ustalił dodatkowo – na podstawie informacji uzyskanych w dniu 14 lipca 2009 r. od Naczelnika Urzędu Skarbowego w Mielcu, wobec opisanego powyżej braku możliwości ich uzyskania od Przedsiębiorców – że przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, wykazany przez Przedsiębiorców we wspólnym zeznaniu podatkowym za rok 2008 r. wyniósł: 156.670,06 zł, zaś dochód brutto Przedsiębiorców osiągnął poziom: 148.720,26 zł. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż treść art. 1 ust. 1 powoływanej wyżej ustawy o ochronie (…) wyraźnie wskazuje, że jej przepisy mają zastosowanie wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Zatem warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorcy naruszają przepisy ustawy o ochronie (…) i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu publicznego bądź też naruszają ten interes. Niniejsze postępowanie dotyczy stosowanego przez Przedsiębiorców wzorca umownego p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Biuro Usług Turystycznych „Alma” C.O.P.”. Wzorzec ten jest stosowany przy zawieraniu umów z klientami Przedsiębiorców – korzystającymi z jego usług w zakresie organizowania imprez turystycznych. Dotyczy on zatem dotychczasowych i wszystkich przyszłych, potencjalnych kontrahentów Przedsiębiorców, co oznacza, iż może mieć zastosowanie do nieokreślonego z góry kręgu adresatów. Stwierdzić zatem należy, iż postępowanie poprzedzające wydanie niniejszej decyzji oraz zawarte w niej rozstrzygnięcie mają na celu ochronę interesu publicznego. Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów nakazuje rozumieć godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga zatem spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania przedsiębiorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Powołany wyżej przepis ustawy o ochronie (…) zawiera w punktach 1 - 3 przykładowe wyliczenie praktyk, zakazanych przez ustawodawcę. Katalog ten precyzuje, że praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów są w szczególności: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego , nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji oraz naruszenia szeroko ujmowanych praw konsumenta do informacji. 17 A zatem kolejne punkty art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) dookreślają klauzulę generalną wyrażoną na początku tego przepisu, poprzez egzemplifikację najczęściej występujących rodzajów praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Z kolei miarodajny dla potrzeb oceny niniejszej sprawy przepis art. 24 ust. 2 pkt 1 tej ustawy wprost uznaje za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów stosowanie postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone. Zważyć należy również w tym miejscu, iż w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt.: III SZP 3/2006), Sąd Najwyższy podkreślił, że praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje również przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych, polegających na przestawieniu szyku wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej już do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Jak już zasygnalizowano powyżej, aby możliwe było stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj.: - działania przedsiębiorcy muszą nosić znamiona bezprawności, - działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Przesłanka bezprawności Pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. Należy zatem przyjąć, zgodnie z literalnym jego brzmieniem, że „działanie bezprawne” to takie zachowanie, które jest sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. nie zależy od wystąpienia szkody, ani zamiaru po stronie przedsiębiorcy dopuszczającego się działań bezprawnych. Zakwestionowane w niniejszej sprawie działania Przedsiębiorców polegają na posługiwaniu się w stosunkach z konsumentami – korzystającymi z ich usług w zakresie organizowania imprez turystycznych – zapisami wzorców umów, których treść jest tożsama z treścią postanowień, uznanych przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i które zostały wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Zgodnie z art. 479 42 Kodeksu postępowania cywilnego , Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów - w razie uwzględnienia powództwa o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone - w sentencji wyroku przytacza treść postanowień wzorca uznanych za niedozwolone i zakazuje ich stosowania. Z kolei z brzmienia art. 479 43 k.p.c. wynika, że wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Kwestia rozszerzonej prawomocności wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, na podstawie którego dokonywany jest wpis postanowienia do rejestru postanowień umownych uznanych za niedozwolone, rozstrzygnięta została w przywołanej powyżej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd Najwyższy wskazał, że orzeczenie sądu w danej sprawie ma skutek również wobec osób 18 trzecich, tzn. zakaz stosowania klauzuli wpisanej do ww. rejestru odnosi się do wszystkich przedsiębiorców, a nie tylko tych, których dotyczy wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Przy czym, co należy jeszcze raz przypomnieć - jak podniósł Sąd Najwyższy - zakazane jest wykorzystywanie nie tylko klauzuli w identycznym brzmieniu, ale także klauzuli o zbliżonej treści, która wywołuje takie same skutki, jak klauzula już wpisana. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że Helena Surowiec i Jan Surowiec, prowadzących działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. z siedzibą w Tarnobrzegu są przedsiębiorcami - w zakresie w jakim świadczą odpłatne usługi turystyczne. Bezsprzeczne jest również – co zostało wykazane w opisie stanu faktycznego niniejszej decyzji - że Przedsiębiorcy ci stosują w obrocie z konsumentami wzorzec umowy, który zawiera następujące postanowienia: 1) „B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie prawo dokonywania zmian w oferowanych i poświadczonych w dokumentach imprez cen, w przypadku podwyższenia kosztów transportu lub opłat za poszczególne świadczenia, wzrostu kursu walut” (tak: pkt 1 części 3. pn. „zmiana ceny imprezy turystycznej” warunków uczestnictwa); 2) „Wzrost cen powyżej 10% upoważnia Klienta do anulacji imprezy i uzyskania zwrotu całości kwoty wpłaconej do biura. Warunkiem odzyskania pieniędzy jest anulowanie imprezy przez Klienta w formie pisemnej, które ma nastąpić w terminie do 3 dni roboczych od daty uzyskania przez Klienta informacji o wzroście ceny” (tak: pkt 2 części 3. pn. „zmiana ceny imprezy turystycznej” warunków uczestnictwa); 3) „W przypadku rezygnacji z przyczyn leżących po stronie Klienta takich jak: odmowa wydania paszportu, nieważność wymaganych dokumentów, niedotrzymanie przez Klienta terminów wpłat, choroby lub innych wypadków losowych, uniemożliwianie przekroczenia granicy przez służby graniczne oraz innych, Klient zobowiązany jest do zapłacenia następujących opłat: a). 10% ceny imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie do 30 dni przed rozpoczęciem imprezy; b). 20% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 29 - 21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy; c). 50% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 20 - 8 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, d). 90% ceny imprezy przy rezygnacji między w okresie krótszym niż 8 dni przed datą rozpoczęcia imprezy” (tak: pkt 2 części 5. pn. „rezygnacja z imprezy” warunków uczestnictwa); 4) „W przypadku wszelkich zmian dokonanych przez Klienta potrącona będzie każdorazowo opłata manipulacyjna na pokrycie koszów organizacji imprezy - kosztów administracyjnych biura w wysokości 50,00 zł. Za zmiany pociągające powyższe koszty należy rozumieć: zmianę osoby uprawnionej do uczestnictwa w imprezie, zmianę typu zakwaterowania, zmianę zakresu świadczenia, rezygnację z usługi” (tak: pkt 3 części 5. pn. „rezygnacja z imprezy” warunków uczestnictwa); 5) „W przypadku zaistnienia niezgodności pomiędzy stanem faktycznym na miejscu a ofertą, Klient powinien niezwłocznie poinformować o tym B.U.T. „ALMA” lub przedstawiciela B.U.T. „ALMA” na miejscu. W takim przypadku B.U.T. .„ALMA” ma prawo i obowiązek starać się naprawić wadę. B.U.T. „ALMA” nie ma obowiązku naprawiać wady, która pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia przez klienta na niedostosowanie się w okoliczności dla biura. Klient nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwani umowy, jeśli B.U.T. „ALMA” naprawi wadę 19 w odpowiednim terminie” (tak: pkt 4 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 6) „B.U.T. „ALMA” ogranicza swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przez osoby - podmioty” (tak: pkt 5 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 7) „Klient ma prawo złożenia reklamacji w formie pisemnej do 7 dni po zakończeniu imprezy. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest pisemne potwierdzenie jej u kierownika ośrodka, rezydenta lub pilota wycieczki lub innego przedstawiciela B.U.T. „ALMA”. Reklamacje nie spełniające powyższych wymogów nie będą przyjmowane. B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie 45 – dniowy termin rozpatrzenia reklamacji” (tak: pkt 8 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 8) „B.U.T. „ALMA” nie będzie dokonywało zwrotu wartości świadczeń, które nie zostały wcześniej lub w całości wykorzystane z przyczyn leżących po stronie Klienta lub gdy on dobrowolnie z nich zrezygnował, lub się rozchorował” (tak: pkt 9 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 9) „W wyjątkowych przypadkach B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie prawo do zmiany programu lub zakwaterowania Klientów w hotelach innych niż opisano, ale o równorzędnym lub wyższym standardzie” (tak: pkt 10 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 10) „B.U.T. ‚„ALMA” nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia i niedogodności spowodowane: warunkami atmosferycznymi, oczekiwaniem na granicach, zachowaniem uczestników imprezy, hałasem związanym z usytuowaniem obiektów w pobliżu miejsc rozrywki i innymi podobnymi, spowodowanymi zwłaszcza przez działanie siły wyższej, na które B.U.T. „ALMA” nie ma wpływu” (tak: pkt 12 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa); 11) „Wszelkie spory mogące wyniknąć z tytułu realizacji Umowy będą rozstrzygane polubownie, a w razie nie osiągnięcia porozumienia przez właściwy Wydział Cywilny Sądu Powszechnego miejsca lokalizacji Biura Usług Turystycznych „ALMA” (tak: ostatnie zdanie warunków uczestnictwa - bez numeracji). A zatem, w celu udowodnienia bezprawności działań Przedsiębiorców należy wykazać, że ww. postanowienia są tożsame z zapisami umieszczonymi w rejestrze postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone. Odnosząc się do pierwszego z tych postanowień, tj. zapisu pkt 1 części 3. pn. „zmiana ceny imprezy turystycznej” warunków uczestnictwa, Prezes Urzędu stanął na stanowisku, że jest ono tożsame z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi pod pozycjami 82 i 297 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Tak bowiem, w wyroku z dnia 24 listopada 2004 r. (sygn. akt: XVII Amc 119/03) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie, o treści: „Mazur Pol zastrzega sobie prawo zmian cen imprezy z powodu zmiany: przepisów prawnych i podatkowych, kursów walut, cen paliwa, taryf przewozowych, cen usług hotelarskich oraz innych mających wpływa na kalkulację” (wpisane pod pozycją 297 rejestru). Uwzględniając, iż kwalifikując cytowaną wyżej klauzulę jako abuzywną Sąd zgodził się z zarzutami i argumentacją pozwu, Prezes Urzędu uznał za zasadne odwołanie się do tej argumentacji. W treści wspomnianego pozwu, skierowanego do SOKiK przez Prezesa Urzędu, stwierdził on, że postanowienie takie jest sprzeczne z art. 385 1 § 1 k.c. i art.385 3 pkt 10 k.c. , gdyż uprawnia kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie. Zapis taki powoduje, 20 że zawarta w umowie cena nie ma charakteru wiążącego strony, a przybiera postać jedynie „niezobowiązującej propozycji” . Zgodnie z argumentacją Prezesa Urzędu, cena imprezy turystycznej stanowi istotny czynnik wpływający na wybór przez konsumenta konkretnej oferty i kontrahenta. Powyższa klauzula daje możliwość pobierania ceny wyższej niż określona w dacie zawarcia umowy, m.in. z przyczyn leżących po stronie przedsiębiorcy (np. nieudolności w zawieraniu umów ze swoimi kontrahentami, w których nie zagwarantowano stabilnych cen). W efekcie konsument skuszony atrakcyjną cenowo ofertą, zmuszony jest zapłacić cenę wyższą niż oferowały inne biura podróży. Jest to sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumentów. Treść postanowienia zawartego w pkt 1 części 3. warunków uczestnictwa jest również zbieżna z zapisem wpisanym do rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod pozycją 82. Na podstawie wyroku SOKiK z dnia 14 kwietnia 2003 r. (sygn. akt: XVII Amc 14/03) uznano bowiem za niedozwolone postanowienie umowne, w brzmieniu: „Wzrost cen uzasadniają w szczególności zmiany kursów walutowych oraz cen mających wpływ na przyjętą kalkulację imprezy” , które zostało następnie wpisane do rejestru takich postanowień pod pozycją 82. W wyroku tym SOKiK podzielił argumentację Prezesa Urzędu, który wskazał, iż cena imprezy turystycznej należy do istotnych cech świadczenia organizatora turystyki, a zatem może zostać przez niego zmieniona wyłącznie z ważnych przyczyn. Zamknięty katalog przyczyn, uprawniających organizatora turystyki do podwyższenia ceny imprezy turystycznej, zawiera art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych . Przepis ten stanowi, że przyczyną podwyższenia ceny mogą być wyłącznie udokumentowane przez organizatora: wzrost kosztów transportu, wzrost opłat urzędowych, podatków i opłat należnych za takie usługi, jak lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych oraz wzrost kursów walut. Nadto, to na touroperatorze spoczywa obowiązek udokumentowania wzrostu ceny imprezy powstałego z ww. przyczyn. Natomiast zakres użytego w przedmiotowym postanowieniu sformułowania „(…) oraz cen mających wpływ na przyjętą kalkulację imprezy” jest szerszy od katalogu zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych , ponieważ może obejmować również przyczyny nie wymienione w przywołanym przepisie. W konsekwencji może to prowadzić do przerzucenia przez organizatora na klientów ryzyka gospodarczego i dodatkowych kosztów, wynikających np. z podwyższeniem cen przez kontrahentów, przy pomocy których wykonuje on swoje zobowiązanie. Zdaniem Prezesa Urzędu, treść przedmiotowego postanowienia wzorca umownego winna odpowiadać brzmieniu ww. art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych i nie może zawierać żadnych dodatkowych sformułowań rozszerzających jego zakres. Podkreślić należy, iż skutek stosowania przedmiotowego postanowienia polega więc na zapewnieniu sobie przez przedsiębiorcę możliwości dowolnego kształtowania wysokości świadczenia głównego spełnianego przez konsumenta, na wypadek zaistnienia okoliczności, za które przedsiębiorca ten może ponosić odpowiedzialność. Skutek ten jest identyczny ze skutkiem stosowania klauzul, które zostały wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod pozycją 82 i 297. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis pkt 1 części 3. warunków uczestnictwa oraz powoływane wyżej postanowienia, wpisane do rejestru pod pozycjami 82 i 297, winny zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień uprawnia organizatora turystyki do podwyższenia ceny imprezy turystycznej, co jest jednocześnie niezgodne z regulacjami Kodeksu cywilnego oraz ustawy o usługach turystycznych . Ponadto, zarówno Przedsiębiorcy, którym został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorcy, którzy stosowali we wzorcach umów postanowienia uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, prowadzą działalność gospodarczą w charakterze organizatorów turystyki. 21 Oceniając drugie z postanowień kwestionowanych w niniejszej decyzji, tj. zapis pkt 2 części 3. pn. „zmiana ceny imprezy turystycznej” warunków uczestnictwa, Prezesa Urzędu uznał, że jest on tożsamy z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi pod pozycjami 299, 431 i 1131 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W wyżej zaprezentowanym wyroku z dnia 24 listopada 2004 r. (sygn. akt: XVII Amc 119/03) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał również za niedozwolone postanowienie, o treści: „Wzrost ceny imprezy o więcej niż 15% upoważnia uczestnika do rezygnacji z imprezy pod warunkiem powiadomienia MAZUR POL nie później niż 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia o zmianie ceny. Brak powiadomienia będzie traktowane przez MAZUR POL jako przyjęcie przez uczestnika nowych warunków” (wpisane pod pozycją 299 rejestru). Podobnie jak to miało miejsce wyżej – przy okazji omawiania 1 klauzuli kwestionowanej w niniejszej decyzji - Prezes Urzędu ponownie postanowił odwołać się do treści własnego pozwu, który stanowił podstawę uznania przez SOKiK cytowanego zapisu za niedozwolony i zakazania jego wykorzystywania w obrocie konsumenckim, a następnie wpisu tej klauzuli do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W pozwie, o którym mowa Prezes Urzędu stanął na stanowisku, że cytowane postanowienie jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumenta. Tak bowiem - zgodnie z treścią przepisów art. 385 1 § 1 k.c. i art. 385 3 pkt 20 k.c. - dozwolone jest stosowanie klauzul przewidujących możliwość podniesienia ustalonej pierwotnie ceny wyłącznie jeśli konsument ma zagwarantowane prawo odstąpienia od umowy. Ograniczanie prawa odstąpienia w takich przypadkach jest niedopuszczalne. Również w treści zapisu pkt 2 części 3. warunków uczestnictwa, stosowanych przez Przedsiębiorców zastrzeżono dla konsumentów uprawnienie do odstąpienia od umowy jedynie w przypadku, gdy wzrost cen przekroczyłby poziom 10 %. Jednocześnie postanowienie to ogranicza – w sposób sprzeczny z obowiązującymi przepisami – możliwość odstąpienia konsumentów od umowy. Art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych przyznaje bowiem klientom, w przypadku zmiany przez organizatora turystyki istotnych warunków umowy, uprawnienie do: - przyjęcia proponowanej zmiany umowy albo - odstąpienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. Postanowienie, w świetle którego konsument może odstąpić od zmienionej umowy tylko w sytuacji, gdy cena wzrasta powyżej 10 %, w rzeczywistości ogranicza jego prawa wynikające z powołanego przepisu. Pozbawia go bowiem uprawnienia do odstąpienia od umowy, jeżeli wzrost ceny nie przekracza 10 %. W takim zatem zakresie, w jakim przedmiotowe postanowienie wyłącza uprawnienie konsumenta do odstąpienia od umowy (wzrost cen na poziomie niższym niż zastrzeżony), na wypadek podwyższenia ceny umówionej usługi, jest ono sprzeczne z art. 385 3 pkt 20 k.c. Analogicznie - wyrokiem z dnia 24 stycznia 2005 r. (sygn. akt: XVII Amc 125/03) - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Cena wycieczki ustalona jest na podstawie obowiązujących cen, opłat, kursów walut. Organizator zastrzega sobie prawo zmiany ceny wycieczki przed wyjazdem, jeżeli nastąpi wzrost np. kosztów transportu spowodowany wzrostem cen paliw, podatków, opłat lotniskowych, kursów walut. Jeżeli koszt wycieczki wzrośnie o więcej niż 10 % Klient ma prawo do jej anulowania i odzyskania w całości wpłaconej kwoty. Decyzja ta jednak musi zapaść w ciągu 2 dni od chwili otrzymania informacji o wzroście ceny, nie później niż 24 godziny przed wyjazdem” (które wpisane zostało do rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod pozycją 431). Wreszcie, na podstawie wyroku z dnia 27 lutego 2006 r. (sygn. akt: XVII Amc 100/04), SOKiK uznał za abuzywną klauzulę w brzmieniu: „W przypadku, gdy podwyżka cen wyniesie 22 mniej niż 10% pierwotnej ceny imprezy, Klient jest zobowiązany do dopłaty środków pieniężnych, bez prawa do bezkosztowego odstąpienia od umowy (ewentualna rezygnacja może nastąpić zgodnie z punktem 4.3). W przypadku, gdy podwyżka wyniosłaby więcej niż 10% ceny wykupionych świadczeń, Klient jest uprawniony do odstąpienia od umowy bez uiszczania dodatkowych opłat (w takim przypadku JET TOURISTIC POLAND Sp. z o .o. jest zobowiązana do zwrotu uprzednio wpłaconych przez klienta środków pieniężnych w ciągu 7 dni) lub skorzystania z innej imprezy porównywalnej cenowo, oczywiście jeśli będziemy w stanie Państwu takową imprezę zaoferować” (wpisaną następnie do rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod pozycją 1131). Skutek stosowania przez Przedsiębiorców omawianego zapisu jest zatem tożsamy ze skutkiem stosowania postanowień, które zostały wpisane - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod pozycjami 299, 431 oraz 1131. Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu ich treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Ponadto, zarówno Przedsiębiorcy, którym został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorcy, którzy stosowali we własnych wzorcach umów postanowienia uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, prowadzą działalność gospodarczą w charakterze organizatorów turystyki. Przechodząc do analizy trzeciego z postanowień kwestionowanych w niniejszej decyzji, tj. zapisu pkt 2 części 5. pn. „rezygnacja z imprezy” warunków uczestnictwa, Prezes Urzędu uznał, że jest on tożsamy z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi pod pozycjami 1050 i 1068 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Tak bowiem wyrokiem z dnia 8 stycznia 2007 r. (sygn. akt: XVII Amc 22/06) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ocenił, że zakazane jest postanowienie, zgodnie z którym: „Koszty rezygnacji z imprezy, które uczestnik jest zobowiązany zapłacić uzależnione są od tego ile dni przed rozpoczęciem imprezy została złożona rezygnacja, uwzględniają szacunkowo określone szkody Organizatora i Biura podróży „Kopernik” w formie kary umownej i wynoszą: a. powyżej 30 dni – 100 PLN/os, b. od 30 do 22 dni – 25% ceny imprezy, c. od 21 do 15 dni – 50% ceny imprezy, d. od 14 do 4 dni – 75% ceny imprezy, e. poniżej 4 dni – 100% ceny imprezy” . Cytowane wyżej postanowienie zostało uznane przez SOKiK za abuzywne, a następnie zamieszczone w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych pod pozycją 1050, na skutek powództwa Prezesa Urzędu. Analizując powołane postanowienie, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za zasadne argumenty zawarte w pozwie. Ocenił mianowicie, że organizator turystki w sposób dowolny potrąca znaczną część ceny uiszczonej przez klienta za imprezę turystyczną w związku z jego rezygnacją. W ten sposób – zdaniem Sądu - otrzymuje część świadczenia klienta, sam będąc zwolniony od spełnienia własnego świadczenia. Zakwestionowane postanowienie pozostaje w sprzeczności z zasadą ekwiwalentności świadczeń powodując nierównomierne rozłożenie praw i obowiązków stron umowy ze szkodą dla konsumenta. W ocenie Sądu, stanowi ono zatem niedozwolone postanowienie umowne określone w art. 385 3 pkt 12 k.c., gdyż wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, gdy rezygnuje on z wykonania umowy. Z kolei w dalszej części uzasadniania swojego wyroku, SOKiK doprecyzował, że nie neguje prawa przedsiębiorcy do potrącenia kosztów, w przypadku rezygnacji konsumenta z usługi. Niemniej jednak, kwota podlegająca potrąceniu powinna odzwierciedlać rzeczywistą stratę poniesioną przez organizatora turystyki w związku z rezygnacją klienta. W ocenie Sądu, w umowach z konsumentami dopuszczalne jest, co do zasady, stosowanie postanowień wzorca umowy zawierających postanowienie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania 23 nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Kara taka nie może być jednak nadmiernie wygórowana. Z definicji kary umownej, zawartej w art. 483 k.c. wynika, że służy ona naprawieniu wynikłej szkody, a zatem pełni funkcję kompensacyjną. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zauważył dodatkowo, że wprawdzie wystąpienie szkody nie jest koniecznym warunkiem dla powstania obowiązku zapłaty kary umownej (tak: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2003 r., sygn. III CZP 61/03, publ. w Biuletynie SN 2003/11/5), jednak nie zmienia to wymienionego wyżej jej charakteru. W ocenie Sądu, w umowach z konsumentami zawieranych przy pomocy wzorca umowy, odmiennie niż np. w obrocie gospodarczym, kara umowna nie może stanowić dodatkowej dolegliwości z tytułu nienależytego wykonania umowy przez konsumenta, nie może być zatem ustalona w oderwaniu od rzeczywistej straty poniesionej przez przedsiębiorcę w związku z rezygnacją klienta. Zdaniem Sądu, wysokość ryczałtowo ustalonych potrąceń nie znajduje uzasadnienia ekonomicznego i prowadzi do przysporzenia pozwanej nieuzasadnionych korzyści, w przypadku rezygnacji klienta z imprezy. W ocenie Sądu, działanie takie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów, stanowi zatem niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Ponadto - zdaniem Sądu - wysokość kar umownych ustalona została na rażąco wygórowanym poziomie, zatem zakwestionowane postanowienie odzwierciedla przesłanki klauzuli abuzywnej wskazanej w art. 385 3 pkt 17 k.c. Na koniec wreszcie SOKiK ocenił, że zakwestionowany zapis stanowi również niedozwoloną klauzulę określoną w art. 385 3 pkt 16 k.c. , ponieważ obowiązek zapłaty ustalonej ryczałtowo sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy został nałożony wyłącznie na konsumenta, podczas gdy w wypadku rezygnacji ze strony touroperatora ma on jedynie obowiązek zwrotu tego, co od konsumenta otrzymał. Podobne stanowisko Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zajął w wyroku z dnia 4 stycznia 2007 r. (sygn. akt: XVII Amc 22/06), na podstawie którego za niedozwolone postanowienie umowne, uznał zapis o treści: „Klient ma prawo odstąpić od umowy w każdym czasie przed wyjazdem. Rezygnacją może nastąpić jedynie w formie pisemnego oświadczenia, a każdy Klient zostaje obciążony następującymi kosztami: a) 100 zł (od każdej osoby wpisanej na zgłoszeniu) w przypadku rezygnacji na 31 dni lub więcej przed terminem odlotu, b) 20% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji zgłoszonej od 30 do 21 dnia włącznie przed terminem odlotu, c) 50% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji zgłoszonej od 20 do 11 dnia włącznie przed terminem odlotu, d) 70% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji złożonej od 10 do 4 dnia włącznie przed terminem odlotu, e) 100% ceny rzeczywistej, w przypadku rezygnacji złożonej od 3-go dnia do daty rozpoczęcia imprezy” . Postanowienie tej treści zostało wpisane - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod pozycją 1068, na skutek powództwa Prezesa Urzędu. Kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis pkt 2 części 5. warunków uczestnictwa oraz powoływane wyżej postanowienia, wpisane do rejestru pod pozycjami 1050 i 1068, winny zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień nakłada wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy w przypadku rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy oraz nakłada na konsumenta, który odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanego odstępnego. Ponadto, zarówno Przedsiębiorcy, którym został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorcy, którzy stosowali we wzorcach umów postanowienia uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, prowadzą działalność gospodarczą w charakterze organizatorów turystyki. 24 W niniejszej decyzji za niedozwolone uznano także postanowienie, zgodnie z którym: „W przypadku wszelkich zmian dokonanych przez Klienta potrącona będzie każdorazowo opłata manipulacyjna na pokrycie koszów organizacji imprezy - kosztów administracyjnych biura w wysokości 50,00 zł. Za zmiany pociągające powyższe koszty należy rozumieć: zmianę osoby uprawnionej do uczestnictwa w imprezie, zmianę typu zakwaterowania, zmianę zakresu świadczenia, rezygnację z usługi” . Klauzula ta jest czwartym z kolei zapisem kwestionowanym w niniejszej decyzji i zamieszczona została przez Przedsiębiorcę w pkt 3 części 5. pn. „rezygnacja z imprezy” warunków uczestnictwa. Cytowane postanowienie – w ocenie Prezesa Urzędu - jest tożsame z klauzulami niedozwolonymi, wpisanymi pod pozycjami 1126 oraz 1150 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Na podstawie bowiem wyroku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 lutego 2007 r. (sygn. akt: XVII Amc 174/05) za niedozwolone uznane zostało postanowienie, zgodnie z którym: „Za każdą zmianę po dokonaniu rezerwacji (uczestnika, terminu, hotelu, itd.) pobierana jest opłata manipulacyjna w wysokości 50,00 PLN od każdej osoby, której dotyczy. Zmiany można dokonać tylko w porozumieniu z Biurem Podróży GO TOUR i po potwierdzeniu przez Organizatora dokonanej zmiany do 30 dni przed rozpoczęciem imprezy. Jeżeli Biuro Podróży GO TOUR nie potwierdzi możliwości dokonania zmiany, ważność zachowują wszystkie postanowienia umowy pierwotnej” (wpis dokonany pod pozycją 1126 rejestru). Z kolei, w oparciu o wyrok SOKiK z dnia 28 lutego 2007 r. (sygn. akt: XVII Amc 56/06), wpisana została pod pozycją 1150 rejestru niedozwolonych postanowień umownych klauzula, o treści: „Uczestnik imprezy, który po wpłacie zaliczki lub całej imprezy chce dokonać zmian w rezerwacji, jest zobowiązany do uiszczenia opłaty manipulacyjnej w wysokości 50 zł od osoby, za każdą zmianę, wg poniższych zasad: - w zakresie każdej zmiany (np. zmiany nazwisk uczestników), nie będącej jednocześnie rezygnacją ze świadczeń (np. zmiana środka transportu z autokaru lub samolotu na dojazd własny - patrz pkt VI), domówienie dodatkowego świadczenia (np. szkolenia narciarskiego itp.), zmiany obiektu hotelowego lub miejsca w ramach tego samego terminu wycieczki; - w zakresie zmiany terminu wycieczki obowiązują takie same zasady jak przy rezygnacji z imprezy przez uczestnika - patrz pkt VI „Rezygnacja z imprezy przed wyjazdem” . Wydając powyższe orzeczenia Sąd stanął na stanowisku, że przedmiotowe klauzule kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interes, poprzez obarczenie go obowiązkiem zapłaty opłaty manipulacyjnej, ustalonej w stałej wysokości, w oderwaniu od rzeczywiście poniesionych przez przedsiębiorcę kosztów. Treść kwestionowanych postanowień przewiduje uprawnienie organizatora turystyki do pobrania ryczałtowo określonej kwoty w przypadku dokonania przez klienta zmiany osoby uprawnionej do uczestnictwa w imprezie, zmiany typu zakwaterowania, zmiany zakresu świadczeń. Wskazać należy, iż przedmiotowa opłata manipulacyjna nie tylko została określona na z góry założonym poziomie, ale także brak jest wskazania, za jakie świadczenie jest ona należna. Podnieść także należy, iż kwestię wzajemnego rozliczenia stron umowy o świadczenie usług turystycznych, w przypadku cesji uprawnień z niej wynikających przez klienta na osobę trzecią, reguluje przepis art. 16 ust. 3 ustawy o usługach turystycznych . Według przedmiotowego przepisu – „za nieuiszczoną część ceny imprezy turystycznej oraz koszty poniesione przez organizatora turystyki w wyniku zmiany uczestnika imprezy turystycznej klient i osoba przejmująca jego uprawnienia odpowiadają solidarnie” . Kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis pkt 3 części 5. warunków uczestnictwa jest zatem wprost sprzeczny z art. 16 ust. 3 ustawy o usługach turystycznych , a jego zastosowanie może wywołać skutek podobny, jak stosowanie klauzul zamieszczonych w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych pod pozycjami 1126 oraz 1150. 25 Każde z wyżej wymienionych postanowień przyznaje organizatorowi turystyki prawo pobierania stałej, ryczałtowo określonej opłaty manipulacyjnej za dokonania przez konsumenta zmiany osoby uprawnionej do uczestnictwa w imprezie, zmiany typu zakwaterowania, zmiany zakresu świadczeń. Ponadto, zarówno Przedsiębiorcy, którym został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorcy, którzy stosowali we wzorcach umów postanowienia uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, prowadzą działalność gospodarczą w charakterze organizatorów turystyki. Odnosząc się do piątego z kwestionowanych postanowień, tj. zapisu pkt 4 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa, Prezes Urzędu stanął na stanowisku, że jest on tożsamy z klauzulą niedozwoloną wpisaną pod pozycją 446 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Mianowicie wyrokiem z dnia 17 marca 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 118/03), Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie, o treści: ”Open Travel” nie ma obowiązku naprawić wady, która pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia biura. Klient nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwania umowy, jeśli „Open Travel” naprawi wadę w odpowiednim terminie” , które zostało następnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod pozycją 446. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż przedmiotowe postanowienie jest niedozwolone w świetle art. 385 3 pkt 2 k.c. i pkt 14 k.c. Sąd podniósł, iż organizator imprezy odpowiada za prawidłowe i zgodne z umową wykonanie usługi i nie może wyłączyć tej odpowiedzialności z tego powodu, że naprawienie szkody pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia dla biura podróży. Organizator turystyki nie może też zwolnić się od obowiązku zwrotu części ceny imprezy, czy pozbawić klienta możliwości odstąpienia od umowy w związku z jej niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem, bez względu na to czy wadę naprawi, czy też nie. Natomiast zastrzegając sobie prawo do określenia, w jakim terminie ma to nastąpić – tzn. odpowiednim, czyli dowolnym i dogodnym dla biura, dodatkowo obciąża konsumenta skutkami nienależytego wykonania umowy, pozbawiając go prawa do rekompensaty za usługę niewłaściwej jakości. Treść postanowienia pkt 4 części 6. warunków uczestnictwa, stosowanego przez Przedsiębiorców również wprowadza do umowy o świadczenie usług turystycznych wszelkie wymienione powyżej ograniczenia odpowiedzialności przedsiębiorców za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Tymczasem kwestie te uregulowane zostały wprost w przepisach art. 16a i 16b ustawy o usługach turystycznych , które określają szczegółowo zarówno obowiązki, jak i uprawnienia klienta na wypadek zaistnienia wadliwego wykonywania umowy przez organizatora usług turystycznych. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż kwestionowane postanowienie warunków uczestnictwa, stosowanych przez Przedsiębiorców w sposób niedozwolony ogranicza ich odpowiedzialność, kształtując prawa i obowiązki konsumentów, będących klientami Przedsiębiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszając ich interesy. Kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis pkt 4 części 6. warunków uczestnictwa oraz powoływane wyżej postanowienie, wpisane do rejestru pod pozycją 446, winny zostać uznane za tożsame. Postanowienia te są bowiem, mimo drobnych różnic w sformułowaniu ich treści, niemal identyczne oraz jednakowe w wynikających z nich skutkach faktycznych i prawnych. Ponadto, zarówno Przedsiębiorcy, którym został postawiony zarzut w niniejszym postępowaniu, jak i przedsiębiorcy, którzy stosowali we wzorcach umów postanowienia uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, prowadzą działalność gospodarczą w charakterze organizatorów turystyki. 26 W prowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniu administracyjnym, Prezes Urzędu zakwestionował również postanowienie pkt 5 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa, stojąc na stanowisku, że jest ono tożsame z klauzulą niedozwoloną wpisaną pod pozycją 278 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Tak bowiem, wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004 r. (sygn. akt: XVII Amc 115/03) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że niedozwolonym postanowieniem umownym jest zapis, o treści: „Organizator (...) wyłącza swoją odpowiedzialność odszkodowawczą z niewykonania umowy przez pośredników działających w sieci Organizatora (pośredników)” (wpisany pod pozycją 278 rejestru). Mając na uwadze, iż uznając cytowaną wyżej klauzulę za abuzywną Sąd zgodził się z zarzutami i argumentacją pozwu, Prezes Urzędu uznał za zasadne odwołanie się do tej argumentacji. A mianowicie Prezes Urzędu - który występował w roli powoda w sprawie o uznanie za niedozwolone wyżej cytowanego postanowienia, zamieszczonego pod pozycją 278 rejestru - ocenił, że narusza ono dyspozycję art. 385 3 pkt 2 k.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie, które wyłącza lub istotnie ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. W treści wzmiankowanego pozwu, Prezes Urzędu stwierdził, że do kwestionowanego przez niego postanowienia winien znaleźć zastosowanie przepis art. 474 k.c. , w świetle którego dłużnik – a w rozważanym przypadku organizator imprezy turystycznej - odpowiedzialny jest jak za własne działanie lub zaniechanie za działania i zaniechania osób, z których pomocą zobowiązanie wykonywa, jak również osób, którym wykonanie zobowiązania powierza. Oznacza to – zdaniem Prezesa Urzędu - że organizator powinien ponosić pełną odpowiedzialność za wszelkie działania lub zaniechania osób lub podmiotów, przy pomocy których wykonuje ciążące na nim zobowiązania wynikające z umowy o świadczeniu usług turystycznych, lub którym powierza ich wykonanie, a więc także za działania osób sprzedających imprezy w jego imieniu. Stanowisko takie znajduje także potwierdzenie w judykaturze Sądu Najwyższego, który uznał, iż „dłużnik, a tym samym biuro podróży, jako osoba zobowiązana, odpowiada zarówno za swoich zastępców, jak i pomocników; odpowiada za osoby, którymi się wyręcza w całości w wykonaniu swego zobowiązania, jak i za te, z których pomocy korzysta tylko w ściśle określonym zakresie. Odpowiedzialność ta powstaje niezależnie od tego, jaki stosunek prawny łączy dłużnika z osobą wykonującą za niego zobowiązanie, czy w stosunku tym występuje podporządkowanie czy nie; istotne jest to, by dłużnik w wykonaniu swego zobowiązania korzystał faktycznie z osoby trzeciej. W świetle powyższego uznać należy, że biuro podróży odpowiada za działania i zaniechania osób trzecich, którymi się posługuje w wykonaniu swoich zobowiązań, także wówczas, gdy nie miało ono możliwości kontroli lub nadzoru nad tymi osobami” (tak: w uzasadnieniu uchwały SN z dnia 25 lutego 1986 r., sygn. akt: III CZP 2/86, OSNCP 1987/1/10). W ramach analizowanego pozwu, Prezes Urzędu uznał również, że wyłączenie odpowiedzialności za ewentualne szkody, wywołane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązań przez działających w imieniu touroperatora sprzedawców imprez (pośredników), należy uznać za niedopuszczalne i sprzeczne z zawartymi w kodeksie cywilnym regułami odpowiedzialności. W konsekwencji zachowanie organizatora turystyki, który - korzystając z posiadanej przewagi kontraktowej - wyłącza z góry (tj. przed zaistnieniem ewentualnej szkody), poprzez odpowiednie postanowienie wzorca umownego, wszelką odpowiedzialność za szkody wyrządzone działaniem lub zaniechaniem podmiotów działających w jego imieniu, należy ocenić jako naruszające dyspozycję W opinii Prezesa Urzędu, wyłącznie przez organizatora turystyki odpowiedzialności za działania kontrahentów, przy pomocy których wykonuje on swoje zobowiązania umowne, narusza nie tylko przepis art. 474 k.c. , ale jest również sprzeczne z uregulowaniami 27 art. 11a ust. 1 ustawy o usługach turystycznych . Ten ostatni przepis wymienia w sposób wyczerpujący trzy przypadki wyłączenia odpowiedzialności organizatora turystyki z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy: działanie lub zaniechanie klienta, działanie lub zaniechanie osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań, lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć oraz siłę wyższą. Prezes Urzędu podkreślił w analizowanym pozwie, że dla konsumenta nie ma znaczenia, czy touroperator wykona umowę samodzielnie, czy posłuży się osobami trzecimi. Konsument - zawierając umowę z organizatorem turystyki – ma jednak prawo oczekiwać, że profesjonalista wykona swoje zobowiązania w sposób należyty, a ewentualne ich powierzenie osobie trzeciej nie może mieć wpływu na pogorszenie sytuacji klienta. Nie jest zatem – w ocenie Prezesa Urzędu – dopuszczalne zasłanianie się przez przedsiębiorcę okolicznością, że powierzył on wykonanie świadczenia wybranym przez siebie kontrahentom. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis pkt 5 części 6. warunków uczestnictwa oraz powoływane wyżej postanowienie, wpisane do rejestru pod pozycją 278, winny zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą organizatora turystyki z tytułu niewykonania umowy przez jego kontrahentów, co jest jednocześnie niezgodne z Kodeksem cywilnym oraz ustawą o usługach turystycznych . Ponadto, zarówno Przedsiębiorcy, którym został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorca, który stosował we wzorcach umów postanowienie uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, prowadzą działalność gospodarczą w charakterze organizatorów turystyki. Dokonując analizy kolejnego – siódmego z postanowień kwestionowanych w niniejszej decyzji, tj. zapisu pkt 8 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa, Prezes Urzędu stanął na stanowisku, że jest on tożsamy z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi pod pozycjami 185, 1079 i 174 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. A mianowicie wyrokiem z dnia 8 grudnia 2006 r. (sygn. akt: XVII Amc 41/06) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie, o treści: „Ewentualne reklamacje należy zgłaszać w formie pisemnej w terminie 7 dni od zakończenia imprezy” . Postanowienie w takim kształcie zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod pozycją 1079. W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK wywiódł, że postanowienie umowne dotyczące ustalenia 7 - dniowego terminu od zakończenia imprezy do zgłoszenia ewentualnych reklamacji pisemnych należy uznać jako naruszające interesy konsumenta i pozostające w sprzeczności z dobrymi obyczajami, o których mowa w art. 385 1 k.c. Sąd wskazał również, że taki krótki okres może faktycznie, w wielu sytuacjach, uniemożliwić klientom wniesienie reklamacji w terminie lub jej prawidłowe uzasadnienie. Treść kwestionowanego postanowienia, stosowanego przez Przedsiębiorców narzuca dokładnie taki sam, 7-dniowy termin, liczony od dania zakończenia imprezy turystycznej, na zgłoszenie reklamacji. Oceniając zasygnalizowaną w tym miejscu kwestię należy zauważyć, iż - zgodnie z art. 11 ustawy o usługach turystycznych , w zakresie w niej nieuregulowanym - do umów zawieranych przez organizatorów turystyki z klientami stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego . Oznacza to, że termin - składanych przez konsumentów - reklamacji z tytułu nienależytego wykonania przez organizatora umowy, regulują przepisy dotyczące rękojmi za wady, w tym art. 563 § 1 k.c. W świetle tego przepisu - uprawnienia z tytułu rękojmi za wady ulegają utracie, jeżeli reklamujący nie zawiadomi o wadzie w ciągu 1. miesiąca od jej wykrycia. 28 Tym samym, konsumenci powinni mieć możliwość reklamowania wadliwych usług turystycznych przez okres do 1. miesiąca od zakończenia imprezy, a nie – tak jak w treści kwestionowanego postanowienia – jedynie w terminie 7 - dniowym. Wyżej przedstawione wnioski zostały potwierdzone w wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 października 2004 r. (sygn. akt: XVII Amc 83/03), zgodnie z którym za zakazane postanowienie umowne została uznana klauzula, o następującej treści: „Uzupełnienia zgłoszonych reklamacji powinny być składane w Biurze Podróży w ciągu 14 dni od daty zakończenia imprezy . Okoliczności podnoszone w reklamacji powinny być potwierdzone w czasie trwania imprezy przez pilota/rezydenta Biura Podróży lub przedstawiciela Biura Podróży za granicą wskazanego w programie lub na voucherze” . Postanowienie w takiej postaci zostało wpisane - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod pozycją 185. Niezależnie od powyższego, postanowienie zawarte w ostatnim zdaniu pkt 8 części 6. warunków uczestnictwa, w brzmieniu: „B.U.T. „ALMA” zastrzega sobie 45 – dniowy termin rozpatrzenia reklamacji” , jest również tożsame z klauzulą niedozwoloną wpisaną pod pozycją 174 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Zgodnie bowiem z wyrokiem z dnia 20 maja 2004 r. (sygn. akt: XVII Amc 104/03), Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że niedozwolonym postanowieniem umownym jest zapis, o treści: „Reklamacja zostanie rozpatrzona w terminie do 45 dnia od daty jej złożenia” (wpisany właśnie pod pozycją 174 rejestru). Również w tym przypadku cytowany wyrok zawiera jedynie sentencję, w której Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje przedmiotowe postanowienie za niedozwolone i zakazuje jego stosowania w umowach z konsumentami, natomiast nie został on uzasadniony. Niemniej jednak mając na uwadze, iż oceniając cytowaną wyżej klauzulę Sąd zgodził się z zarzutami i argumentacją pozwu, skoro uznał ją za abuzywną, Prezes Urzędu postanowił odwołać się do tej argumentacji. A mianowicie Prezes Urzędu - który występował w roli powoda w sprawie o uznanie za niedozwolone wyżej cytowanego postanowienia, zamieszczonego pod pozycją 174 rejestru - ocenił, że narusza ono dyspozycję art. 385 3 pkt 2 k.c. Zgodnie z powoływaną już treścią tego przepisu, niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie, które wyłącza lub istotnie ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. W treści wspomnianego pozwu Prezes Urzędu stwierdził zatem, że zastosowany przez pozwanego touroperatora 45-dniowy termin rozpatrzenia reklamacji może powodować, iż klienci będą się wstrzymywać z ich składaniem, z uwagi na długi okres oczekiwania na uznanie bądź odmowę uznania wniesionej reklamacji. W konsekwencji postanowienie to może wpływać na ograniczenie odpowiedzialności organizatora turystyki względem klientów, a zatem wypełnia ono dyspozycję powołanego powyżej przepisu art. 385 3 pkt 2 k.c. Warto również podkreślić, że określając terminy zgłaszania i rozpatrywania reklamacji, Przedsiębiorcy nie zachowali symetrii w ukształtowaniu wzajemnych praw i obowiązków stron umowy. Termin przyznany konsumentowi do złożenia reklamacji, jak wskazano na początku analizy zapisu pkt 8 części 6. warunków uczestnictwa, jest rażąco krótki (gdyż 7-dniowy) w porównaniu z terminem przysługującym Przedsiębiorcom na rozpoznanie reklamacji (wynoszącym 45 dni). Sytuacja stron umowy określona została zatem w sposób nierównorzędny, z korzyścią dla Przedsiębiorców. Z tych właśnie przyczyn, postanowienie to jest również sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów, o których mowa w art. 385 1 §1 k.c. Jednocześnie Prezes Urzędu zważył, że miarodajny w zakresie oceny kwestionowanego w tym miejscu postanowienia pkt 8 części 6. warunków uczestnictwa jest przepis art. 20 ust. 6 ustawy o usługach turystycznych , który wskazuje, że reklamacja powinna być 29 rozpatrzona najpóźniej w terminie 30 dni od jej złożenia, pod rygorem uznania jej za uzasadnioną. Zgodnie bowiem z literalnym brzmieniem tego przepisu – „jeżeli organizator turystyki nie ustosunkuje się do reklamacji na piśmie, w terminie 30 dni od dnia zakończenia imprezy turystycznej, a w wypadku zgłoszenia tej reklamacji po zakończeniu imprezy turystycznej w terminie 30 dni od jej złożenia, uważa się, że uznał reklamację za uzasadnioną” . Mając na uwadze wszystkie powyższe ustalenia i wywody, Prezes Urzędu zważył, że kwestionowany przez niego zapis pkt 8 części 6. warunków uczestnictwa oraz powoływane wyżej postanowienia, wpisane do rejestru pod pozycjami 185, 1079 i 174, winny zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień w nieuzasadniony i bezprawny sposób ogranicza termin do złożenia przez konsumenta reklamacji wadliwie wykonanej usługi turystycznej, przy jednoczesnym wydłużeniu terminu na jej rozpatrzenie. Wyznaczone w ten sposób terminy są sprzeczne z regulacją ustawową - zawartą w kodeksie cywilnym i ustawie o usługach turystycznych , a dodatkowo cechuje je całkowity brak symetrii wzajemnych praw i obowiązków stron umowy, co może uniemożliwiać prawidłowe złożenie i rozpatrzenie reklamacji. Ponadto, zarówno Przedsiębiorcy, którym został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorcy, którzy stosowali we wzorcach umów postanowienia uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, prowadzą działalność gospodarczą w charakterze organizatorów turystyki. Przechodząc do analizy ósmego z postanowień kwestionowanych w niniejszej decyzji, tj. zapisu pkt 9 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa, Prezes Urzędu uznał, że jest on tożsamy z klauzulą niedozwoloną wpisaną pod pozycją 358 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2004 r. (sygn. akt: XVII Amc 80/03) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał bowiem za niedozwolone postanowienie o treści: „Nie wykorzystywanie któregokolwiek ze świadczenia zawartego w umowie z woli klienta nie upoważnia do zwrotu wpłaconej kwoty” (wpisane pod pozycją 358 rejestru). W wyroku tym Sąd, uznając abuzywność cytowanego postanowienia, kierował się dyspozycją przepisu art. 385 3 pkt 12 k.c. Uregulowanie to przewiduje, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule „wyłączające obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania” . Sąd uznał za niedopuszczalny przede wszystkim fakt, że oceniane postanowienie nie różnicuje przyczyn występujących po stronie konsumenta, które powodują niewykorzystanie świadczenia. Oznacza to możliwość zaistnienia sytuacji, w których konsument nie skorzysta z danego świadczenia z przyczyn od siebie niezależnych - chociaż leżących po jego stronie – a świadczenie to zostanie sprzedane innej osobie, np. jeżeli była to wycieczka fakultatywna. W ten sposób organizator turystyki zapewnia sobie podwójny zysk, a klient ponosi stratę, co jest sprzeczne z zasadą ekwiwalentności świadczeń. Kwestionowane postanowienie pkt 9 części 6. warunków uczestnictwa, podobnie jak wyżej cytowana klauzula wpisana do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, zawiera dwa aspekty wskazujące na jego abuzywność. Przede wszystkim wyłącza obowiązek zwrotu wartości świadczeń niewykorzystanych przez konsumenta z przyczyn leżących po jego stronie, nie różnicując ich na zawinione i niezawinione. Po drugie, zwrócić należy uwagę również na kwestie braku ekwiwalentności świadczeń. Umowa o świadczenie usług turystycznych wykazuje bowiem cechy umowy o dzieło, jest więc przede wszystkim zobowiązaniem rezultatu. Podnieść należy zatem, że - zgodnie z dyspozycją art. 639 k.c. – „zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania dzieła, jeżeli przyjmujący zamówienia 30 był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła” . Poprzez treść cytowanego przepisy ustawodawca zapewnia w sposób jednoznaczny i wyraźny ochronę przed brakiem ekwiwalentności świadczeń. W opinii Prezesa Urzędu, kwestionowany przez niego zapis pkt 9 części 6. warunków uczestnictwa oraz powoływane wyżej postanowienie, wpisane do rejestru pod pozycją 358, winny zostać uznane za tożsame. Skutki faktyczne i prawne wynikające z treści obu tych postanowień są identyczne, skoro wyłączają one możliwość rozliczenia niewykorzystanych przez konsumenta świadczeń i odzyskania przez niego ich równowartości lub przynajmniej tej części, która nie znajduje odzwierciedlenia w kosztach ponoszonych przez Przedsiębiorców. Dodatkowo, zarówno Przedsiębiorca, któremu został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorcy, którzy stosowali we własnych wzorcach umów postanowienie uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, prowadzą działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. Oceniając dziewiąte z postanowień kwestionowanych w niniejszej decyzji, tj. zapis pkt 10 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa, Prezes Urzędu uznał, że jest on tożsamy z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi pod pozycjami 272 oraz 535 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Na wstępie rozważań prawnych dotyczących kwestionowanego postanowienia zauważyć należy, że przepisy ustawy o usługach turystycznych wprowadzają w art. 14 ust. 2 katalog istotnych warunków (postanowień), które muszą zostać zawarte w każdej umowie o świadczenie usług turystycznych. Należą do nich m.in.: program imprezy, obejmujący rodzaj, jakość i terminy oferowanych usług w tym rodzaj, charakter i kategorię środka transportu oraz datę, godzinę, miejsce wyjazdu i planowanego powrotu, położenie, rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego oraz program zwiedzania i inne usługi wliczone w cenę imprezy. W świetle powyższego, nie może budzić wątpliwości, że postanowienia określające program imprezy, standard hotelu, czy środka transportu stanowią istotne warunki umowy, co powoduje, że organizator turystyki nie może jednostronnie i w dowolny sposób decydować o ich zmianie. Dla ochrony klientów organizatorów turystyki ustawodawca wprowadził procedurę zmiany istotnych warunków umowy. Mogą one zostać zmienione przez organizatora przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, jeżeli spowodowane jest to przyczynami od niego niezależnymi. W takim przypadku jest on zobowiązany niezwłocznie powiadomić klienta o zmianach w warunkach umowy. Zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych , klientowi przysługuje uprawnienie do: - przyjęcia proponowanej zmiany umowy albo - odstąpienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. Potwierdza to również treść art. 14 ust. 6 ustawy o usługach turystycznych , który przyznaje klientowi - odstępującemu od umowy z powyższych przyczyn – prawo, bądź uczestniczenia w imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie, bądź żądania natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń. Analizowane postanowienie pkt 10 części 6. warunków uczestnictwa, przyznając Przedsiębiorcom prawo do jednostronnego decydowania o zmianie istotnych warunków umowy - tj. programu imprezy, jej standardu i terminów realizacji poszczególnych usług wchodzących w skład imprezy turystycznej – może w konkretnych przypadkach pozbawiać konsumentów wyżej opisanych praw, wynikających z ustawy o usługach turystycznych . Ponadto, powoływany w niniejszej decyzji zapis pkt 10 części 6. warunków uczestnictwa 31 pozwala jednocześnie Przedsiębiorcom na zmianę, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia, co kwalifikuje je jako niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 3 pkt 19 k.c. Zgodnie bowiem z tym przepisem, niedozwolonym postanowieniem umownym jest takie, które przewiduje „wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia” . Kwestionowane postanowienie wypełnia również dyspozycję art. 385 3 pkt 2 k.c. , albowiem wyłącza ono a priori – tj. jeszcze przed rozpoczęciem imprezy turystycznej - odpowiedzialność Przedsiębiorców za wady imprezy, które mogą powstać na skutek wprowadzenia zmian w umowie, w zakresie realizacji poszczególnych usług turystycznych. Zwrócić należy uwagę w tym miejscu, że zakres odpowiedzialności organizatora turystyki za wady imprezy turystycznej określa wprost przepis art. 11a ust. 1 ustawy o usługach turystycznych . Stosownie do jego treści, organizator turystyki jest zwolniony od odpowiedzialności, jeżeli niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych jest spowodowane wyłącznie następującymi okolicznościami: - „działaniem lub zaniechaniem klienta, - działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nie uczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo - siłą wyższą” . Powyższe wyliczenie ma charakter zamknięty i jednoznacznie definiuje okoliczności wyłączające odpowiedzialność organizatora turystyki za wady organizowanej przez niego imprezy. Brak jest więc podstaw prawnych do wyłączenia odpowiedzialności Przedsiębiorców za skutki wprowadzonych przez nich zmian w umowie, w zakresie realizacji poszczególnych usług turystycznych. Podnieść należy, iż Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wielokrotnie kwestionował klauzule przyznające organizatorowi prawo do jednostronnego decydowania o zmianie istotnych warunków umowy, podnosząc zarzut naruszenia wskazanych powyżej przepisów. Przykładowo należy wskazać, że wyrokiem z dnia 21 lipca 2005 r. (sygn. akt: XVII Amc 89/03) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie, o treści: „Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie - zgłoszeniu uczestnictwa - zmiany takie są dopuszczalne tylko w sytuacjach wyjątkowych, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany” (wpisane następnie do rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod pozycją 535). W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że powyższy zapis wyczerpuje dyspozycje przepisów art. 385 3 pkt 2 i pkt 19 k.c. oraz podkreślił, że rozstrzygając o legalności tego postanowienia należy wziąć pod uwagę również unormowania ustawy o usługach turystycznych . Zmiana postanowień umowy dotyczących programu i innych usług określonych w umowie, bez zgody konsumenta, jest niedopuszczalna, gdyż pogarsza jego sytuację w stosunku do przewidzianej przepisem art. 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych , co pozostaje w sprzeczności z art. 19 tej ustawy . Zgodnie z tym ostatnim przepisem, postanowienia umowy o świadczenie usług turystycznych mogą być zmienione, ale jedynie na korzyść konsumenta. SOKiK przywołał także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1992 r. (sygn. akt: III CZP 50/92), w której uznano, że jednostronna zmiana umowy konsumenckiej jest dopuszczalna tylko w razie, gdy strony najpierw wprowadziły do tej umowy tzw. klauzulę modyfikacyjną i sprecyzowały z góry, co może stanowić ważną przyczynę dokonania takiej zmiany. Z tego też względu SOKiK uznał, że użycie ogólnego sformułowania „sytuacje wyjątkowe” jest na tyle niejednoznaczne i niezrozumiałe, że pozwala na bardzo dowolną interpretację tego zapisu przez organizatora, przyznając mu tym samym prawo do jednostronnej interpretacji umowy. 32 Podobne stanowisko Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zajął w wyroku z dnia 20 grudnia 2004 r. (sygn. akt: XVII Amc 97/03), na podstawie którego za niedozwolone postanowienie umowne uznał zapis, o treści: „W wyjątkowych przypadkach biuro rezerwuje sobie możliwość i prawo do zmiany programu lub zakwaterowania w innych obiektach o tym samym standardzie” . Postanowienie tej treści zostało wpisane - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod pozycją 272, na skutek powództwa Prezesa Urzędu. Zdaniem Prezesa Urzędu, kwestionowane postanowienie pkt 10 części 6. warunków uczestnictwa mieści się w dyspozycjach ww. klauzul abuzywnych – uznanych za takie na podstawie wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Każde z wyżej wymienionych postanowień pozwala przedsiębiorcom na jednostronną zmianę, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia oraz wyłącza lub ogranicza ich odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania usług turystycznej. Ponadto, zarówno Przedsiębiorcy, którym został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorcy, którzy stosowali we wzorcach umów postanowienia uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, prowadzą działalność gospodarczą w charakterze organizatorów turystyki. Dokonując analizy kolejnego – dziesiątego postanowienia kwestionowanego w niniejszej decyzji, tj. zapisu pkt 12 części 6. pn. „realizacja imprezy” warunków uczestnictwa, Prezes Urzędu stanął na stanowisku, że jest on tożsamy z klauzulą niedozwoloną wpisana pod pozycją 186 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Wyrokiem z dnia 27 października 2004 r. (sygn. akt: XVII Amc 83/03) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ocenił bowiem, że zakazane jest postanowienie, zgodnie z którym: „Biuro Podróży nie odpowiada za niedogodności zaistniałe w trakcie realizacji imprezy wynikłe z przyczyn od niego niezależnych np. warunki atmosferyczne, decyzje państwowe, działanie innych okoliczności siły wyższej lub leżących po stronie uczestnika” (które następnie zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod pozycją 186). W uzasadnieniu cytowanego wyżej orzeczenia SOKiK wywiódł, że postanowienie to stanowi niedozwoloną klauzulę umowna w rozumieniu art. 385 3 pkt 2 k.c. , albowiem wyłącza lub istotnie ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Sąd wskazał, iż podstawę prawną odpowiedzialności kontraktowej touroperatora stanowi art. 11a ustawy o usługach turystycznych . Odpowiedzialności organizatora turystyki oparta jest na zasadzie ryzyka, a nie winy. Wobec tego odpowiedzialność ta może zostać wyłączona tylko w przypadku, gdy niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania spowodowane jest silą wyższą, działaniem lub zaniechaniem klienta albo osób trzecich, niebiorących udziału w wykonaniu usługi, jeżeli ich działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć. W uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Sąd wskazał również, że postanowienie tej treści niezgodnie z prawem ogranicza odpowiedzialność organizatora turystyki, gdyż okoliczności ją wyłączające są szersze niż te, które wynikają z ustawy o usługach turystycznych . Jednoczenie – zdaniem Sadu - pole do nadużyć stwarza nieostre pojęcie „przyczyn niezależnych” , którego użyto w zakwestionowanej przez SOKiK klauzuli abuzywnej. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Prezesa Urzędu, kwestionowany przez niego zapis pkt 12 części 6. warunków uczestnictwa oraz powoływane wyżej postanowienie, wpisane do rejestru pod pozycją 186 winny zostać uznane za tożsame. Wyżej wymienione postanowienia są bowiem przykładem rozszerzającej interpretacji dopuszczalnych 33 okoliczności, które mogą wyłączyć odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania wynikającego z umowy o świadczenie usług turystycznych. Zdaniem Prezesa Urzędu, przesłanki uprawniające do wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności kontraktowej touroperatora powinny być określone bardziej precyzyjnie. W tym stanie rzeczy, stosowanie tych postanowień - mimo nieznacznych różnić w sformułowaniu ich treści - wywołuje tożsame skutki prawne. Ponadto, zarówno Przedsiębiorcy, którym został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorcy, którzy stosowali we wzorcach umów postanowienie uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, prowadzą działalność gospodarczą w charakterze organizatorów turystyki. Oceniając na koniec jedenaste z postanowień kwestionowanych w niniejszej decyzji, tj. zapis ostatniego zdania warunków uczestnictwa, który nie został opatrzony żadną numeracją, Prezes Urzędu uznał, że jest on tożsamy z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi pod pozycjami 92 i 1280 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Prezes Urzędu zważył, iż Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w swoich licznych wyrokach uznawał za niedozwolone postanowienia zawierające klauzule prorogacyjne, stosowane w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorców działających w różnych branżach gospodarki. Cytowane w uzasadnieniu faktycznym niniejszej decyzji wyroki SOKiK: z dnia 19 kwietnia 2004 r. (sygn. akt: XVII Amc 59/03) - uznający za niedozwolone postanowienie o treści: „Wszelkie spory mogące wyniknąć z tytułu realizacji umowy będą rozstrzygane polubownie, a w razie nie dojścia do porozumienia rozstrzygane przez wydziały cywilne sądu rejonowego właściwego dla miejsca siedziby Biura” oraz z dnia 14 września 2007 r. (sygn. akt: XVII Amc 119/07) - uznający za abuzywny zapis w brzemieniu „Wszelkie spory mogące wynikać w związku z realizacją umowy podlegają rozstrzygnięciu przez Sąd właściwy miejscowo dla organizatora turystyki” , nie są wyłącznymi przykładami orzeczeń zakazujących stosowania przez przedsiębiorców klauzul prorogacyjnych. Kolejnym przykładem tego rodzaju postanowień - nazywanych również klauzulami forum – jest zapis zakwestionowany wyrokiem SOKiK z dnia 24 listopada 2004 r. (sygn. akt: XVII Amc 119/03) - uznający za niedozwolone postanowienie o treści: „Kwestie sporne między stronami będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla Mazur - Pol” . Wszystkie wyżej wymienione i zacytowane klauzule zostały wpisane - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone kolejno pod pozycjami 92, 1280 oraz 309. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wielokrotnie uznawał w wyżej wymienionych i innych wyrokach oceniających klauzule forum, iż kwestię właściwości sądu w sprawach cywilnych określają przepisy Kodeksu postępowania cywilnego . Zgodnie z tymi przepisami, sądem właściwym do rozpatrzenia wniesionego powództwa jest sąd ogólnej właściwości pozwanego (por.: art. 27 k.p.c. ) lub sąd miejsca wykonania umowy (właściwość przemienna – por.: art. 34 k.p.c. ). Natomiast stosowanie do treści art. 385³ pkt 23 k.c. , przepisy dotyczące właściwości sądu nie mogą zostać wyłączane, ponieważ stanowiłoby to dodatkową dolegliwość dla konsumenta, a także mogłoby ograniczać realizację przysługujących mu praw. Treść analizowanego zapisu ostatniego zdania warunków uczestnictwa (nienumerowanego) w taki właśnie sposób kształtuje stosunki między Przedsiębiorcami a ich kontrahentami, będącymi konsumentami w zakresie właściwości sądowej, w przypadku występowania sporów, tj. narzuca właściwość, która w poszczególnych przypadkach może być inna, niż ta wynikająca z powoływanych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Prezesa Urzędu, kwestionowany przez niego zapis ostatniego zdania warunków uczestnictwa (nienumerowany) oraz powoływane wyżej 34 postanowienia, wpisane do rejestru pod pozycjami 92 i 1280, winny zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień dotyczy wskazania sądu właściwego dla rozpoznania sporu, wynikłego na gruncie umowy o świadczenie usług turystycznych i każde z nich ustala wyłączną właściwość sądu na podstawie miejsca siedziby przedsiębiorcy. Stosowanie wszystkich tych postanowień wywołuje tożsame skutki, bowiem w przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, postanowienia te bezprawnie narzucają konsumentom właściwość miejscową sądu przedsiębiorcy i ograniczają ich prawo do wytoczenia powództwa, wynikające z przepisów k.p.c. o właściwości ogólnej i przemiennej. Ponadto, zarówno Przedsiębiorcy, którym został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorcy, którzy stosowali we wzorcach umów postanowienia uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, prowadzą działalność gospodarczą w charakterze organizatorów turystyki. Uwzględniając wszystkie powyższe okoliczności, ustalenia i wnioski należy uznać, iż kwestionowane w niniejszej decyzji przez Prezesa Urzędu postanowienia: pkt 1 części 3., pkt 2 części 3., pkt 2 części 5., pkt 3 części 5., pkt 4 części 6., pkt 5 części 6., pkt 8 części 6., pkt 9 części 6., pkt 10 części 6., pkt 12 części 6. oraz ostatniego zdania (bez numeracji) warunków uczestnictwa, stosowane przez Przedsiębiorców, są tożsame z porównywanymi klauzulami, uznanymi za niedozwolone na podstawie wyroków SOKiK. Tym samym wykazano, iż spełniona została przesłanka bezprawności działania Przedsiębiorców, polegająca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie (…) nie definiuje pojęcia „zbiorowego interesu konsumentów”, stwierdzając jedynie w art. 24 ust. 3, iż nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle przepisu art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (…) - który został powołany na wstępie uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta, który zdecyduje się zostać kontrahentem przedsiębiorcy. W orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów utrwalił się pogląd, iż naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy skutkami działań sprzecznych z przepisami prawa antymonopolowego dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy działania te wywołują na rynku inne niekorzystne zjawiska (por.: wyrok Sądu Antymonopolowego – obecnie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - z dnia 24 stycznia 1991 r., sygn. akt: XV Amr 8/90 oraz wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt: Ama 108/00). Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdził, że „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . Stosowany przez Przedsiębiorców wzorzec umowy p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Biuro Usług Turystycznych „Alma” 35 C.O.P.”, wykorzystywany jest przy nawiązywaniu stosunków prawnych z klientami, zainteresowanymi uczestnictwem w organizowanych przez nich imprezach turystycznych. Stroną takich umów mogą być zarówno aktualni klienci Przedsiębiorców, jak również wszyscy przyszli, potencjalni ich klienci. Zatem krąg adresatów takiego wzorca umowy nie jest z góry określony. Biorąc natomiast pod uwagę, że klienci Przedsiębiorców nie mają wpływu na zapisy zawieranej z nimi umowy o świadczenie usług turystycznych, gdyż nie jest ona z nimi indywidualnie negocjowana, uznać należy, że wszelkie zawarte w niej bezprawne zapisy godzą w interesy ekonomiczne lub prawne konsumentów. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że obie przesłanki niezbędne dla stwierdzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostały w niniejszej sprawie spełnione. Uwzględniając zatem opisane i przeanalizowane powyżej warunki faktyczne i prawne, Prezes Urzędu uznał, że działania Przedsiębiorców zakwalifikować należy jako praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określone w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . Stosownie do treści art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie (…) – „Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24” . Mając powyższe na uwadze, Prezes Urzędu orzekł, jak w punkcie I sentencji decyzji . Kara za naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…) Stosownie do treści art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) - „Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24” . Jak z powyższego przepisu wynika, ustawa o ochronie (…) wprowadziła zasadę fakultatywności kar nakładanych przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorców, którzy dopuścili się naruszenia wskazanego w nim zakazu. A zatem w przypadku stwierdzenia jego naruszenia przez przedsiębiorcę Prezes Urzędu może nałożyć na niego karę pieniężną. W niniejszej sprawie zostało udowodnione, iż doszło do naruszenia przez Przedsiębiorców - określonego w art. 24 ustawy o ochronie (…) - zakazu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w sposób określony w pkt I sentencji decyzji. Przy czym charakter i uciążliwość tego naruszenia uzasadniają nałożenie na Przedsiębiorców kary pieniężnej. Podkreślenia wymaga, że naruszenia przez przedsiębiorców przepisów ustawy o ochronie (…) może nastąpić zarówno umyślnie (tj. wówczas, gdy dopuszczający się naruszenia miał taki zamiar), jak też i nieumyślnie (tj. wtedy, gdy przedsiębiorca nie miał na celu podejmowania działań sprzecznych z przepisami tej ustawy ). Natomiast kara pieniężna - zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) - może zostać nałożona także w przypadku, gdy przedsiębiorca „choćby nieumyślnie” dopuścił się określonego jej przepisami zakazanego działania. 36 Oznacza to, że kara pieniężna może być nałożona także w przypadku, gdy po stronie przedsiębiorcy nie będzie występował element winy, rozumiany jako świadomość bezprawności jego zachowania. Nakładając karę pieniężną, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie (…) Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę przesłanki winy w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie (…) . Z tego względu, nakładając karę pieniężną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Przedsiębiorców zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu, opisane w niniejszej decyzji działania - podejmowane przez Przedsiębiorców w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej - powinny były im się kojarzyć z nieuchronnością naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy jednak przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Przedsiębiorców naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania wyjaśnienia i informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyżej nieumyślne działanie Przedsiębiorców. Pomimo tego – jak już wcześniej sygnalizowano - samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia na Przedsiębiorców kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) . Art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) przewiduje możliwość nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% przychodu, osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenie kary. Ustawa nie przesądza w sposób jednoznaczny o wysokości kary nakładanej przez Prezesa Urzędu, który decyduje o tym samodzielnie w odniesieniu do każdego konkretnego przypadku, kierując się założeniem, że sankcja musi spełniać zarówno funkcję represyjną, jak i prewencyjną (czyli dyscyplinującą). Niemniej jednak przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa w art. 106 - 108 ustawy o ochronie (…) , Prezes Urzędu powinien wziąć pod uwagę w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy , a także uprzednie naruszenie tych przepisów (tak: art. 111 ustawy o ochronie (… ). W punkcie I. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Przedsiębiorców praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) , co daje podstawy do nałożenia na nich kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 tej ustawy . Przy ustalaniu kary pieniężnej Prezes Urzędu przyjął za podstawę obliczeń kwoty odpowiadające wysokości przychodów, osiągniętych przez Przedsiębiorców z tytułu prowadzonej przez nich w roku 2008 działalności gospodarczej. Wynoszą one odpowiednio: - 78.335,03 zł – w przypadku Heleny Surowiec oraz - 78.335,03 zł – w przypadku Jana Surowca. Stosownie do treści przepisu art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) , maksymalna kara nakładana na przedsiębiorcę może stanowić 10 % jego przychodów, co w niniejszej sprawie daje kwotę 7.833, 50 zł - w przypadku każdego z Przedsiębiorców. Ustalenie wysokości kary w analizowanej sprawie ma charakter wieloetapowy, co spowodowane jest zaistnieniem licznych okoliczności mających wpływ na tę wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych wyliczeń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wymiar kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. 37 W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż naruszenie przez Przedsiębiorców zbiorowych interesów konsumentów polega na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych, wpisanych do publicznie i powszechnie dostępnego rejestru niedozwolonych postanowień umownych, prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Prezes Urzędu zważył również, że w wyniku analizowanego zachowania Przedsiębiorców pozycja kontraktowa konsumentów została osłabiona, jednakże wpływ, jaki na uprawnienia konsumentów miały poszczególne klauzule abyzywne należało przeanalizować oddzielnie dla każdego zakwestionowanego postanowienia. Pierwsza grupa tych postanowień, to klauzule powołane kolejno w punktach: I.1), I.2) i I.9) sentencji niniejszej decyzji. Zapisy te regulują kwestie: modyfikacji warunków umowy oraz cech i właściwości oferowanych w niej świadczeń, a także dopuszczalny zakres zmian umowy i poszczególnych świadczeń oraz tryb ich wprowadzania. Klauzule wymienione w tej grupie postanowień należy zakwalifikować jako istotne regulacje umowy, których zastosowanie - po zaistnieniu określonych w nich okoliczności - mogło doprowadzić do zmiany warunków umowy lub zakresu wynikających z niej świadczeń, co szczególnie naganne również z pominięciem stanowiska zainteresowanych konsumentów. Druga z kolei grupa postanowień, to zapisy wymienione w punktach: I.3), I.4) i I.8) sentencji niniejszej decyzji. Przywołane klauzule regulują zagadnienia, które mogły w rzeczywistości odnosić się jedynie do niektórych konsumentów, z uwagi na to, że dotyczą one zasad rozliczania się stron w przypadku: rezygnacji konsumenta z umowy lub poszczególnych świadczeń wchodzących w jej skład oraz dokonania przez niego modyfikacji postanowień umowy (zakresu i właściwości świadczeń). Na mocy tych postanowień, Przedsiębiorcy wykluczali konieczność dokonywania indywidualnych rozliczeń z każdym z rezygnujących konsumentów i jednocześnie przyznawali sobie prawo do potrącenia z góry ustalonych kwot - wyrażonych procentowo lub w postaci sztywnej opłaty. W tym stanie rzeczy regulację tę należało określić jako dotkliwą dla konsumentów. Trzecia grupa kwestionowanych postanowień, to klauzule opisane w punktach: I.5), I.6) i I.10) sentencji decyzji. Zapisy te dotyczą zasad odpowiedzialności za brak należytej realizacji umówionych świadczeń touroperatorskich - wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności za niewykonanie albo nienależyte wykonanie umowy. Podobnie, jak miało to miejsce w przypadku dwóch pierwszych grup klauzul, także i te należało uznać za regulacje istotne. Mając niniejsze na uwadze, postanowienia pkt 4 części 6., pkt 5 części 6. oraz pkt 12 części 6. warunków uczestnictwa należało zaklasyfikować, jako zapisy o stosunkowo dużej szkodliwości. Jednocześnie uwzględnić także należy, że ich stosowanie mogło rodzić zagrożenie dla wszystkich konsumentów, związanych postanowieniami warunków uczestnictwa, lecz jedynie w niektórych przypadkach mogły one znaleźć faktyczne zastosowanie. Następna z rozważanych klauzul, którą powołano w punkcie I.7) sentencji niniejszej decyzji, dotyczy zasad zgłaszania reklamacji. Postanowienie to w nieuzasadniony i bezprawny sposób ogranicza termin do złożenia przez konsumenta reklamacji wadliwie wykonanej usługi turystycznej, przy jednoczesnym wydłużeniu terminu na jej rozpatrzenie. Wyznaczone w ten sposób terminy są sprzeczne z regulacją ustawową - zawartą w kodeksie cywilnym i ustawie o usługach turystycznych , a dodatkowo cechuje je całkowity brak symetrii wzajemnych praw i obowiązków stron umowy, co może uniemożliwiać prawidłowe złożenie i rozpatrzenie reklamacji. A zatem, choć klauzula ta nie zamykała konsumentom drogi do dochodzenia roszczeń, mogła znacznie ograniczać możliwość rozpatrzenia spornej sprawy w trybie innym, niż sądowy. Ostatnie z postanowień kwestionowanych w niniejszej decyzji, a konkretnie w punkcie I.11) jej sentencji, jest klauzulą prorogacyjną (zwaną również klauzulą forum). Wymienione postanowienie dotyczy zatem wskazania sądu właściwego dla rozpoznania 38 sporu, wynikłego na gruncie umowy o świadczenie usług turystycznych, ustalając wyłączną właściwość sądu miejsca siedziby przedsiębiorcy. Tym samym postanowienie w takim kształcie – w razie powstania sporu na tle wykonywania umowy - bezprawnie narzuca konsumentom właściwość miejscową sądu przedsiębiorcy i ogranicza ich prawo do wytoczenia powództwa, wynikające z przepisów k.p.c. o właściwości ogólnej i przemiennej. W tym stanie rzeczy, zapis ten należy zakwalifikować, jako uciążliwy dla konsumentów, choć mający raczej dość ograniczone zastosowanie faktyczne. Rozważane w niniejszej decyzji zachowania Przedsiębiorców wiązały się z działalnością dotyczącą szeroko rozpowszechnionych usług, co powodowało, że tym większa ilość osób była zagrożona wskutek ich oddziaływania. Jednoczenie należy jednak stwierdzić, że ujawniały się one na rynku, na którym mamy do czynienia z wielością podmiotów oferujących swe usługi, co powodowało, że konsumenci mieli znaczną swobodę przy wyborze kontrahenta i oferty. A zatem, choć usługi turystyczne należy zaliczyć do usług, z których konsumenci korzystają w sposób powszechny, to biorąc pod uwagę możliwość wyboru innej oferty, stopień zagrożenia rozważanymi praktykami należało ocenić jako względnie umiarkowany. Podczas dokonywaniu oceny wagi naruszenia uwzględniono także długotrwałość stosowania kwestionowanych postanowień (co najmniej od lutego 2008 r., kiedy Przedsiębiorcy przekazali wzorzec warunków uczestnictwa w celu poddania go analizie Prezesa Urzędu), co musiało wpłynąć na podwyższenie wymiaru kary. Ostatecznie podsumowanie wagi stwierdzonych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów pozwoliło Prezesowi Urzędu na ustalenie, iż łącznie waga naruszeń, stosowanych przez Przedsiębiorców w przedmiotowej sprawie, kształtuje się na poziomie 0,6 % przychodów osiągniętych przez każdego nich w roku 2008. Uzyskane w ten sposób wielkości wynoszą odpowiednio: - 470 zł [78.335,03 zł x 0,6 %] – w przypadku Heleny Surowiec oraz - 470 zł [78.335,03 zł x 0,6 %] – w przypadku Jana Surowca. Dokonując określenia wymiaru kary pieniężnej nakładanej na Przedsiębiorców przeprowadzono również ustalenia, czy w postępowaniu zaistniały okoliczności łagodzące lub obciążające, które mogą mieć wpływ na jej wysokość. Prezes Urzędu ustalając okoliczności łagodzące i obciążające, związane ze stosowaniem przez Przedsiębiorców praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, miał na uwadze całokształt zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz postawę Przedsiębiorców. Okoliczności te – w przypadku ich stwierdzenia – mogłyby mieć wpływ na procentowe zmniejszenie lub zwiększenie kwoty bazowej, będącej podstawą wymierzenia kary. Kierując się taką oceną, Prezes Urzędu stwierdził, że wspomniane okoliczności łagodzące lub obciążające w niniejszej sprawie nie występują, a zatem brak jest podstaw do zwiększenia lub zmniejszenia wyżej określonej kwoty bazowej kary. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorców, którzy dopuścili się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianych zachowań. Decydując o nałożeniu kary pieniężnej i jej wysokości wzięto pod uwagę wszystkie wyżej opisane okoliczności. Orzeczona kara powinna również stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak, aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony należy też podkreślić wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanej sankcji oraz wyrazić nadzieję, że odniesie ona spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. 39 Mając na uwadze powyższe okoliczności i argumentację, Prezes Urzędu stanął na stanowisku, że kary ustalone na wyliczonym dotychczas poziomie 0,6 % przychodów, osiągniętych przez każdego z Przedsiębiorców w roku 2008 nie spełnią swoich celów, tj. nie będą stanowiły dla nich odpowiednio dolegliwej represji. Zauważyć bowiem należy, że w niniejszej sprawie zachodzą dodatkowe okoliczności obciążające po stronie Przedsiębiorców. A mianowicie, pomimo wydania przez Prezesa Urzędu decyzji nr RKR - 1/2009 z dnia 26 stycznia 2009 r., nakładającej na Przedsiębiorców karę pieniężną za nieudzielanie informacji żądanych na podstawie art. 50 ustawy o ochronie (…) , Przedsiębiorcy po raz kolejny – piąty z kolei - nie odpowiedzieli na wezwanie Prezesa Urzędu, wystosowane po nałożeniu tej kary. W dniu 29 kwietnia 2009 r. Prezes Urzędu ponownie bowiem wezwał Przedsiębiorców do: określenia wysokości przychodów osiągniętych przez nich w roku 2008, przedłożenia kopii odpowiednich deklaracji podatkowych za ten rok oraz złożenia wyjaśnień w zakresie aktualnie przez nich stosowanych w kontaktach z konsumentami wzorców umów. Pomimo obowiązku ustawowego, wynikającego z treści przepisu art. 50 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , Przedsiębiorcy nie udzielili jednak odpowiedzi na to wezwanie. W tym stanie rzeczy, Prezes Urzędu zmuszony był podejmować dodatkowe czynności i ustalenia w niniejszej sprawie, występując ze stosowanymi zapytaniami do organu podatkowego. Dopiero w efekcie dokonania owych dodatkowych czynności, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Mielcu doręczył w dniu 14 lipca 2009 r. zestawienie przychodów obu Przedsiębiorców, co – jak jednoznacznie wynika z powyższego oraz opisu stanu faktycznego przedmiotowej decyzji - przyczyniło się do znacznego wydłużenia postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie. Powołana w tym miejscu dodatkowa okoliczność obciążająca, tj. rażące i uporczywe uchylanie się przez Przedsiębiorców od udzielania informacji żądanych przez Prezesa Urzędu, uzasadnia zatem podwyższenie wysokości kar pieniężnych ustalonych na dotychczasowym etapie o 150 %. W świetle powyższych ustaleń i wywodów, za praktyki Przedsiębiorców naruszające zbiorowe interesy konsumentów, polegające na stosowaniu 11 niedozwolonych postanowień umownych wpisanych do rejestru takich postanowień, nałożono na Przedsiębiorców następujące kary pieniężne: - na Helenę Surowiec karę pieniężną w wysokości 1.175 zł (słownie: tysiąc sto siedemdziesiąt pięć złotych) oraz - na Jana Surowca karę pieniężną w wysokości 1.175 zł (słownie: tysiąc sto siedemdziesiąt pięć złotych). Prezes Urzędu, kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, że orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla stron niniejszego postępowania. W tym przypadku kara powinna spełnić jednak przede wszystkim funkcję prewencyjną i wychowawczą, tak, aby zapobiec w przyszłości naruszeniom przepisów ustawy o ochronie (…) . W ocenie Prezesa Urzędu, wymierzone kary pieniężne w ostatecznej wysokości wynoszącej prawie 1,5 % przychodów uzyskanych przez każdego z Przedsiębiorców w roku 2008 i stanowiące po ok. 15 % maksymalnego wymiaru kary - przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4. ustawy o ochronie (…) - są adekwatne do stopnia naruszenia przepisów tej ustawy i współmierne do możliwości finansowych każdego z Przedsiębiorców. 40 Niezależnie od powyższego, Prezes Urzędu zważył ponadto, że Przedsiębiorcy - Helena Surowiec i Jan Surowiec, prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. w Tarnobrzegu, odpowiadają solidarnie za zapłatę nałożonych na nich kar pieniężnych. Wprawdzie sprawą bezsporną jest, że Helena Surowiec i Jan Surowiec są samodzielnymi przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej , to jednak z racji prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej ich odpowiedzialność za zapłatę tych kar jest solidarna. Stosowanie bowiem do treści art. 864 kodeksu cywilnego - za zobowiązania spółki cywilnej wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Oznacza to, że każdy z tych wspólników zobowiązany jest w taki sposób, że można żądać całości lub części świadczenia od obu z nich łącznie lub od każdego z osobna, a spełnienie świadczenia przez któregokolwiek ze wspólników zwalnia pozostałych (jest to solidarność dłużników, zwana również z uwagi na specyfikę opisywanego sposobu wykonania zobowiązania solidarnością bierną). Istotą odpowiedzialności solidarnej dłużników jest również reguła, że do momentu zupełnego spełnienia świadczenia (spłaty całości długu) wszyscy dłużnicy solidarni (tu wspólnicy spółki cywilnej) pozostają zobowiązani. Zdaniem Prezesa Urzędu - popartego poglądami doktryny prawa - nie ma podstaw do różnicowania takiej odpowiedzialności wspólników spółki cywilnej. Oznacza to, że tytuł powstania zobowiązania solidarnego dłużników jest obojętny - obejmuje on zatem w równym stopniu, np. zobowiązania z umów zawartych przez wspólnika w ramach uprawnień wynikających z art. 866 k.c. , zobowiązania z tytułu czynów niedozwolonych i bezpodstawnego wzbogacenia, jak również zobowiązania o charakterze publicznoprawnym (tak: J. Gudowski: teza 4 komentarza do art. 864 k.c. , elektroniczny Serwis Prawniczy LexPolonica Maxima, Wydawnictwo LexisNexis). Istotne jest natomiast, aby zobowiązanie pozostawało w związku z działaniami faktycznymi lub prawnymi podejmowanymi przez wspólnika lub wspólników w ramach działalności gospodarczej spółki cywilnej (por.: tamże). Mając powyższe na uwadze, Prezes Urzędu uznał, że Przedsiębiorcy - Helena Surowiec i Jana Surowca, będący wspólnikami spółki cywilnej działającej pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. w Tarnobrzegu - odpowiadają solidarnie, na zasadzie art. 864 k.c. , za zapłatę kary pieniężnej nałożonej w związku ze stosowaniem przez nich praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, ustalenia i wnioski, Prezes Urzędu orzekł, jak w punkcie II sentencji decyzji . Koszty postępowania Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie (…) – „Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie” . Natomiast w myśl art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie (…) – „Jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania” . Postępowanie w sprawie stosowania przez Przedsiębiorców - Helenę Surowiec i Jana Surowca, prowadzących działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. w Tarnobrzegu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu - w punkcie I sentencji decyzji - stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…) . 41 Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną - Przedsiębiorcami. W związku z powyższym postanowiono obciążyć Przedsiębiorców kosztami postępowania w wysokości 50 zł (słownie: pięćdziesiąt złotych). Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu orzekł, jak w punkcie III sentencji decyzji . Zgodnie treścią art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) , określoną wyżej karę pieniężną należy uiścić, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Koszty niniejszego postępowania Przedsiębiorcy obowiązani są wpłacić na to samo konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach, zawartego w punkcie III sentencji niniejszej decyzji - stosownie do treści art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) w związku z 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c. - przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia tej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Krakowie Leszek Piekarz Otrzymują: 1. Helena Surowiec, prowadząca działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. , ul. Mickiewicza 4, 39 – 400 Tarnobrzeg, 2. Jan Surowiec, prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Biuro Usług Turystycznych „Alma” Centrum Ofert Pracy s.c. , ul. Mickiewicza 4, 39 – 400 Tarnobrzeg, 3. a/a Delegatury w Krakowie.