RGD-18/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./F AX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.62-33/04/05/JS Gda ń sk, dnia 18 marca 2005r. DECYZJA nr RGD.18/2005 Na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zwi ą zku z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ww. ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 18 poz. 172 ze zm.) – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza si ę post ę powanie antymonopolowe wszcz ę te z urz ę du w dniu 29 grudnia 2004r., przeciwko przedsi ę biorcy: O ś rodek J ę zyków Obcych w G., w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów poprzez zawarcie w tre ś ci wzorca umow- nego „Umowa”, postanowie ń wpisanych do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone, wyrokiem s ą du z dnia 8 maja 2004 r., sygn. akt XVII Amc 35/01, o tre ś ci: § 10 „Spory jakie mog ą wynikn ąć z tej umowy rozstrzygane b ę d ą przez s ą d w ł a ś ciwy dla miasta Gda ń ska”, jako bezprzedmiotowe. UZASADNIENIE W dniach od 16 wrze ś nia do 27 pa ź dziernika 2004r., Delegatura UOKiK w Gda ń sku w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzi ł a post ę po- wanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu ustalenie, czy umowy pisemne o nauk ę , regulaminy i inne dokumenty wewn ę trzne, które normuj ą prawa i obowi ą zki stron, zawierane przez szko ł y j ę zykowe z konsumentami s ą zgodne z ustaw ą z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 ze zmianami) oraz innymi ustawami, maj ą cymi za zadanie chroni ć prawa konsumentów, a w szczególno- ś ci, czy nie stanowi ą niedozwolonych klauzul umownych, okre ś lonych w art. 385 1 i nast. Kodeksu cywilnego. W toku post ę powania otrzymano m.in. wzorzec umowny opracowany i stosowany przez przedsi ę biorc ę : O ś rodek J ę zyków Obcych w G. Analiza zapisów umownych zawartych w przedmiotowym wzorcu wskaza ł a, i ż po- stanowienia paragrafu 10: „ Spory jakie mog ą wynikn ąć z tej umowy rozstrzygane b ę d ą przez s ą d w ł a ś ciwy dla miasta Gda ń ska” zbie ż ne s ą w swojej tre ś ci z niedozwolonym po- stanowieniem umownym wpisanym do rejestru takich postanowie ń (por. min. wyroki S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: z dnia 31 stycznia 2003r., sygn. akt XVII Amc 31/02; z dnia 19 kwietnia 2004r., sygn. akt XVII Amc 59/03). Maj ą c na uwadze te ustalenia, organ antymonopolowy postanowieniem z dnia 29 grudnia 2004r. wszcz ął z urz ę du przeciwko O ś rodek J ę zyków Obcych z siedzib ą w G. po- st ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą - cych na umieszczeniu w umowie ww. zapisu, który stanowi naruszenie art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji [...]. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania przedsi ę biorca pismem z dnia 3 stycznia 2005r. o ś wiadczy ł , i ż kwestionowany zapis zosta ł zmieniony. Na t ę oko- liczno ść szko ł a dostarczy ł a umow ę w zmienionej tre ś ci. W toku dalszego post ę powania, przedsi ę biorca poinformowa ł , i ż zakwestionowana uprzednio przez Urz ą d umowa, ma za- stosowanie jedynie w stosunku do przedsi ę biorców, nie za ś konsumentów. Organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Post ę powanie w niniejszej sprawie prowadzone by ł o w zwi ą zku z podejrzeniem, i ż przepisy dotycz ą ce jurysdykcji , zawarte w umowie stosowanej przez O ś rodek J ę zyków Obcych, naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Postanowienia wy łą czaj ą ce spod jurysdykcji s ą dów polskich lub poddaj ą cych spraw ę pod rozstrzygniecie s ą du polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a tak ż e narzucaj ą ce rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy nale żą do tzw. klauzul niedozwolonych, obj ę tych domniemaniem abuzywno ś ci, które „ w razie w ą tpliwo ś ci uznane b ę d ą za niedozwolone”. Zgodnie z tre ś ci ą art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji [...], „za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie posta- nowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 [45] Kodeksu post ę powania cywil- nego ...”. Dla bytu praktyki, okre ś lonej powo ł anym przepisem niezb ę dnym jest łą czne wyst ą - pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: - przedsi ę biorca musi stosowa ć wzorzec umowy, - wzorzec umowy stosowany jest w obrocie z konsumentami, - okre ś lone postanowienia wzorca umowy musz ą , wyrokiem S ą du Ochrony Konku- rencji i Konsumentów, zosta ć uznane za niedozwolone, - postanowienia niedozwolone musz ą zosta ć wpisane do w ł a ś ciwego rejestru, przez organ do tego uprawniony. Zgodnie z art. 479 36 K.p.c. sprawy o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedo- zwolone nale żą do wy łą cznej w ł a ś ciwo ś ci S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. 2 Uznanie prawomocnym orzeczeniem S ą du ra żą cego naruszenia interesów konsu- mentów poprzez stosowanie danej (konkretnej) klauzuli umownej skutkuje wpisaniem przedmiotowej klauzuli do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwo- lone. Organem wyznaczonym do prowadzenia tego rejestru i dokonywania wpisów do re- jestru bezprawnych klauzul umownych jest – zgodnie z art. 479 45 K.p.c. – Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Z chwil ą dokonania wpisu okre ś lone klauzule umowne umieszczone w rejestrze nie mog ą by ć stosowane przez innych przedsi ę biorców w ich wzorcach. Wprawdzie S ą d uznaje za niedozwolone wskazane (konkretne) postanowienie umowne w okre ś lonym brzmieniu, jednak – z uwagi na zapis art. 479 44 K.p.c., zgodnie z którym orzeczenie s ą du w danej sprawie ma skutek tak ż e wobec osób trzecich – przyj ąć nale ż y, ż e za niedozwolone mog ą zosta ć uznane tak ż e postanowienia umowne stosowane lub obowi ą zuj ą ce u innych przedsi ę biorców, je ż eli tylko ich tre ść , czy dokonana wyk ł adnia j ę zykowa wskazuj ą na identyczny zamiar, czy skutek prawny. Warunkiem koniecznym i wystarczaj ą cym dla uznania danego zachowania przedsi ę - biorcy za bezprawne i godz ą ce w interesy konsumentów nie jest wi ę c, aby zachowana by ł a literalna identyczno ść obu porównywanych klauzul. Niewielkie, czy nieznacz ą ce ró ż nice, modyfikacje tre ś ci warunków umownych nie przes ą dzaj ą wi ę c o braku mo ż liwo ś ci uznania kontrolowanego postanowienia równie ż za niedozwolone, je ż eli tylko wskutek stosowania takiego warunku umownego dochodzi do naruszenie takich samych praw kontrahenta przedsi ę biorcy. W oparciu o przeprowadzon ą analiz ę przepisów wzorca obowi ą zuj ą cego kontrahen- tów skar ż onego ustalono, ż e okre ś lony zapis ww. wzorca zbie ż ny jest z brzmieniem niedo- zwolonego postanowienia umownego wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umow- nych uznanych za niedozwolone m.in. wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 31 stycznia 2003r., sygn. akt XVII Amc 31/02, o tre ś ci „Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du po- wszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie”. Postanowienia przedmiotowej umowy badane by ł y pod k ą tem ich zgodno ś ci z art. 385 1 i 385 3 kodeksu cywilnego. Z tre- ś ci przywo ł anych artyku ł ów wprost wynika, i ż dotycz ą one wy łą cznie umów zawieranych z konsumentem. Zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego, konsumentem jest osoba fizyczna lub prawna dokonuj ą ca czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą . Cech ą charakterystyczn ą jest wiec profesjonalizm, jednej ze stron i jego brak u drugiej strony zobowi ą zania, przy czym bez znaczenie jest fakt posiadania przymio- tu osobowo ś ci prawnej. W sytuacji, gdy ka ż da ze stron ma przymiot przedsi ę biorcy, uzna ć nale ż y, i ż relacje zawierane pomi ę dzy tymi podmiotami nie dotycz ą obrotu konsumenckie- go. W przedmiotowej sprawie, przedsi ę biorca O ś rodek J ę zyków Obcych poinformowa ł , i ż zakwestionowany wzorzec stosowany jest tylko w stosunku do przedsi ę biorców. Po- twierdza to tak ż e fakt, i ż szko ł a posiada osobn ą umow ę , nie zawieraj ą c ą niedozwolonych postanowie ń umownych, która stosowana jest w obrocie konsumenckim. Definicje przedsi ę biorcy zawiera art. 4 z dnia 2 lipca 2004r.(Dz. U. z 2004r., nr 173, poz. 1807). Zgodnie z jego tre ś ci ą przedsi ę biorc ą w rozumieniu ustawy jest: a) osoba fizyczna, b) osoba prawna, c) jednostka organizacyjna nie b ę d ą ca osob ą prawn ą , której ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , 3 - je ż eli wykonuje we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Ponadto ustawa uznaje za przedsi ę biorców wspólników spó ł ki cywilnej, w zakresie wykonywanej przez nich dzia ł alno ś ci gospodarczej. Definicja przedsi ę biorcy jest nierozerwalnie zwi ą zana z definicj ą dzia ł alno ś ci gospo- darczej. Artyku ł 2 ustawy o swobodzie […], definiuje dzia ł alno ść gospodarcz ą jako zarob- kow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , budowlan ą , handlow ą i us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpo- znawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. W sytuacji, gdy przedsi ę biorca, b ę d ą cy osob ą fizyczn ą , dokonuje okre ś lonej czynno- ś ci nie zwi ą zanej z dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą , uznawany jest za konsumenta, korzysta wi ę c z ochrony prawa w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie, przedsi ę biorca - szko ł a j ę zykowa, rozró ż ni ł sytuacje: 1) gdy kontrahentem jest konsument, czyli osoba fizyczna lub przedsi ę biorca, któ- ry nie zawar ł umowy w celu bezpo ś rednio zwi ą zanym z dzia ł alno ś ci ą gospodar- cz ą lub zawodow ą , 2) gdy kontrahentem jest przedsi ę biorca, a wiec osoba wykonuj ą ca zarobkowo dzia- ł alno ść gospodarcz ą lub zawodow ą , w sposób zorganizowany i ci ą g ł y, a umowa zawierana jest w celu bezpo ś rednio zwi ą zanym z wykonywan ą przez przedsi ę - biorc ę dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą . W zale ż no ś ci od tego, do której z tych grup nale ż y zaliczy ć kontrahenta szko ł y, sto- sowana jest odpowiednia umowa. Badany wzorzec umowny, co prawda posiada ł postanowienia, które wyrokiem S ą du zosta ł y uznane za niedozwolone, jednak z uwagi na okoliczno ść , i ż w toku post ę powania, szko ł a wykaza ł a, ż e wzorzec ten nie obowi ą zuje w obrocie z konsumentami, (stosowany jest w obrocie z przedsi ę biorcami), nie sposób postawi ć mu zarzut bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, bowiem umowa nie jest zawierana z kon- sumentami. Z tych te ż powodów uzna ć nale ż y, i ż stan faktyczny sprawy wyra ź nie wskazuje na bezprzedmiotowo ść post ę powania. Dzia ł V ustawy o ochronie […] reguluj ą cy tryb post ę - powania przez Prezesem Urz ę du nie normuje wprawdzie sytuacji, gdy post ę powanie staje si ę bezprzedmiotowe, jednak zgodnie z brzmieniem art. 80 tej ustawy, w sprawach nie- uregulowanych, do post ę powa ń przez Prezesem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów, zastosowanie maj ą przepisy Kodeksu post ę powania administracyjnego. Artyku ł 105 § 1 K.p.a. zak ł ada, ż e je ż eli z jakichkolwiek przyczyn sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ ad- ministracji publicznej umarza prowadzone post ę powanie. Przes ł ank ą umorzenie jest „bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego z jakichkolwiek przyczyn”, czyli z jakiejkolwiek przyczyny powoduj ą cej brak chocia ż by jednej z przes ł anek niezb ę dnych dla bytu prowadzonego post ę powania. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego S ą du Administracyjnego (wyrok NSA z 18 kwietnia 1995r., SA/ Ł d 2424/94 ON- SA 1996/2/80) z bezprzedmiotowo ś ci ą post ę powania mamy do czynienia wówczas gdy, w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytoryczne- go rozpatrzenia sprawy. W niniejszej sprawie bezprzedmiotowo ść post ę powania wynika z braku niezb ę dnej przes ł anki dla uznania dzia ł ania przedsi ę biorcy, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, w postaci stosowania wzorca umownego w obrocie konsumenckim. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie orzeczono jak w sentencji. 4 Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 ze zmianami) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwu- tygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Otrzymuje: 1. O ś rodek J ę zyków Obcych W G. 2. a/a 5