RGD-26/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058 PREFIKS ) 346-29-32, 346-29-33, 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-7/07/AW Gda ń sk, dnia 10 sierpnia 2007r. D ECYZJA NR RGD.26/2007 I. Na podstawie art. 23f w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 i art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 6 rozporz ą - dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ci- wo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zm.) w zwi ą zku z art. 136 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 16 lutego 2007r., w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbioro- we interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du, ż e Akademia Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku, stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów poprzez stosowanie: 1. we wzorcu umownym „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci studiów w Akademii Sztuk Pi ę knych z siedzib ą w Gda ń sku” postanowie ń o tre ś ci: a) § 5 pkt 1 wzorca: „Student zobowi ą zuje si ę do wnoszenia op ł at na zasadach okre ś lonych w Ustawie w nast ę puj ą cych wysoko ś ciach i terminach: - wymaganych op ł at za studia w wysoko ś ci ustalanej ka ż dorazowo na dany rok akademicki przez Rektora, przed rozpocz ę ciem danego roku akademickiego. Wysoko ś ci op ł at b ę d ą podawane do wiadomo ś ci studenta w terminie 30 czerwca przed rozpocz ę ciem ka ż dego roku za po ś rednictwem strony interne- towej Uczelni oraz specjalnej tablicy og ł oszeniowej, - innych op ł at za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne, je ś li pobierane s ą one zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami, oraz op ł at za wydawanie dokumentów zwi ą za- nych z przebiegiem studiów, np. legitymacji czy dyplomu” b) § 8 pkt 2 wzorca: „Op ł aty za studia nie podlegaj ą zwrotowi” c) § 9 pkt 2 wzorca: „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy Strony podda- j ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni” – uznanych za niedozwolone i wpisanych do „Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone”, 2. we wzorcu umownym „Regulamin studiów Akademii Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku” postanowienie § 14 pkt 2 regulaminu, o tre ś ci: „Niewniesienie op ł at zwi ą zanych z odbywaniem studiów powoduje skre ś lenie z listy studentów”: – uznanego za i wpisane do „Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedo- zwolone”, i po przyj ę ciu zobowi ą za ń Akademii Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku do: A. podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez rezygnacj ę z ww. zapisów w umowach ze studentami zawieranych pocz ą wszy od roku akademickiego 2007/2008 oraz wprowadzenie stosownych aneksów o tre ś ci skre ś laj ą cej te zapisy do wszystkich umów podpi- sanych w roku akademickim 2006/2007 do dnia 30.06.2007r. nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . II. Na podstawie art. 23f ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) okre ś la si ę terminy wykonania zobowi ą za ń , o których mowa w punkcie IA niniejszej decyzji – do dnia 3 wrze ś nia 2007r. III. Na podstawie art. 23f ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nak ł ada na Akademi ę Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku obo- wi ą zek z ł o ż enia sprawozda ń o stopniu realizacji zobowi ą za ń w terminie do dnia 1 pa ź dziernika 2007r. w zakresie zobowi ą za ń , o których mowa w punkcie IA niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 23d w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 i art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz stosownie do tre ś ci art. 131 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmian ą ) i § 6 roz- porz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmian ą ) w zwi ą zku z art. 136 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 16 lutego 2007r., w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów, po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe in- teresy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du, przeciwko przedsi ę biorcy Akademia Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku, w sprawie stosowania, przez tego przedsi ę biorc ę we wzorcu umownym „Regulamin studiów Akademii Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku” postanowienia § 28 pkt 2 ppkt c regulaminu, o tre ś ci: „Dziekan mo ż e skre ś li ć studenta z listy stu- dentów, w przypadku nie wniesienia op ł at zwi ą zanych z odbywaniem studiów” stwierdza si ę , ż e stosowanie ww. zapisu nie narusza zbiorowych interesów konsu- mentów. UZASADNIENIE W okresie od 28 lutego 2007r. do 4 kwietnia 2007r. w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej „ Prezesem Urz ę du” lub „organem antymonopolowym” przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu ustalenie, czy zapisy zawarte we wzorach umów za odp ł atne kszta ł cenie zawieranych ze studentami 2 na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy z dnia z 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wy ż szym (Dz. U. z 2005 r. nr 164, poz. 1365 ze zm.), zwanej dalej „ ustaw ą o szkolnictwie wy ż szym”, regulaminach studiów i innych dokumentach wewn ę trznych stosowanych przez Akademi ę Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku, zwan ą dalej: „ Uczelni ą ”, nie stanowi ą naruszenia ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.), zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą lub ustaw ą o ochronie […], uza- sadniaj ą cego wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz czy nie stanowi ą niedozwolonych postanowie ń umownych okre ś lonych przepisami Kodeksu cywilnego. W toku post ę powania wyja ś niaj ą cego Uczelnia przed ł o ż y ł a: – wzór umowy o warunkach odp ł atno ś ci studiów pn.: „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci studiów w Akademii Sztuk Pi ę knych z siedzib ą w Gda ń sku”: , – regulamin studiów pn. „Regulamin studiów Akademii Sztuk Pi ę knych z siedzi- b ą w Gda ń sku” z 2006r. obowi ą zuj ą cy od 01 pa ź dziernika 2006r. Po przeanalizowaniu zapisów przed ł o ż onych dokumentów stwierdzono, ż e we wzor- cu umownym: 1) „ Umowa o warunkach odp ł atno ś ci studiów w Akademii Sztuk Pi ę knych z siedzib ą w Gda ń sku”: a) zapis § 5 pkt 1 wzorca, o tre ś ci: „Student zobowi ą zuje si ę do wnoszenia op ł at na zasadach okre ś lonych w Usta- wie w nast ę puj ą cych wysoko ś ciach i terminach: - wymaganych op ł at za studia w wysoko ś ci ustalanej ka ż dorazowo na dany rok akademicki przez Rektora, przed rozpocz ę ciem danego roku akademic- kiego. Wysoko ś ci op ł at b ę d ą podawane do wiadomo ś ci studenta w terminie 30 czerwca przed rozpocz ę ciem ka ż dego roku za po ś rednictwem strony internetowej Uczelni oraz specjalnej tablicy og ł oszeniowej, - innych op ł at za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne, je ś li pobierane s ą one zgod- nie z obowi ą zuj ą cymi przepisami, oraz op ł at za wydawanie dokumentów zwi ą zanych z przebiegiem studiów, np. legitymacji czy dyplomu” mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisanym w dniu 20 czerwca 2006r. do „Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone”, o którym mowa w art. 479 45 Kpc – zwanego dalej „Rejestrem”, na mocy wyro- ku S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 kwietnia 2006 r. o sy- gn. akt XVII 49/05 pod poz. nr 756; b) zapis § 8 pkt 2 wzorca, o tre ś ci: „Op ł aty za studia nie podlegaj ą zwrotowi” mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisanym w dniu 3 kwietnia 2006r. do Rejestru, na mocy wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów z dnia 20 pa ź dziernika 2005 r. o sygn. akt XVII Amc 78/05 pod poz. nr 625; c) zapis § 9 pkt 2 wzorca, o tre ś ci: „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni” 3 mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisanym w dniu 5 maja 2005r.do Rejestru, na mocy wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt XVII Amc 15/04 pod poz. nr 388; 2) „Regulamin studiów Akademii Sztuk Pi ę knych z siedzib ą w Gda ń sku”: a) zapis § 14 pkt 2 regulaminu, o tre ś ci: „Niewniesienie op ł at zwi ą zanych z odby- waniem studiów powoduje skre ś lenie z listy studentów” – który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisanym w dniu 29 maja 2006r. do Rejestru, na mocy wyroku S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 lutego 2006 r. o sygn. akt XVII Amc 105/04 pod poz. nr 726; b) zapis § 28 pkt 2 ppkt c regulaminu, o tre ś ci: „Dziekan mo ż e skre ś li ć studenta z listy studentów, w przypadku nie wniesienia op ł at zwi ą zanych z odbywaniem studiów” – który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisa- nym do Rejestru w dniu 29 maja 2006r. , na mocy wyroku S ą du Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów z dnia 27 lutego 2006 r. o sygn. akt XVII Amc 105/04 pod poz. nr 726. W zwi ą zku z tym w dniu 20 kwietnia 2007 r., postanowieniem Nr 113 wszcz ę to post ę powanie w sprawie stosowania przez Akademi ę Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na stosowaniu w ww. wzor- cach umownych zapisów, które mog ą zosta ć uznane za to ż same z postanowieniami wpisanymi do Rejestru, a przez to narusza ć zakaz, o którym mowa w art. 23a ust. 2 usta- wy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie […] W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania Uczelnia, pismem z dnia 11 maja 2007r.: ¾ podzieli ł a stanowisko Prezesa Urz ę du w zakresie okre ś lonym w pkt. 1 a, b i c oraz 2 a ww. postanowie ń oraz zobowi ą za ł a si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą - cych do zaniechania stosowania kwestionowanych zapisów w umowach ze studentami zawieranych pocz ą wszy od roku akademickiego 2007/2008, a tak- ż e do zawarcia stosownych aneksów o tre ś ci skre ś laj ą cej te zapisy we wszyst- kich umowach zawartych do dnia 30.06.2007r. w roku akademickim 2006/2007; ¾ nie podzieli ł a stanowiska Prezesa Urz ę du w zakresie zapisu zawartego w § 28 pkt 2 ppkt c „Regulaminu studiów Akademii Sztuk Pi ę knych z siedzib ą w Gda ń - sku”, argumentuj ą c, i ż zapis ten jest dos ł ownym cytatem z art. 190 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wy ż szym; ¾ poinformowa ł a, ż e w zakresie odp ł atnych form kszta ł cenia studentów zawiera z nimi umowy roczne, które s ą odnawiane na ka ż dy kolejny rok akademicki. ORGAN ANTYMONOPOLOWY USTALI Ł I ZWA Ż Y Ł , CO NAST Ę PUJE : Dnia 21 kwietnia 2007r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), której art. 131 ust. 1 stanowi, i ż „do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nie zako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie niniejszej ustawy 4 stosuje si ę przepisy dotychczasowe”. W zwi ą zku z tym, ż e post ę powanie w przedmiotowej sprawie zosta ł o wszcz ę te w dniu 20 kwietnia 2007r., Prezes Urz ę du przy jej rozpatrywaniu stosuje przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […]. Zgodnie z art. 23f ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie [...], je ż eli w toku post ę po- wania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie upraw- dopodobnione, na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych we wniosku lub b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania z urz ę du, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 23a, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego prze- pisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do za- pobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . W przedmiotowej sprawie Akademia Sztuk Pi ę knych w Gda ń - sku z ł o ż y ł a w trakcie post ę powania stosowne zobowi ą zania, a organ antymonopolowy je przyj ął . Maj ą c na uwadze norm ę okre ś lon ą artyku ł em 23f ustawy nale ż y wi ę c, w pierw- szej kolejno ś ci, wykaza ć uprawdopodobnienie naruszenia jej przepisów. I. Uprawdopodobnienie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […] stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bez- prawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Z kolei, zgodnie z tre ś ci ą art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], „za praktyk ę naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisa- ne do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 [45] Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszenie obowi ą zku udzielania kon- sumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów”. Art. 23a ust. 2 precyzuje zatem klauzul ę generaln ą zawart ą w ust. 1, poprzez egzemplifi- kacj ę najcz ęś ciej wyst ę puj ą cych narusze ń zbiorowych interesów konsumentów. Tak wiec, zachowanie przedsi ę biorcy w kontaktach z konsumentami stanowi przejaw praktyki naru- szaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, je ś li dzia ł aniu temu mo ż na przypisa ć nast ę puj ą - ce atrybuty: A. ujawnia si ę w obrocie konsumenckim, B. jest bezprawne, C. godzi w interes konsumentów, który nie jest sum ą indywidualnych interesów konsumentów. Ad A Akademia Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku jest publiczn ą uczelni ą akademick ą , utworzon ą w drodze ustawy. Podstawowym zadaniem uczelni jest kszta ł cenie studentów w formie studiów stacjonarnych i niestacjonarnych. Zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wy ż szym, organizacj ę i tok studiów oraz zwi ą zane z nimi prawa i obowi ą zki studenta okre ś la regulamin studiów. Warunki odp ł atno- ś ci za studia prowadzone przez Uczelni ę oraz wzajemne obowi ą zki stron z tym zwi ą zane 5 okre ś la umowa o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych. Uczelnia, na warunkach umowy o ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, statutu oraz regulaminu studiów, zobowi ą zuje si ę za- pewni ć studentowi nauk ę w systemie studiów niestacjonarnych. Studenci, z którymi Uczelnia zwiera umowy o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, s ą konsumentami w rozumieniu art. 22 1 Kodeksu cywilnego, tj. osobami fizycznymi doko- nuj ą cymi czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z ich dzia ł alno ś ci ą zawodow ą lub gospodarcz ą . Natomiast Uczelnia jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu przepisów ustawy antymonopolowej. Zgodnie bowiem z definicj ą zawart ą w art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie […] przez przedsi ę - biorc ę nale ż y rozumie ć m.in. osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organiza- cyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Ustawa o szkolnictwie wy ż szym w art. 12 stanowi, ż e uczelnia ma osobowo ść prawn ą . Z kolei art. 13 ust. 1 pkt 1 tego aktu prawnego okre ś la jedno z podstawowych zada ń uczelni jako kszta ł cenie studentów w celu przygotowania ich do pracy zawodowej. Szko ł a wy ż sza, posiadaj ą c osobowo ść prawn ą i ś wiadcz ą c us ł ugi edukacyjne, które s ą us ł ugami u ż yteczno ś ci publicznej, posiada wi ę c status przedsi ę biorcy. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e Uczelnia oferuj ą c i wykonuj ą c na rzecz aktualnych i przysz ł ych studentów (konsumentów), na podstawie umowy, odp ł atne us ł ugi edukacyjne, uczestniczy w obrocie konsumenckim, co przes ą dza o spe ł nieniu pierwszej przes ł anki art. 23 a ust. 1. Ad B Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami pra- wa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, czy dobrymi obyczajami, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Jako „sprzeczne z prawem” nale ż y kwalifikowa ć zachowania niezgodne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w sto- sunkach wewn ę trznych. „Sprzeczne z prawem” s ą czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami ad- ministracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione prze- pisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Dla ustalenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy wystarczy ustalenie, ż e jego okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa ( por. Ustawa o zwal- czaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz pod redakcj ą Janusza Szwaji, Urz ą d Antymo- nopolowy, Warszawa 1994, s.38-39). W przedmiotowej sprawie Akademii Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku postawiono zarzut dzia ł a ń sprzecznych z prawem, polegaj ą cych na: – stosowaniu we wzorcu umownym postanowie ń , które zosta ł y wpisane do Rejestru, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […]. klauzule niedozwolone we wzorcach umownych O ile, generalnie, przepis art. 23 a ust. 2 wskazuje na przyk ł adowy katalog dzia ł a ń bez- prawnych, które – jak ju ż wskazano - mog ą przybiera ć ró ż ne formy i postaci (reklama wprowadzaj ą ca w b łą d, czyny nieuczciwej konkurencji itd.), o tyle w jednym przypadku 6 norma ta wprost uznaje za bezprawne okre ś lony typ zachowa ń przedsi ę biorcy, jakim jest stosowanie postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone i wpisanych do Reje- stru. Dla bytu tej konkretnej praktyki niezb ę dnym jest łą czne wyst ą pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: 9 przedsi ę biorca musi stosowa ć wzorzec umowy, 9 okre ś lone postanowienia wzorca umowy musz ą zosta ć uznane, wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za niedozwolone, a nast ę pnie wpisane do w ł a ś ciwego rejestru, przez organ do tego uprawniony. Stosowany przez Uczelni ę wzór umowy za odp ł atne formy kszta ł cenia na studiach, w opar- ciu o tre ść którego nast ę puje ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, zawiera zbiór opracowa- nych (gotowych) i obowi ą zuj ą cych przepisów (klauzul), opracowanych bez wspó ł udzia ł u, czy woli kontrahentów (studentów), nale ż y uzna ć za wzorzec umowny. Zgodnie z art. 479 36 K.p.c., sprawy o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone nale żą do wy łą cznej w ł a ś ciwo ś ci S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Uznanie przez S ą d ra żą cego naruszenia interesów konsumentów poprzez stosowanie danej (konkretnej) klauzuli umownej skutkuje wpisaniem takiego postanowie- nia do Rejestru. Organem wyznaczonym do prowadzenia Rejestru i dokonywania w nim wpisów klauzul abuzywnych jest, zgodnie z art. 479 45 K.p.c., Prezes Urz ę du Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów. Maj ą c na uwadze tre ść art. 479 43 K.p.c. oraz uchwa łę S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r., sygn. III SZP 3/2006, zgodnie z któr ą „ Zakaz stoso- wania postanowienia wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych obejmuje wszystkie firmy stosuj ą ce wzorce umowne w obrocie z konsumentami, a nie tylko te któ- rych dotyczy ł wyrok b ę d ą cy podstawa wpisu do rejestru”, uzna ć nale ż y, ż e zakazane s ą tak ż e i postanowienia umowne, stosowane lub obowi ą zuj ą ce u innych przedsi ę biorców, je ż eli tylko ich tre ść wskazuje na identyczny zamiar, czy skutek prawny, co klauzul wpisa- nych do Rejestru. Warunkiem koniecznym i wystarczaj ą cym dla uznania danego zachowa- nia przedsi ę biorcy za bezprawne i godz ą ce w interesy konsumentów nie jest wi ę c, aby zachowana by ł a literalna identyczno ść obu porównywanych postanowie ń . Porównuj ą c klauzul ę umieszczon ą w § 5 pkt 1 wzorca „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci studiów w Akademii Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku”, o tre ś ci: „Student zobowi ą zuje si ę do wnoszenia op ł at na zasadach okre ś lonych w Ustawie w nast ę puj ą cych wysoko ś ciach i terminach: – wymaganych op ł at za studia w wysoko ś ci ustalanej ka ż dorazowo na dany rok aka- demicki przez Rektora, przed rozpocz ę ciem danego roku akademickiego. Wysoko- ś ci op ł at b ę d ą podawane do wiadomo ś ci studenta w terminie 30 czerwca przed rozpocz ę ciem ka ż dego roku za po ś rednictwem strony internetowej Uczelni oraz specjalnej tablicy og ł oszeniowej, – innych op ł at za ś wiadczone us ł ugi edukacyjne, je ś li pobierane s ą one zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami, oraz op ł at za wydawanie dokumentów zwi ą zanych z przebiegiem studiów, np. legitymacji czy dyplomu” z postanowieniem umieszczonym w Rejestrze pod poz. 756, o tre ś ci: „Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków niniejszej umowy, które nast ą pi po- przez zarz ą dzenie Kanclerza Wy ż szej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Ł odzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków niniejszej umowy. Zarz ą dzenia podane zostanie do wiadomo ś ci studentów przez og ł oszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie” 7 mo ż na wysnu ć w pe ł ni uzasadnione stwierdzenie, ż e jej tre ść jest zbie ż na. W obu podle- gaj ą cych porównaniu postanowieniach bezprawnie narzucony zosta ł sposób i forma prze- kazywania studentom wa ż nych informacji dotycz ą cych studiów. Za takie informacje z pewno ś ci ą nale ż y uzna ć wysoko ś ci op ł at obowi ą zuj ą cych w danym semestrze. Zgodnie tre ś ci ą z art. 385 1 Kodeksu cywilnego wymóg dor ę czenia wzorca obowi ą zuje równie ż w przypadku jego zmiany w czasie trwania stosunku prawnego o charakterze ci ą g ł ym, na- stawionego na trwanie. Jak podkre ś la si ę w literaturze przedmiotu 1 „przes ł anki zwi ą zania stron wzorcem wydanym w czasie trwania stosunku ulegaj ą zaostrzeniu. W szczególno ś ci >> ł atwo ść dowiedzenia si ę << o tre ś ci wzorca, o której mowa w § 1 art. 385, b ę dzie za- pewniona dopiero wówczas, gdy wzorzec zostanie stronie dor ę czony. Za niewystarczaj ą ce uzna ć nale ż y np. wywieszenie nowego wzorca w lokalu przedsi ę biorstwa, chocia ż by taki sposób komunikowania wzorców by ł zwyczajowo przyj ę ty”. Dor ę czenie wzorca polega wi ę c na wr ę czeniu lub przes ł aniu za potwierdzeniem odbioru konsumentowi dokumentu obejmuj ą cego ca ł o ść wzorca, to jest nie tylko umowy wzorcowej, ale równie ż jej zmian. Maj ą c to na uwadze, nale ż a ł o przyj ąć , ż e ustalony w kwestionowanych klauzulach, stoso- wanych we wzorcach umownych, obowi ą zuj ą cych w Akademii Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku, sposób powiadamiania studentów o zmianie wysoko ś ci op ł at jest to ż samy z tym, zawar- tym we wskazanym wy ż ej postanowieniu wpisanym ju ż do Rejestru pod poz. 756, a przez to bezprawny. Z porównania klauzuli umieszczonej w § 8 pkt 2 wzorca „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci studiów w Akademii Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku”, o tre ś ci: „Op ł aty za studia nie podlegaj ą zwrotowi” z postanowieniem umieszczonym w Rejestrze pod poz. 625, o tre ś ci: „W przypadku rezygnacji studenta z nauki w trakcie semestru, wp ł acone w ca ł o ś ci czesne za ca ł y semestr nie podlega zwrotowi” wynika, ż e nie tylko tre ść jest zbie ż na, ale wywo ł uj ą one to ż samy skutek ujawniaj ą cy si ę w postaci wy łą czenia obowi ą zku zwrotu konsumentowi uiszczonej zap ł aty za ś wiadczenie nie spe ł nione w ca ł o ś ci lub cz ęś ci w przypadku, gdy student, z ró ż nych przyczyn, rezygnu- je z umowy. Zmuszony jest w tej sytuacji do zap ł aty za ś wiadczenie, z którego nie korzy- sta ł , podczas gdy szko ł a wy ż sza gwarantuje sobie prawo zatrzymania cz ęś ci lub ca ł o ś ci ś wiadczenia klienta, sama uwalniaj ą c si ę z wykonania w ł asnego zobowi ą zania. Stosowana wi ę c przez Uczelni ę klauzula wskazuje na ten sam zamiar i wywo ł uje to samo, negatywne dla studenta nast ę pstwo, co porównywane z ni ą postanowienie wpisane do Rejestru. Ma- j ą c to na uwadze, uzna ć nale ż a ł o za ca ł kowicie uprawdopodobnione, ż e Akademia Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku wykorzystuj ą c w umowie warunek sformu ł owany w ten sposób, ż e i „Op ł aty za studia nie podlegaj ą zwrotowi” dopu ś ci ł a si ę stosowania postanowienia wzorców umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uzna- nych za niedozwolone. Porównuj ą c klauzul ę umieszczon ą w § 9 pkt 2 wzorca „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci studiów w Akademii Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku” o tre ś ci: „Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy Strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów po- wszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni” z postanowieniem umieszczonym w Rejestrze pod poz. 388, o tre ś ci: 1 Kodeks cywilny. Komentarz pod red. K. Pietrzykowskiego, Tom I, wydanie 2, Wyd. C.H. Beck, W-wa 1999, s.869. 8 „Za s ą d w ł a ś ciwy do rozpoznania spraw spornych strony uznaj ą S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla Impuls School” mo ż na wysnu ć w pe ł ni uzasadnione stwierdzenie, ż e jej tre ść jest zbie ż na. W obu tych postanowieniach bezprawnie narzucona zosta ł a w ł a ś ciwo ść miejscowa s ą du, w przypadku powstania sporów, co jest sprzeczne z art. 385 3 pkt 23 K.c. Równie ż i w tym przypadku pos ł ugiwanie si ę przez Uczelni ę przedmiotow ą klauzul ą uprawdopodabnia, bez ż adnych w ą tpliwo ś ci, ż e Akademia Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku dopu ś ci ł a si ę stosowania postano- wienia wzorców umowy, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Porównuj ą c klauzul ę umieszczon ą w § 14 pkt 2 wzorca „Regulamin studiów Akademii Sztuk Pi ę knych z siedzib ą w Gda ń sku”, o tre ś ci: „Niewniesienie op ł at zwi ą zanych z odbywaniem studiów powoduje skre ś lenie z listy stu- dentów” z postanowieniem umieszczonym w Rejestrze pod poz. 726, o tre ś ci: „Nieusprawiedliwione zaleganie z uiszczeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre- ś lenie z listy studentów” oraz zwa ż aj ą c, ż e zawarte w pierwszej z nich okre ś lenie „(…) powoduje skre ś lenie z listy studentów” ma charakter obligatoryjny, mo ż na wysnu ć w pe ł ni uzasadnione stwierdzenie, ż e jej tre ść jest zbie ż na i wywo ł uje to ż samy skutek, co klauzula wpisana ju ż do Rejestru. Zarówno w kwestionowanej klauzuli, jak i klauzuli z ni ą porównywanej przedsi ę biorca ra żą co niekorzystnie okre ś li ł sytuacj ę konsumenta, który bezwarunkowo zostaje skre ś lony z listy studentów w przypadku niewniesienia op ł at za studnia. Pos ł ugiwanie si ę postanowieniami umieszczonymi w Rejestrze stanowi wprowadzenie do umowy elementu zakazanego prawnie, a tym samym dzia ł ania przedsi ę biorcy, w tym za- kresie, maj ą charakter bezprawny bowiem stosowanie takich klauzul jest niedozwolone z mocy prawa. W tym stanie rzeczy uzna ć nale ż y, ż e Uczelnia pos ł ugiwa ł a si ę w obrocie konsumenckim wzorcami umownymi, tre ść których zawiera ł a postanowienia, uznane za abuzywne i wpi- sane do Rejestru, a wi ę c w tym zakresie dzia ł a ł a bezprawnie. Ad C W orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów utrwali ł si ę pogl ą d, i ż narusze- nie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa antymonopolowego dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska. 2 Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 wrze ś nia 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż : „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopo- lowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orze- 2 Zobacz wyrok SA z 24.01.1991 r., XV Amr 8/90; 4.07.2001 r. XVII Ama 108/00; 23.20.2002 r. XVII Ama 133/2001). 9 czenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bo- wiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów”. Stosowane przez Uczelni ę wzorce umowy wykorzystywane s ą przy zawieraniu umów ze studentami. Stron ą takiej umowy s ą zarówno wszyscy aktualni studenci Uczelni, jak i wszyscy przyszli (potencjalni). Zatem kr ą g adresatów takiego wzorca nie jest z góry okre- ś lony. Bior ą c pod uwag ę , ż e student podejmuj ą cy odp ł atn ą nauk ę na Uczelni nie ma wp ł ywu na zapisy zawieranej z nim umowy, gdy ż nie jest ona z nim indywidualnie nego- cjowana, nale ż y uzna ć , ż e wszelkie zawarte w niej bezprawne zapisy, godz ą w interes ogó ł u konsumentów. Poniewa ż oferta Uczelni kierowana jest do bli ż ej nieokre ś lonej liczby kontrahentów, naj- cz ęś ciej konsumentów indywidualnych (zarówno obecnych, jak i przysz ł ych abonentów), nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia nie z indywidual- nym interesem jednostki, ale ze zbiorowym interesem konsumentów. W tej sytuacji w ocenie Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszystkie, ustawowe przes ł anki z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie [...] zosta ł y uprawdopodobnione, co oznacza, i ż Uczelnia stosuj ą c we wzorcach umownych niedozwolone postanowienia, dzia ł a ł a ze szkod ą dla konsumentów. II. Na ł o ż enie zobowi ą za ń Zgodnie z art. 23f ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], w decyzji nak ł adaj ą cej obowi ą zek wykonania przez przedsi ę biorc ę powzi ę tych zobowi ą za ń , Prezes Urz ę du nak ł ada na przedsi ę biorc ę lub zwi ą zek przedsi ę biorców, obowi ą zek sk ł adania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu ich realizacji, mo ż e te ż okre ś li ć termin ich wykonania. Jak wykazano wcze ś niej zosta ł o uprawdopodobnione, na podstawie okoliczno ś ci sprawy, ż e Uczelnia stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lone w art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy 15 grudnia 2000r. o ochronie [...]. Jednocze ś nie Uczelnia zobo- wi ą za ł a si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom. Uczelnia w zakresie odp ł atnych form kszta ł cenia studentów zawiera z nimi umowy roczne, które s ą odnawiane na ka ż dy kolejny rok akademicki. W ocenie Prezesa Urz ę du podj ę te zobowi ą zanie do rezygnacji z ww. zapisów w umowach ze studentami zawartych pocz ą w- szy od roku akademickiego 2007/2008 oraz wprowadzenia stosownych aneksów (zawiera- j ą cych postanowienia o wykre ś leniu kwestionowanych zapisów i zast ą pieniu ich nowymi, zgodnymi z wymogami prawa) do wszystkich umów podpisanych w roku akademickim 2006/2007 do dnia 30.06.2007r., w sposób wystarczaj ą cy zabezpiecza i chroni interesy konsumentów. Ponadto, organ antymonopolowy, w oparciu o zapis art. 23f ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], okre ś li ł termin wykonania podj ę tych zobowi ą za ń , tj. do dnia 3 wrze ś nia 2007r., w zakresie wymienionym w punkcie IA sentencji. Prezes Urz ę du wyznaczy ł równie ż termin na przekazanie informacji o stopniu realizacji ww. zobowi ą za ń na dzie ń 1 pa ź dziernika 2007r. Maj ą c to na uwadze orzeczono, jak w pkt I, pkt II i pkt III sentencji. W oparciu o art. 23 d ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […] Prezes Urz ę du nie uzna ł za praktyk ę naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów stosowania przez Akademi ę 10 Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku we wzorcu umownym pn.: „Regulamin studiów Akademii Sztuk Pi ę knych w Gda ń sku” postanowienia zawartego w § 28 pkt 2 ppkt c o tre ś ci: „Dziekan mo- ż e skre ś li ć studenta z listy studentów, w przypadku nie wniesienia op ł at zwi ą zanych z od- bywaniem studiów”, bowiem zgodnie z brzmieniem art. 190 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wy ż szym, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej mo ż e skre ś li ć studenta z listy studentów, m.in. w przypadku niewniesienia op ł at zwi ą zanych z odbywaniem studiów. Odnosz ą c si ę do kwestionowanego postanowienia organ antymonopolowy uzna ł , i ż zgod- ne jest ono z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa, a w tej sytuacji jego stosowanie nie jest dzia ł alno ś ci ą bezprawn ą . St ą d orzeczono jak w pkt IV sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], i art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Otrzymuj ą : 1. Akademia Sztuk Pi ę knych Targ W ę glowy 6 80-836 Gda ń sk 2. a/a 11