RKT-19/2005

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 18. 03. 2005r. RKT – 61 – 06/05/AD DECYZJA Nr RKT - 19 /2005 I. Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 ze zm., Dz. U. z 2003r. Nr 60, poz. 535 i Dz. U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652, Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891, Dz. U. z 2004r. Nr 96, poz. 959) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002r. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Adamowi K. zam. w Katowicach, ul. (...), prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Dialog” z siedzib ą w Miko ł owie, ul. (...), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 23e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 23 a ust. 1 i 2 w/w ustawy uznaje si ę za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów , praktyki stosowane przez przedsi ę biorc ę – Adama K. „Dialog” polegaj ą ce na: 1. Stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami postanowie ń , które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu post ę powania cywilnego tj. pos ł ugiwanie si ę zapisem o tre ś ci: „Spory mog ą ce wynikn ąć na tle niniejszej umowy rozstrzyga ł b ę dzie S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla Sprzedaj ą cego ”. 2. Naruszeniu art. 2 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (Dz. U. z 2000r. Nr 22, poz. 271 ze zm.), poprzez okre ś lenie w o ś wiadczeniu konsumenta o odst ą pieniu od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa 3-dniowego terminu zwrotu zakupionego towaru w razie, gdy konsument odst ę puje od umowy. 3. Naruszeniu art. 2 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny poprzez nieudzielanie konsumentom informacji o mo ż liwo ś ci odst ą pienia przez nich od umowy w sytuacji, gdy zwracany towar zosta ł zmieniony w graniach zwyk ł ego zarz ą du rzecz ą . 4. Naruszeniu art. 2 ust. 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny w wyniku stosowania w §4 ust 3 umów sprzeda ż y filtrów do wody zawieranych z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa przez Adama K. „Dialog” nast ę puj ą cego postanowienia: „Wy ż ej wymienione koszty okre ś li Sprzedawca, nie mog ą one jednak by ć mniejsze ni ż 30%, a wi ę ksze ni ż 40% ceny detalicznej ustalonej przez strony w § 5 niniejszej umowy ” i stwierdza si ę ich zaniechanie z dniem 09. 02. 2005r. II. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 ze zm., Dz.U. z 2003r. Nr 170, poz. 1652, Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz. 891 oraz Nr 96, poz. 959) oraz stosowanie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 1 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2002r. Nr 18, poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Adamowi K. zam. w Katowicach, ul. (...), prowadz ą cemu dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Dialog” z siedzib ą w Miko ł owie, ul. (...) - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia si ę zobowi ą za ć Adama K. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcza pod nazw ą „Dialog”, do poniesienia kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 59 z ł (s ł ownie: pi ęć dziesi ą t dziewi ęć z ł otych) Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzone zosta ł o post ę powanie wyja ś niaj ą ce (sygn. RKT-61-89/04/AD) maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy Adam K. (zwany dalej Przedsi ę biorc ą ) zam. w Katowicach prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej z dnia 24. 01. 2002r. pod numerem (...) dokonanego przez Prezydenta Miasta Katowice, dzia ł aj ą cy pod nazw ą Adam K. „Dialog” z siedzib ą w Miko ł owie, poprzez sposób zawierania poza lokalem przedsi ę biorstwa z konsumentami umów sprzeda ż y filtrów do wody stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 23 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W wyniku analizy zgromadzonych w toku przedmiotowego post ę powania wyja ś niaj ą cego materia ł ów dowodowych ustalono, ż e istnieje podejrzenie stosowania przez Przedsi ę biorc ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Z uwagi na powy ż sze, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dnia 02. 12. 2004r. wszcz ę te zosta ł o przeciwko Adamowi K.„Dialogowi” post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W toku w/w post ę powania ustalono, i ż Przedsi ę biorca od 20. 05. 2002r. do 30. 09. 2004r. stosowa ł wzorzec umowy sprzeda ż y filtrów do wody marki Aqua Filter zawieranej z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa. Od 01. 10. 2004r. przy zawieraniu takich umów stosowany jest wzorzec umowy sprzeda ż y filtrów marki ForLife. Bez wzgl ę du na to, z wykorzystaniem którego z wzorców umowa sprzeda ż y filtra do wody poza lokalem przedsi ę biorstwa by ł a zawarta, konsument otrzymywa ł dokument zawieraj ą cy „Informacj ę dla konsumenta zawieraj ą cego umow ę poza lokalem przedsi ę biorcy” oraz „O ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy sprzeda ż y”. W odpowiedzi na wezwanie organu antymonopolowego, Przedsi ę biorca poinformowa ł w pi ś mie z 08. 12. 2004r. o usuni ę ciu ze stosowanego wzorca postanowienia mówi ą cego o w ł a ś ciwo ś ci s ą du rozstrzygaj ą cego spory wynik ł e na tle umowy. Adam K. poinformowa ł tak ż e, ż e usuni ę ty zostanie zapis dotycz ą cy 3-dniowego terminu zwrotu towaru w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, zawarty w dokumencie obejmuj ą cym „Informacj ę dla konsumenta zawieraj ą cego umow ę poza lokalem przedsi ę biorcy” oraz „O ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy sprzeda ż y”. W za łą czeniu do pisma z 27. 12. 2004r. Przedsi ę biorca przes ł a ł zmienione wzorce. Zakres przedmiotowego post ę powania rozszerzono Postanowieniem nr 3 z dnia 05. 01. 2005r., w którym stwierdzono, ż e zachodzi podejrzenie stosowania przez Przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w wyniku pos ł ugiwania si ę w umowach zawieranych z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa zapisem uprawniaj ą cym sprzedawc ę do pobrania okre ś lonej op ł aty, zastrze ż onej na wypadek odst ą pienia konsumenta od tej umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia. W za łą czeniu do pisma z dnia 15. 02. 2005r. Przedsi ę biorca przekaza ł umow ę faktycznie zawart ą z konsumentem poza lokalem przedsi ę biorstwa z dnia 09. 02. 2005r., z wykorzystaniem przedstawionego wcze ś niej, zmienionego wzorca umowy. 2 Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: Wzorce umowne podlegaj ą kontroli abstrakcyjnej S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wcze ś niejsza nazwa S ą du – S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Antymonopolowy) w trybie okre ś lonym przepisami Kodeksu post ę powania cywilnego. Wyrok wydany w post ę powaniu w sprawie uznania postanowie ń wzorców za niedozwolone, na mocy którego kwestionowane postanowienia zostaj ą uznane za niedozwolone, jest skuteczny wobec wszystkich od chwili wpisania kwestionowanych postanowie ń do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej rejestrem). W/w rejestr prowadzony jest przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym). Skutek wobec wszystkich oznacza, i ż ż aden z podmiotów uczestnicz ą cych w obrocie prawnym nie mo ż e pos ł ugiwa ć si ę przedmiotowym postanowieniem. W sytuacji, gdy wbrew temu zakazowi dochodzi do zastosowania postanowienia uznanego za niedozwolone, jest ono bezwzgl ę dnie niewa ż ne z mocy prawa . Wyrok wydany przez S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej SOKiK), na mocy którego dokonano wpisu do rejestru niedozwolonych zapisów umownych, musi by ć respektowany zarówno przez przedsi ę bior ę , w czyjego sprawie orzeczenie zapad ł o, jak i przez innych przedsi ę biorców, ze wzgl ę du na rozszerzon ą prawomocno ść w znaczeniu podmiotowym. Wyrok SOKiK ma zatem powag ę rzeczy os ą dzonej dla wszystkich i wobec wszystkich. Nale ż y tak ż e zauwa ż y ć , i ż by zaistnia ł a mo ż liwo ść uznania dwóch postanowie ń za to ż same wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci ł a si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru przy jednoczesnym okre ś leniu to ż samych skutków okre ś lonych dzia ł a ń . Rozstrzygaj ą cym nie jest za ś literalne podobie ń stwo obu zapisów. By dosz ł o do stwierdzenia, ż e okre ś lona praktyka stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, musz ą zosta ć spe ł nione dwie przes ł anki. Po pierwsze okre ś lone dzia ł anie przedsi ę biorcy musi by ć bezprawne. Po drugie dzia ł anie to musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym, na mocy art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów za bezprawne dzia ł anie mo ż na uzna ć takie zachowanie przedsi ę biorcy, które jest sprzeczne z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa, polegaj ą ce np. na uchybieniu obowi ą zkom wynikaj ą cym z odr ę bnych przepisów prawa. W art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów prawodawca dokona ł przyk ł adowego wyliczenia dzia ł a ń , które mog ą zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W przedmiotowym katalogu wskazano, i ż za praktyk ę tak ą uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W przypadku, gdy organ antymonopolowy stwierdza, ż e dana praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów oraz, gdy dosz ł o do jej zaniechania, zastosowanie znajduje art. 23 e ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi w ust. 2, ż e w w/w sytuacji Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W toku niniejszego post ę powania organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. I. 1). Adam K., zam. w Katowicach, prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Dialog” w Miko ł owie w § 8 zawieranych z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa umów sprzeda ż y filtrów do wody zawar ł postanowienie o nast ę puj ą cym brzmieniu: „Spory mog ą ce 3 wynikn ąć na tle niniejszej umowy rozstrzyga ł b ę dzie S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla Sprzedaj ą cego ”. Poprzez stosowanie przedmiotowego zapisu, Przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów tj. dopu ś ci ł si ę stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów poprzez pos ł ugiwanie si ę postanowieniem, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu post ę powania cywilnego. W sprawie zapisów reguluj ą cych kwesti ę w ł a ś ciwo ś ci S ą du, przed którym mia ł oby doj ść do rozstrzygni ę cia ewentualnych sporów powsta ł ych na tle zawartej pomi ę dzy przedsi ę biorc ą , a konsumentem umowy, w poni ż ej wskazanych orzeczeniach wypowiedzia ł si ę S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów: - „ Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie ”. Przedmiotowy zapis zosta ł uznany za niedozwolone postanowienie umowne na mocy wyroku z 31. 01. 2003r. (sygn. akt XVII Amc 31/02), a wpisany do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych dnia 30. 06. 2003r. pod numerem 41. - „ Strony niniejszej umowy zobowi ą zuj ą si ę do do ł o ż enia wszelkich stara ń w celu polubownego rozstrzygni ę cia ewentualnych sporów. S ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygania b ę dzie s ą d miejsca siedziby EFB ”. Przedmiotowe postanowienie zosta ł o uznane za niedozwolone w wyroku z 04. 06. 2003r. (sygn. akt XVII Amc 60/02), a nast ę pnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych dnia 14. 08. 2003r. pod numerem 77. - „Wszelkie spory mog ą ce wynikn ąć z tytu ł u realizacji umowy b ę d ą rozstrzygane polubownie, a w razie nie doj ś cia do porozumienia rozstrzygane przez wydzia ł y cywilne s ą du rejonowego w ł a ś ciwego dla miejsca siedziby Biura ”. Na mocy wyroku z 19. 04. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 59/03), w/w postanowienie wpisano dnia 20. 08. 2004r. pod numerem 92 do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. - „Spory mog ą ce wynikn ąć z realizacji niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez S ą d w ł a ś ciwy miejscowo dla siedziby Po ś rednika”. W wyroku z 18. 11. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 49/03) S ą d uzna ł w/w zapis za niedozwolone postanowienie umowne i nakaza ł wpisanie go do rejestru, co nast ą pi ł o dnia 06. 01. 2005r. (numer 210). - „ W przypadku braku mo ż liwo ś ci polubownego za ł atwienia sporu strony o ś wiadczaj ą , ż e rzeczowo w ł a ś ciwym s ą dem do rozpatrzenia sporu b ę dzie S ą d Rejonowy lub Okr ę gowy w Opolu ”. Przedmiotowa klauzula zosta ł a uznana za niedozwolon ą na mocy wyroku z 21. 09. 2004r. (sygn. akt XVII Amc 78/03) i wpisana do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych pod numerem 238 dnia 06. 01. 2005r. Postanowienie stosowane przez Adama K. – „Dialog” w umowach sprzeda ż y filtrów do wody zawieranych z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa, podobnie jak powy ż ej przytoczone zapisy, wskazuje, ż e s ą dem w ł a ś ciwym do rozpatrzenia spraw wynik ł ych na tle umowy zawartej przez przedsi ę biorc ę z konsumentem, jest s ą d w ł a ś ciwy ze wzgl ę du na miejsce siedziby przedsi ę biorcy. Ró ż nice pomi ę dzy wszystkimi w/w postanowieniami mo ż na uzna ć za nieistotne, gdy ż dotycz ą jedynie kwestii podmiotowych, jak równie ż warstwy j ę zykowej. Zbie ż ne s ą za ś ich regulacje, z których wynika, ż e s ą dem w ł a ś ciwym do rozstrzygni ę cia sporu wynik ł ego na tle umowy, jest s ą d wskazany wg. miejsca siedziby przedsi ę biorcy. Przedmiotowa regulacja powoduje naruszenie zbiorowego interesu konsumentów, gdy ż ogó ł konsumentów zawieraj ą cych umow ę z przedsi ę biorc ą zosta ł nara ż ony na niekorzystne skutki wywo ł ane zastosowaniem przedmiotowego zapisu. Postanowienie, na mocy którego uznaje si ę , ż e wy łą cznie w ł a ś ciwym b ę dzie s ą d wskazany wg miejsca siedziby przedsi ę biorcy, prowadzi do wy łą czenia w ł a ś ciwo ś ci s ą du wskazanego zgodnie z zapisem art. 27. § 1 Kodeksu post ę powania cywilnego, który stanowi, ż e „ Powództwo wytacza si ę przed s ą d pierwszej instancji, w którego okr ę gu pozwany ma miejsce zamieszkania ”, a tak ż e zgodnie z postanowieniem art. 34 kpc, który stanowi, i ż „ Powództwo o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwi ą zanie lub uniewa ż nienie, jak te ż o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienale ż ytego wykonania umowy wytoczy ć mo ż na przed s ą d miejsca jej wykonania. (…)”. Powy ż sze zapisy daj ą mo ż liwo ść wytoczenia 4 powództwa przed s ą dem okre ś lonym wg. nie tylko miejsca siedziby przedsi ę biorcy, ale tak ż e wg. miejsca zamieszkania konsumenta oraz miejsca wykonania umowy. Z w ł a ś ciwo ś ci umowy sprzeda ż y filtra do wody wynika, i ż do wykonania umowy dochodzi, gdy filtr ten zostaje zainstalowany w miejscu wskazanym przez konsumenta, a wi ę c najcz ęś ciej w miejscu jego zamieszkania. Zatem zgodnie z powo ł anym art. 34 kpc konsument mia ł by mo ż liwo ść wyst ą pienia przed s ą dem w ł a ś ciwym ze wzgl ę du na jego miejsce zamieszkania. Cho ć s ą d wskazany zgodnie z siedzib ą przedsi ę biorcy mo ż e by ć , zgodnie z art. 30 kpc, tak ż e w ł a ś ciwym, to postanowienie zawarte w § 8 umów sprzeda ż y filtrów do wody zawieranych z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa wy łą cza mo ż liwo ść zastosowania art. 34 kpc. Powy ż sze prowadzi do narzucenia rozpoznania sprawy przez s ą d, który znajduje si ę dalej ni ż s ą d okre ś lony wg miejsca zamieszkania konsumenta, co powoduje faktyczne utrudnienie dost ę pu do s ą du. Z uwagi na fakt, i ż zosta ł a spe ł niona pierwsza przes ł anka, tj. pos ł ugiwanie si ę postanowieniem o tre ś ci „Spory mog ą ce wynikn ąć na tle niniejszej umowy rozstrzyga ł b ę dzie S ą d miejscowo w ł a ś ciwy dla Sprzedaj ą cego ” prowadzi do stosowania postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu post ę powania cywilnego, a tak ż e druga przes ł anka, tj. dzia ł anie to godzi w zbiorowe interesy konsumentów, przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W za łą czeniu do pisma z 27. 12. 2004r. Przedsi ę biorca przes ł a ł zmieniony wzorzec umowy, w którym nie zawarto zapisu, o którym mowa powy ż ej. Na dowód wprowadzenia go w ż ycie przekazano faktycznie zawart ą dnia 09. 02. 2005r. z konsumentem umow ę sprzeda ż y filtra do wody zawart ą z wykorzystaniem nowego wzorca. W zwi ą zku z powy ż szym stwierdzono, ż e z dniem 09. 02. 2005r. Przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania w/w praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Na mocy art. 23e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdy Prezes Urz ę du stwierdza, ż e dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów oraz, ż e dosz ł o do jej zaniechania, wydaje si ę decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. 2). Przedsi ę biorca, Adam K., prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Dialog”, dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 2 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny (zwanej dalej uoonpk) poprzez skrócenie terminu, w jakim mo ż e nast ą pi ć zwrot przedmiotu umowy, w stosunku do ustawowej regulacji przedmiotowej materii. Art. 2 ust. 3 w/w ustawy stanowi, ż e: „ W razie odst ą pienia od umowy umowa uwa ż ana jest za niezawart ą , a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowi ą za ń . To, co strony ś wiadczy ł y ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Zwrot powinien nast ą pi ć niezw ł ocznie, nie pó ź niej ni ż w terminie czternastu dni. (…)”. Przedsi ę biorca w dokumencie zawieraj ą cym „Informacj ę dla konsumenta zawieraj ą cego umow ę poza lokalem przedsi ę biorcy” oraz „O ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy sprzeda ż y” zawar ł zapis o nast ę puj ą cej tre ś ci: „(…) W konsekwencji o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy sprzeda ż y zwróc ę Firmie „DIALOG” towar w stanie niezmienionym w terminie trzech dni od daty z ł o ż enia o ś wiadczenia ”. Nale ż y zauwa ż y ć , i ż wszystkim konsumentom zawieraj ą cym umow ę sprzeda ż y filtra do wody poza lokalem przedsi ę biorcy wr ę czano w/w dokument oraz wszyscy z nich byli zwi ą zani 3-dniowym terminem zwrotu przedmiotu umowy w przypadku odst ą pienia od niej. Powy ż sze wskazuje na to, ż e wbrew ustawowej regulacji, konsumenci musieli dokona ć zwrotu towaru w terminie trzech dni, czyli w terminie o jedena ś cie dni krótszym ni ż maksymalny termin okre ś lony w w/w ustawie. Z uwagi na to, ż e termin 3-dniowy jest terminem bardzo krótkim, nale ż y uzna ć , ż e obowi ą zek dokonania zwrotu w tym terminie mo ż e skutkowa ć znacznymi niedogodno ś ciami dla konsumentów. Niniejsza praktyka wskazuje na to, ż e dosz ł o do naruszenia art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, na mocy którego za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów 5 uznaje si ę takie dzia ł anie przedsi ę biorcy, które jest bezprawne oraz, które godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Poprzez pos ł ugiwanie si ę w/w dokumentem, zawieraj ą cym informacj ę dla konsumenta o zasadach odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, Adam K. „Dialog” dopu ś ci si ę tak ż e naruszenia art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdy ż nie udziela ł rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji na temat zasad zwrotu przedmiotu umowy, a wr ę cz powy ż szym dzia ł aniem powodowa ł wprowadzenie konsumentów w b łą d, co do terminu zwrotu towaru, jakim s ą zwi ą zani na mocy ustawy. W toku niniejszego post ę powania Przedsi ę biorca przes ł a ł nowy wzorzec dokumentu zawieraj ą cego „Informacj ę dla konsumenta zawieraj ą cego umow ę poza lokalem przedsi ę biorcy” oraz „O ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy sprzeda ż y”, z którego usuni ę to zapis mówi ą cy o obowi ą zku zwrotu przedmiotu ś wiadczenia w terminie 3 dni od z ł o ż enia o ś wiadczenia o odst ą pieniu, jak równie ż udowodni ł jego stosowanie przedstawiaj ą c kopi ę dokumentu tego rodzaju faktycznie wr ę czonego konsumentowi dnia 09. 02. 2005r. Z uwagi na powy ż sze stwierdzono, ż e Przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 23 a ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stwierdzono, ż e z dniem 09. 02. 2005r. dosz ł o do zaniechania stosowania w/w praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z tym, na mocy art. 23 e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż a ł o orzec, ż e Przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów oraz zaniecha ł jej stosowania. 3). Adam K., prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Dialog”, w dokumencie zawieraj ą cym „Informacj ę dla konsumenta zawieraj ą cego umow ę poza lokalem przedsi ę biorcy” oraz „O ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy sprzeda ż y”, wr ę czanym konsumentowi przy zawieraniu z nim umowy sprzeda ż y filtra do wody poza lokalem przedsi ę biorstwa stosowa ł nast ę puj ą ce postanowienie: „ (…) W konsekwencji o ś wiadczenia o odst ą pieniu od umowy sprzeda ż y zwróc ę Firmie „DIALOG” towar w stanie niezmienionym w terminie trzech dni od daty z ł o ż enia o ś wiadczenia ”. Poprzez w/w dzia ł anie Przedsi ę biorca dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 2 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny, który stanowi, ż e „ W razie odst ą pienia od umowy umowa jest uwa ż ana za niezawart ą , a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowi ą za ń . To, co strony ś wiadczy ł y, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Zwrot powinien nast ą pi ć niezw ł ocznie, nie pó ź niej ni ż w terminie czternastu dni . Je ż eli konsument dokona ł jakichkolwiek przedp ł at, nale żą si ę od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedp ł aty ”. W w/w dokumencie uregulowano zasady zwrotu przedmiotu umowy, w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa. Przedmiotowy zapis ogranicza ustawowe prawo konsumenta do odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, w przypadku, gdy przedmiot umowy uleg ł zmianie w granicach zwyk ł ego zarz ą du rzecz ą . Przedsi ę biorca informowa ł , ż e przedmiot mo ż e zosta ć zwrócony jedynie w przypadku, gdy nie zosta ł zmieniony. Powy ż sze jest sprzeczne z zapisem w/w art. 2 ust. 3 uoonpk, na mocy którego dopuszczono mo ż liwo ść odst ą pienia od umowy oraz zwrotu przedmiotu ś wiadczenia, gdy ten uleg ł zmianom koniecznym w granicach zwyk ł ego zarz ą du rzecz ą . Przedsi ę biorca w pi ś mie z 08. 12. 2004r. wskaza ł , ż e kwestionowany zapis nie mia ł prowadzi ć do ograniczenia prawa konsumentów do odst ą pienia od umowy, lecz jedynie mia ł gwarantowa ć , by demonta ż sprzedawanych urz ą dze ń by ł dokonywany przez kompetentne osoby i zapis ten nie by ł czynnikiem decyduj ą cym przy przyjmowaniu o ś wiadcze ń konsumentów o odst ą pieniu od umów. Nie mo ż na jednak zgodzi ć si ę z powy ż szym twierdzeniem. Interpretacja kwestionowanego postanowienia wskazuje na to, ż e odst ą pienie i zwrot zakupionego filtra do wody b ę d ą mo ż liwe w łą cznie w przypadku, gdy przedmiot umowy nie uleg ł zmianie. W zwi ą zku z powy ż szym przedsi ę biorca ograniczy ł uprawnienie konsumentów do odst ą pienia odmowy w przypadku, gdy jej przedmiot uleg ł zmianie w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Powy ż szy zapis prowadzi ł zarazem do tego, ż e informacje przekazywane konsumentom w w/w dokumentach 6 nie by ł y rzetelne, prawdziwe i pe ł ne. Dzia ł aniem tym naruszono obowi ą zek poinformowania konsumentów o mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umowy w przypadku, gdy jej przedmiot uleg ł zmianie w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Jednocze ś nie fakt ten nale ż y uzna ć za istotny, gdy ż z charakteru filtrów do wody wynika, ż e prawid ł owe u ż ycie filtrów dopuszcza ich instalacj ę , dzi ę ki której mog ą one zosta ć wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem. W czasie filtracji wody mog ą nast ą pi ć w urz ą dzeniu zmiany, lecz je ś li b ę d ą to zmiany mieszcz ą ce si ę w granicach zwyk ł ego zarz ą du tj. zmiany konieczne, to pomimo ich wyst ą pienia, konsumentowi powinno przys ł ugiwa ć prawo odst ą pienia od umowy. Z uwagi na powy ż sze Adam K. „Dialog” dopu ś ci ł si ę naruszenia art. 2 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdy ż na mocy klauzuli zamieszczonej w dokumencie zawieraj ą cym „Informacj ę dla konsumenta zawieraj ą cego umow ę poza lokalem przedsi ę biorcy” oraz „O ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy sprzeda ż y” ograniczy ł prawo do odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa oraz nie informowa ł konsumentów o mo ż liwo ś ci odst ą pienia od umów tego rodzaju, gdy przedmiot umowy uleg ł zmianie w granicach zwyk ł ego zarz ą du. Zarazem, przedstawiaj ą c umow ę sprzeda ż y faktycznie zawart ą z konsumentem poza lokalem przedsi ę biorstwa dnia 09. 02. 2005r. wraz z za łą czonym do niej dokumentem zawieraj ą cym „O ś wiadczenie o odst ą pieniu od umowy sprzeda ż y” i „Informacj ę dla konsumenta zawieraj ą cego umow ę poza lokalem przedsi ę biorcy”, Przedsi ę biorca udowodni ł , ż e zaniecha ł stosowania przedmiotowej praktyki. Nowy wzór w/w dokumentu nie zawiera kwestionowanego zapisu. Obecnie konsumenci s ą informowani o prawie odst ą pienia w ci ą gu 10 dni od zawarcia umowy, za ś z wr ę czanego konsumentom wzoru o ś wiadczenia o odst ą pieniu wynika, ż e mo ż e to nast ą pi ć zgodnie z zapisami ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny. Z uwagi na powy ż sze stwierdzono, ż e z dniem 09. 02. 2005r. dosz ł o do zaniechania stosowania w/w praktyki. Zgodnie z art. 23 e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznano praktyk ę , o jakiej mowa w niniejszym punkcie, za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów oraz stwierdzono jej zaniechanie. 4). Przedsi ę biorca Adam K. „Dialog” dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów poprzez pos ł ugiwanie si ę w §4 ust 3 umów sprzeda ż y filtrów do wody zawieranych z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa zapisem o nast ę puj ą cym brzmieniu: „Wy ż ej wymienione koszty okre ś li Sprzedawca, nie mog ą one jednak by ć mniejsze ni ż 30%, a wi ę ksze ni ż 40% ceny detalicznej ustalonej przez strony w § 5 niniejszej umowy ”. Przedmiotowe postanowienie odnosi si ę do zapisu zawartego w § 4 ust. 2 w/w umów, który stanowi, ż e „ W przypadku odst ą pienia od Umowy Sprzeda ż y i Umowy o Kredyt w terminie 10 dni od ich zawarcia gdy molekularny system ForLife zosta ł zamontowany na ż yczenie Kupuj ą cego, Kupuj ą cy wyra ż a zgod ę na poniesienie kosztów monta ż u, demonta ż u, doboru testowania, transportu oraz zu ż ytych materia ł ów ”. Zgodnie z art. 2 ust. 1 uoonpk konsument mo ż e odst ą pi ć od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa w terminie 10 dni od jej zawarcia, a na mocy art. 2 ust. 2 uoonpk „N ie jest dopuszczalne zastrze ż enie, ż e konsumentowi wolno odst ą pi ć od umowy za zap ł at ą oznaczonej sumy (odst ę pne )”. Art. 2 ust. 3 w/w ustawy stanowi, ż e: „ W razie odst ą pienia od umowy umowa jest uwa ż ana za niezawart ą , a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowi ą za ń . To co strony ś wiadczy ł y, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba ż e zmiana by ł a konieczna w granicach zwyk ł ego zarz ą du. (...) Je ż eli konsument dokona ł jakichkolwiek przedp ł at, nale żą si ę od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedp ł aty”. Przedsi ę biorca w umowach sprzeda ż y zawieranych z konsumentami poza lokalem przedsi ę biorstwa stosowa ł zapis, na mocy którego, w przypadku odst ą pienia konsumenta od umowy, dopuszczalne by ł o pobieranie op ł at za monta ż oraz demonta ż urz ą dzenia, dobór testowania, transport, jak równie ż za zu ż yte materia ł y. Jednocze ś nie w umowach tych zawarto zastrze ż enie, ż e w/w koszty nie mog ą by ć ni ż sze ni ż 30% i wy ż sze ni ż 40% ceny ustalonej w umowie. Powy ż sze doprowadzi ł o do naruszenia art. 2 ust. 2 i 3 uoonpk. 7 Konsument zawieraj ą c z przedsi ę biorc ą umow ę wyra ż a wol ę korzystania z okre ś lonego przedmiotu. Ustawodawca nie zastrzeg ł , ż e w czasie, w którym konsument mo ż e odst ą pi ć od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa, konsument nie mo ż e korzysta ć z przedmiotu umowy. Powy ż sze prowadzi do wniosku, i ż nabywcy przys ł uguje prawo korzystania z okre ś lonej rzeczy. Uprawnienie do odst ą pienia od umowy zawartej poza lokalem przedsi ę biorstwa wygasa jedynie w dwóch przypadkach tj. w razie up ł ywu terminu oraz w przypadku, gdy przedmiot ś wiadczenia uleg ł zmianom, które nie wynikaj ą ze zwyk ł ego zarz ą du rzecz ą , lecz przekraczaj ą je. Prawo takie nie przys ł uguje w przypadku umów wskazanych w art. 5 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, który zawiera zamkni ę ty katalog wyj ą tków. Umowy sprzeda ż y filtrów do wody nie nale żą do ż adnej z kategorii okre ś lonych przez ustawodawc ę w w/w art. 5. W pozosta ł ych przypadkach przedsi ę biorca nie ma prawa pobierania od konsumenta dodatkowych op ł at. W zwi ą zku z tym umowa nie mo ż e wymienia ć sytuacji, w których konsument b ę dzie zobowi ą zany do zap ł aty okre ś lonych kwot na wypadek odst ą pienia od umowy. Z uwagi na powy ż sze dosz ł o do naruszenia art. 2 ust. 2 i 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez produkt niebezpieczny, a poprzez to naruszono art. 23 a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, ż e „ Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” . Jednocze ś nie z tre ś ci przedstawionego przez Przedsi ę biorc ę nowego wzorca umowy oraz umowy sprzeda ż y filtra do wody faktycznie zawartej z konsumentem dnia 09. 02. 2005r. wynika, i ż obecnie Przedsi ę biorca stosuje zapis, zgodnie z którym koszty w/w czynno ś ci s ą przez konsumenta ponoszone w przypadku, gdy odst ę puje on od umowy po terminie 10 dni od zawarcia umowy. W zwi ą zku z tym, z dniem 09. 02. 2005r. dosz ł o do zaniechania stosowania praktyki o jakiej mowa w niniejszym punkcie. W przypadku, gdy Prezes Urz ę du stwierdza, ż e dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów oraz, ż e dosz ł o do jej zaniechania, na mocy art. 23 e ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wydaje si ę decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Z uwagi na powy ż sze nale ż a ł o orzec, jak w punkcie I 4 niniejszej decyzji. II. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 72 ustawy, je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku organ antymonopolowy stwierdzi ł naruszenia przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty tego post ę powania. Post ę powanie w sprawie stosowania przez Adama K. „Dialog” zam. w Katowicach z siedzib ą w Miko ł owie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. W wyniku tego post ę powania organ antymonopolowy w punkcie I sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego, s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą pomi ę dzy organem antymonopolowym a przedsi ę biorc ą . W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy postanowi ł obci ąż y ć Adama K. „Dialog” kosztami post ę powania w wysoko ś ci 59 z ł (s ł ownie: pi ęć dziesi ą t dziewi ęć z ł otych). Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. 8 Na postanowienie zawarte w punkcie II niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z 479(28) § 1 pkt 2 k.p.c. przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie –S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479(28) § 2 k.p.c. – od niniejszego decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Alicja Kral 9