RGD-34/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-31/08/MLM Gda ń sk, dnia 15 wrze ś nia 2008r. D ECYZJA NR RGD. 34/2008 I. Na podstawie art. 27 ust. 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du, prze- ciwko przedsi ę biorcy D K prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą S-T w B uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bez- prawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł ania przedsi ę biorcy polegaj ą ce na sto- sowaniu we wzorcu umownym o nazwie: „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro …na rok 2007/2008” postanowie ń , o tre ś ci: 1. „Biuro przyjmuje reklamacje w ci ą gu 7 dni od daty zako ń czenia imprezy od uczest- nika (…)” 2. „Wszelkie spory prawne wynikaj ą ce z niniejszej umowy b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy rzeczowo i terytorialne dla siedziby S wed ł ug prawa polskiego” 3. „Biuro dokonuje nast ę puj ą cych potr ą ce ń : a) Ca ł kowite i dodatkowe koszty wiz i wizowania w ca ł ym okresie oraz dodatkowo: - 100% ceny wycieczki w przypadku rezygnacji w terminie 7 dni i krócej przed da- t ą wyjazdu, - 75% ceny wycieczki w przypadku rezygnacji w terminie pomi ę dzy 8 a 30 dniem przed dat ą wyjazdu, - 20% ceny wycieczki w przypadku rezygnacji powy ż ej 30 dni od daty wyjazdu + kwota warto ś ci biletu lotniczego, - 5% ceny wycieczki w przypadku rezygnacji powy ż ej 60 dni od daty wyjazdu + kwota warto ś ci biletu lotniczego, b) ca ł o ść nale ż no ś ci w przypadku nie zg ł oszenia si ę na miejsce zbiórki, c) W sytuacji rezygnacji ze ś wiadcze ń przez uczestnika podczas trwania imprezy 100% warto ś ci ś wiadcze ń i koszty organizacji zmiany ś wiadcze ń ”. uznanych za niedozwolone i wpisanych, na podstawie art. 479 [45] ustawy z dnia 17 listopada 1964r. - Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 zm.), do Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 30 lipca 2008r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…) nak ł ada si ę na D K, prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą S T w B, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci …..z ł (s ł ownie: …. z ł otych), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z ty- tu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. UZASADNIENIE W roku 2008 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du lub organem antymonopolowym) przeprowadzi ł badanie rynku us ł ug turystycz- nych. W ramach prowadzonych bada ń Delegatura UOKiK w Gda ń sku podda ł a analizie wzorce umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na terenie jej w ł a ś ciwo ś ci miejscowej. W toku badania Prezes Urz ę du ustali ł , i ż przedsi ę biorca D K prowadz ą ca dzia ł alno ść go- spodarcz ą pod firm ą S-T w B (zwana dalej S T) we wzorcu umownym „Warunki uczest- nictwa w imprezach organizowanych przez Biuro S T na rok 2007/2008” , stosuje postanowienia, których tre ść mo ż na uzna ć za to ż same z postanowieniami, które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego (zwanego dalej Rejestrem). W zwi ą zku z powy ż szym, postanowieniem nr 177 z dnia 18 kwietnia 2008r. wszcz ę te zo- sta ł o - z urz ę du - post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsi ę biorc ę D K praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsument ó w, zdefiniowanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zwanej dalej tak ż e ustaw ą o ochronie (…) lub ustaw ą antymonopolow ą ], polegaj ą cej na stosowaniu we wzorcu umownym pn. „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro S T na rok 2007/2008” , postanowie ń , które zosta ł y wpisane do Rejestru. Prezes Urz ę du w poczet dowodów zaliczy ł równie ż materia ł y uzyskane od przedsi ę biorcy w trakcie przeprowadzonej wcze ś niej kontroli wzorców umownych. Odnosz ą c si ę do zarzutów postawionych w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania, przedsi ę biorca pismem z dnia 5 czerwca 2008r. poinformowa ł , i ż zobowi ą zuje si ę do do- konania zmiany tre ś ci kwestionowanego postanowienia umownego. Jednocze ś nie przed- si ę biorca wskaza ł , ż e obecnie nie obowi ą zuj ą w obrocie z konsumentami umowy zawarte w oparciu o wzorzec stosowany poprzednio. W dniu 30 lipca 2008r. przedsi ę biorca przed- stawi ł Prezesowi Urz ę du nowy wzorzec umowy, który nie zawiera kwestionowanych posta- nowie ń . Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: D K prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą , pod nazw ą S T w B, w oparciu o wpis do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, pod numerem: ….. Ewidencja prowadzona jest przez Wójta Gminy W. Ponadto S T wpisane jest do rejestru organizatorów turystyki i po ś redników tu- rystycznych, pod nr …. 2 W zakresie dzia ł ania przedsi ę biorcy jest organizowanie imprez turystycznych. W kontak- tach z klientami pos ł uguje si ę on projektami umów, które nast ę pnie konsumenci podpisuj ą chc ą c skorzysta ć z us ł ug/oferty przedsi ę biorcy. Projekty umów przedstawiane konsumentom, przygotowane z góry przed zawarciem umowy, zawieraj ą gotowe jednolite postanowienia, wpisywane nast ę pnie do konkretnych umów podpisywanych z klientami, stanowi ą c tym samym wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Stosowany przez przedsi ę biorc ę , projekt/wzorzec umowy tj.: „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro S T na rok 2007/2008” , zawiera mi ę dzy innymi nast ę puj ą ce postanowienie umowne: 1) „Biuro przyjmuje reklamacje w ci ą gu 7 dni od daty zako ń czenia imprezy od uczest- nika (…)” - § IV ust. 8 „Warunków (…) , 2) „Wszelkie spory prawne wynikaj ą ce z niniejszej umowy b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy rzeczowo i terytorialne dla siedziby S Twed ł ug prawa polskiego” - § IV ust. 12 „Warunków (…) , 3) „Biuro dokonuje nast ę puj ą cych potr ą ce ń : a) Ca ł kowite i dodatkowe koszty wiz i wizowania w ca ł ym okresie oraz dodatkowo: - 100% ceny wycieczki w przypadku rezygnacji w terminie 7 dni i krócej przed dat ą wyjazdu, - 75% ceny wycieczki w przypadku rezygnacji w terminie pomi ę dzy 8 a 30 dniem przed dat ą wyjazdu, - 20% ceny wycieczki w przypadku rezygnacji powy ż ej 30 dni od daty wyjazdu + kwota warto ś ci biletu lotniczego, - 5% ceny wycieczki w przypadku rezygnacji powy ż ej 60 dni od daty wyjazdu + kwota warto ś ci biletu lotniczego, b) ca ł o ść nale ż no ś ci w przypadku nie zg ł oszenia si ę na miejsce zbiórki, c) W sytuacji rezygnacji ze ś wiadcze ń przez uczestnika podczas trwania imprezy 100% warto ś ci ś wiadcze ń i koszty organizacji zmiany ś wiadcze ń ”. - § III ust. 1 „Warunków (…) , Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co na- st ę puje: I. Aby rozstrzygn ąć spraw ę w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) niezb ę dnym jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Wykazanie tej okoliczno ś ci, upowa ż nia dopiero Prezesa UOKiK do re- alizacji celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust 1, jest okre ś lenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsument ó w. W ocenie Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albo- wiem wi ąż e si ę i dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, którzy s ą lub mog ą by ć klientami przedsi ę biorcy. Przedsi ę biorcy postawiono zarzut naruszenia art. 24 ust 1 ustawy o ochronie (…), który stanowi i ż , „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsu- mentów. ” Zgodnie z ust. 2 tego ż artyku ł u „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe intere- sy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do re- 3 jestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego. (…).” Aby dzia ł ania przedsi ę biorcy - w tym przypadku S T - mog ł y zosta ć uznane za sprzecz- ne z powo ł anym wy ż ej przepisem art. 24 ustawy antymonopolowej, winny one spe ł nia ć łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: ujawnia ć si ę w obrocie konsumenckim, stanowi ć dzia ł a- nie bezprawne, naruszaj ą c jednocze ś nie zbiorowy interes konsumentów. Zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…) i art. 22 1 k.c. za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej nie zwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł al- no ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . Niekwestionowana przez uczestnika post ę powania okoliczno ść zawierania umów sprzeda ż y us ł ug turystycznych, jednoznacznie potwierdza fakt spe ł nienia pierwszej z przes ł anek powo ł anego wy ż ej przepisu ustawy antymonopo- lowej. Odno ś nie drugiej przes ł anki, tj. bezprawno ś ci, rozumianej jako dzia ł ania sprzecznego z przepisami prawa, podnie ść nale ż y, i ż przedsi ę biorcy postawiony zosta ł zarzut narusze- nia art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (...), polegaj ą cy na stosowaniu w umowach za- wieranych z konsumentami postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do re- jestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Zakaz stosowania postanowie ń wpisanych do Rejestru dotyczy nie tylko tego przedsi ę - biorcy, przeciwko któremu zapad ł wyrok w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, lecz równie ż innych przedsi ę biorców. Art. 479 43 k.p.c . rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie po- stanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno- ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konse- kwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w ww. Rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego . Wpis do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momen- tu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż - sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za nie- dozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł ad- nia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. 4 Nie jest, zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. St ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e postanowienia umów, mieszcz ą ce si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . W ocenie Prezesa Urz ę du zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu, postanowienia wzorca o nazwie: „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro S T na rok 2007/2008” stosowane przez przedsi ę biorc ę s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów i wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego , pod pozycjami: 1079, 1299, oraz 1282 i 1078 . Po pierwsze , postanowienie: § IV pkt 8 wzorca „Warunki uczestnictwa w impre- zach organizowanych przez Biuro S T na rok 2007/2008” o tre ś ci: „Biuro przyj- muje reklamacje w ci ą gu 7 dni od daty zako ń czenia imprezy od uczestnika (…)” , nale ż y uzna ć za to ż same z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod pozycj ą 1079 uznan ą uprzednio wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne. Wyrokiem wydanym w dniu 8 grudnia 2006r., (sygn. akt XVII AmC 41/06) S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, o tre ś ci: „ Ewentualne reklamacje nale ż y zg ł asza ć w formie pisemnej w terminie 7 dni od zako ń czenia imprezy”. W uzasadnieniu wyroku SOKiK uzna ł , ż e „…postanowienie umowne dotycz ą ce ustalenia 7 – dniowego terminu od zako ń czenia imprezy do zg ł oszenia ewentualnych reklamacji pisemnych nale ż y uzna ć jako naruszaj ą cy interesy konsumenta i pozostaj ą cy w sprzeczno ś ci z dobrymi obycza- jami, o czym mowa w art. 385 1 k.c..”. S ą d wskaza ł równie ż , ż e taki krótki okres mo ż e faktycznie, w wielu sytuacjach, uniemo ż liwi ć klientom wniesienie reklamacji w terminie, lub jej prawid ł owe uzasadnienie. Równie ż tre ść postanowienia stosowanego przez S T narzuca 7 dniowy termin na wniesienie reklamacji. Z tych te ż wzgl ę dów Prezes Urz ę du uzna ł wymienione zapisy za to ż same, czego nie naruszaj ą odmienno ś ci wynikaj ą ce z ró ż nic w sformu ł owaniu i u ż ytych zwrotach porównywanych klauzul. Po drugie , postanowienie: § IV pkt 12 wzorca „Warunki uczestnictwa w impre- zach organizowanych przez Biuro S T na rok 2007/2008” o tre ś ci: „Wszelkie spo- ry prawne wynikaj ą ce z niniejszej umowy b ę d ą rozstrzygane przez s ą d w ł a ś ciwy rze- czowo i terytorialne dla siedziby S T wed ł ug prawa polskiego”, nale ż y uzna ć za to ż same z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod pozycj ą 1099 uznan ą uprzednio wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolo- ne postanowienie umowne. W wyroku z dnia 29 listopada 2007r. (sygn. akt XVII Amc 211/07) S ą d Ochrony Konku- rencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 1299 do Rejestru, o tre ś ci: „Wszelkie spory wynik ł e z realiza- cji umowy rozstrzygane b ę d ą przez s ą d cywilny w Krakowie, b ą d ź przez s ą d miejsca wykonania umowy”. Wyniki analizy porównawczej postanowienia zawartego we wzorcu stosowanym przez przedsi ę biorc ę z klauzul ą umieszczon ą w Rejestrze, pozwalaj ą na stwierdzenie, ż e - pomimo braku identyczno ś ci literalnej – stosowanie jego wywo ł uje to ż same skutki, bowiem w przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, za- pisy te bezprawnie narzucaj ą konsumentom w ł a ś ciwo ść miejscow ą s ą du i ograniczaj ą ich prawa do wytoczenia powództwa, wynikaj ą ce z przepisów K.p.c. o w ł a ś ciwo ś ci ogól- nej i przemiennej. 5 Zgodnie z ustaw ą z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 269 ze zm.) mówi ą c o w ł a ś ciwo ś ci miejscowej, mo ż na wyró ż ni ć w ł a ś ciwo ść : ogóln ą , przemienn ą i wy łą czn ą . Zasad ę w zakresie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej okre ś la art. 27 § 1 K.p.c. stanowi ą c, ż e „Powództwo wytacza si ę przed s ą d pierwszej instancji, w którego okr ę gu pozwany ma miejsce zamieszkania”. W ł a ś ciwo ść wy łą czna dotyczy po- wództw zwi ą zanych m.in. prawem rzeczowym na nieruchomo ś ci, dziedziczeniem, sto- sunkami pomi ę dzy rodzicami i dzie ć mi. Przepisy dotycz ą ce w ł a ś ciwo ś ci przemiennej przewiduj ą mo ż liwo ść wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia umowy, jej wykona- nia, rozwi ą zania lub uniewa ż nienia, jak te ż o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy, przed s ą dem w ł a ś ciwym dla miejsca jej wykona- nia. W razie w ą tpliwo ś ci, miejsce to powinno by ć stwierdzone dokumentem. Przepisy art. 31 i nast. K.p.c. umo ż liwiaj ą powodowi dokonanie wyboru pomi ę dzy s ą dem w ł a ś ci- wo ś ci ogólnej, a innym s ą dem oznaczonym w tych przepisach, w zale ż no ś ci od tego, który s ą d jest dla niego dogodniejszy. 1 Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie w ł a ś ci- wo ś ci przemiennej przez jedn ą ze stron stosunku prawnego/umowy, a jedynie nast ę p- czy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikaj ą cego z umowy. Artyku ł 46 K.p.c. przewiduje mo ż liwo ść zawarcia tzw. umowy prorogacyjnej, polegaj ą cej na tym, ż e strony mog ą umówi ć si ę na pi ś mie o poddanie s ą dowi pierwszej instancji, który wed ł ug ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy, sporu ju ż wynik ł ego lub sporów mog ą cych wynik- n ąć w przysz ł o ś ci z oznaczonego stosunku prawnego. S ą d ten, je ż eli strony nie posta- nowi ł y inaczej, b ę dzie wówczas s ą dem wy łą cznie w ł a ś ciwym. W ś wietle przytoczonego przepisu mo ż liwe jest odej ś cie od generalnego modelu w ł a ś ciwo ś ci ogólnej, jednak tyl- ko wtedy, gdy jest to przedmiotem indywidualnego uzgodnienia umownego. Skutecz- no ść takiej umowy zale ż y zatem od zgodnego wyra ż enia woli stron. Tak wi ę c w rozpatrywanym przypadku, w sytuacji konieczno ś ci rozwi ą zywania sporu na drodze s ą dowej w gr ę wchodz ą tylko dwie w ł a ś ciwo ś ci, tj. ogólna i przemienna. Wed ł ug w ł a ś ciwo ś ci ogólnej, je ż eli powodem jest konsument, to powództwo powinno zosta ć wniesione do s ą du w ł a ś ciwego dla siedziby przedsi ę biorcy (art. 30 K.p.c.). Je ż eli nato- miast powodem jest przedsi ę biorca, to s ą dem w ł a ś ciwym jest s ą d, w którego okr ę gu konsument ma miejsce zamieszkania (art. 27 § 1 k.p.c.). W przypadku w ł a ś ciwo ś ci przemiennej dotycz ą cej roszcze ń wynikaj ą cych z zawartej umowy, w ł a ś ciwym b ę dzie s ą d miejsca wykonania tej umowy. Jak wynika z powy ż szego, nie w ka ż dym przypadku s ą dem w ł a ś ciwym b ę dzie s ą d w ł a ś ciwy wskazany we wzorcu stosowanym przez przed- si ę biorc ę . Przedsi ę biorca narzucaj ą c konsumentowi ograniczenie mo ż liwo ś ci dochodze- nia roszcze ń powsta ł ych na tle wykonywania umowy przyczynia si ę do pogorszenia jego sytuacji, co mo ż e by ć ź ród ł em niewygody i niepotrzebnej straty czasu, a tak ż e zb ę d- nych wydatków. Zapis taki utrudnia mu ponadto skuteczn ą realizacj ę konstytucyjnego prawa do s ą du. 2 Po trzecie , postanowienie: § III pkt 1 wzorca „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro ST na rok 2007/2008” o tre ś ci: „Biuro dokonuje na- st ę puj ą cych potr ą ce ń : a) Ca ł kowite i dodatkowe koszty wiz i wizowania w ca ł ym okresie oraz dodatkowo:- 100% ceny wycieczki w przypadku rezygnacji w terminie 7 dni i kró- cej przed dat ą wyjazdu,- 75% ceny wycieczki w przypadku rezygnacji w terminie po- mi ę dzy 8 a 30 dniem przed dat ą wyjazdu, - 20% ceny wycieczki w przypadku rezygnacji 1 Kodeks post ę powania cywilnego. Komentarz. Tom I. Pod redakcj ą K. Piaseckiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996r., str.164. 2 Wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005r., sygn. akt XVII Ama 46/04. 6 powy ż ej 30 dni od daty wyjazdu + kwota warto ś ci biletu lotniczego, - 5% ceny wy- cieczki w przypadku rezygnacji powy ż ej 60 dni od daty wyjazdu + kwota warto ś ci biletu lotniczego, b) ca ł o ść nale ż no ś ci w przypadku nie zg ł oszenia si ę na miejsce zbiórki, c) W sytuacji rezygnacji ze ś wiadcze ń przez uczestnika podczas trwania imprezy 100% war- to ś ci ś wiadcze ń i koszty organizacji zmiany ś wiadcze ń ” nale ż y uzna ć za to ż same z klau- zul ą wpisan ą do Rejestru pod pozycj ą 1282 czy 1078 uznanymi uprzednio wyrokami S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedo- zwolone postanowienia umowne. Wyrokiem wydanym w dniu 8 grudnia 2006r., (sygn. akt XVII AmC 41/06) S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, o tre ś ci: „ Koszty rezygnacji: a) op ł ata sta ł a w wysoko ś ci 50 z ł , je ż eli rezygnacja nast ą pi ł a w terminie do 30 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, b) 30% w przypadku rezygnacji w okresie 29-21 dni przed dat ą rozpocz ę cia imprezy, c) 50% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 20-9 dni przed dat ą rozpocz ę - cia imprezy, d) 80% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 8-1 dni przed dat ą rozpo- cz ę cia imprezy, e) 90% ceny imprezy w przypadku rezygnacji w dniu wyjazdu, lub nie zg ł oszenia si ę w wyznaczonym czasie w miejscu zbiórki lub nieprzybycia do miejsca re- alizacji imprezy”. W uzasadnieniu wyroku SOKiK uzna ł , ż e „postanowienie to jest sprzeczne z art. 385 1 § 1 oraz art. 385 3 pkt 12 i 16 k.c.”. Zdaniem SOKiK „…zatrzymanie rycza ł towo okre ś lonych kwot na wypadek rezygnacji klienta z udzia ł u w imprezie tury- stycznej, narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń (…) a ponadto op ł aty te zosta ł y ustalone w sposób arbitralny, w oderwaniu od faktycznie poniesionych, w zwi ą zku z faktem rezygnacji klienta z imprezy, strat przez pozwanego”. Porównywane niedozwo- lonej klauzul do zakwestionowanego w niniejszej sprawie postanowienia umownego, prowadzi do wniosku, i ż oba warunki wywo ł uj ą identyczne, to ż same konsekwencje dla konsumenta tzn. nak ł adaj ą na konsumenta obowi ą zek zap ł aty rycza ł towych stawek, w przypadku rezygnacji z udzia ł u w imprezie, podczas gdy – co wynika z orzecznictwa SOKiK - winien on by ć zobowi ą zanym jedynie do zwrotu wszelkich poniesionych przez przedsi ę biorc ę kosztów, z tytu ł u zawarcia i realizacji umowy. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK (wyrok z dnia 20 lutego 2007r., sygn. XVIIAmC 50/06) „…przedsi ę biorca ma prawo do potr ą cenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z umowy. Kwota podlegaj ą ca potr ą ceniu powinna jednak zosta ć ustalona, w oparciu o indywidualne roz- liczenia z konsumentem z uwzgl ę dnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez pozwa- nego”. Tak wi ę c, przeprowadzone porównanie postanowienia wzorca umowy stosowanego przez przedsi ę biorc ę z wymienion ą wy ż ej klauzul ą uznan ą wcze ś niej przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za postanowienie niedozwolone i wpisane do Rejestru, jed- noznacznie wskazuje na to ż samo ść skutków wywo ł ywanych przez porównywane klau- zule, czego nie naruszaj ą ró ż nice w zakresie u ż ytych sformu ł owa ń i wyrazów. Reasumuj ą c za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, i ż kwestionowane postanowie- nia, zawarte w wymienionym wzorcu umownym stosowanym przez przedsi ę biorc ę mieszcz ą si ę w hipotezach wskazanych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń umownych uznanych za niedozwolone. Tak ż e trzeci ą przes ł ank ę , uzna ć nale ż a ł o za spe ł nion ą . Naruszenie zbiorowych intere- sów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci, to jest, sytuacji gdy skierowane jest nie tylko do wyod- r ę bnionej indywidualnie grupy konsumentów, lecz szerszego nieograniczonego liczbowo 7 kr ę gu osób, do których dotar ł a i dotrze ć mo ż e oferta przedsi ę biorcy. W rozpatrywanej sprawie wy ż ej wymienione warunki zosta ł y spe ł nione. Oferta us ł ug turystycznych za- wieraj ą ca niedozwolone klauzule adresowana jest bowiem przez D K, nie do ś ci ś le zin- dywidualizowanego konkretnego konsumenta lecz do z góry nieokre ś lonej, niemo ż liwej do zidentyfikowania liczby kontrahentów – konsumentów, których sytuacja jest iden- tyczna i wspólna. Skoro zatem kwestionowane postanowienia analizowanego wzorca umowy s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedo- zwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim zgodnie tre ś ci ą art. 24 ust. 2 ustawy ochronie konkurencji i konsumentów uzna ć nale ż y za dzia ł anie bezprawne, stanowi ą ce praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji (...) je ż eli Prezes Urz ę du stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 24 tej ustawy a przedsi ę biorca zaprze- stanie stosowania zarzucanej praktyki , wówczas Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uzna- niu danej praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą za- niechanie jej stosowania. W trakcie niniejszego post ę powania przedsi ę biorca przedstawi ł nowy wzorzec umowny. Analiza tre ś ci przepisów tego wzorca wskazuje jednoznacznie, i ż odst ą pi ł on od stoso- wania zarzucanej praktyki i zaniecha ł stosowania niedozwolonych postanowie ń umow- nych. Jednocze ś nie przedsi ę biorca o ś wiadczy ł , ż e obecnie nie obowi ą zuj ą w obrocie z konsu- mentami umowy zawarte w oparciu o wzorzec stosowany poprzednio. W tym miejscu podkre ś li ć nale ż y, ż e umowy o us ł ugi turystyczne maj ą charakter krótkoterminowy i przestaj ą obowi ą zywa ć po zrealizowaniu zakupionej us ł ugi/imprezy turystycznej. Maj ą c powy ż sze na uwadze, orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyki naruszaj ą ce zbiorowe inte- resy konsumentów kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą - gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Ponadto stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych nale ż y uwzgl ę dni ć , w szczególno- ś ci: okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W wyniku przeprowadzonego post ę powania zosta ł o wykazane i udowodnione, ż e przed- si ę biorca stosowa ł we wzorcu umownym postanowienia niedozwolone, przez co naru- szy ł interesy konsumentów. Tym samym na ł o ż enie na niego kary w trybie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) jest uzasadnione. Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2007r. zosta ł ustalony na podstawie z ł o ż o- nego przez niego dokumentu (sprawozdanie PIT-36L) i wyniós ł ……. z ł . St ą d maksy- malny wymiar kary wynosi ok. ….. z ł . Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć na przedsi ę - biorc ę kar ę w wysoko ś ci ….. z ł (s ł ownie: …. z ł otych), co stanowi ok. …..% przychodów przedsi ę biorcy. 8 Ustalaj ą c ostateczn ą wysoko ść kary Prezesa Urz ę du, wzi ął pod uwag ę zarówno okolicz- no ś ci „obci ąż aj ą ce”, jak i „ ł agodz ą ce”. Pierwsze z nich wskazuj ą , ż e przedsi ę biorca sto- sowa ł niedozwolone klauzule, pomimo ł atwej dost ę pno ś ci i publicznego charakteru Re- jestru. W tej sytuacji oceni ć nale ż a ł o, ż e kwestionowane zachowanie rynkowe nie by ł o dzia ł aniem nie ś wiadomym, bowiem przy do ł o ż eniu minimum staranno ś ci ka ż dy z orga- nizatorów turystyki, w tym i skar ż ony, móg ł z ł atwo ś ci ą zapozna ć si ę z tre ś ci ą postano- wie ń wpisanych do Rejestru i dostosowa ć wykorzystywany w obrocie konsumenckim wzorzec umowny do wymogów prawa. Konsekwencj ą stosowania klauzul abuzywnych jest naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, nabywców organizowanych przez tego przedsi ę biorc ę imprez turystycznych, Miarkuj ą c wymiar kary Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł tak ż e „okoliczno ś ci ł agodz ą ce”, pozwa- laj ą ce na obni ż enie jej maksymalnego wymiaru, tj.: 1. Skar ż ony, swoim dzia ł aniem, po raz pierwszy naruszy ł przepisy ustawy o ochro- nie konkurencji (…). 2. Przedsi ę biorca ju ż w takcie prowadzonego post ę powania zaniecha ł stosowania zarzucanej praktyki. 3. Skar ż ony aktywnie wspó ł dzia ł a ł z Urz ę dem i terminowo wywi ą zywa ł si ę ze wszystkich zobowi ą za ń nak ł adanych przez Prezesa Urz ę du, w zakresie udzielania informacji oraz przekazywania żą danych dokumentów. W ocenie Prezesa Urz ę du wymierzona kara jest adekwatna do stopnia naruszenia prze- pisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du, uzna ł równie ż , i ż w tym przypadku na ł o ż ona kara powinna spe ł nia ć przede wszystkim funkcj ę prewen- cyjn ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów. Maj ą c na uwadze wszystkie okoliczno ś ci faktyczne sprawy orze- czono jak w punkcie II sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą z- ku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwuty- godniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Dyrektor Delegatury UOKiK w Gda ń sku Roman Jarz ą bek 9