RGD-56/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-47/08/IW Gda ń sk, 23 pa ź dziernika 2008r. D ECYZJA NR RGD. 56/2008 I . Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lu- tego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 134, poz. 939), po przepro- wadzeniu post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego z urz ę du przeciwko przedsi ę biorcy: Joannie Or ł owskiej pro- wadz ą cej Przedszkole Niepubliczne „Na Wzgórzu” w Gda ń sku – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsi ę biorc ę praktyki narusza- j ą cej zbiorowe interesy konsumentów o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na stosowaniu nast ę puj ą cych postanowie ń wzorca Umowy o ś wiadczeniu us ł ug wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z pó ź n. zm.): 1. § 3 ust. 7 o tre ś ci : „Zmiana wysoko ś ci op ł at za przedszkole nie wymaga zmia- ny niniejszej umowy.”, 2. § 5 ust. 1 o tre ś ci: „ Za zw ł ok ę we wnoszeniu op ł at Przedszkole naliczy odsetki od op ł aty sta ł ej w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń .”, 3. § 7 ust. 3 o tre ś ci: „ Przedszkole mo ż e wypowiedzie ć umow ę z zachowaniem trzymiesi ę cznego wypowiedzenia lub ze skutkiem natychmiastowym w przy- padku dwumiesi ę cznej zaleg ł o ś ci w op ł atach za Przedszkole przez us ł ugobior- c ę .” i przyj ę ciu zobowi ą zania ww. przedsi ę biorcy do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez usuni ę cie wskaza- nych uchybie ń w tre ś ci kwestionowanych postanowie ń umownych, nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę : Joann ę Or ł owsk ą prowadz ą cej Przedszkole Niepubliczne „Na Wzgórzu” w Gda ń sku obowi ą zek wykonania tego zobowi ą zania w terminie dwóch tygodni od uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji poprzez: a) wprowadzenie zmian we wzorcu Umowy o ś wiadczeniu us ł ug zgodnie z przyj ę - tymi zobowi ą zaniami oraz b) wycofanie z istniej ą cych w obrocie prawnym umów postanowie ń kwestionowa- nych przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów poprzez anek- sowanie tych umów. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę : Joann ę Or ł owsk ą prowadz ą cej Przed- szkole Niepubliczne „Na Wzgórzu” w Gda ń sku, obowi ą zek przekazania informacji o re- alizacji przyj ę tego zobowi ą zania oraz dor ę czenia dowodów na okoliczno ść zawarcia nowych umów wed ł ug nowo opracowanego wzorca umowy za łą czonego do pisma z dnia 1 pa ź dziernika 2008 r. oraz zako ń czenia procesu aneksowania umów zawartych wed ł ug kwestionowanego wzorca w terminie miesi ą ca od uprawomocnienia si ę niniej- szej decyzji. UZASADNIENIE W I kwartale 2008 r. przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu kontrol ę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedszkola niepu- bliczne, dzia ł aj ą ce na terenie województwa pomorskiego i zachodniopomorskiego, pod k ą tem zgodno ś ci postanowie ń zawartych w tych wzorcach z przepisami Kodeksu cywilne- go, z uwzgl ę dnieniem klauzul wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uzna- nych za niedozwolone. W ramach post ę powania wyja ś niaj ą cego dokonano m.in. analizy wzorca umowy o nazwie: Umowa o ś wiadczeniu us ł ug stosowanego przez Joann ę Or ł owsk ą prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne „Na Wzgórzu” w Gda ń sku. Kontrola ww. dokumentu wykaza ł a, ż e zawarto w nim postanowienia, które mog ą narusza ć zbiorowe interesy konsumentów, w zwi ą zku ze stosowaniem postanowie ń umownych uznanych przez S ą d Okr ę gowy w War- szawie - S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „ SOKiK”, za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o któ- rym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, zwanego dalej „ Rejestrem”. Maj ą c na uwadze zgromadzony materia ł dowodowy, postanowieniem nr 203 z dnia 23 kwietnia 2008 r., zmienionym nast ę pnie postanowieniem nr 373 z dnia 23 lipca 2008 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „ Prezesem Urz ę du” lub „ Prezesem UOKiK”, wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbio- rowe interesy konsumentów, w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez przedsi ę biorc ę : Joann ę Or ł owsk ą prowadz ą c ą Przedszkole Niepubliczne „Na Wzgórzu” w Gda ń sku, zwane- go dalej „ Przedsi ę biorc ą ” lub „ Przedszkolem”, praktyk okre ś lonych w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu we wzorcu Umowy o ś wiadczeniu us ł ug nast ę puj ą cych postanowie ń : 1. § 3 ust. 7 o tre ś ci : „Zmiana wysoko ś ci op ł at za przedszkole nie wymaga zmiany niniejszej umowy.”, 2. § 5 ust. 1 o tre ś ci: „ Za zw ł ok ę we wnoszeniu op ł at Przedszkole naliczy odsetki od op ł aty sta ł ej w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń .”, 2 3. § 7 ust. 3 o tre ś ci: „ Przedszkole mo ż e wypowiedzie ć umow ę z zachowaniem trzymiesi ę cznego wypowiedzenia lub ze skutkiem natychmiastowym w przypad- ku dwumiesi ę cznej zaleg ł o ś ci w op ł atach za Przedszkole przez us ł ugobiorc ę .” W pismach z dnia 16 maja 2008 r. i 1 pa ź dziernika 2008 r. Przedsi ę biorca przekaza ł propozycje zmiany tre ś ci kwestionowanych zapisów wzorca Umowy o ś wiadczeniu us ł ug . Jednocze ś nie Przedsi ę biorca przed ł o ż y ł nowy wzorzec umowy i o ś wiadczy ł , ż e zostanie on wprowadzony w ż ycie przy zawieraniu umów obowi ą zuj ą cych od wrze ś nia 2008 r., doty- cz ą cych rekrutacji na rok przedszkolny 2008/2009. Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: System o ś wiaty w Polsce obejmuje – zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 7 wrze ś nia 1991 r. o systemie o ś wiaty (tekst jednolity: Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm) – przedszkola, które mog ą by ć zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). Z kolei, jak g ł osi preambu ł a do wymienionej ustawy o systemie o ś wia- ty, „o ś wiata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro ca ł ego spo ł ecze ń stwa”. Ś wiadczenie przez przedszkola edukacji w ramach systemu o ś wiaty jest zatem us ł ug ą o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, co potwierdza równie ż wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego S ą d stwierdza m. in., i ż przedmiotem dzia ł ania szko ł y niepublicznej s ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, tj. edukacja. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ile- kro ć w ustawie jest mowa o przedsi ę biorcy rozumie si ę przez to przedsi ę biorc ę w rozumie- niu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę or- ganizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Przedsi ę biorca Joanna Or ł owska prowadz ą ca Przedszkole Niepubliczne „Na Wzgórzu” w Gda ń sku, które zosta ł o w dniu 23 czerwca 2003 r. wpisane do ewidencji szkó ł niepu- blicznych Gminy Miasta Gda ń ska pod numerem 91/P/03, jako osoba fizyczna ś wiadcz ą ca us ł ugi edukacyjne o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zasady dzia ł ania Przedszkola „Na Wzgórzu” zosta ł y okre ś lone w opracowanym przez Przedsi ę biorc ę Statucie Przedszkola, w którym zamieszczono m.in. postanowienia regulu- j ą ce wzajemne prawa i obowi ą zki: prowadz ą cego Przedszkole i jego pracowników, a tak ż e konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug Przedszkola. W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci Przedsi ę biorca zawiera z konsumentami umowy okre ś laj ą ce zasady ś wiadczenia us ł ug wychowania przedszkolnego. W niniejszym post ę powaniu administracyjnym Prezes Urz ę du zakwestionowa ł nast ę - puj ą ce postanowienia wzorca umowy o tre ś ci: 1. „Zmiana wysoko ś ci op ł at za przedszkole nie wymaga zmiany niniejszej umo- wy.”, 3 2. „ Za zw ł ok ę we wnoszeniu op ł at Przedszkole naliczy odsetki od op ł aty sta ł ej w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń .”, 3. „ Przedszkole mo ż e wypowiedzie ć umow ę z zachowaniem trzymiesi ę cznego wypowiedzenia lub ze skutkiem natychmiastowym w przypadku dwumiesi ę cz- nej zaleg ł o ś ci w op ł atach za Przedszkole przez us ł ugobiorc ę .” uznaj ą c je za to ż same z postanowieniami wpisanymi do Rejestru odpowiednio pod pozy- cjami: Poz. 642. „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie za- rz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku akademickiego”. (wpis do- konany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05). Poz. 726. „ Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowo- duje skre ś lenie z listy studentów.” (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04). Poz. 644 „ Zw ł oka w op ł atach czesnego spowoduje naliczanie odsetek umownych w wyso- ko ś ci 2,00 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki”. (wpis dokonany na podstawie w yroku SO- KiK z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. ( sygn. akt: XVII Amc 20/05) Poz. 756. „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które na- st ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szko ł y Edukacji Zdrowotnej w Ł o- dzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenie podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informa- cyjnej oraz w dziekanacie.” (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 21 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 49/05). Poz. 791: „W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki” (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 13 kwietnia 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 38/05). Poz. 970: „ W przypadku zw ł oki w zap ł acie II raty naliczane b ę d ą odsetki w wysoko ś ci 1% za ka ż dy dzie ń zw ł oki”. (wpis dokonany na podstawie w yroku SOKiK z dnia 6 marca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 21/05). Zgodnie z propozycjami zmian tre ś ci kwestionowanych postanowie ń zawartymi w pi- smach z dnia 16 maja 2008 r. i 1 pa ź dziernika 2008 r. oraz za łą czonym projekcie nowo opracowanego wzorca umowy: - odst ą piono od stosowania postanowie ń § 3 ust. 7 wzorca, zgodnie z którymi zmia- na wysoko ś ci op ł at za przedszkole nie wymaga ł a zmiany umowy i umieszczono w § 7 ust. 3 nowo opracowanego wzorca Umowy o ś wiadczeniu us ł ug postanowienie zgodnie z którym „ Wszelkie zmiany warunków umowy wymagaj ą formy pisemnej.” - nadano § 5 ust. 1 nowego wzorca nast ę puj ą ce brzmienie: „Za zw ł ok ę we wnosze- niu op ł at przez us ł ugobiorc ę Przedszkole naliczy odsetki ustawowe od kwoty zale- g ł o ś ci”, - § 7 ust. 3 zast ą piono § 7 ust. 2 o nast ę puj ą cej tre ś ci: „ Przedszkole mo ż e wypowie- dzie ć umow ę z zachowaniem trzymiesi ę cznego wypowiedzenia.” Tak wi ę c w nowo opracowanym wzorcu umowy: 4 - umieszczono postanowienia przewiduj ą ce pisemn ą form ę zmiany warunków umo- wy, a wi ę c i zmiany wysoko ś ci op ł at za przedszkole, - odst ą piono od naliczania - za zw ł ok ę we wnoszeniu op ł at przez konsumentów - od- setek od op ł aty sta ł ej w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń , - wykre ś lono zapisy, które przewidywa ł y - w przypadku dwumiesi ę cznej zaleg ł o ś ci w op ł atach za Przedszkole - mo ż liwo ść natychmiastowego wypowiedzenia przez Przedsi ę biorc ę umowy bez konieczno ś ci uprzedniego, pisemnego wezwania rodzi- ców/opiekunów do zap ł aty zaleg ł o ś ci w wyznaczonym terminie pozostawiaj ą c we wzorcu umowy postanowienia, które przewiduj ą mo ż liwo ść wypowiedzenia przez Przedszkole umowy jedynie z zachowaniem trzymiesi ę cznego okresu wypowiedze- nia. Ponadto Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do wprowadzenia w ż ycie nowego wzorca umowy przy zawieraniu umów obowi ą zuj ą cych od wrze ś nia 2008 r., dotycz ą cych rekrutacji na rok przedszkolny 2008/2009. Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez prakty- k ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spe ł nienia dwóch przes ł anek: bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowego interesu konsumen- tów. Powo ł any wy ż ej przepis ustawy zawiera w pkt 1-3 przyk ł adowe wyliczenie praktyk zakazanych przez ustawodawc ę . Katalog ten nawi ą zuje do stosowania klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, o którym mowa w art. 479 45 Kodek- su post ę powania cywilnego, nieuczciwych praktyk rynkowych lub czynów nieuczciwej kon- kurencji oraz szeroko ujmowanego prawa konsumenta do informacji. „Zbiorowe interesy konsumentów” to prawa nieograniczonej liczby konsumentów, nie stanowi ą przy tym sumy indywidualnych interesów daj ą cej si ę okre ś li ć , nawet licznej, gru- py konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Art. 479 43 Kodeksu post ę powania cywilnego rozszerza prawomocno ść wyroku wyda- nego w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza zatem, ż e od tego mo- mentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. W uchwale 7 s ę dziów z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, S ą d Najwy ż szy uzna ł , ż e praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 „… jest stosowanie identycznej klauzuli jak wpisana do rejestru niedozwolonych postano- wie ń umownych przez innego przedsi ę biorc ę , który nie by ł stron ą lub uczestnikiem post ę - 1 W obowi ą zuj ą cej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka na- ruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana zosta ł a w art. 24. 5 powania zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru (…)”. Odwo ł uj ą c si ę do ar- gumentów o charakterze celowo ś ciowym oraz kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skutecz- no ś ci tego przepisu, S ą d Najwy ż szy podkre ś li ł , ż e „… praktyka naruszaj ą ca zbiorowe intere- sy konsumentów obejmuje równie ż przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu szyku wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipote- zie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do reje- stru, która wywo ł uje takie same skutki godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru.” Nie jest wi ę c konieczna dok ł adna, literalna zbie ż no ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. Niedozwolone b ę d ą równie ż takie postanowienia umów, któ- re mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Wszczynaj ą c post ę powanie administracyjne Prezes Urz ę du zakwestionowa ł praktyk ę Przedsi ę biorcy polegaj ą c ą na stosowaniu w obrocie konsumenckim wzorca umowny, w którym zawarte zosta ł y postanowienia o tre ś ci to ż samej z klauzulami wpisanymi do reje- stru niedozwolonych postanowie ń umownych. Po pierwsze postanowienie § 3 ust. 7 wzorca Umowy o ś wiadczeniu us ł ug o tre ś ci „Zmiana wysoko ś ci op ł at za przedszkole nie wymaga zmiany niniejszej umowy”, przewi- duje mo ż liwo ść dokonania przez Przedsi ę biorc ę zmiany op ł at za ś wiadczone us ł ugi bez konieczno ś ci zmiany postanowie ń umowy. W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienie to jest to ż same z klauzulami niedozwolony- mi wpisanymi do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone pod pozycjami 642 i 756. W uzasadnieniu wyroku z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. sygn. akt XVII Amc 20/05 (poz. 642) SOKiK uzna ł , ż e postanowienie o tre ś ci: „ Wysoko ść op ł at wymienionych w p. a, b, d ustala Rektor i podaje w formie zarz ą dzenia do wiadomo ś ci, przed rozpocz ę ciem roku aka- demickiego” nie gwarantuje konsumentowi (tu: studentowi) rzetelnej informacji o zmianie tre ś ci umowy zawartej z przedsi ę biorc ą (tu: uczelni ą ) w zakresie ewentualnej zmiany wy- soko ś ci op ł at, które konsument powinien ponosi ć . W opinii S ą du „ Umowa łą cz ą ca studenta i uczelni ę ma charakter umowy ci ą g ł ej i podlega rygorom umów konsumenckich okre ś lo- nym w art. 384 i 384 1 kc. (…) Powy ż sze dotyczy równie ż zmiany wzorca umowy w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym, je ż eli druga strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż szym terminie. Zapis powy ż szy jest niezgodny z w/w przepisami, a przyj ę - ty w nim sposób powiadamiania studenta o wysoko ś ci op ł at poprzez wydanie zarz ą dzenia Rektora nie stanowi gwarancji, ż e ta informacja z pewno ś ci ą do niego dotrze, co rodzi ć mo ż e ujemne skutki w postaci powstania u konsumenta zad ł u ż enia w op ł atach z powodu braku wiedzy o ich podwy ż ce. Z tych te ż powodów zakwestionowane postanowienie umowne kszta ł tuje prawa i obowi ą zki studenta (konsument) w sposób sprzeczny z dobry- mi obyczajami a zarazem ra żą co narusza jego interesy Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 49/05 (poz. 756) postano- wienie o tre ś ci „ Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi poprzez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szko ł y Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenie podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie.” 6 równie ż zosta ł o uznane przez SOKiK za kszta ł tuj ą ce prawa i obowi ą zki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c ich interesy. Kwestionowane postanowienie § 3 ust. 7 wzorca Umowy o ś wiadczeniu us ł ug stano- wi, ż e zmiana wysoko ś ci op ł at za pobyt dziecka w Przedszkolu nie wymaga zmiany umo- wy. W opinii Prezesa UOKiK o ile Przedsi ę biorca ma pe ł ne prawo do podwy ż szenia wyso- ko ś ci op ł at za ś wiadczone us ł ugi w zale ż no ś ci m.in. od inflacji i aktualnych kosztów dzia- ł alno ś ci, to nie mo ż e on - zastrzegaj ą c sobie prawo do zmiany wysoko ś ci op ł aty na mocy jednostronnej decyzji – narusza ć wynikaj ą cego z art. 384 1 § 1 Kodeksu cywilnego obowi ą - zek dor ę czenia wzorca stronie umowy. Zgodnie z ww. przepisem, wzorzec wydany w cza- sie trwania stosunku umownego o charakterze ci ą g ł ym wi ąż e drug ą stron ę , je ż eli zosta ł dor ę czony stronie przed zawarciem umowy, a strona nie wypowiedzia ł a umowy w najbli ż - szym terminie wypowiedzenia. Zgodnie z § 2 tego ż artyku ł u w razie, gdy pos ł ugiwanie si ę wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyj ę te, wi ąż e on tak ż e wtedy, gdy druga strona mog ł a si ę z ł atwo ś ci ą dowiedzie ć o jego tre ś ci. Nie dotyczy to jednak umów zwieranych z udzia ł em konsumentów, z wyj ą tkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych, bie żą cych sprawach ż ycia codziennego. Zgodnie z art. 385 3 pkt 20 Kodeksu cywilnego za niedozwolone uznaje si ę te posta- nowienia umowne, które przewiduj ą uprawnienie kontrahenta konsumenta do okre ś lenia lub podwy ż szenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez przyznania konsumen- towi prawa odst ą pienia od umowy. Zarówno w stosowanym dotychczas, jak i nowo opra- cowanym wzorcu Umowy o ś wiadczeniu us ł ug w § 7 ust. 1 przewidziano prawo odst ą pie- nie przez Us ł ugobiorc ę od umowy w ka ż dym czasie. W sytuacji jednak, gdy zgodnie z § 3 ust. 7 wzorca zmiana wysoko ś ci op ł at nie by ł a przez Przedsi ę biorc ę traktowana jako zmia- na warunków umowy, konsument nie otrzymywa ł informacji o zmianie warunków ś wiad- czenia us ł ugi, a tym samym nie posiada ł odpowiednio wcze ś nie informacji, które w przy- padku nie zaakceptowania proponowanych zmian – pozwala ł yby mu na odst ą pienia od umowy przed ich wej ś ciem w ż ycie. Wykre ś lenie ze wzorca umowy postanowienia, które stanowi ł o, i ż zmiana wysoko ś ci op ł at za przedszkole nie jest traktowane jako zmiana umo- wy oraz wprowadzenie do nowo opracowanego wzorca postanowienia, które przewiduje, ż e „ Wszelkie zmiany warunków umowy wymagaj ą formy pisemnej” spowodowa ł o, ż e kon- sument ma zagwarantowane prawo do otrzymania wzorca umowy zawieraj ą cego propozy- cje zmiany warunków ś wiadczenia us ł ugi, a – w przypadku ich nieakceptowania – prawo odst ą pienia od umowy w ka ż dym czasie. Tym samym konsument, otrzymuj ą c informacj ę o planowanych zmianach op ł at, mo ż e podj ąć – w przypadku braku ich akceptacji - decyzj ę o odst ą pieniu od umowy przed dat ą wprowadzenia zamian, ponosz ą c w tym czasie op ł aty za zakupione us ł ugi w dotychczasowej wysoko ś ci. Tak wi ę c, za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, i ż kwestionowane postanowie- nia § 3 ust. 7 wzorca Umowy o ś wiadczeniu us ł ug stosowanego przez Przedsi ę biorc ę , mieszcz ą si ę w hipotezach klauzul 642 i 756, wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone. Po wtóre , zakwestionowane zosta ł y m.in. postanowienia § 5 ust. 1 wzorca Umowy o ś wiadczeniu us ł ug uprawniaj ą ce Przedsi ę biorc ę – w przypadku zw ł oki we wnoszeniu op ł at za przedszkole - do naliczania odsetek od op ł aty sta ł ej w wysoko ś ci 0,1% za ka ż dy dzie ń . Zgodnie z art. 359 § 2 1 k.c. „maksymalna wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno- ś ci prawnej nie mo ż e w stosunku rocznym przekracza ć czterokrotno ś ci wysoko ś ci stopy 7 kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne)”. Obecnie wska ź nik ten wynosi 7,50 %, w 2007 r. kszta ł towa ł si ę na poziomie od 5,75 proc. do 6,7 proc. 2 Tym samym maksymalne odsetki ustawowe nie mog ą aktualnie przekracza ć pozio- mu 30 % (4 x 7,50 %) w skali roku. Nale ż y ponadto zaznaczy ć , ż e zgodnie z art. 359 § 2 2 k.c., „je ż eli wysoko ść odsetek wynikaj ą cych z czynno ś ci prawnej przekracza wysoko ść od- setek maksymalnych, nale żą si ę odsetki maksymalne”. Natomiast w my ś l przepisów art. 359 § 2 3 k.c. – „postanowienia umowne nie mog ą wy łą cza ć ani ogranicza ć przepisów o odsetkach maksymalnych (…). W takim przypadku stosuje si ę przepisy ustawy”. Zdaniem Prezesa Urz ę du, okre ś lenie odsetek umownych na poziomie 0,1% op ł aty sta ł ej za ka ż dy dzie ń zw ł oki, powoduje, ż e b ę d ą one wy ż sze od obowi ą zuj ą cej stawki od- setek ustawowych, w tym równie ż odsetek maksymalnych - przewidzianych w przepisach Kodeksu cywilnego. W ocenie Prezesa Urz ę du postanowienia to jest to ż same m.in. z klauzulami niedo- zwolonymi wpisanymi w pozycjach m.in.: 644, 791 i 970 rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W wyroku z dnia 6 marca 2006 r. (Sygn. akt XVII AmC 21/05, wpis pod nr 970) SO- KiK uzna ł , ż e postanowienie o tre ś ci: „ W przypadku zw ł oki w zap ł acie II raty naliczane b ę d ą odsetki w wysoko ś ci 1% za ka ż dy dzie ń zw ł oki” narusza art. 385 1 § 1 Kodeksu cywil- nego ze wzgl ę du na ra żą co wygórowan ą wysoko ść odsetek. S ą d zwa ż y ł , i ż odsetki w wy- soko ś ci 1 % za ka ż dy dzie ń zw ł oki s ą niewspó ł miernie wysokie do ewentualnej poniesionej przez pozwanego szkody, a tak ż e nieuzasadnione rozmiarem ryzyka gospodarczego istnie- j ą cego w sytuacji, której dotyczy to postanowienie. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów - wyrokiem z dnia 5 pa ź dziernika 2005 r. (sygn. akt: XVII Amc 20/05, wpis pod nr 644) - uzna ł za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „ Zw ł oka w op ł atach czesnego spowoduje naliczanie odsetek umownych w wysoko- ś ci 2,00 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki.” Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2006 r. (sygn. akt: XVII Amc 38/05, wpis pod nr 791) uznano za niedozwolone postanowienie o tre ś ci: „W przypadku opó ź nienia w regulowaniu nale ż no ś ci za kurs szko ł a ka ż dorazowo naliczy s ł uchaczowi kar ę umown ą w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki”. W uzasadnieniu tego wyroku podkre ś lono, ż e - zgodnie z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego - niedozwolone s ą postanowienia umowne, które kszta ł tu- j ą prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naru- szaj ą c jego interesy. Taki charakter maj ą zdaniem S ą du postanowienia ustalaj ą ce odsetki w wysoko ś ci 0,50 z ł za ka ż dy dzie ń zw ł oki, które s ą ra żą co wygórowane. Tak wiec, za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, i ż kwestionowane postanowie- nia § 3 ust. 5 stosowanego przez Przedsi ę biorc ę wzorca umowy, okre ś laj ą ce wysoko ść dodatkowej op ł aty za nieterminowe regulowanie nale ż no ś ci, mieszcz ą si ę w hipotezach klauzul 644, 791 i 970 wpisanych do Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedo- zwolone. 2 Por. na: http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/Dzienne/Stopy.htm . 8 Po trzecie , wyniki porównania tre ś ci § 7 ust. 3 wzorca Umowy o ś wiadczeniu us ł ug z tre ś ci ą klauzuli wpisanej na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27 lutego 2006r. sygn. akt XVII Amc 105/04 do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod pozycj ą 726 o tre ś ci: „ Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów.” wskazuj ą na identyczno ść skutków wywo ł ywanych przez te uregulowania, których nie niweluje odr ę bno ść sformu ł owa ń . W uzasadnieniu przywo ł anego wyroku SOKiK stwierdzi ł , ż e zapis o tre ś ci „ Nieuspra- wiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studentów” narusza dobre obyczaje i interesy konsumentów tj. art. 385 1 kc. Art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego stanowi, ż e postanowienia umowy zawieranej z kon- sumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wi ążą go je ż eli kszta ł tuj ą jego prawa i obo- wi ą zki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy (niedo- zwolone postanowienia umowne). Konsument jako s ł absza strona stosunku prawnego sta- j ą c wobec przedsi ę biorcy – profesjonalisty podlega szczególnej ochronie. W szczególno ś ci naruszaj ą w sposób ra żą cy interesy konsumentów dzia ł ania przedsi ę biorcy sprzeczne z przepisami prawa. Art. 491 § 1 kc stanowi, ż e gdy jedna ze stron dopuszcza si ę zw ł oki w wykonaniu zobowi ą zania z umowy wzajemnej, druga strona mo ż e wyznaczy ć jej odpo- wiedni dodatkowy termin do wykonania zobowi ą zania z zaznaczeniem, ż e w razie bezsku- tecznego up ł ywu wyznaczonego terminu b ę dzie uprawniona do odst ą pienia od umowy. Chocia ż powy ż szy przepis posiada charakter dyspozytywny, tzn. zale ż ny od woli stron to jego tre ść jest powszechnie stosowana w obrocie gospodarczym i stanowi jeden z jego dobrych obyczajów. Powy ż sze potwierdza równie ż cho ć by wyrok S ą du Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 stycznia 2000 r. (sygn. akt IAca 817/99), w którym s ą d orzek ł , i ż „sa- ma zw ł oka w spe ł nieniu ś wiadczenia nie daje podstaw do odst ą pienia od umowy w ś wietle art. 491 § 1 kc, który warunkuje jego skuteczno ść od wyznaczenia drugiej stronie odpo- wiedniego, dodatkowego terminu”. Dobre obyczaje we wzajemnych relacjach Przedsi ę biorcy i konsumentów wymagaj ą , aby w omówionym przypadku zastosowanie znalaz ł przepis art. 491 §1 Kodeksu cywilne- go, zgodnie z którym, dopiero po up ł ywie dodatkowego, wyznaczonego konsumentowi terminu do wykonania ś wiadczenia pieni ęż nego, Przedsi ę biorca winien mie ć zapewnione prawo do odst ą pienia od umowy i skre ś lenia dziecka z listy wychowanków. Zdaniem Prezesa Urz ę du zakwestionowane postanowienia § 7 ust. 3 wzorca Umowy o ś wiadczeniu us ł ug, pomimo ró ż nic w tre ś ci, s ą to ż same z cytowana wy ż ej klauzul ą nie- dozwolon ą . Postanowienia te reguluj ą kwestie zwi ą zane z natychmiastowym wypowiedze- niem przez Przedsi ę biorc ę umowy w przypadku zalegania przez konsumenta z p ł atno ś cia- mi za przedszkole przez dwa miesi ą ce. Wywo ł uj ą one to ż same skutki prawne co ww. po- stanowienie Rejestru, wi ążą c prawo Przedsi ę biorcy do natychmiastowego wypowiedzenia umowy z niewykonaniem zobowi ą zania przez konsumenta, bez uprzedniego wyznaczenia konsumentowi dodatkowego terminu do jego wykonania. Analiza porównawcza zakwestionowanych postanowie ń wzorców umowy oraz przed- stawionych powy ż ej postanowie ń wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych wskazuje, ż e kwestionowane postanowienia wyczerpuj ą przes ł anki postano- wie ń uznanych za niedozwolone. Zakwestionowane zapisy umowy nie maj ą wprawdzie identycznego brzmienia, jednak ż e w ocenie Prezesa Urz ę du, wyk ł adnia ich tre ś ci prowadzi do wniosku, ż e mieszcz ą si ę w hipotezach przytoczonych klauzul niedozwolonych. 9 Skutkuje to uznaniem, ż e uprawdopodobniona zosta ł a bezprawno ść dzia ł ania Przed- si ę biorcy, polegaj ą ca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Do stwierdzenia stosowania przedmiotowych praktyk niezb ę dne jest ponadto wyka- zanie, i ż bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy godz ą ce w interes konsumentów dotyczy ł o tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naru- szeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć - potencjalnych klientów Przedsi ę biorcy. Niezgodnym z prawem dzia ł aniem Przedsi ę biorcy mog ł a bowiem zosta ć dotkni ę ta nieograniczona liczba osób, tzn. wszystkie osoby do któ- rych adresowana jest oferta przedsi ę biorcy. Przedsi ę biorca w toku post ę powania przekaza ł propozycje zmiany tre ś ci kwestiono- wanych zapisów wzorca Umowy o ś wiadczeniu us ł ug . Jednocze ś nie Przedsi ę biorca przed- ł o ż ono nowy wzorzec umowy i o ś wiadczy ł , ż e zostanie on wprowadzony w ż ycie przy za- wieraniu umów obowi ą zuj ą cych od wrze ś nia 2008 r., dotycz ą cych rekrutacji na rok przed- szkolny 2008/2009. W ś wietle powy ż szego, w niniejszej sprawie zachodz ą podstawy do zastosowania art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naru- szaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania - ż e przedsi ę - biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 powo ł anej ustawy, a przedsi ę biorca, któ- remu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Zdaniem Prezesa Urz ę du, w niniejszej sprawie spe ł nione zosta ł y przes ł anki do wyda- nia decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Okoliczno ś ci sprawy uprawdopodobniaj ą stosowanie przez Przedsi ę biorc ę praktyk narusza- j ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na pos ł ugiwaniu si ę w obrocie kon- sumenckim wzorcami umownymi, w których zamieszczone zosta ł y klauzule wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych. Przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do podj ę - cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do: zapobie ż enia wskazanym powy ż ej naruszeniom poprzez sto- sowanie od wrze ś nia 2008 r. nowego wzorca umowy. Zaproponowane przez Przedsi ę bior- c ę zmiany kwestionowanych postanowie ń wzorca umowy uwzgl ę dniaj ą , w ocenie Prezesa Urz ę du, obowi ą zuj ą ce przepisy prawa, w szczególno ś ci art. 385 i nast. Kodeksu cywilnego. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy Prezes Urz ę du na ł o ż y ł na Przedsi ę biorc ę obo- wi ą zek z ł o ż enia - w terminie miesi ą ca od uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji – infor- macji o realizacji przyj ę tego zobowi ą zania oraz dostarczenia dowodów na okoliczno ść za- warcia nowych umów wed ł ug nowo opracowanego wzorca umowy za łą czonego do pisma z dnia 1 pa ź dziernika 2008 r. oraz zako ń czenia procesu aneksowania umów zawartych wed ł ug kwestionowanego wzorca. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w sentencji. Z up. Prezesa Urz ę du 10 Ochrony Konkurencji i konsumentów Dyrektor Delegatury w Gda ń sku Roman Jarz ą bek POUCZENIE: Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę - gowego w Warszawie- S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch ty- godni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Otrzymuje: Pani Joanna Or ł owska Przedszkole Niepubliczne „Na Wzgórzu” ul. Czecha 2 80- 288 Gda ń sk 11