RGD-33/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-24/08/MLM Gda ń sk, dnia 15 wrze ś nia 2008r. D ECYZJA NR RGD. 33/2008 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) i § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę - du, przeciwko przedsi ę biorcy: G S, prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Biuro Podró ż y S w S uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , bezprawne, godz ą ce w interesy konsumentów dzia ł ania przedsi ę - biorcy polegaj ą ce na stosowaniu we wzorcach umownych o nazwie: „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Buro Po- dró ż y S z wy łą czeniem Rejsów Morskich” i „Warunki uczestnictwa w im- prezach turystycznych organizowanych przez Buro Podró ż y Sdotyczy rej- sów realizowanych na statkach ROYAL CARRIBEAN i CELEBRITY CRUISES” nast ę puj ą cych postanowie ń , o tre ś ci: 1. „W przyp adku zawierania przez Uczestnika umowy o udzia ł w imprezie za po ś red- nictwem Agenta – to Agent ponosi odpowiedzialno ść za prawid ł owo ść i komplet- no ść rezerwacji i informacji udzielonych Uczestnikowi”, 2. „Uczestnik mo ż e zrezygnowa ć z imprezy bez ponoszenia kosztów rezygnacji z uwagi na zmian ę nast ę puj ą cych warunków umowy: wzrost ceny powy ż ej 10%, terminu, miejscowo ś ci i kategorii zakwaterowania oraz ś rodka transportu (…). Je ż eli powo- dem rezygnacji jest jedynie zmiana godzin przelotu lub zmiana trasy spowodowana zmian ą rozk ł adów lotów lub zmian ą przewo ź nika, to Uczestnik mo ż e uzyska ć zwrot dokonanych wp ł at tylko na zasadach okre ś lonych w pkt II.6”, 3. „(…) Uczestnik zobowi ą zany jest do pokrycia kosztów wyrz ą dzonych przez siebie szkód w trakcie trwania imprezy w miejscu ich powstania” , 4. „Uzupe ł nienia zg ł oszonych reklamacji mog ą by ć sk ł adane do organizatora nie pó ź - niej ni ż w ci ą gu 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Niezb ę dnym warunkiem roz- patrywania reklamacji jest zg ł oszenie jej w formie pisemnej w trakcie trwania im- prezy, zgodnie z pkt III.4” , 5. „Organizator nie b ę dzie dokonywa ł zwrotu ś wiadcze ń , które nie zosta ł y w ca ł o ś ci lub cz ęś ci wykorzystane z przyczyn le żą cych po stronie Uczestnika, takich jak np.: spó ź nienie si ę na zbiórk ę , awaria ś rodka transportu przy imprezach z dojazdem w ł asnym, d ł u ż szy ni ż przeci ę tny czas indywidualnego przekraczania granic, skróce- nie pobytu, rezygnacja z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy z przyczyn innych ni ż okre ś lone w pkt II.4 itp.” , uznanych za niedozwolone i wpisanych, na podstawie art. 479 [45] ustawy z dnia 17 listopada 1964r. - Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 zm.), do „Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone” i nakazuje si ę zaniecha- nia stosowanie tej praktyki II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (…) nak ł ada si ę na G S prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Biuro Podró- ż y S w S, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci ….. z ł (s ł ownie: ….. z ł otych), p ł atn ą do bud ż e- tu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. UZASADNIENIE W roku 2008 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du lub organem antymonopolowym) przeprowadzi ł badanie rynku us ł ug turystycz- nych. W ramach prowadzonych bada ń Delegatura UOKiK w Gda ń sku podda ł a analizie wzorce umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na terenie jej w ł a ś ciwo ś ci miejscowej. W toku badania Prezes Urz ę du ustali ł , i ż przedsi ę biorca: G S, prowadz ą ca dzia ł alno ść go- spodarcz ą pod firm ą Biuro Podró ż y S w S (zwana dalej S) we wzorcach umownych: „Wa- runki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Buro Po- dró ż y S z wy łą czeniem Rejsów Morskich” i „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Buro Podró ż y S dotyczy rejsów realizowa- nych na statkach ROYAL CARRIBEAN i CELEBRITY CRUISES” , stosuje postanowie- nia, których tre ś ci mo ż na uzna ć za to ż same z postanowieniami wzorców umownych, które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 kodeksu post ę powania cywilnego (zwanego dalej Rejestrem). Maj ą c na uwadze te ustalenia, postanowieniem nr 159 z dnia 15 kwietnia 2008r. wszcz ę te zosta ł o - z urz ę du - post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsi ę biorc ę G S, praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsument ó w, zdefiniowanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zwanej dalej tak ż e ustaw ą o ochronie (…) lub ustaw ą antymonopolow ą ], polegaj ą cej na stosowaniu we wzorcach umownych postanowie ń , które zosta ł y wpisane do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego. Prezes Urz ę du w poczet dowodów zaliczy ł równie ż materia ł y uzyskane od przedsi ę biorcy w trakcie przeprowadzonej wcze ś niej kontroli wzorców umownych. Odnosz ą c si ę do zarzutów postawionych w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania, przedsi ę biorca m.in. pismem z dnia 6 maja 2008r. i 20 czerwca 2008r., przedstawi ł propo- zycj ę zmiany kwestionowanych postanowie ń . Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: G S prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą , pod firm ą Biuro Podró ż y S w S, w oparciu o wpisy do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej, pod numerem: …... Ewidencja prowadzona jest 2 przez Prezydenta Miasta S. Ponadto Agencja wpisana jest do rejestru organizatorów tury- styki i po ś redników turystycznych, pod nr …... Przedmiotem dzia ł ania przedsi ę biorcy jest m.in. organizowanie imprez turystycznych. W kontaktach z klientami pos ł uguje si ę on projektami umów, które nast ę pnie konsumenci podpisuj ą chc ą c skorzysta ć z us ł ug/oferty przedsi ę biorcy. Projekty umów przedstawiane konsumentom, przygotowane z góry przed zawarciem umowy, zawieraj ą gotowe jednolite postanowienia, wpisywane nast ę pnie do konkretnych umów podpisywanych z klientami, stanowi ą c tym samym wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Stosowane przez przedsi ę biorc ę , projekty wzorców umownych tj.: „Warunki uczestnic- twa w imprezach turystycznych organizowanych przez Buro Podró ż y S z wy łą - czeniem Rejsów Morskich” i „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Buro Podró ż y S dotyczy rejsów realizowanych na stat- kach ROYAL CARRIBEAN i CELEBRITY CRUISES” zawieraj ą mi ę dzy innymi nast ę pu- j ą ce, o identycznej tre ś ci, postanowienia umowne, tj.: 9 „W przyp adku zawierania przez Uczestnika umowy o udzia ł w imprezie za po ś red- nictwem Agenta – to Agent ponosi odpowiedzialno ść za prawid ł owo ść i komplet- no ść rezerwacji i informacji udzielonych Uczestnikowi” – pkt I. 16 „Warunków uczestnictwa (…)” dot. rejsów realizowanych na statkach ROYAL CARIBBEAN i CELEBRITY CRUISES i pkt I. 15 „Warunków uczestnictwa (…)” , z wy łą cze- niem rejsów morskich, 9 „Uczestnik mo ż e zrezygnowa ć z imprezy bez ponoszenia kosztów rezygnacji z uwa- gi na zmian ę nast ę puj ą cych warunków umowy: wzrost ceny powy ż ej 10% (…). Je- ż eli powodem rezygnacji jest jedynie zmiana godzin przelotu lub zmiana trasy spo- wodowana zmian ą rozk ł adów lotów lub zmian ą przewo ź nika, to Uczestnik mo ż e uzyska ć zwrot dokonanych wp ł at tylko na zasadach okre ś lonych w pkt II.6” – pkt II. 4 „Warunków uczestnictwa (…)” dot. rejsów realizowanych na statkach ROYAL CARIBBEAN i CELEBRITY CRUISES i pkt II. 4 „Warunków uczestnictwa (…)” , z wy łą czeniem rejsów morskich, 9 „(…) Uczestnik zobowi ą zany jest do pokrycia kosztów wyrz ą dzonych przez siebie szkód w trakcie trwania imprezy w miejscu ich powstania” – pkt III. 2 „Warun- ków uczestnictwa (…)” dot. rejsów realizowanych na statkach ROYAL CARIB- BEAN i CELEBRITY CRUISES i pkt III. 2 „Warunków uczestnictwa (…)” , z wy- łą czeniem rejsów morskich, 9 „Uzupe ł nienia zg ł oszonych reklamacji mog ą by ć sk ł adane do organizatora nie pó ź - niej ni ż w ci ą gu 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Niezb ę dnym warunkiem roz- patrywania reklamacji jest zg ł oszenie jej w formie pisemnej w trakcie trwania im- prezy, zgodnie z pkt III.4” – pkt III. 8 „Warunków uczestnictwa (…)” dot. rejsów realizowanych na statkach ROYAL CARIBBEAN i CELEBRITY CRUISES i pkt III. 8 „Warunków uczestnictwa (…)” , z wy łą czeniem rejsów morskich, 9 „Organizator nie b ę dzie dokonywa ł zwrotu ś wiadcze ń , które nie zosta ł y w ca ł o ś ci lub cz ęś ci wykorzystane z przyczyn le żą cych po stronie Uczestnika, takich jak np.: spó ź nienie si ę na zbiórk ę , awaria ś rodka transportu przy imprezach z dojazdem w ł asnym, d ł u ż szy ni ż przeci ę tny czas indywidualnego przekraczania granic, skróce- nie pobytu, rezygnacja z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy z przyczyn innych ni ż okre ś lone w pkt II.4 itp.” – pkt III. 14 „Warunków uczestnictwa (…)” dot. rejsów reali- 3 zowanych na statkach ROYAL CARIBBEAN i CELEBRITY CRUISES i pkt III. 12 „Warunków uczestnictwa (…)” , z wy łą czeniem rejsów morskich, Maj ą c na uwadze zebrany materia ł dowodowy, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co na- st ę puje: I. Aby rozstrzygn ąć spraw ę w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) niezb ę dnym jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urz ę du, czy w danej sprawie zagro ż ony zosta ł interes publicznoprawny. Wykazanie tej okoliczno ś ci, upowa ż nia dopiero Prezesa UOKiK do realizacji celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust 1, jest okre ś lenie warunków roz- woju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsi ę biorców i konsument ó w. W ocenie Prezesa Urz ę du rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albo- wiem wi ąż e si ę i dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, którzy s ą lub mog ą by ć klientami przedsi ę biorcy. Przedsi ę biorcy G S przedstawiono zarzut naruszenia art. 24 ust 1 ustawy o ochronie (…), który stanowi i ż , „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe inte- resy konsumentów. ” Zgodnie z ust. 2 tego ż artyku ł u „Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbio- rowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę - biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpi- sane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilne- go. (…).” Aby dzia ł ania przedsi ę biorcy - w tym przypadku S - mog ł y zosta ć uznane za sprzeczne powo ł anym wy ż ej przepisem art. 24 ustawy antymonopolowej, winny spe ł nia ć łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: ujawnia ć si ę w obrocie konsumenckim, stanowi ć dzia ł anie bez- prawne, naruszaj ą c jednocze ś nie zbiorowy interes konsumentów Zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…) i art. 22 1 k.c. za konsumenta uwa ż a si ę osob ę fizyczn ą dokonuj ą c ą czynno ś ci prawnej nie zwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł al- no ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . Niekwestionowana przez uczestnika post ę powania okoliczno ść zawierania umów sprzeda ż y us ł ug turystycznych, jednoznacznie potwierdza fakt spe ł nienia pierwszej z przes ł anek powo ł anego wy ż ej przepisu ustawy antymonopo- lowej. Odno ś nie drugiej przes ł anki, tj. bezprawno ś ci, rozumianej jako dzia ł ania sprzecznego z przepisami prawa podnie ść nale ż y, i ż przedsi ę biorcy postawiony zosta ł zarzut narusze- nia art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (...), polegaj ą cy na stosowaniu w umowach za- wieranych z konsumentami postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do Re- jestru. Zakaz stosowania takich postanowie ń dotyczy nie tylko tego przedsi ę biorcy, przeciwko któremu zapad ł wyrok w sprawie o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone, lecz równie ż innych przedsi ę biorców. Art. 479 43 k.p.c . rozszerza prawomocno ść wyroku wydanego w sprawie o uznanie po- stanowie ń wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocno- ś ci rozszerzonej nast ę puje od chwili wpisania wzorca umowy do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konse- kwencj ą umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, ż e pos ł u ż enie 4 si ę nim b ę dzie mia ł o skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzgl ę dnie przez prawo zakazanego . Wpis do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych oznacza, ż e od tego momen- tu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powy ż - sze stanowisko Prezesa Urz ę du zgodne jest z orzecznictwem S ą du Najwy ż szego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdzi ł , i ż „(…) stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za nie- dozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powy ż szej uchwa ł y S ą d uzna ł m.in., ż e „ (…) praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł ad- nia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyj ę ta powy ż ej rozszerzaj ą ca wyk ł adnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje równie ż uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a tak ż e orzecznictwie ETS dotycz ą cym zasady efektywno ś ci (…)”. Nie jest, zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. St ą d niedozwolone b ę d ą tak ż e postanowienia umów, mieszcz ą ce si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . W ocenie Prezesa Urz ę du zakwestionowane postanowienia zawarte, we wzorcach umownych o nazwie: „Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych orga- nizowanych przez Buro Podró ż y S z wy łą czeniem Rejsów Morskich” i „Wa- runki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Buro Podró ż y S dotyczy rejsów realizowanych na statkach ROYAL CARRIBEAN i CELEBRITY CRUISES” i stosowane przez S s ą to ż same z tre ś ci ą postanowie ń uzna- nych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami S ą du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego , pod pozycjami: 265 i 1011, 1053 i 1131, 768, 1246, 1009 i 1042 . Po pierwsze , postanowienie o tre ś ci: „W przypadku zawierania przez Uczestnika umo- wy o udzia ł w imprezie za po ś rednictwem Agenta – to Agent ponosi odpowiedzialno ść za prawid ł owo ść i kompletno ść rezerwacji i informacji udzielonych Uczestnikowi” nale ż y uzna ć za to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru pod pozycjami; 265 i 1011 , uznanymi uprzednio wyrokami S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konku- rencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne. Wyrokiem z dnia 10 listopada 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 81/03) oraz wyrokiem z dnia 5 stycznia 2005r. (sygn. akt XVII AmC 129/03) SOKiK uzna ł za niedozwolone, postano- wienia, które nast ę pnie zosta ł y wpisane do Rejestru pod pozycjami; 1011 i 265 , o iden- tycznej tre ś ci: „Organizator wy łą cza ca ł kowicie odpowiedzialno ść za wady imprez obj ę - tych ofert ą Organizatora, o ile oferta zosta ł a odmiennie zaprezentowana przez osoby dzia ł aj ą ce w imieniu Organizatora”. 5 Zdaniem s ą du postanowienie takie stanowi klauzul ę umown ą okre ś lon ą w art. 385 3 pkt 2 k.c., gdy ż wy łą cza odpowiedzialno ść organizatora za niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie umowy przez osoby dzia ł aj ą ce w jego imieniu. Jak zaznaczy ł s ą d, d ł u ż nik zgodnie z art. 474 k.c. odpowiada za dzia ł anie osób trzecich, którym powierza wykona- nie zobowi ą zania jak za dzia ł anie w ł asne. Organizator turystyki mo ż e zatem zwolni ć si ę z tej odpowiedzialno ś ci tylko wtedy, gdy wyka ż e zaistnienie przes ł anek okre ś lonych w art. 11a ustawy o us ł ugach turystycznych. Podkre ś li ć jednak nale ż y, ż e wy łą czenie od- powiedzialno ś ci za zachowania osób dzia ł aj ą cych w imieniu organizatora nie mie ś ci si ę w wymienionym w tym przepisie katalogu przes ł anek, zwalniaj ą cych organizatora z od- powiedzialno ś ci wzgl ę dem klienta. W ocenie Prezesa Urz ę du porównywane klauzule wywo ł uj ą jednakowe skutki prawne bowiem pozbawiaj ą klientów (konsumentów) mo ż liwo ś ci dochodzenia roszcze ń odszko- dowawczych od organizatora z tytu ł u udzielenia im b łę dnych lub nienale ż ytych informa- cji o nabywanych us ł ugach. Po drugie postanowienie o tre ś ci:– „Uczestnik mo ż e zrezygnowa ć z imprezy bez pono- szenia kosztów rezygnacji z uwagi na zmian ę nast ę puj ą cych warunków umowy: wzrost ceny powy ż ej 10%, terminu, miejscowo ś ci i kategorii zakwaterowania oraz ś rodka transportu (…). Je ż eli powodem rezygnacji jest jedynie zmiana godzin przelotu lub zmiana trasy spowodowana zmian ą rozk ł adów lotów lub zmian ą przewo ź nika, to Uczestnik mo ż e uzyska ć zwrot dokonanych wp ł at tylko na zasadach okre ś lonych w pkt II.6” nale ż y uzna ć za to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru pod pozycjami: 1053 i 1131 , uznanymi wyrokami S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne. Wyrokiem wydanym w dniu 14 grudnia 2006r., (sygn. akt XVII AmC 152/05) S ą d uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne, o tre ś ci : „ Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany ceny imprezy w przypadku wzrostu (…) innych kosztów maj ą cych wp ł yw na przyj ę t ą kalkulacj ę imprezy. Klient mo ż e zrezygnowa ć bez poniesienia kosztów w prze- ci ą gu 3 dni od powiadomienia, je ż eli podwy ż ka przekracza 10% ceny”. Oba cytowane wy ż ej postanowienia przewiduj ą po stronie klienta/konsumenta prawo do odst ą pienia od umowy, co nie wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą ponoszenia kosztów rezy- gnacji, jedynie w sytuacji gdy cena imprezy wzrasta ponad okre ś lony w umowie poziom (10%). Tymczasem, zgodnie z brzmieniem art. 17 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o us ł ugach turystycznych (Dz.U. z 2004r. Nr 223, poz. 2268 zm.) cena ustalona w umo- wie nie mo ż e by ć podwy ż szona. Wprawdzie w ustawie tej przewidziane s ą okoliczno ś ci, wyst ą pienie których daje mo ż liwo ść zwy ż ki ceny, jednak z pewnymi ograniczeniami. Po pierwsze cena nie mo ż e by ć zmieniona na 20 dni przed dat ą imprezy, po wtóre, je ś li podwy ż ka nast ę puje w terminie wcze ś niejszym, to zgodnie z art. 14 ust. 5, klient ma prawo przyj ąć proponowan ą zmian ę warunków umowy lub odst ą pi ć od umowy za na- tychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń oraz bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. Nale ż y przy tym wskaza ć , ż e np. w wyroku z dnia 27. 10. 2004r. (sygn. akt XVII AmC 67/03) SOKiK orzek ł , ż e postanowienie dopuszczaj ą ce zmian ę ceny i nie- przewiduj ą ce jednocze ś nie uprawnienia konsumenta do odst ą pienia od umowy na wy- padek jej wzrostu narusza, oprócz przepisów ustawy o us ł ugach turystycznych, tak ż e art. 385 3 pkt 20 Kc. W kolejnym wyroku z dnia 27. 02. 2006r. (sygn. akt XVII AmC 100/04) SOKiK uzna ł za niedozwolone postanowienie umowne o tre ś ci „ W przypadku, gdy podwy ż ka cen wynie- sie mniej ni ż 10% pierwotnej ceny imprezy, Klient jest zobowi ą zany do dop ł aty ś rodków 6 pieni ęż nych, bez prawa do bezkosztowego odst ą pienia od umowy (ewentualna rezy- gnacja mo ż e nast ą pi ć zgodnie z punktem 4.3). W przypadku, gdy podwy ż ka wynios ł aby wi ę cej ni ż 10% ceny wykupionych ś wiadcze ń , Klient jest uprawniony do odst ą pienia od umowy bez uiszczania dodatkowych op ł at ( w takim przypadku JET TOURISTIC PO- LAND Sp. z o .o. jest zobowi ą zana do zwrotu uprzednio wp ł aconych przez klienta ś rod- ków pieni ęż nych w ci ą gu 7 dni) lub skorzystania z innej imprezy porównywalnej ceno- wo, oczywi ś cie je ś li b ę dziemy w stanie Pa ń stwu takow ą imprez ę zaoferowa ć ", wpisane do Rejestru pod pozycj ą 1131. W uzasadnieniu SOKiK podniós ł , ż e niniejsza klauzula w jednoznaczny sposób pozwala na jednostronne podwy ż szenie ceny przez organizatora, przy czym je ś li wzrost nie prze- kroczy 10 %, konsument jest zmuszony do zaakceptowania zmiany w tych granicach. Jest to sprzeczne z dobrymi obyczajami i ra żą co narusza interes konsumenta, który po- zostaje w stanie niepewno ś ci co do wysoko ś ci ceny. W tym stanie faktycznym uzna ć nale ż y, ż e skutek postanowienia, stosowanego przez S, jest identyczny z tym, który wywo ł uj ą klauzule wpisane do Rejestru. Niew ą tpliwie ich istot ą jest ograniczenie konsumentom prawa do odst ą pienia od umowy w przypadku wzrostu ceny. Po trzecie , postanowienie, o tre ś ci:– „(…) Uczestnik zobowi ą zany jest do pokrycia kosztów wyrz ą dzonych przez siebie szkód w trakcie trwania imprezy w miejscu ich po- wstania” , nale ż y przyj ąć za to ż same z klauzul ą wpisan ą do Rejestru pod pozycj ą ; 768 , uznan ą uprzednio wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konku- rencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne. W wyroku z dnia 23 lutego 2006r. (sygn. akt XVII Amc 6/05) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł za niedozwolone, postanowienie umowne które nast ę pnie zosta ł o wpisane pod poz. 768 do Rejestru, o tre ś ci: „Uczestnicy odpowiadaj ą za wyrz ą dzone szkody z w ł asnej winy, za które maj ą obowi ą zek zap ł aci ć niezw ł ocznie, z w ł asnych ś rodków w miejscu ich powstania”. Wyniki analizy porównawczej postanowienia zawar- tego we wzorcu stosowanym przez przedsi ę biorc ę z klauzul ą umieszczon ą w Rejestrze, pozwalaj ą na stwierdzenie, ż e - pomimo braku identyczno ś ci literalnej – ich stosowanie wywo ł uje to ż same skutki, bowiem nak ł adaj ą one na konsumenta obowi ą zek natychmia- stowego pokrycia wyrz ą dzonych szkód. Tymczasem, na ł o ż enie takiego obowi ą zku mo ż e by ć dzia ł aniem przedwczesnym. Dopiero bowiem po ustaleniu, ż e szkody s ą wynikiem wy łą cznej winy konsumenta organizator mo ż e wyst ą pi ć z okre ś lonym roszczeniem. Po- nadto bardzo cz ę sto klient mo ż e nie by ć w stanie ui ś ci ć zap ł aty za szkod ę w miejscu jej powstania lub dokonanie zap ł aty mo ż e uniemo ż liwi ć dalsze korzystanie z imprezy tury- stycznej. SOKiK uznaj ą c wskazane wcze ś niej postanowienie za niedozwolone podzieli ł argumenty powoda (Prezesa Urz ę du), ż e wszelka odpowiedzialno ść odszkodowawcza organizatora rozpoczyna si ę dopiero po zako ń czeniu imprezy i jest mo ż liwa po rozpa- trzeniu reklamacji klienta. Po czwarte , postanowienie, o tre ś ci – „Uzupe ł nienia zg ł oszonych reklamacji mog ą by ć sk ł adane do organizatora nie pó ź niej ni ż w ci ą gu 14 dni od daty zako ń czenia imprezy. Niezb ę dnym warunkiem rozpatrywania reklamacji jest zg ł oszenie jej w formie pisemnej w trakcie trwania imprezy, zgodnie z pkt III.4”, nale ż y uzna ć za to ż same z klauzul ą wpi- san ą do Rejestru pod pozycj ą ; 1246 , uznan ą uprzednio wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienia umowne. 7 Wyrokiem z dnia 20 lutego 2007r., (sygn. akt XVII AmC 50/06) S ą d uzna ł za niedozwo- lone, postanowienie o tre ś ci: „ Uczestnik mo ż e zg ł osi ć Organizatorowi reklamacje nie- zw ł ocznie po stwierdzeniu niew ł a ś ciwego wykonania us ł ugi w formie pisemnej, nie pó ź - niej ni ż 14 dni od dnia zako ń czenia imprezy pod warunkiem ich wcze ś niejszego zg ł o- szenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej”. Oba analizowane postanowienia tj. zarówno to zwarte we wzorcu stosowanym przez S, jak i to umieszczone w Rejestrze niemal identycznie okre ś laj ą termin na wniesienie re- klamacji tj. w ci ą gu 14 dni od zako ń czenia imprezy, podczas gdy zgodnie z brzmieniem art. 16 b ww. ustawy o us ł ugach turystycznych klient powinien zg ł osi ć wadliwe wyko- nanie umowny niezw ł ocznie. Wskaza ć nale ż y, ż e w podobnej sprawie (wyrok z dnia 8 grudnia 2006r., sygn. akt XVII AmC 41/06) SOKiK wskaza ł , ż e wyznaczony (krótki) okres mo ż e faktycznie, w wielu sytuacjach, uniemo ż liwi ć klientom wniesienie reklamacji, w terminie lub jej prawid ł owe uzasadnienie, w szczególno ś ci gdy, w okresie urlopowym, klient bierze udzia ł w kilku, nast ę puj ą cych po sobie, imprezach turystycznych. Ponadto w wyroku z dnia 11 maja 2007r., w sprawie sygn. akt XVII AmC 28/06, S ą d uzna ł , i ż na ł o ż enie na klienta obowi ą zku potwierdzenia reklamacji jest sprzeczne z art. 20 ust. 3 i 4 ww. ustawy o us ł ugach turystycznych, który wyra ź nie okre ś la obowi ą zki i zadania pilota. Zdaniem SOKiK sprzeczne z prawem i dobrymi obyczajami jest żą danie od konsumenta spe ł nienia okre ś lonych formalno ś ci skoro nie ma on takiego obowi ą zku. Zgodnie z przywo ł anym przepisem prawnym klient ma, nie obowi ą zek ale prawo do uzyskania potwierdzenia reklamacji natomiast to zadaniem pilota jest niezw ł oczne na- danie biegu reklamacji. Tak wi ę c, przeprowadzone porównanie jednoznacznie wskazuje na to ż samo ść skutków wywo ł ywanych przez wskazane klauzule, czego nie naruszaj ą ró ż nice w zakresie u ż y- tych sformu ł owa ń i wyrazów. Po pi ą te , postanowienie, o tre ś ci – „Organizator nie b ę dzie dokonywa ł zwrotu ś wiad- cze ń , które nie zosta ł y w ca ł o ś ci lub cz ęś ci wykorzystane z przyczyn le żą cych po stronie Uczestnika, takich jak np.: spó ź nienie si ę na zbiórk ę , awaria ś rodka transportu przy im- prezach z dojazdem w ł asnym, d ł u ż szy ni ż przeci ę tny czas indywidualnego przekraczania granic, skrócenie pobytu, rezygnacja z cz ęś ci lub ca ł o ś ci imprezy z przyczyn innych ni ż okre ś lone w pkt II.4 itp nale ż y uzna ć za to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru pod pozycj ą ; 1009 i 1042 . Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2006r. (sygn. akt XVII AmC 161/05) SOKiK uzna ł a za nie- dozwolone, postanowienie o tre ś ci „Organizator nie dokonuje zwrotu ś wiadcze ń , które nie zosta ł y wykorzystane w pe ł ni z przyczyn le żą cych po stronie uczestnika, np. skróce- nie pobytu, rezygnacja z cz ęś ci lub ca ł o ś ci programu, spó ź nienie si ę na miejsce zbiórki itp.”. Oceniaj ą c t ą klauzul ę S ą du podzieli ł stanowisko powoda (Prezes Urz ę du), ż e po- stanowienie to narusza dyspozycj ę art. 385 3 pkt 12 k.c., zgodnie z którym niedozwolo- nym postanowieniem umownym jest to, które wy łą cza obowi ą zek zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci, je ż eli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania. Równie ż i postanowienie zawarte we wzorcu umownym stosowanym przez Sogranicza prawa klienta do zwrotu okre ś lonej cz ęś ci op ł aty, w przypadku rezygnacji z wykonania us ł ugi, nawet je ś li z tego powodu przedsi ę biorca nie poniós ł ż adnych strat i/lub odzyska ł cz ęść ś rodków i nawet je ś li po- wodem niewykorzystania, czy rezygnacji z us ł ugi by ł y okoliczno ś ci za które win ę ponosi organizator np. podanie niew ł a ś ciwej godziny, czy miejsca zbiórki. St ą d uzna ć nale ż y, ż e porównywane klauzule wywo ł uj ą identyczne skutki prawne. 8 Reasumuj ą c za wykazane i udowodnione uzna ć nale ż y, i ż kwestionowane postanowie- nia, zawarte w wymienionym wzorcu umownym stosowanym przez przedsi ę biorc ę mieszcz ą si ę w hipotezach wskazanych klauzul wpisanych do Rejestru postanowie ń umownych uznanych za niedozwolone. Tak ż e trzeci ą przes ł ank ę , uzna ć nale ż a ł o za spe ł nion ą . Naruszenie zbiorowych intere- sów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowo ś ci, to jest, sytuacji gdy skierowane jest nie tylko do wyod- r ę bnionej indywidualnie grupy konsumentów, lecz szerszego, nieograniczonego liczbo- wo kr ę gu osób, do których dotar ł a i dotrze ć mo ż e oferta przedsi ę biorcy. W rozpatrywa- nej sprawie wy ż ej wymienione warunki zosta ł y spe ł nione. Oferta us ł ug turystycznych, zawieraj ą ca niedozwolone klauzule, adresowana jest bowiem przez przedsi ę biorc ę Gra- ż yn ę Soboniak, nie do ś ci ś le zindywidualizowanego konkretnego konsumenta lecz do z góry nieokre ś lonej, niemo ż liwej do zidentyfikowania liczby kontrahentów – konsumen- tów, których sytuacja jest identyczna i wspólna. Skoro zatem kwestionowane postanowienia analizowanego wzorca umowy s ą to ż same z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedo- zwolone, to pos ł ugiwanie si ę nimi w obrocie konsumenckim zgodnie tre ś ci ą art. 24 ust. 2 ustawy ochronie konkurencji i konsumentów uzna ć nale ż y za dzia ł anie bezprawne, stanowi ą ce praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji (...) je ż eli Prezes Urz ę du stwier- dzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 24 tej ustawy, wówczas wydaje decyzj ę o uznaniu danej praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą c ą za- niechanie jej stosowania. W trakcie niniejszego post ę powania przedsi ę biorca przedstawi ł propozycj ę zmiany wzor- ca umowy jednak Pani G S nie przedstawi ł a ż adnych dowodów wskazuj ą cych na fakt zaprzestania stosowania kwestionowanego wzorca umowy, natomiast zgodnie z tre ś ci ą art. 27 ust. 3 ci ęż ar udowodnienia okoliczno ś ci, o których mowa w ust. 1 spoczywa na przedsi ę biorcy. Maj ą c powy ż sze na uwadze, orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę stosuj ą cego praktyki naruszaj ą ce zbiorowe inte- resy konsumentów kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą - gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary. Kara taka mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na to, czy przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia celowo, czy te ż nieumy ś lnie. Ponadto stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych nale ż y uwzgl ę dni ć , w szczególno- ś ci: okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W wyniku przeprowadzonego post ę powania zosta ł o wykazane i udowodnione, ż e przed- si ę biorca stosowa ł we wzorcu umownym postanowienia niedozwolone, przez co naru- szy ł interesy konsumentów. Tym samym na ł o ż enie na niego kary w trybie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) jest uzasadnione. Przychód osi ą gni ę ty przez przedsi ę biorc ę w 2007r. zosta ł ustalony na podstawie z ł o ż o- nego przez niego dokumentu (sprawozdanie PIT-36L) i wyniós ł ….. z ł . St ą d maksymal- ny wymiar kary wynosi ok. …. z ł . Prezes Urz ę du postanowi ł na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę 9 kar ę w wysoko ś ci …. z ł (s ł ownie: …. z ł otych), co stanowi ok. ….. % uzyskanych przy- chodów. Ustalaj ą c ostateczn ą wysoko ść kary Prezesa Urz ę du, wzi ął pod uwag ę zarówno okolicz- no ś ci obci ąż aj ą ce, jak i ł agodz ą ce. Pierwsze z nich wskazuj ą , ż e przedsi ę biorca stoso- wa ł niedozwolone klauzule, pomimo ł atwej dost ę pno ś ci i publicznego charakteru Rapor- tu. W tej sytuacji oceni ć nale ż a ł o, ż e kwestionowane zachowanie rynkowe nie by ł o dzia- ł aniem nie ś wiadomym, bowiem przy do ł o ż eniu minimum staranno ś ci ka ż dy z organiza- torów turystyki, w tym i skar ż ony, móg ł z ł atwo ś ci ą zapozna ć si ę z tre ś ci ą postanowie ń wpisanych do Rejestru i dostosowa ć wykorzystywany w obrocie konsumenckim wzorzec umowny do wymogów prawa. Konsekwencj ą stosowania klauzul abuzywnych jest na- ruszenie zbiorowych interesów konsumentów, nabywców organizowanych przez tego przedsi ę biorc ę imprez turystycznych, Miarkuj ą c wymiar kary Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł tak ż e okoliczno ś ci ł agodz ą ce, pozwala- j ą ce na obni ż enie jej maksymalnego wymiaru, bowiem przedsi ę biorca: 1. kwestionowanymi przez organ antymonopolowy dzia ł aniami po raz pierwszy na- ruszy ł przepisy ustawy o ochronie konkurencji (…). 2. wspó ł dzia ł a ł z Urz ę dem i wywi ą zywa ł si ę ze zobowi ą za ń nak ł adanych przez Pre- zesa Urz ę du, w zakresie udzielania informacji oraz przekazywania żą danych do- kumentów, 3. naruszy ł zbiorowy interes konsumentów, ale skutki tego naruszenia mia ł y ograni- czony zasi ę g. W ocenie Prezesa Urz ę du wymiar kary jest adekwatny do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a jej na ł o ż enie powinno spe ł nia ć przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci stosowania po- dobnych praktyk. Maj ą c na uwadze wszystkie okoliczno ś ci faktyczne sprawy, orzeczono jak w punkcie II sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą z- ku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwuty- godniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Dyrektor Delegatury UOKiK w Gda ń sku Roman Jarz ą bek 10