RBG-5/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 28 kwietnia 2009 r. Znak: RBG 61-24/08/MB DECYZJA RBG-5/2009 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206, Dz.U. z 2008r. Nr 157, poz. 976) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Jerzemu Łobożewiczowi prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Turystyczna KOMPAS w Toruniu - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę, stosowaną przez Jerzego Łobożewicza prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Turystyczna KOMPAS w Toruniu , polegającą na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowień umownych o następującej treści: 1. „W przypadku imprez samolotowych: – biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 12-godzinne opóźnienia od podanych czasów wylotu z kraju”; 2. „ Uczestnik imprezy, który po wpłacie zaliczki lub całej ceny imprezy chce dokonać zmian w zakresie terminu, miejsca docelowego, hotelu, uczestników, itd., jest obowiązany stosować się do następujących zasad: - przy zmianach, o których uczestnik imprezy poinformuje najpóźniej na 40 dni przed planowaną datą wyjazdu, biuro podróży ma prawo pobrać opłatę manipulacyjną w wysokości 100zł od osoby. Opłatę tą wnosi się bezpośrednio przy dokonywaniu zmiany lub niezwłocznie po jej dokonaniu tak, aby na daną imprezę turystyczną zawsze wpłacona była przynajmniej pełna zaliczka, - taka samą opłatę wnosi klient pragnący przepisać imprezę na inną osobę, spełniającą wszystkie warunki uczestnictwa w imprezie. Przepisanie może nastąpić tylko wtedy, jeśli przepisy linii lotniczych i biura podróży nie zabraniają tego oraz pod warunkiem powiadomienia biura podróży z odpowiednim wyprzedzeniem przed data wyjazdu. (…)”; 3. „ Klient ma prawo zrezygnować z imprezy na poniżej wyszczególnionych warunkach chyba, że przy dokonywaniu rezerwacji zostanie poinformowany przez biuro podroży, że z powodu warunków poddostawcy rezygnacja z imprezy pociąga za sobą stratę całej 2 wpłaconej sumy. Rezygnacja przez Klienta z zakupionej imprezy turystycznej wymaga pisemnego oświadczenia. Rezygnacja z imprezy, na którą wystawione już zostało potwierdzenie rezerwacji/dokumenty podróży, dokonuje się na następujących warunkach: - przy rezygnacji najpóźniej 40 dni przed zaplanowaną data wyjazdu biuro podróży pobiera opłatę w wysokości 20% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty, - przy rezygnacji – mniej niż 40 dni przed terminem wyjazdu, ale nie później niż 22 dni przed tym terminem – biuro podróży ma prawo zatrzymać 50% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty, - przy rezygnacji między 21 a 8 dniem przed terminem wyjazdu biuro podróży ma prawo zatrzymać 80% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty, - przy rezygnacji na 7 dni i mniej przed data wyjazdu, biuro podróży ma prawo zatrzymać 90% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty”; 4. „ Uczestnik imprezy nie może domagać się zwrotu części ceny lub rozwiązania umowy, jeżeli biuro usunęło wady w odpowiednim terminie, a zaistniałe okoliczności nie pociągnęły za sobą specjalnych niedogodności ani dodatkowych kosztów dla uczestnika”; 5. „ Uczestnik imprezy ponosi we własnym zakresie odpowiedzialność za przechowywanie przedmiotów wartościowych i pieniędzy w czasie imprezy (zaleca się przechowywanie środków płatniczych, kamer, biżuterii i innych wartościowych przedmiotów)”; 6. „ Biuro podróży nie zwraca ceny niewykorzystanych punktów programu imprezy, wycieczek na miejscu i imprez w miejscu docelowym”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 840, 1126, 1151, 446, 517, 1154), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 16 września 2008r. II. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (teks jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, umarza się postępowanie w sprawie stosowania przez Jerzego Łobożewicza prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Turystyczna KOMPAS w Toruniu , praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na zamieszczeniu we wzorcach umownych następującego zapisu: 1. „ Biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za decyzje służb granicznych , celnych i imigracyjnych i za wszelkie koszty z tymi decyzjami związane”; które jest postanowieniem umownym wpisanym na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 180). III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 3 poz. 939) w związku ze stwierdzeniem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, opisanych w punkcie I niniejszej decyzji - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Jerzego Łobożewicza prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Turystyczna KOMPAS w Toruniu, karę pieniężną w wysokości 2 997 zł (słownie: dwa tysiące dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych), płatną do budżetu państwa. UZASADNIENIE W związku z działaniami Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urzędu lub organ antymonopolowy) związanymi z kontrolą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy przeprowadziła czynności kontrolne dotyczące Jerzego Łobożewicza prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Turystyczna KOMPAS w Toruniu (dalej: Agencja). Prezes Urzędu w toku postępowania wyjaśniającego wstępnie ustalił, iż działalność przedsiębiorcy może odbywać się z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym – Postanowieniem Nr 116/2008 z dnia 23 kwietnia 2008r. – Prezes Urzędu wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Jerzego Łobożewicza prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Turystyczna KOMPAS w Toruniu, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [zw. dalej także ustawą o ochronie(…) ], polegających na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowień umownych o następującej treści: 1. „W przypadku imprez samolotowych: –biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 12-godzinne opóźnienia od podanych czasów wylotu z kraju, - biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za zbyt późne stawienie się klienta do odprawy , która rozpoczyna się najczęściej na 2 godziny, a kończy na ok. 45 minut przed zaplanowaną godzina odlotu, - linie lotnicze, z różnych przyczyn zmuszone są w niektórych przypadkach wprowadzić do programu lotu międzylądowanie, Biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za wynikające z tego powodu zmiany czasu trwania i rozkładu lotu, -(….)”; 2. „ Biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za decyzje służb granicznych , celnych i imigracyjnych i za wszelkie koszty z tymi decyzjami związane”; 3. „ Uczestnik imprezy, który po wpłacie zaliczki lub całej ceny imprezy chce dokonać zmian w zakresie terminu , miejsca docelowego, hotelu, uczestników, itd., jest obowiązany stosować się do następujących zasad: - przy zmianach , o których uczestnik imprezy poinformuje najpóźniej na 40 ni przed planowaną datą wyjazdu, biuro podróży ma prawo pobrać opłatę manipulacyjną w wysokości 100zl od osoby. Opłatę tą wnosi się bezpośrednio przy dokonywaniu zmiany lub niezwłocznie po jej dokonaniu tak, aby na daną imprezę turystyczną zawsze wpłacona była przynajmniej pełna zaliczka - taka samą opłatę wnosi klient pragnący przepisać imprezę na inną osobę, spełniającą wszystkie warunki uczestnictwa w imprezie. Przepisanie może nastąpić tylko wtedy, jeśli przepisy linii lotniczych i biura podróży nie zabraniają tego oraz pod warunkiem powiadomienia biura podróży z odpowiednim wyprzedzeniem przed data wyjazdu. (…)”; 4. „ Klient ma prawo zrezygnować z imprezy na poniżej wyszczególnionych warunkach chyba, że przy dokonywaniu rezerwacji zostanie poinformowany przez biuro podroży, że z powodu warunków poddostawcy rezygnacja z imprezy pociąga za sobą stratę całej wpłaconej sumy. Rezygnacja przez Klienta z zakupionej imprezy turystycznej wymaga 4 pisemnego oświadczenia. Rezygnacja z imprezy, na którą wystawione już zostało potwierdzenie rezerwacji/dokumenty podróży, dokonuje się na następujących warunkach: - przy rezygnacji najpóźniej 40 dni przed zaplanowaną data wyjazdu biuro podróży pobiera opłatę w wysokości 20% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty - przy rezygnacji – mniej niż 40 dni przed terminem wyjazdu, ale nie później niż 22 dni przed tym terminem – biuro podróży ma prawo zatrzymać 50% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty, - przy rezygnacji między 21 a 8 dniem przed terminem wyjazdu biuro podróży ma prawo zatrzymać 80% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty, - przy rezygnacji na 7 dni i mniej przed data wyjazdu, biuro podróży ma prawo zatrzymać 90% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty”; 5. „ Uczestnik imprezy nie może domagać się zwrotu części ceny lub rozwiązania umowy, jeżeli biuro usunęło wady w odpowiednim terminie, a zaistniałe okoliczności nie pociągnęły za sobą specjalnych niedogodności ani dodatkowych kosztów dla uczestnika”; 6. „ Uczestnik imprezy ponosi we własnym zakresie odpowiedzialność za przechowywanie przedmiotów wartościowych i pieniędzy w czasie imprezy (zaleca się przechowywanie środków płatniczych, kamer, biżuterii i innych wartościowych przedmiotów)”; 7. „ Biuro podróży nie zwraca ceny niewykorzystanych punktów programu imprezy, wycieczek na miejscu i imprez w miejscu docelowym”; które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 448, 180, 1126, 1151, 537, 517, 1154). W dniu 3 grudnia 2008r. Prezes Urzędu postanowieniem Nr 289/2008 zmienił z urzędu postanowienie z dnia 23 kwietnia 2008r. Nr RBG-116/2008 o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania przez Jerzego Łobożewicza prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Turystyczna KOMPAS w Toruniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na zamieszczeniu we wzorcach umownych postanowień umownych, precyzując zarzuty w ten sposób, iż przyjęły następujące brzmienie: 1. „W przypadku imprez samolotowych: –biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 12-godzinne opóźnienia od podanych czasów wylotu z kraju”; 2. „ Biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za decyzje służb granicznych , celnych i imigracyjnych i za wszelkie koszty z tymi decyzjami związane”; 3. „ Uczestnik imprezy, który po wpłacie zaliczki lub całej ceny imprezy chce dokonać zmian w zakresie terminu , miejsca docelowego, hotelu, uczestników, itd., jest obowiązany stosować się do następujących zasad: - przy zmianach , o których uczestnik imprezy poinformuje najpóźniej na 40 ni przed planowaną datą wyjazdu, biuro podróży ma prawo pobrać opłatę manipulacyjną w wysokości 100zl od osoby. Opłatę tą wnosi się bezpośrednio przy dokonywaniu zmiany lub niezwłocznie po jej dokonaniu tak, aby na daną imprezę turystyczną zawsze wpłacona była przynajmniej pełna zaliczka - taka samą opłatę wnosi klient pragnący przepisać imprezę na inną osobę, spełniającą wszystkie warunki uczestnictwa w imprezie. Przepisanie może nastąpić tylko wtedy, jeśli przepisy linii lotniczych i biura podróży nie zabraniają tego oraz pod warunkiem powiadomienia biura podróży z odpowiednim wyprzedzeniem przed data wyjazdu. (…)”; 4. „ Klient ma prawo zrezygnować z imprezy na poniżej wyszczególnionych warunkach chyba, że przy dokonywaniu rezerwacji zostanie poinformowany przez biuro podroży, że z powodu warunków poddostawcy rezygnacja z imprezy pociąga za sobą stratę całej wpłaconej sumy. Rezygnacja przez Klienta z zakupionej imprezy turystycznej wymaga pisemnego oświadczenia. Rezygnacja z imprezy, na którą wystawione już zostało potwierdzenie rezerwacji/dokumenty podróży, dokonuje się na następujących warunkach: - przy rezygnacji najpóźniej 40 dni przed zaplanowaną data wyjazdu biuro podróży pobiera opłatę w wysokości 20% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty 5 - przy rezygnacji – mniej niż 40 dni przed terminem wyjazdu, ale nie później niż 22 dni przed tym terminem – biuro podróży ma prawo zatrzymać 50% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty, - przy rezygnacji między 21 a 8 dniem przed terminem wyjazdu biuro podróży ma prawo zatrzymać 80% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty, - przy rezygnacji na 7 dni i mniej przed data wyjazdu, biuro podróży ma prawo zatrzymać 90% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty”; 5. „ Uczestnik imprezy nie może domagać się zwrotu części ceny lub rozwiązania umowy, jeżeli biuro usunęło wady w odpowiednim terminie, a zaistniałe okoliczności nie pociągnęły za sobą specjalnych niedogodności ani dodatkowych kosztów dla uczestnika”; 6. „ Uczestnik imprezy ponosi we własnym zakresie odpowiedzialność za przechowywanie przedmiotów wartościowych i pieniędzy w czasie imprezy (zaleca się przechowywanie środków płatniczych, kamer, biżuterii i innych wartościowych przedmiotów)”; 7. „ Biuro podróży nie zwraca ceny niewykorzystanych punktów programu imprezy, wycieczek na miejscu i imprez w miejscu docelowym”; które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 840, 180, 1126, 1151,446, 517, 1154). W toku niniejszego postępowania skarżony przedsiębiorca pismem z dnia 12 maja 2008 r. odniósł się do postawionych zarzutów, informując iż usunął z wzorca kwestionowane zapisy. Załącznikiem do ww. pisma były zmienione warunki uczestnictwa, z których wyeliminowano przedmiotowe klauzule. Wraz z pismem z dnia 16 września 2008r. przedsiębiorca przedstawił kopię umowy podpisanej przy użyciu nowego wzorca umownego oraz wskazał, iż wszystkie umowy dotychczas zawarte zostały zrealizowane. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 1. Strona postępowania: – Jerzy Łobożewicz jest przedsiębiorcą wpisanym do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Torunia pod numerem 5713 (rejestracji dokonano dnia 7 lipca 1990r.). Przedmiotem działalności jest m.in. działalność organizatorów turystyki. (dowód: zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, karta 13 ) 2. W związku z prowadzoną działalnością, przedsiębiorca wprowadził do obrotu i stosował wzorce umowne, które m.in. zawierały postanowienia umowne o treści: 1. „W przypadku imprez samolotowych: – biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 12-godzinne opóźnienia od podanych czasów wylotu z kraju”; 2. „ Biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za decyzje służb granicznych , celnych i imigracyjnych i za wszelkie koszty z tymi decyzjami związane”; 3. „Uczestnik imprezy, który po wpłacie zaliczki lub całej ceny imprezy chce dokonać zmian w zakresie terminu , miejsca docelowego, hotelu, uczestników, itd., jest obowiązany stosować się do następujących zasad: - przy zmianach , o których uczestnik imprezy poinformuje najpóźniej na 40 dni przed planowaną datą wyjazdu, biuro podróży ma prawo pobrać opłatę manipulacyjną w wysokości 100zl od osoby. Opłatę tą wnosi się bezpośrednio przy dokonywaniu zmiany lub niezwłocznie po jej dokonaniu tak, aby na daną imprezę turystyczną zawsze wpłacona była przynajmniej pełna zaliczka, - taka samą opłatę wnosi klient pragnący przepisać imprezę na inną osobę, spełniającą wszystkie warunki uczestnictwa w imprezie. Przepisanie może nastąpić tylko wtedy, jeśli przepisy linii lotniczych i biura podróży nie zabraniają tego oraz pod warunkiem powiadomienia biura podróży z odpowiednim wyprzedzeniem przed data wyjazdu. (…)”; 6 4. „ Klient ma prawo zrezygnować z imprezy na poniżej wyszczególnionych warunkach chyba, że przy dokonywaniu rezerwacji zostanie poinformowany przez biuro podroży, że z powodu warunków poddostawcy rezygnacja z imprezy pociąga za sobą stratę całej wpłaconej sumy. Rezygnacja przez Klienta z zakupionej imprezy turystycznej wymaga pisemnego oświadczenia. Rezygnacja z imprezy, na którą wystawione już zostało potwierdzenie rezerwacji/dokumenty podróży, dokonuje się na następujących warunkach: - przy rezygnacji najpóźniej 40 dni przed zaplanowaną data wyjazdu biuro podróży pobiera opłatę w wysokości 20% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty - przy rezygnacji – mniej niż 40 dni przed terminem wyjazdu, ale nie później niż 22 dni przed tym terminem – biuro podróży ma prawo zatrzymać 50% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty, - przy rezygnacji między 21 a 8 dniem przed terminem wyjazdu biuro podróży ma prawo zatrzymać 80% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty, - przy rezygnacji na 7 dni i mniej przed data wyjazdu, biuro podróży ma prawo zatrzymać 90% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty”; 5. „ Uczestnik imprezy nie może domagać się zwrotu części ceny lub rozwiązania umowy, jeżeli biuro usunęło wady w odpowiednim terminie, a zaistniałe okoliczności nie pociągnęły za sobą specjalnych niedogodności ani dodatkowych kosztów dla uczestnika”; 6. „ Uczestnik imprezy ponosi we własnym zakresie odpowiedzialność za przechowywanie przedmiotów wartościowych i pieniędzy w czasie imprezy (zaleca się przechowywanie środków płatniczych, kamer, biżuterii i innych wartościowych przedmiotów)”; 7. „ Biuro podróży nie zwraca ceny niewykorzystanych punktów programu imprezy, wycieczek na miejscu i imprez w miejscu docelowym”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 840, 180, 1126, 1151, 446, 517, 1154). (dowód: karta 12) 3. Prezes Urzędu ustalił, iż Agencja Turystyczna KOMPAS w Toruniu zaniechała stosowania niedozwolonej praktyki z dniem 16 września 2008r. tj. w dacie podpisania przez Agencję pierwszej umowy z konsumentem przy użyciu nowego wzorca umownego. Umowy zawarte przy użyciu kwestionowanego wzorca będącego przedmiotem niniejszego postępowania zostały w całości zrealizowane. (dowód: pismo przedsiębiorcy, karta 41; kopia umowy, karta 42) Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsiębiorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Agencji. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (…) . Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie 7 przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. (…).” Do stwierdzenia praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych oraz zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego . Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy wzorca umownego stosowanego przez Jerzego Łobożewicza prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwa Agencja Turystyczna KOMPAS w Toruniu przy zawieraniu umów o zorganizowanie imprezy turystycznej, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego między innymi pod pozycjami: 840, 1126, 1151, 446, 517, 1154. 8 Ad I W wyroku z dnia 21 czerwca 2006r. (sygn. akt XVII Amc 76/05) Sąd Ochrony Konkurenc ji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 840 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „W przypadku imprez samolotowych: - biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 24- godzinne opóźnienie od podanych czasów wylotów z kraju”. Zarówno postanowienie wzorca umownego stosowanego przez Agencję, o treści: „W przypadku imprez samolotowych: – biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za mniejsze niż 12-godzinne opóźnienia od podanych czasów wylotu z kraju” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 840 stanowią niedozwolone postanowienia, o których mowa w art. 385 1 k.c. i art. 385 3 pkt 2 k.c., bowiem wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Cytowane postanowienia wyłączają odpowiedzialność przedsiębiorcy z tytułu okoliczności leżących po stronie jego kontrahentów dotyczących zmiany godziny odlotu. Zdaniem Prezesa Urzędu zmiana tego rodzaju elementów oferty ma charakter zmiany istotnej. Uniemożliwia spełnienie świadczenia zgodnie z umową, i o ile nie jest spowodowana działaniem siły wyższej uprawniają konsumenta do rezygnacji z imprezy. Ponadto zapisy takie są sprzeczne z art. 11a ustawy o usługach turystycznych, zgodnie z którym „ organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta; działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo siłą wyższą ”. Powyższe wyliczenie przesłanek egzoneracyjnych ma charakter wyczerpujący. Kwestionowane postanowienie pozwala na wyłączenie odpowiedzialności organizatora w szerszym zakresie niż dopuszczony przez ustawę o usługach turystycznych. Zamieszczenie takiego zapisu we wzorcu umownym świadczy o dążeniu do wprowadzenia konsumentów w błąd przez wyrobienie w nich mylnego przekonania, iż w przypadku zaistnienia określonych okoliczności odpowiedzialność organizatora imprezy turystycznej jest wyłączona a konsumenci nie mogą zrealizować swoich uprawnień wynikających z innych zapisów stosowanego wzorca lub ogólnie obowiązujących przepisów ustawy o usługach turystycznych i kodeksu cywilnego. Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis są tożsame. Bez znaczenia przy tym pozostają różnice w zapisach wynikające z użytych sformułowań i wyrazów, które nie wpływają na wykładnię klauzuli. W wyroku z dnia 26 lutego 2007r. (sygn. akt XVII AmC 174/05 ), Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 1126 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Za każdą zmianę po dokonaniu rezerwacji (uczestnika, terminu, hotelu, itd.) pobierana jest opłata manipulacyjna w wysokości 50,00 PLN od każdej osoby, której dotyczy. Zmiany można dokonać tylko w porozumieniu z Biurem Podróży GO TOUR i po potwierdzeniu przez Organizatora dokonanej zmiany do 30 dni przed rozpoczęciem imprezy. Jeżeli Biuro Podróży GO TOUR nie potwierdzi możliwości dokonania zmiany, ważność zachowują wszystkie postanowienia umowy pierwotnej” . Zarówno postanowienie wzorca umownego stosowanego przez Agencję, o treści : „ Uczestnik imprezy, który po wpłacie zaliczki lub całej ceny imprezy chce dokonać zmian w zakresie terminu, miejsca docelowego, hotelu, uczestników, itd., jest obowiązany stosować się do następujących zasad: - przy zmianach, o których uczestnik imprezy poinformuje najpóźniej na 40 przed planowaną datą wyjazdu, biuro podróży ma prawo pobrać opłatę manipulacyjną w wysokości 100zł od osoby. Opłatę tą wnosi się bezpośrednio przy dokonywaniu zmiany lub niezwłocznie po jej dokonaniu tak, aby na daną imprezę turystyczną zawsze wpłacona była przynajmniej pełna zaliczka, - taka samą opłatę wnosi klient pragnący przepisać imprezę na inną osobę, spełniającą wszystkie warunki uczestnictwa w imprezie. Przepisanie może nastąpić tylko wtedy, jeśli przepisy linii lotniczych i biura podróży nie zabraniają tego oraz pod warunkiem powiadomienia biura 9 podróży z odpowiednim wyprzedzeniem przed datą wyjazdu. (…) jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1126 kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy bowiem zastrzegają w przypadku dokonania zmiany uczestnika, terminu, miejsca pobytu, hotelu itp. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej. Zdaniem Prezesa Urzędu, organizator turystyki wykorzystując swoją przewagę kontraktową oraz nieznajomość prawa przez konsumentów, zamiast zwrotu kosztów prolongaty terminu narzucił konsumentowi obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej ustalonej w stałej wysokości, jednakowej dla każdej imprezy turystycznej, niezależnej od kosztów konkretnej zmiany. Przyjęcie takiego rozwiązania umożliwia organizatorowi turystyki osiągnięcie o wiele większych korzyści niż gdyby stosował się do postanowień ustawy o usługach turystycznych. Tym samym zapłatę za cesję uprawnień w wysokości opłaty manipulacyjnej należy uznać za rażąco wygórowaną, co może być oceniane jako naruszające dyspozycję art. 385 1 § 1 k.c. Ponadto zgodnie z art. 16 ustawy o usługach turystycznych klient może bez zgody organizatora turystyki przenieść na osobę spełniającą warunki udziału w imprezie turystycznej wszystkie przysługujące mu z tytułu umowy o świadczenie usług turystycznych uprawnienia, jeżeli jednocześnie osoba ta przejmuje wszystkie wynikające z tej umowy obowiązki. Przeniesienie uprawnień i przejęcie obowiązków, jest skuteczne wobec organizatora turystyki, jeżeli klient zawiadomi go o tym przed rozpoczęciem imprezy turystycznej w terminie określonym w umowie. Za nieuiszczoną część ceny imprezy turystycznej oraz koszty poniesione przez organizatora turystyki w wyniku zmiany uczestnika imprezy turystycznej klient i osoba przejmująca jego uprawnienia odpowiadają solidarnie. Cytowane postanowienia są wyrazem nierzetelnego, nierównorzędnego traktowania konsumenta jako partnera umowy, wykorzystywania pozycji profesjonalisty, ze względu na stosowanie identycznych zasad rozliczeń w przypadku dokonania przez konsumenta np. zmiany terminu wycieczki jak i w przypadku zmiany uczestnika. Takie podejście uniemożliwi konsumentowi dokonanie jakiejkolwiek zmiany bez ponoszenia dolegliwości finansowej, mimo iż dla kontrahenta nie musi wiązać się to z jakąkolwiek stratą w przypadku np. sprzedaży usługi innemu klientowi. W związku z powyższym analiza porównawcza kwestionowanych zapisów umownych z klauzulami wpisanymi do rejestru wskazuje na jednoznaczność porównywanych treści, której nie naruszają odmienności w zakresie użytych sformułowań i wyrazów. W wyroku z dnia 28 lutego 2007r. (sygn. akt XVII AmC 56/06), Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 1151 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: "Uczestnik ma prawo zrezygnować z imprezy turystycznej lub części świadczeń objętych umową (np. przelot samolotem, przejazd autokarem, szkolenie narciarskie, zakwaterowanie, transfer i inne) na poniżej wyszczególnionych warunkach. W sytuacjach wyjątkowych stosuje się warunki uczestnictwa poddostawcy (np. zakup biletów lotniczych rejsowych lub tanich linii lotniczych) zgodnie z którymi, rezygnacja z imprezy może pociągać za sobą utratę całej wpłaconej sumy. Organizator zobowiązuje się wydać uczestnikowi w/w warunki. (...); - przy rezygnacji do 35 dni przed zaplanowaną datą wyjazdu, organizator pobiera opłatę manipulacyjną w wysokości 5% ceny imprezy lub świadczenia, od każdego rezygnującego uczestnika; - przy rezygnacji na mniej niż 35 dni przed terminem wyjazdu, ale nie później niż 22 dni przed tym terminem - organizator ma prawo zatrzymać 50% ceny imprezy lub świadczenia, od każdego rezygnującego uczestnika, jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty” . Zarówno postanowienie wzorca o treści : „ Klient ma prawo zrezygnować z imprezy na poniżej wyszczególnionych warunkach chyba, że przy dokonywaniu rezerwacji zostanie poinformowany przez biuro podroży, że z powodu warunków poddostawcy rezygnacja z imprezy pociąga za sobą stratę całej wpłaconej sumy. Rezygnacja przez Klienta z zakupionej imprezy turystycznej wymaga pisemnego oświadczenia. Rezygnacja z imprezy, na którą wystawione już zostało potwierdzenie rezerwacji/dokumenty podróży, dokonuje się na następujących warunkach: - przy rezygnacji najpóźniej 40 dni przed zaplanowaną data wyjazdu biuro podróży pobiera opłatę w wysokości 20% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty, - przy rezygnacji – mniej niż 40 dni przed terminem wyjazdu, ale nie później niż 22 dni przed tym terminem – biuro podróży ma prawo zatrzymać 50% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie 10 poniesione koszty, - przy rezygnacji między 21 a 8 dniem przed terminem wyjazdu biuro podróży ma prawo zatrzymać 80% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty, - przy rezygnacji na 7 dni i mniej przed data wyjazdu, biuro podróży ma prawo zatrzymać 90% ceny imprezy jednak nie więcej niż faktycznie poniesione koszty” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1151 kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy i stanowią niedozwolone postanowienia umowne, o których mowa w art. 385 3 pkt 16 i 17 k.c., albowiem zmierzają do nałożenia wyłącznie na konsumenta obowiązku zapłaty rażąco wygórowanego odstępnego w przypadku odstąpienia od umowy. Wysokość kwot jakie utraci konsument w przypadku rezygnacji z imprezy turystycznej jest określona niejednoznacznie, bowiem taki zapis wzorca uprawnia przedsiębiorcę do zatrzymania z góry określonej procentowo kwoty z jednoczesnym wskazaniem, że nie większej niż faktycznie poniesione koszty. W istocie nie jest oczywiste jaka relacja zachodzi między wskazanymi sposobami rozliczeń. Konsument na skutek brzmienia tego zapisu pozostanie niedoinformowany w tak istotnej kwestii, nadto narażony na dowolność interpretacyjną ze strony kontrahenta. Przedsiębiorca ma prawo do potrącenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z usługi. Jednakże kwota podlegająca potrąceniu powinna zostać ustalona w oparciu o indywidualne rozliczenie z konsumentem, z uwzględnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez przedsiębiorcę. Wobec powyższego, w ocenie Prezesa Urzędu nie znajdują dostatecznego uzasadnienia postanowienia umowne, które pozwalają na automatyczne, sztywno ustalone ryczałtowe potrącenie odpowiedniej części wypłaconych przez konsumenta kwot, w oderwaniu od rzeczywiście ponoszonej straty w wyniku rezygnacji przez niego z imprezy turystycznej. Takie klauzule umowne mają prowadzić do zatrzymania przez usługodawcę kwot przekraczających realną stratę i stanowiących nieuzasadniony zysk (tak również Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 maja 2005r. sygn. akt VI ACa 15/05, niepubl.). Nie jest oczywiście wykluczone, iż w niektórych sytuacjach koszty rezygnacji uczestnika z imprezy wyliczone według zasad ogólnych (na podstawie art. 471 k.c.) mogą przekroczyć kwotę ryczałtu ustalonego w kwestionowanym postanowieniu. Niemniej jednak - w ocenie Prezesa Urzędu - w większości przypadków koszty takie nie powstaną, albowiem organizator turystki ma możliwość sprzedania uczestnictwa w imprezie innemu klientowi, albo odwołania imprezy - bez żadnych sankcji finansowych - z powodu zgłoszenia się mniejszej liczby uczestników (art. 14 ust. 7 ustawy o usługach turystycznych ). Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis są tożsame. Bez znaczenia przy tym pozostają różnice w zapisach wynikające z użytych sformułowań i wyrazów, które nie wpływają na wykładnię klauzuli. W wyroku z dnia 17 marca 2005r. (sygn. akt XVII Amc 118/03) Sąd Ochrony Konkurenc ji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 446 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „”Open Travel” nie ma obowiązku naprawić wady, która pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia dla biura. Klient nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwania umowy, jeśli „Open Travel” naprawi wadę w odpowiednim terminie”. Zarówno postanowienie wzorca umownego stosowanego przez Agencję, o treści: „ Uczestnik imprezy nie może domagać się zwrotu części ceny lub rozwiązania umowy, jeżeli biuro usunęło wady w odpowiednim terminie, a zaistniałe okoliczności nie pociągnęły za sobą specjalnych niedogodności ani dodatkowych kosztów dla uczestnika” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 446 stanowią niedozwolone postanowienia, o których mowa w art. 385 3 pkt 2 k.c. i art. 385 3 pkt 14 k.c., bowiem wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania oraz pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy. Przepisy o usługach turystycznych wyznaczają minimalny zakres ochrony konsumenta. Normy zawarte w przepisach cytowanej ustawy zapewniają możliwość zwiększenia jego uprawnień, ale nie dopuszczają możliwości ich ograniczenia (art. 19 ustawy o usługach turystycznych). Stosowanie tych norm może być przez strony uchylone lub ograniczone tylko wtedy, gdy w wyniku uchylenia lub ograniczenia konsument uzyska korzystniejsze uprawnienia. Niewykonanie przez organizatora turystyki 11 przewidzianych w umowie usług jest traktowane w art. 16a ust. 1 ww. ustawy jako nienależyte wykonanie umowy. Z tego tytułu organizator turystyki jest zobowiązany w ramach tej samej imprezy wykonać świadczenie zastępcze. Zgodnie z art. 16a ust. 2 cytowanej ustawy jeżeli organizator imprezy, przedstawi konsumentowi świadczenie zastępcze, konsument z uzasadnionych powodów ma prawo do nie wyrażenia na nie zgody i odstąpienia od umowy. W tej sytuacji organizator turystyki jest zobowiązany bez obciążania konsumenta dodatkowymi kosztami z tego tytułu, zapewnić mu powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umowie. W świetle ww. przepisu nie ma znaczenia dla uprawnień konsumenta jaką wartość czy cechy będzie miało oferowane przez organizatora turystyki świadczenie zastępcze. Niezależnie od powyższych uprawnień konsument ma prawo dochodzić od organizatora odszkodowania za niewykonanie umowy (art. 16a ust. 3 ustawy o usługach turystycznych). Organizator imprezy odpowiada za prawidłowe i zgodne z umową wykonanie usługi i nie może wyłączyć tej odpowiedzialności z powodu tego, że naprawienie szkody pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia dla biura podróży. Biuro nie może też zwolnić się od obowiązku zwrotu części ceny imprezy czy pozbawić klienta możliwości odstąpienia od umowy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy bez względu na to, czy wadę naprawi czy zaś zastrzegając sobie prawo do określenia w jakim terminie ma to nastąpić – odpowiednim czyli dowolnym i dogodnym dla przedsiębiorcy, dodatkowo obciąża konsumenta skutkami nienależytego wykonania umowy, pozbawiając go prawa do rekompensaty za usługę złej jakości. Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis są tożsame. Bez znaczenia przy tym pozostają różnice w zapisach wynikające z użytych sformułowań i wyrazów, które nie wpływają na wykładnię klauzuli. W wyroku z dnia 22 czerwca 2005r . (sygn. akt XVII Amc 90/04) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 517 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „ Uczestnik imprezy ponosi we własnym zakresie odpowiedzialność za przechowywanie przedmiotów wartościowych i pieniędzy w czasie trwania imprezy” . Zarówno postanowienie wzorca umownego stosowanego przez Agencję, w brzmieniu: „ Uczestnik imprezy ponosi we własnym zakresie odpowiedzialność za przechowywanie przedmiotów wartościowych i pieniędzy w czasie imprezy (zaleca się przechowywanie środków płatniczych, kamer, biżuterii i innych wartościowych przedmiotów)” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 517 stanowią praktykę niedozwoloną, o której mowa w art. 385 1 §1 i art. 385 3 pkt 2 k.c., bowiem wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie wzorca umownego jest tak sformułowane, że przerzuca na konsumenta odpowiedzialność za przechowywanie przedmiotów wartościowych i pieniędzy w czasie imprezy. Stąd wniosek, iż każda kradzież, zniszczenie bądź zaginienie przedmiotów wartościowych i pieniędzy w czasie trwania imprezy wyłącza odpowiedzialność organizatora. W ocenie Prezesa Urzędu, zapis ten wyłącza odpowiedzialność organizatora turystyki, także w przypadku gdy przechowywanie tych przedmiotów jest organizowane przez niego bezpośrednio lub przez osoby działające na jego zlecenie (hotele, przewoźników). Organizator turystyki, aby wyłączyć swoją odpowiedzialność powinien wskazać jakich sytuacji wyłączenie dotyczy, włączając w to przypadki, kiedy kradzież, zagubienie lub zniszczenie wynika z wyłącznej winy konsumenta. Należy rozróżnić sytuację, kiedy następuje utrata pieniędzy lub wartościowych przedmiotów pozostawionych w miejscu publicznym (np. w restauracji, na plaży itp.) od utraty wartościowych rzeczy i pieniędzy pozostawionych w miejscu, które powinno być objęte ochroną przez organizatora imprezy, jak np. pokój hotelowy czy luki bagażowe w środkach transportu. Z powyższych względów porównywane zapisy należy uznać za tożsame. 12 W wyroku z dnia 28 lutego 2007r. (sygn. akt XVII Amc 56/06) Sąd Ochrony Konkurenc ji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 1154 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: "Organizator nie zwraca ceny niewykorzystanych punktów programu imprezy, wycieczek na miejscu i imprez w miejscu docelowym". Zarówno postanowienie wzorca umownego stosowanego przez Agencję, o treści: „ Biuro podróży nie zwraca ceny niewykorzystanych punktów programu imprezy, wycieczek na miejscu i imprez w miejscu docelowym” jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1154 stanowią niedozwolone postanowienia, o których mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., bowiem wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zwarcia umowy lub jej wykonania. Cytowane postanowienia wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi opłaty za świadczenia, które nie zostały przez niego wykorzystane, tym samym pozbawiają konsumenta możliwości zwrotu kwoty za niewykorzystane świadczenie objęte umową. Cena imprezy jest sumą opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. W przypadku niewykorzystania przez konsumenta któregokolwiek ze świadczeń, organizator nie realizując tego świadczenia albo oszczędza z powodu niewykonania świadczenia kwotę wpłaconą przez klienta, albo odzyska jakąś część kosztów jakie planował ponieść na realizację tego świadczenia. Z uwagi na powyższe należy uznać, iż zarówno przytoczone postanowienie z rejestru jak i kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis są tożsame. Bez znaczenia przy tym pozostają różnice w zapisach wynikające z użytych sformułowań i wyrazów, które nie wpływają na wykładnię klauzuli. Zgodnie z powyższym wykazano, iż kwestionowane postanowienia umów mieszczą się w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami Agencji, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę o organizację imprezy turystycznej. Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie Agencji nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Reasumując, skoro wykazano powyżej, iż kwestionowane zapisy umowy oraz warunków uczestnictwa w imprezie turystycznej są tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to posługiwanie się nimi w obrocie konsumenckim uznać należy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W związku ze spełnieniem przesłanek wynikających z art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (... ) należało zachowanie wymienionego przedsiębiorcy uznać za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Jednakże zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W związku z przedstawieniem kopii umowy, zawartej z konsumentem na podstawie wzorca umownego, z którego zgodnie z wytycznymi Prezesa Urzędu wyeliminowano niedozwolone postanowienia umowne oraz wykazaniem, iż w obrocie prawnym nie funkcjonują umowy zawarte według kwestionowanego wzorca, Prezes Urzędu wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy 13 konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 16 września 2008r. (jest to data zawarcia pierwszej umowy w oparciu o poprawiony wzorzec). Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji tej decyzji. Ad II Przepis art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Przesłanką umorzenia postępowania na podstawie tego przepisu jest więc jego bezprzedmiotowość . Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów doszedł do przekonania, iż kwestionowane postanowienie o treści : „ Biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za decyzje służb granicznych , celnych i imigracyjnych i za wszelkie koszty z tymi decyzjami związane” nie jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 180. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu do wyroku z dnia 20 października 2004r. stwierdził, iż ww. zapis jest przykładem postanowienia ograniczającego odpowiedzialność przedsiębiorcy z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Niniejsze postanowienie jako okoliczność usprawiedliwiającą przedsiębiorcę wskazuje przyczyny od niego niezależne jak i przepisy i zwyczaje miejscowe. Natomiast zapisy stosowane przez Jerzego Łobożewicza dotyczą wyłączenia odpowiedzialności za decyzje służb granicznych, celnych i imigracyjnych i za wszelkie koszty z tymi decyzjami związane. Przyczyn tych nie można utożsamiać z powołanymi w klauzuli abuzywnej „przyczynami niezależnymi - przepisami i zwyczajami miejscowymi”. Konkludując, kwestionowane postanowienie wzorca stosowanego przez Agencję nie jest tożsame z postanowieniem wpisanym do rejestru. W związku z powyższym, Prezes Urzędu postanowił w drodze decyzji umorzyć postępowanie w ww. zakresie. Treść kwestionowanego zapisu nie wypełnia hipotezy klauzuli wpisanej do Rejestru pod numerem 180, a co za tym idzie brak jest tożsamości klauzuli stosowanej we wzorcu umownym będących przedmiotem kontroli z postanowieniami wpisanymi do Rejestru. W tym miejscu Prezes Urzędu pragnie zauważyć, iż brak tożsamości kwestionowanego postanowienia z klauzulą wpisaną do rejestru nie pozbawia go abuzywnego charakteru. Jednakże tego rodzaju zapis należy uznać za niedozwolony, ponieważ stanowi przejaw dążenia do nadużycia prawa. W art. 11 a ustawy o usługach turystycznych wymienione zostały okoliczności zwalniające organizatora turystyki z odpowiedzialności za niewykonanie umowy. Odpowiedzialność ta jest oparta na zasadzie ryzyka a zawarte w ustawie wyłączenia, których zaistnienie musi być udowodnione przez kontrahenta konsumenta nie obejmują okoliczności wskazanych w cytowanym postanowieniu umownym. Przedsiębiorca zawodowo zajmujący się organizowaniem imprez turystycznych musi znać przepisy i zwyczaje obowiązujące w miejscowościach, regionach lub krajach, w których imprezy te się odbywają. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Ad III Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu ma kompetencje do ukarania Przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 przykładowo jedynie wskazano, iż Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia 14 przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Jest jednak oczywiste, iż na wysokość kary musi mieć również wpływ stopień zagrożenia lub naruszenia interesu publicznoprawnego stosowanymi praktykami ograniczającymi konkurencję. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć (por.: wyrok Sądu Najwyższego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98 LexPolonica nr 390244). Rozważane praktyki polegają na posługiwaniu się w umowach z konsumentami postanowieniami wzorców umów uznanymi przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone oraz stosowaniu regulacji niezgodnych z zapisami ustawy o usługach turystycznych. Konsekwencją stosowania powyższych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Fakt, że kwestionowane regulacje funkcjonują w umowach rzeczywiście zawieranych z konsumentami stwarza zagrożenie, że przedsiębiorca może albo nadmiernie ograniczyć zakres swojej odpowiedzialności, albo nałożyć na konsumentów dodatkowe obowiązki i domagać się ich spełnienia. W roku 2008 przedsiębiorca osiągnął przychód w wysokości – 1 784 197,50 zł, co ustalono na podstawie złożonych dokumentów (dowód: karta 59). Maksymalny wymiar kary jaki można nałożyć na przedsiębiorcę wynosi 178 419,75 zł – 10% osiągniętego przychodu w roku 2008. Podkreślić nadto należy, iż nakładana przez Prezesa Urzędu kara finansowa pełnić powinna funkcje: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary należy wziąć przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zważyć należy na dużą skalę naruszeń zbiorowych interesów konsumentów przez przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie organizowania usług turystycznych. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kary o takiej wysokości, która zniechęci organizatorów turystyki do stosowania niedozwolonych postanowień umownych, a tym samym zobliguje ich do bieżącego monitorowania rejestru niedozwolonych postanowień umownych i uaktualniania, zgodnie z prawem, stosowanych przez siebie wzorców. Podkreślić należy, iż rynek usług turystycznych był już kilkakrotnie kompleksowo badany przez Prezesa Urzędu, a w jawnym Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduje się wiele klauzul dotyczących tegoż rynku. W niniejszym postępowaniu stwierdzono stosowanie sześciu niedozwolonych postanowień umownych. Każde z postanowień stosowanych przez Jerzego Łobożewicza w istotny sposób wpływa na sytuację prawną konsumentów, utrudniając im dochodzenie roszczeń, pozbawiając możliwości zwrotu wartości świadczeń, z których nie skorzystali czy też regulując zasady odpowiedzialności organizatora imprez turystycznych w sposób sprzeczny z ustawą o usługach turystycznych i Kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa Urzędu nie ma wątpliwości, że postanowienia te są przejawem nierównorzędnego i nierzetelnego traktowania konsumentów i bezpośrednio naruszają ich interesy. Należy również zauważyć, że większość z zakwestionowanych postanowień w sposób bezpośredni wpływa na interesy ekonomiczne konsumentów, pozbawiając, ewentualnie ograniczając ich prawo dochodzenia roszczeń majątkowych. W związku z powyższym organ antymonopolowy uznał, iż natura naruszenia i kumulacja naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,24% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2008 r. Prezes Urzędu ustalając karę wziął pod uwagę okoliczności sprawy wskazujące na nieumyślny charakter naruszenia przez Jerzego Łobożewicza zakazu stosowania niedozwolonych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ponadto przedsiębiorca dopuścił się naruszenia przepisów ustawy po raz pierwszy, nie był dotąd adresatem decyzji stwierdzającej stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jerzy Łobożewicz zaprzestał praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów poprzez wprowadzenie we wzorcu zmian zgodnie z wytycznymi Prezesa Urzędu, które dostosowały wzorzec do aktualnie obowiązujących wymogów prawnych poprzez 15 wyeliminowanie kwestionowanych zapisów. Wyżej przywołane okoliczności należy poczytać jako łagodzące, tym samym uzasadniające obniżenie poziomu wymiaru kary o 30%. W związku z powyższym, u Prezes Urzędu postanowił nałożyć na Jerzego Łobożewicza karę w wysokości 2 997 zł (słownie: dwa tysiące dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych), co odpowiada ok. 0,17 % przychodu przedsiębiorcy osiągniętemu w 2008r. i równocześnie stanowi ok. 1,7% kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Organ antymonopolowy uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełni zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadania w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez samego przedsiębiorcę, jak i przez innych organizatorów turystyki. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie III sentencji tej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Otrzymują: 1. Jerzy Łobożewicz Agencja Turystyczna KOMPAS w Toruniu ul. Kopernika 5 87-100 Toruń 2. a/a