RGD-35/2014

RGD– 430-1/14/MLM Gdańsk, dnia grudnia 2014 r. DECYZJA nr RGD. 35/2014 Na podstawie art. 107 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331, ze zm.) i art. 33 ust. 5 i 6 tej ustawy – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na przedsiębiorcę PoŜyczka Gotówkowa Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie (dawnej: Pomocna PoŜyczka Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Gdańsku) karę pienięŜną, płatną do budŜetu państwa, w łącznej wysokości 132.710,40 zł (słownie: sto trzydzieści dwa tysiące siedemset dziesięć złotych 40/100), stanowiącej równowartość 32.000 euro, tj. 100 euro, za kaŜdy dzień zwłoki, liczoną za okres 320 dni, tj. od dnia 15 lutego 2014 r. do dnia 31 grudnia 2014 r., w wykonaniu decyzji Prezesa Urzędu Nr RGD. 14/2013 z dnia 25 października 2013 r. w zakresie punktów V i IX w związku z punktem XI sentencji tej decyzji, w którym nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności. Uzasadnienie [1] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zwany równieŜ Prezesem Urzędu], w dniu 25 października 2013 r. wydał decyzję nr RGD. 14/2013, w której uznał działania przedsiębiorcy Pomocna PoŜyczka Sp. z o.o. z siedzibą w Gdańsku za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. W punkcie XI sentencji tej decyzji, na podstawie art. 103 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami), nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności w odniesieniu do punktów: II, V, IX i X przedmiotowego rozstrzygnięcia. [2] Przedsiębiorca, w terminie, złoŜył odwołanie od ww. decyzji do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie, zaskarŜając ją w całości. Do dnia wydania niniejszej decyzji odwołanie nie zostało rozpatrzone przez Sąd. [3] Mając na uwadze nadany decyzją Nr RGD. 14/2013 z dnia 25 października 2013 r. rygor natychmiastowej wykonalności, Prezes Urzędu w dniu 16 grudnia 2013 r. wszczął postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy przedsiębiorca wykonał decyzję i zaniechał stosowania orzeczonych praktyk oraz wykonał pozostałe, nałoŜone na niego zobowiązania. W wyniku tego postępowania Prezes Urzędu ustalił, Ŝe przedsiębiorca nie wykonał decyzji w zakresie pkt V i IX sentencji decyzji i nie zaniechał stosowania orzeczonych praktyk polegających odpowiednio na: 1. obciąŜeniu konsumentów nadmiernie wygórowanymi kosztami, tj. zatrzymywaniu przez przedsiębiorcę całej opłaty, o której mowa w § 3 Przedwstępnej Umowy PoŜyczek Gotówkowych, w przypadku rozwiązania umowy, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206) - PKT V SENTECJI DECYZJI , 2. stosowaniu opłaty, o której mowa w § 3 Przedwstępnej Umowy PoŜyczek Gotówkowych, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń Prezes Urzędu Ochr ony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl realizowanych w ramach tej opłaty, co moŜe stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1503 ze zmianami) - PKT IX SENTECJI DECYZJI . Ad 1. W przedstawionym Prezesowi Urzędu przy piśmie z dnia 20 marca 2014 r. zmienionym wzorcu umowy pn. Przedwstępna Umowa PoŜyczek Gotówkowych przedsiębiorca przewidział, Ŝe w przypadku rezygnacji z umowy konsument otrzyma zwrot wniesionej opłaty, w wysokości 1% tej opłaty. W ocenie Prezesa Urzędu, zmiana wzorca w Ŝaden sposób nie zmieniła sytuacji konsumentów, bowiem Spółka Pomocna PoŜyczka Sp. z o.o. nadal - wbrew dobrym obyczajom - obciąŜa ich nadmiernymi kosztami rezygnacji. Ponadto sama opłata ustalana jest jako procent od wysokości wnioskowanej poŜyczki, podczas gdy, jeśli klient rezygnuje z wykonania umowy - z róŜnych przyczyn, w tym mogących równieŜ leŜeć po stronie przedsiębiorcy - otrzymuje zwrot świadczenia pienięŜnego w wysokości 1% wniesionej opłaty, co pozostaje w jaskrawej dysproporcji w uprawnieniach stron kontraktu. Ad 2. Zdaniem Prezesa Urzędu, uregulowania zawarte w opracowanym przez Spółkę nowym wzorcu umownym nadal nie precyzują, jakie czynności są przez przedsiębiorcę wykonywane i jakie koszty są przez niego ponoszone w związku z przygotowaniem umowy. Spółka w dalszym ciągu stosuje, zakwestionowany przez Prezesa Urzędu w decyzji nr RGD. 14/2013, sposób ustalania wysokości tej opłaty liczonej jako iloczyn wskaźnika procentowego (obecnie 5,90%) i wnioskowanej kwoty kredytu, co nadal róŜnicuje sytuację konsumentów ubiegających się o kredyt, bowiem za wykonanie tych samych czynności obciąŜani są oni róŜnymi kwotami, których wysokości nie pozostają w zaleŜności do rzeczywiście ponoszonych przez przedsiębiorcę kosztów, a określane są w proporcji do kwoty kredytu. Ponadto, opłata ta obliczana jest w oparciu o wnioskowaną, a nie faktycznie udzieloną kwotę poŜyczki, co jak juŜ wykazywano w decyzji nr RGD. 14/2013 powoduje dodatkowe, wymierne i niczym nieuzasadnione obciąŜenia klientów/konsumentów. [4] Prezes Urzędu uznał, Ŝe przedsiębiorca nie dostosował się do nakazu, zawartego w decyzji nr RGD. 14/2013 i nie zaniechał stosowania orzeczonych praktyk. [5] Dodatkowo w ramach prowadzonego postępowania Prezes Urzędu ustalił równieŜ, iŜ przedsiębiorca dokonał zmiany wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, w zakresie m.in. nazwy oraz adresu siedziby spółki. Obecnie Spółka działa pod nazwą PoŜyczka Gotówkowa Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie. [6] Mając na uwadze dokonane ustalenia, w dniu 7 sierpnia 2014 r., zostało wszczęte, z urzędu, postępowanie w sprawie nałoŜenia na przedsiębiorcę PoŜyczka Gotówkowa Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie (dawnej: Pomocna PoŜyczka Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością siedzibą w Gdańsku), w trybie art. 107 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, kary pienięŜnej za niewykonanie decyzji nr RGD. 14/2013 z dnia 25 października 2013 r., w zakresie punktu V i IX w związku z punktem XI sentencji tej decyzji, w którym nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności [7] W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania PoŜyczka 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Gotówkowa Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie [zwana dalej równieŜ Spółką] pismem z dnia 1 września 2014 r. wniosła, m.in. o:
przesłuchanie autora decyzji w celu uzyskania informacji nt.: a) ile zdaniem autora decyzji powinien zwracać przedsiębiorca by spełnić wymogi przedmiotowej decyzji? b) W jakim miejscu decyzji zostało to zapisane? c) Jaką wysokość opłaty wolno pobierać przedsiębiorcy by odpowiadała ona wartości świadczeń zrealizowanych?
włączeniu do akt sprawy dokumentacji zgromadzonej w ramach postępowania RGD. 405-32/09/10/MLM w zakresie badania 30 banków nt. warunków udzielanych kredytów konsumenckich oraz o aktualizację tych danych i uwzględnienie w badaniu instytucji pozabankowych, w tym SKOK-ów, albo o:
umorzenie postępowania jako wszczętego bez przyczyny lub przedwcześnie . W uzasadnieniu wniosku Spółka argumentowała, iŜ decyzja w pkt V sentencji uznaje za praktykę naruszającą interesy konsumentów zatrzymywanie przez przedsiębiorcę całości opłaty, wniesionej przez konsumenta, w wypadku rozwiązania umowy. Tymczasem, zgodnie z nowymi postanowieniami umownymi przedsiębiorca zwraca klientowi 1% tej opłaty, w sytuacji, gdy konsument rezygnuje z wykonania umowy. W odniesieniu do nakazu wyraŜonego w pkt IX sentencji decyzji, przedsiębiorca wskazał, Ŝe dokonał zmiany wysokości opłaty z 6% na 5,9%, tj. dostosował jej wysokość do aktualnych kosztów przedsiębiorcy (wartości wymienionych w umowie świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty). Ponadto podniósł, Ŝe wysokość tej opłaty nie odbiega od powszechnie stosowanych przez inne podmioty z branŜy finansowej. P REZES U RZĘDU O CHRONY K ONKURENCJI I K ONSUMENTÓW USTALIŁ I ZWAśYŁ , CO NASTĘPUJE : [8] W dniu 25 października 2013 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydał decyzję nr RGD. 14/2014, uznającą działania przedsiębiorcy za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów i nakazał zaniechania stosowania tych praktyk i jednocześnie określonym punktom sentencji decyzji m.in. pkt V i IX nadał rygor ich natychmiastowej wykonalności. U ZASADNIENIE NIEWYKONANIA NAKAZU ZANIECHANIA STOSOWANIA PRAKTYKI , O KTÓREJ MOWA W PKT V SENTENCJI DECYZJI RGD. 14/2013. [9] Zgodnie z pkt V sentencji decyzji na przedsiębiorcę nałoŜono nakaz natychmiastowego zaniechania stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206), polegającej na obciąŜeniu konsumentów nadmiernie wygórowanymi kosztami, tj. zatrzymywaniu przez przedsiębiorcę całej opłaty, o której mowa w § 3 Przedwstępnej Umowy PoŜyczek Gotówkowych, w wypadku rozwiązania 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl umowy, co zostało uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W § 3 Przedwstępnej Umowy PoŜyczek Gotówkowych (wzorca będącego przedmiotem analizy dokonanej w decyzji RGD. 14/2013) przedsiębiorca ustalił, Ŝe umowa przedwstępna staje się zobowiązująca dla PoŜyczkodawcy z chwilą wniesienia opłaty w wysokości 6% kwoty wnioskowanej poŜyczki. Opłata pobierana była między innymi za: doradztwo, przygotowanie i rozpatrzenie wniosku, ewidencję umowy przedwstępnej, rozpatrzenie i weryfikację zabezpieczeń, opracowanie i przygotowanie oraz doręczenie umowy ostatecznej. Jak na to wskazuje praktyka Spółki, w kaŜdym wypadku, w którym upłynął termin odstąpienia od umowy, przedsiębiorca zatrzymywał całość opłaty wniesionej przez konsumenta. Prezes Urzędu, dokonując oceny praktyki przedsiębiorcy uznał m.in., Ŝe fakt odmowy zwrotu całości opłaty wniesionej w momencie zawarcia umowy, lub chociaŜby jej odpowiedniej części w sytuacji, gdy konsument rezygnuje z wykonania umowy, uznać naleŜy za nadmierne obciąŜenie kontrahenta przedsiębiorcy/konsumenta kosztami rezygnacji. Pomocna PoŜyczka nie rozróŜnia przy tym ani przyczyny, ani etapu, na którym nastąpiła rezygnacja, nie wskazuje teŜ na koszty, które w związku z tym konsument rzeczywiście poniósł, stosując zunifikowaną, jednakową dla kaŜdej sytuacji, procentową stawkę opłaty (6% wnioskowanej kwoty poŜyczki). Potwierdzeniem tej oceny było równieŜ przywołane w decyzji stanowisko Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wyrok z dnia 9 października 2006 r., sygn. akt XVII AmC 101/05). Sąd orzekając o uznaniu postanowienia, stosowanego przez Powszechne Centrum OddłuŜeniowo-Kredytowe Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie, o treści: Opłata jest bezzwrotna w przypadku rozwiązania umowy przez Zleceniodawcę lub z jego winy przez Zleceniobiorcę (…), za postanowienie niedozwolone (klauzula nr 975) wskazał, Ŝe konsumenci przed podpisaniem umowy muszą mieć moŜliwość przeanalizowania propozycji złoŜonej przez oferenta i nie powinni ponieść z tego tytułu opłat bezzwrotnych, poniewaŜ moŜe mieć to wpływ na swobodę podjęcia decyzji dotyczącej samego podpisania umowy (…). Jednocześnie wysokość opłaty jest uzaleŜniona od wartości zadłuŜenia (…) mimo, iŜ stopień trudności związanej z rozpatrzeniem wniosku nie musi wzrastać wyłącznie z powodu wzrostu kwoty zadłuŜenia. Sąd wskazał, Ŝe brak zwrotu opłaty za rozpatrzenie wniosku w sytuacji, gdy konsument moŜe zrezygnować z zawarcia umowy naleŜy więc uznać za raŜące naruszenie interesu konsumentów i ukształtowanie ich obowiązków sprzecznie z dobrymi obyczajami odzwierciedlające klauzulę abuzywną wymienioną w art. 385 (1) pkt 12 k.c. Zdaniem Prezesa Urzędu działanie przedsiębiorcy prowadziło do zniekształcenia zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta, który w momencie zawarcia umowy nie ma świadomości, ani Ŝe kwota opłaty nie zostanie zwrócona, ani teŜ, z treści samej umowy, nie wie dokładnie za jakie czynności opłata ta jest pobierana. Wprawdzie w § 3 ust. 2 Spółka wymieniała jakie usługi objęte były tą opłatą lecz posługując się określeniem oplata pobierana jest między innymi przedsiębiorca wskazywał, Ŝe wymienione tam elementy są tylko przykładowe, natomiast katalog czynności podlegających 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl opłacie, stanowiący jej elementy składowe jest otwarty, niedookreślony i moŜe być interpretowany i kształtowany przez przedsiębiorcę w sposób dowolny . Analizując dalsze działania przedsiębiorcy, po wydaniu przedmiotowej decyzji, Prezes Urzędu doszedł do konkluzji, Ŝe w zakresie tej praktyki, nakaz jej zaniechania, objęty rygorem natychmiastowej wykonalności, nie został wykonany. Zgodnie z § 7.7 obecnie obowiązującej umowy, w wypadku gdy Klient rezygnuje z umowy - w terminie późniejszym niŜ 14 dni od daty zawarcia umowy - przysługuje mu zwrot 1% wniesionej opłaty. Zgodnie z dalszą treścią postanowienia umownego Pozostała część opłaty zostanie zarachowana jako opłata za usługę przygotowania i przedstawienia oferty poŜyczkowej, doradztwo, przygotowanie i rozpatrzenie wniosku, ewidencję umowy przedwstępnej, rozpatrzenie i weryfikację zabezpieczeń, opracowanie i przygotowanie oraz doręczenie umowy ostatecznej i innych czynności jakie zostały wykonane w związku z przygotowaniem do podpisania umowy ostatecznej i przygotowaniem wypłaty poŜyczek. Wprawdzie przedsiębiorca przewidział w obecnym wzorcu umowy, iŜ w sytuacji rezygnacji z umowy konsument otrzyma zwrot wniesionej opłaty, jednak zwrot ten wynosi zaledwie 1% tej opłaty. Dane nt. wysokości pobieranych opłat oraz wielkości ewentualnego zwrotu, w okresach przed i po zmianie wzorca umownego, zaprezentowano w tabeli poniŜej. PoŜyczka gotówkowa minimalna Kwota poŜyczki [zł] Stan przed zmianą wzorca Stan po zmianie Opłata 6% od kwoty z kolumny 2 [zł] Zwrot w wypadku rezygnacji z umowy Opłata 5,9% od kwoty z kolumny 2 [zł] Zwrot w wypadku rezygnacji z umowy: 1% kwoty z kolumny 5 [zł] 1 2 3 4 5 6 4 x 5.000 20.000 1.200 Brak zwrotu 1.180 11,80 11 x 5.000 55.000 3.300 Brak zwrotu 3.245 32,45 Przedstawione zestawienie obrazuje, Ŝe pomimo zmiany wzorca umownego, przedsiębiorca nadal obciąŜa konsumentów kosztami rezygnacji i - wbrew dobrym obyczajom - ustalając wielkość zobowiązań konsumentów oblicza je od innej podstawy tj. od wnioskowanej kwoty poŜyczki (kolumna 2), odmiennie niŜ w wypadku powstania po stronie Spółki obowiązku dokonania zwrotu, którego kwota liczona jest od wartości pobranej opłaty (kolumna 5). NaleŜy wskazać, iŜ tak ustalone zasady zwrotu opłaty (po upływie ustawowych 14 dni na odstąpienie od umowy), obowiązują równieŜ w sytuacji, gdy klient rezygnuje z umowy np. na skutek winy przedsiębiorcy. W takim wypadku ubiegający się o poŜyczkę równieŜ otrzyma znikomy zwrot uiszczonych środków, podczas gdy przedsiębiorca uprawniony będzie do zachowania 99%, czyli nadal niemal całości opłaty wniesionej przez konsumenta. W ocenie 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Prezesa Urzędu dokonana przez Spółkę modyfikacja wzorca i wprowadzenie zasady symbolicznego (1%) zwrotu opłaty w Ŝaden sposób nie niweluje naruszenia w rozpatrywanym zakresie, a zatrzymywanie przez potencjalnego poŜyczkodawcę 99% pobranej wcześniej kwoty, nadal spełnia kryterium nadmiernie wygórowanych kosztów rezygnacji z umowy. Ponadto, przedsiębiorca w dalszym ciągu nie uwzględnia zróŜnicowanych sytuacji i okoliczności, powodujących, Ŝe dla wielu konsumentów poŜyczka staje się niedostępna. Z uwagi np. na brak moŜliwości przedstawienia wymaganych zabezpieczeń kredytobiorcy często, niezaleŜnie od zawartej umowy przedwstępnej, nie podejmują dalszych działań nakierowanych na uzyskanie kredytu. Co prawda opłata słuŜy do pokrycia kosztów związanych z udzieleniem poŜyczki, ale są one ponoszone na róŜnych etapach i obejmują czynności, które często nie są wykonywane na rzecz tych konsumentów, którzy, pomimo wniesienia opłaty, juŜ we wczesnej fazie kontaktowej rezygnują z umowy. Nie są to sytuacje odosobnione i stanowią raczej regułę, niŜ wyjątek w działalności Spółki, bowiem w 2012 r. ok. 90% klientów przedsiębiorcy stanowiły osoby, które podpisały umowy przedwstępne, wpłaciły pieniądze, ale nie uzyskały poŜyczki (por. decyzja Prezesa UOKiK Nr RGD. 14/2013 z dnia 25 października 2013 r., str. 12 -13). W takich wypadkach przedsiębiorca nie tylko nie ponosi kosztów związanych z rozpatrzeniem i weryfikacją zabezpieczeń, ale równieŜ z opracowaniem i przygotowaniem oraz dostarczeniem umowy ostatecznej i innych czynności jakie zostały wykonane w związku z przygotowaniem do podpisania umowy ostatecznej i przygotowaniem wypłaty poŜyczek. ObciąŜanie więc tych konsumentów, którzy po upływie 14 dni od daty podpisania umowy przedwstępnej rezygnują z dalszego ubiegania się o poŜyczkę, kosztami czynności, które na ich rzecz nigdy nie były, ani nie będą wykonywane, nie tylko nie znajduje Ŝadnego uzasadnienia, ale stanowi o uciąŜliwości i nadmiernych kosztach ponoszonych przez konsumentów w związku z rozwiązaniem umowy, spowodowanym nieuzyskaniem poŜyczki. W trakcie prowadzonego postępowania Spółka nie przedstawiła ani kalkulacji, ani zestawienia kosztów, które obrazowałyby i uzasadniałyby w jakikolwiek sposób wysokość rzeczywistych wydatków ponoszonych w związku z rozwiązaniem umowy. Co więcej, przedsiębiorca nadal nie informuje rzetelnie konsumentów, jakie usługi obejmuje przedmiotowa opłata wskazując, Ŝe (oprócz wymienionych) słuŜy ona równieŜ do pokrycia kosztów (…) innych czynności , juŜ nie wskazanych i nie nazwanych w umowie. Reasumując, naleŜy uznać, Ŝe przedsiębiorca pomimo podjęcia działań, mających w istocie charakter pozorny (wprowadzenie symbolicznego zwrotu opłaty w wysokości 1% tej opłaty), nie zaniechał stosowania praktyki naruszającej interesy konsumentów, o której mowa w pkt V sentencji decyzji nr RGD. 14/2013. U ZASADNIENIE NIEWYKONANIA NAKAZU ZANIECHANIA STOSOWANIA PRAKTYKI , O KTÓREJ MOWA W PKT IX SENTENCJI DECYZJI RGD. 14/2013. [10] Zgodnie z pkt IX sentencji decyzji RGD. 14/2013 Prezes Urzędu uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przedsiębiorcy polegające na stosowaniu opłaty, o której mowa w § 3 Przedwstępnej Umowy PoŜyczek Gotówkowych, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co moŜe stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1503 ze zmianami) i nakazał zaniechania stosowania tej praktyki, obejmując jednocześnie ten nakaz rygorem natychmiastowej wykonalności. W przedmiotowej decyzji Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe opłata ustalona w wysokości zaleŜnej do wysokości poŜyczki nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów przygotowania umowy, gdyŜ przedsiębiorca posługuje się gotowym wzorcem, do którego wpisuje jedynie dane konsumenta, kwotę kredytu itd. Stąd teŜ uzaleŜnianie wysokości przedmiotowej opłaty od kwoty poŜyczki powoduje, Ŝe nie odzwierciedla ona kosztów faktycznie ponoszonych przez Przedsiębiorcę w związku z przygotowaniem umowy. Zadaniem Prezesa Urzędu obciąŜanie konsumentów róŜną kwotą za praktycznie te same czynności, wykonywane na ich rzecz, narusza zasadę ekwiwalentności świadczeń, a tym samym i normę dobrych obyczajów. Podkreślić naleŜy, Ŝe konsument, który pierwotnie wnioskował o kredyt w wyŜszej kwocie, niŜ faktycznie otrzymany, uiści tytułem pobranej opłaty kwotę wyŜszą, niŜ klient który otrzymuje kredyt w kwocie wnioskowanej (...). Prezes Urzędu ustalił, Ŝe pomimo nadanego rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji, Spółka nie zaniechała stosowania przedmiotowej praktyki. Przedsiębiorca bowiem nadal ustala naleŜność z tytułu tej opłaty, w oparciu o wnioskowaną, a nie faktycznie udzieloną kwotę poŜyczki, co jak juŜ wykazywano w decyzji nr RGD. 14/2013 powoduje wymierne i niczym nieuzasadnione obciąŜenia klientów/konsumentów. Opracowany przez Spółkę nowy wzorzec umowny nie wskazuje teŜ jednoznacznie, jakiego rodzaju czynności są przez przedsiębiorcę wykonywane w sposób uzasadniający pobranie wyŜszej opłaty, ze względu na wyŜszą kwotę wnioskowanej poŜyczki. Z praktyki przedsiębiorcy wynika, Ŝe klienci, którzy wnioskują o poŜyczkę w wyŜszej kwocie, pomimo wykonywania identycznych czynności przez poŜyczkodawcę, płacą więcej niŜ ci, którzy wnioskują o poŜyczkę w niŜszej kwocie. Przedsiębiorca w Ŝaden sposób nie uzasadnił konieczności takiego róŜnicowania. Jedynym działaniem Spółki było obniŜenie kwoty opłaty z 6% do 5,90%, co jest działaniem niewystarczającym dla uznania zaniechania stosowania praktyki i wykonania pkt IX decyzji RGD. 14/2013, objętego rygorem natychmiastowym. [11] Ustosunkowując się do pisma Spółki z dnia 1 września 2014 r. oraz wniosku o: 1. przesłuchanie autora decyzji w celu uzyskania informacji nt.:
ile zdaniem autora decyzji powinien zwracać przedsiębiorca by spełnić wymogi przedmiotowej decyzji?
W jakim miejscu decyzji zostało to zapisane?
Jaką wysokość opłaty wolno pobierać przedsiębiorcy by odpowiadała ona wartości świadczeń zrealizowanych? 2. włączenie do akt sprawy dokumentacji zgromadzonej w ramach postępowania RGD. 405-32/09/10/MLM w zakresie badania 30 banków nt. warunków udzielanych kredytów konsumenckich oraz o aktualizację tych 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl danych i uwzględnienie w badaniu instytucji pozabankowych w tym SKOK- ów. albo o: 3. umorzenie postępowania jako wszczętego bez przyczyny lub przedwcześnie , stwierdzić naleŜy, iŜ tak artykułowane Ŝądanie przedsiębiorcy nie moŜe zostać uwzględnione i nie moŜe mieć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Po pierwsze dlatego, iŜ w decyzji nr RGD. 14/2013, Prezes Urzędu uznając, Ŝe przedsiębiorca stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, szczegółowo uzasadnił taką ocenę działań Spółki, wskazując wyraźnie na przesłanki, na których oparł się formułując swoje stanowisko. Co do zasady – jak równieŜ przyznaje sam przedsiębiorca – kwestionowana opłata słuŜyć winna pokryciu kosztów obsługi klienta (ponoszonych w związku z przygotowaniem i przedstawieniem oferty poŜyczkowej, doradztwem, przygotowaniem i rozpatrzeniem wniosku, ewidencją umowy przedwstępnej, rozpatrzeniem i weryfikacją zabezpieczeń, opracowaniem i przygotowaniem oraz doręczeniem umowy ostatecznej), a nie stanowić istotne, czy główne źródło przychodów poŜyczkodawcy. W związku z tym opłata ta winna być oparta na rzeczywistych wydatkach, przy uwzględnieniu indywidualnych sytuacji występujących w relacjach z konsumentami, lub ich grupami (wyodrębnionymi przy wykorzystaniu wspólnego i jednolitego dla nich kryterium) i zastosowaniu ekonomicznie wiarygodnej metody alokacji kosztów. Tymczasem, w odniesieniu do nakazu wyraŜonego w pkt IX sentencji decyzji, przedsiębiorca wskazał jedynie, Ŝe dokonał zmiany wysokości opłaty z 6% na 5,9%, tj. dostosował jej wysokość do aktualnych kosztów przedsiębiorcy (wartości wymienionych w umowie świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty), nie przedstawił jednak Ŝadnej kalkulacji, czy innego dowodu potwierdzającego takie stanowisko . Jeśli więc hipotetycznie przyjąć, Ŝe przedsiębiorca ustala opłatę wyliczając jej wysokość z uwzględnieniem rzeczywistych kosztów, ponoszonych na róŜnych etapach wykonania umowy, to nie powinien on mieć Ŝadnych trudności w realizacji nakazu zaniechania praktyki orzeczonej w pkt V sentencji decyzji nr RGD. 14/2013 i rozliczania się, w wypadku rezygnacji z wykonania umowy przez konsumenta. Stąd teŜ całkowicie uprawniona jest ocena, Ŝe kwestie podniesione w punkcie 1 wniosku przedsiębiorcy powinien on rozwiązać samodzielnie, opierając się na rzetelnie prowadzonej ewidencji kosztów, ich poprawnie i sprawdzalnie przeprowadzonej analizie, przy uwzględnieniu czynników indywidualizujących i róŜnicujących sytuacje konsumentów. Po wtóre, wniosek przedsiębiorcy w istocie swej zmierza do opowiedzenia się przez Prezesa UOKiK za rozstrzygnięciem o charakterze regulacyjnym, władczym, podjętym z pozycji imperium. Tymczasem Ŝaden z przepisów prawa nie przyznaje organowi antymonopolowemu uprawnień regulatora rynków sensu stricto w zakresie określania, czy w jakikolwiek inny sposób ustalania wysokości opłat, stawek i prowizji stosowanych przez przedsiębiorców. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów reguluje bowiem m.in. zasady ochrony - podejmowanej w interesie publicznym - i tryb przeciwdziałania praktykom naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Działania podejmowane przez Prezesa Urzędu mają na celu eliminację niekorzystnych zjawisk na rynku, w tym zapewnienie konsumentom równowagi kontraktowej w relacjach z przedsiębiorcami i ochronę ich interesów ekonomicznych i prawnych, z tym, 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Ŝe uprawnienia te nie rozciągają się na moŜliwość arbitralnego ukształtowania stosunków obowiązujących w obrocie konsumenckim, co jednak nie wyłącza kompetencji do ich oceny w kontekście m.in. ekwiwalentności świadczeń, uciąŜliwości warunków współpracy, zgodności zachowań rynkowych z obowiązującym prawem lub dobrymi obyczajami. Po trzecie , odnosząc się do argumentu podniesionego przez Spółkę, Ŝe wysokość przedmiotowej opłaty nie odbiega od powszechnie stosowanych przez inne podmioty z branŜy finansowej , czego dowodem miały być dane zebrane w trakcie innego postępowania, o sygnaturze akt RGD. 405-32/09/10/MLM, wskazać naleŜy, Ŝe materiał ten nie moŜe stanowić podstawy do dokonywania jakichkolwiek porównań, w ramach przedmiotowego postępowania, gdyŜ dotyczy on innego stanu prawnego. Przedmiotowe dane zgromadzone były w związku z poprzednio obowiązującą ustawą o kredycie konsumenckim (ustawą z dnia 20 lipca 2001r. Dz.U. Nr 100, poz. 1081, z późniejszymi zmianami), przepisy której określały wartość progową sumy wszelkich opłat, kosztów i prowizji, w wysokości 5% (art. 7 a tej ustawy). Wskazać takŜe naleŜy, na istotną róŜnicę, której przedsiębiorca zdaje się nie dostrzegać, a przynajmniej w Ŝaden sposób nie odnosi się do niej. Praktyki Spółki nie sposób odnieść komparatywnie do wybranych aspektów działalności innych podmiotów udzielających poŜyczek, kredytów lub pośredniczących przy zawieraniu transakcji na rynku. Co prawda, np. banki czy pośrednicy finansowi albo pośrednicy w handlu nieruchomościami pobierają opłaty, jednak podstawą ich wynagrodzenia jest wartość rzeczywiście wykonanej usługi, a nie – tak, jak to ma miejsce w wypadku Spółki - wartość wnioskowanej poŜyczki, której w większości wypadków ubiegający się o nią nie uzyskują, albo otrzymują w niŜszej, niŜ wnioskowana wysokości. Co więcej, moment wniesienia/poboru opłaty wywołuje zgoła odmienne skutki dla kontrahentów/konsumentów, bowiem, podczas gdy banki lub pośrednicy zainteresowani są realizacją kontraktu, gdyŜ ich wynagrodzenie zaleŜy od jego wykonania, Spółka - wręcz przeciwnie – po wpłynięciu opłaty na konto nie przejawia juŜ determinacji w dąŜeniu do sfinalizowania umowy i udzielenia poŜyczki. Wyprzedzający je, a wymagany przez poŜyczkodawcę, moment wniesienia opłaty, w odróŜnieniu od innych instytucji sektora finansowego, nie tylko zapewnia Spółce określone przychody, ale przy braku ryzyka, wręcz implikuje brak dalszego zainteresowania kontynuowaniem współpracy, na co wskazują dane dot. ilości zawartych umów i udzielonych poŜyczek prezentowane w decyzjach Prezesa Urzędu nr RGD. 6/2011 i RGD. 14/2013. Z zestawień tych wynika, Ŝe mniej niŜ 10% umów jest zrealizowanych, podczas gdy przeciętnie ponad dziewięćdziesięciu na stu klientom (90%), pomimo wniesienia przez nich opłaty (zapłata wynagrodzenia „z góry”) poŜyczka nie została udzielona, a cała opłata opłacona przez konsumenta została zachowana przez przedsiębiorcę. W tej sytuacji klienci/konsumenci nie uzyskują ze strony Spółki ani świadczenia (poŜyczki), ani zwrotu wpłaconych środków. Wskazane wyŜej okoliczności przesądzają o braku merytorycznych i metodologicznych moŜliwości zastosowania kryterium porównawczego w przedmiocie wysokości opłat pobieranych przez Spółkę PoŜyczka Gotówkowa i innych przedsiębiorców z sektora bankowego lub pośredników. Jedynie na marginesie wyŜej poczynionych rozwaŜań Prezes Urzędu skłania się ku ocenie, Ŝe jeŜeli, po uprzednim wniesieniu opłaty, mniej niŜ 10% klientów ubiegających się o poŜyczkę w rezultacie ją otrzymuje, to nie moŜna w 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl uzasadniony sposób twierdzić, Ŝe podstawowym przedmiotem działania Spółki jest udzielanie kredytu konsumenckiego, a raczej naleŜałoby skonkludować, Ŝe – co najwyŜej - przedmiot ten sprowadza się do działań marketingowych i przedstawiania klientom oferty poŜyczki. Za same jednak czynności nie powinno przysługiwać wynagrodzenie, bowiem koszty oferowania usług związane są z ryzykiem prowadzenia działalności i nie powinny być one przerzucane na konsumentów. Koszty te przedsiębiorca ponosi niezaleŜnie od tego czy i ilu klientów wykaŜe zainteresowanie lub nabędzie produkt (skorzysta z usługi). [12] Artykuł 107 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji [...] stanowi, Ŝe Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć na przedsiębiorców, w drodze decyzji, karę pienięŜną w wysokości stanowiącej równowartość do 10.000 euro za kaŜdy dzień zwłoki w wykonaniu decyzji wydanych na podstawie art. 10, art. 12 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 21 ust. 2 i 4, art. 26, art. 28 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 i 3, postanowień wydanych na podstawie art. 66 ust. 1 lub wyroków sądowych w sprawach z zakresu praktyk ograniczających konkurencję, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz koncentracji; karę pienięŜną nakłada się licząc od daty wskazanej w decyzji. Jednoczenie w myśl art. 5 tej ustawy wartość euro podlega przeliczeniu na złote według kursu średniego walut obcych ogłoszonego przez NBP w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzającego rok nałoŜenia kary. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iŜ przedsiębiorca nie wykonał wszystkich punktów sentencji decyzji Prezesa Urzędu nr RGD. 14/2013, objętych rygorem natychmiastowej wykonalności. Decyzja Prezesa Urzędu nr RGD. 14/2013 została wydana w dniu 25 października 2013 r. i doręczona przedsiębiorcy w dniu 29 października 2013 r. Pomimo, Ŝe Spółka, w terminie, wniosła odwołanie od przedmiotowej decyzji do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, to jednak - z uwagi na rygor natychmiastowej wykonalności decyzji, zawarty w pkt XI jej sentencji, przedsiębiorca był zobligowany do zaniechania praktyk określonych m.in. w pkt V i pkt IX orzeczenia Prezesa Urzędu, czego nie uczynił. Przyjmując, Ŝe okres niemal dwóch miesięcy, od daty otrzymania decyzji, jest wystarczający na podjęcie działań zmierzających do wykonania orzeczonego nakazu, Prezes Urzędu w dniu 16 grudnia 2013 r. wszczął postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie, czy przedsiębiorca wykonał przedmiotową decyzję w całości. W takcie tego postępowania w dniu 17 lipca 2014 r. Prezes Urzędu otrzymał wzorce umowne, stosowane przez przedsiębiorcę, a obowiązujące od dnia 15 lutego 2014 r. Analiza postanowień zawartych w ww. wzorcach wykazała, Ŝe przedsiębiorca nie dostosował się do przedmiotowej decyzji i nie zrealizował nakazów zaniechania stosowania praktyk określonych w pkt V i pkt IX jej sentencji, objętych rygorem natychmiastowej wykonalności. Kary pienięŜne, o których mowa w art. 107 uokik są podstawowym środkiem egzekucji decyzji Prezesa Urzędu. Z treści art. 107 uokik wynika, Ŝe o zastosowaniu sankcji i jej wysokości decyduje, w przypadku zwłoki w wykonaniu decyzji, Prezes Urzędu. W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu uznał, iŜ kara z tytułu niewykonania decyzji winna być naliczona od dnia 15 lutego 2014 r. tj. od dnia 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl wprowadzenia nowych, zmienionych wzorców umownych, które potwierdzają fakt niewykonania nakazu zaniechania praktyk, do dnia 31 grudnia 2014r., tj. do dnia wydania niniejszej decyzji. + Biorąc pod uwagę treść art. 107 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu uznał, iŜ okres zwłoki w wykonaniu decyzji nr RGD. 14/2013 wynosi 320 dni. Zgodnie z tabelą A kursów średnich walut obcych według NBP, ostatni zarejestrowany w 2013 r. kurs euro wyniósł 4,1472 zł, stąd maksymalny wymiar kary, o której mowa w art. 107 ww. ustawy, w niniejszej sprawie, wynosi: 10.000 euro x 4,1472 zł x 320 dni = 13.271.040 zł Mając na uwadze udowodnioną okoliczność niewykonania przez Spółkę decyzji nr RGD. 14/2013 Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę pienięŜną w wysokości stanowiącej równowartość 100 euro (słownie: sto euro), za kaŜdy dzień zwłoki, co stanowi odpowiednio kwotę 132.710,40 zł (słownie: sto trzydzieści dwa tysiące siedemset dziesięć złotych 40/100) 100 euro x 4,1472 zł x 320 dni = 132.710,40 zł Prezes Urzędu wymierzając karę w przedmiotowej wysokości uwzględnił stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, którym jest niewykonanie przez Spółkę nakazu zaniechania stosowania praktyk naruszających interesy konsumentów, a takŜe wagę tych naruszeń, które świadczą o znacznych uciąŜliwościach dla konsumentów. Ustalenie opłaty, która nie odzwierciedla kosztów rzeczywiście ponoszonych na rzecz konsumenta jest działaniem sprzecznym z dobrym obyczajem. Natomiast obciąŜanie konsumentów nadmiernymi kosztami rezygnacji prowadzi do poniesienia wymiernych strat i zuboŜenia konsumenta/klienta Spółki. Jednocześnie, przy miarkowaniu kary jako okoliczności obciąŜające wzięto pod uwagę, iŜ: - skutkami niewykonania przez Spółkę decyzji Prezesa Urzędu nr RGD. 14/2013 mogą być dotknięci jej klienci/ obecni i przyszli poŜyczkobiorcy, - kara nakładana na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów słuŜy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Spółka, jako podmiot o wieloletnim doświadczeniu w prowadzeniu działalności gospodarczej, powinna mieć świadomość, Ŝe sposób jej postępowania moŜe godzić w interesy słabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Od profesjonalisty, moŜna i naleŜy oczekiwać, iŜ wobec swoich klientów, zastosuje uczciwe zasady działalności. Przy miarkowaniu kary wzięto takŜe pod uwagę okoliczności łagodzące, a mianowicie fakt, iŜ Spółka, chociaŜ w stopniu niewystarczającym, podjęła jednak działania zmierzające do zmiany swoich praktyk oraz, Ŝe w zakresie pozostałych uchybień i nakazów, decyzja nr RGD. 14/2013, objętych rygorem natychmiastowej wykonalności, została wykonana. Ustalona kara, w wysokości 132.710,40 zł, wynosi jednocześnie 1% jej wymiaru maksymalnego, określonego w art. 107 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Określając ostateczną wysokości kary Prezes Urzędu wziął pod uwagę zarówno kryteria wskazane w art. 111 ww. ustawy, jak równieŜ uznał, iŜ winna ona spełniać przede wszystkim funkcję prewencyjną (dyscyplinującą przedsiębiorcę). Jednocześnie miarkując wysokość kary organ antymonopolowy wziął pod uwagę takŜe i sytuację ekonomiczną 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl przedsiębiorcy, w szczególności wysokość przychodów uzyskanych za rok 2013. Zgodnie z zeznaniem CIT – 8 przedsiębiorca uzyskał przychód na poziomie …. zł. Natomiast dochód w wysokości …. zł. Wprawdzie przedsiębiorca wskazał, Ŝe wartości te są wstępne gdyŜ będą korygowane po zakończeniu badania sprawozdania finansowego jednak wielkości te słuŜą jednie do oszacowania cięŜaru kary i nie stanowią podstawy jej wyliczenia. Ustalona kara stanowi mniej niŜ …% przychodów przedsiębiorcy oraz ok…. % uzyskanych dochodów. Mając na uwadze powyŜsze orzeczono jak w sentencji. Pouczenia: Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O W ARSZAWA 51101010100078782231000000 . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2014 r., poz. 101), od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Roman Jarząbek Dyrektor Delegatury UOKiK w Gdańsku