RGD-17/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058 PREFIKS ) 346-29-32, 346-29-33, 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-12/07/MLM Gda ń sk, dnia 25 lipca 2007r. D ECYZJA NR RGD.17/2007 I. Na podstawie art. 23f w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. Nr 86, poz. 804 ze zmianami) oraz odpowiednio do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Preze- sa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miej- scowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmian ą ), stosownie do tre ś ci art. 131 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmian ą ), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę po- wania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du, przeciwko Politechnice Koszali ń skiej z siedzib ą w Koszalinie w sprawie sto- sowania, przez t ę uczelni ę , w wzorcach umownych, tj.: 1. w za łą czniku nr 1 do Uchwa ł y Senatu Politechniki Koszali ń skiej Nr 37/2006 z dnia 20 wrze ś nia 2006r., w sprawie okre ś lenia zasad pobierania op ł at za us ł ugi eduka- cyjne w Politechnice Koszali ń skiej, nast ę puj ą cych postanowie ń : a) zapisu zawartego w cz ęś ci A w § 3 wzorca o tre ś ci: „Student/doktorant, który nie wniesie op ł at w wyznaczonym terminie, mo ż e zosta ć skre ś lony przez Dzie- kana z listy studentów/doktorantów”, b) zapisu zawartego w cz ęś ci B w § 1 ust. 3 wzorca o tre ś ci: „Student, który nie wniesie op ł at w wyznaczonym terminie, mo ż e zosta ć skre ś lony przez Dziekana z listy studentów”, 2. w „umowie o warunkach odp ł atno ś ci za studia niestacjonarne”, stanowi ą cej za- łą cznik nr 1 i w „umowie o warunkach odp ł atno ś ci za studia niestacjonarne”, sta- nowi ą cej za łą cznik nr 2 do Zarz ą dzenia Rektora Nr 34/2006 z dnia 29 wrze ś nia 2006r., wymienionych postanowie ń : a) zapisu zawartego odpowiednio w § 4 ust. 5 i w § 4 ust. 11 wzorców o tre ś ci: „Student, który nie wniesie op ł aty w wyznaczonym terminie zostaje skre ś lony przez Dziekana z listy studentów”, b) zapisu zawartego w § 5 ust. 1 wzorców o tre ś ci: „…W przypadku nie uiszcze- nia op ł aty tak ż e na wezwanie Uczelni, Student zostaje skre ś lony z listy studen- tów…”, 3. w „umowie o warunkach odp ł atno ś ci w szkole wy ż szej za wybrane us ł ugi eduka- cyjne” , stanowi ą cej za łą cznik nr 1 do Zarz ą dzenia Rektora Nr 10/2007 z dnia 22 stycznia 2006r., zapisu zawartego w § 4 ust. 3 o tre ś ci: „Student, który nie wniesie op ł aty/raty w wyznaczonym terminie, po pisemnym wezwaniu do jej uregulowa- nia, mo ż e zosta ć skre ś lony przez Dziekana z listy studentów”. uznanych za niedozwolone i wpisanych do „Rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone”, i po przyj ę ciu zobowi ą za ń Politechniki Koszali ń skiej do: A. podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez zmian ę stosowanych wzorców umownych i usuni ę ciu z nich kwestionowanych postanowie ń B. aneksowania umów zawartych z konsumentami od pocz ą tku roku akademickiego 2006/2007, nak ł ada si ę na Politechnik ę Koszali ń sk ą obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . II. Na podstawie art. 23f ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la si ę nast ę puj ą ce terminy wykonania zobowi ą zania, o którym mowa w: 1. punkcie IA niniejszej decyzji – do dnia 1 pa ź dziernika 2007r., 2. punkcie IB niniejszej decyzji – do dnia 31 pa ź dziernika 2007r. III. Na podstawie art. 23f ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zobowi ą zuje Po- litechnik ę Koszali ń sk ą do z ł o ż enia sprawozda ń o stopniu realizacji zobowi ą za ń w ter- minie do dnia 1 grudnia 2007r. w zakresie zobowi ą za ń , o których mowa w punktach IA i IB niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 23e ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów stosowanie przez Politechnik ę Koszali ń sk ą , we wzorcu umownym „Umowa o warun- kach odp ł atno ś ci za studia niestacjonarne”, zapisu zawartego w § 11 o tre ś ci: „ Wszelkie sprawy sporne rozstrzygane b ę d ą przez s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Uczelni” i stwierdza si ę jej zaniechanie z dniem 22 stycznia 2007r. V. Na postawie art. 23d ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i kon- sumentów nie uznaje si ę za praktyk ę naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów sto- sowania przez Politechnik ę Koszali ń sk ą we wzorcu umownym „Regulamin Studiów Politechniki Koszali ń skiej” zapisu zawartego w § 18 ust. 6 pkt 3 wzorca o tre ś ci: „ Dziekan mo ż e skre ś li ć studenta z listy studentów, w przypadku niewniesienia op ł at zwi ą zanych z odbywaniem studiów”. UZASADNIENIE W dniu 27 lutego 2007r. Prezes Urz ę du Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej Preze- sem Urz ę du lub organem antymonopolowym, wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce, maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy umowy za odp ł atne formy kszta ł cenia zawierane przez pu- bliczne szko ł y wy ż sze na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo 2 o szkolnictwie wy ż szym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), zwan ą dalej ustaw ą o szkolnic- twie wy ż szym, a tak ż e regulaminy studiów i inne dokumenty normuj ą ce prawa i obowi ą zki stron, nie zawieraj ą niedozwolonych postanowie ń umownych, sprzecznych z przepisami Kodeksu cywilnego. Jedn ą ze szkó ł wy ż szych, obj ę tych badaniem by ł a Politechnika Kosza- li ń ska z siedzib ą w Koszalinie (zwan ą dalej Politechnik ą lub Uczelni ą ), która w marcu 2007r. przes ł a ł a do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku stosowane w tej Uczelni wzorce umowne. Wyniki wst ę pnej analizy tre ś ci warunków zawar- tych w tych dokumentach da ł y podstaw ę do sformu ł owania wniosku, ż e cz ęść z nich zbie ż na jest z brzmieniem postanowie ń wzorców umownych uznanych przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej zwany SOKiK) za niedozwolone i wpisanych do „Reje- stru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone” (zwanego dalej Reje- strem). Maj ą c na uwadze powy ż sze ustalenia, Prezes Urz ę du wyda ł , na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. Nr 86, poz. 804 ze zmianami), zwanej dalej ustaw ą o ochronie […] lub ustaw ą an- tymonopolow ą , w dniu 20 kwietnia 2007 r. postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na sto- sowaniu przez Politechnik ę we wzorcach umownych pn.: 1. „Regulamin Studiów Politechniki Koszali ń skiej” - zapisu zawartego w § 18 ust. 6 pkt. 3 wzorca, o tre ś ci: „Dziekan mo ż e skre ś li ć studenta z listy studentów, w przypadku niewniesienia op ł at zwi ą zanych z odbywaniem studiów” – który mo- ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisanym do rejestru, o któ- rym mowa w art. 479 45 K.p.c, na mocy wyroku SOKiK z dnia 27.02.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 105/04 w dniu 29 maja 2006r. pod nr 726, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie [...]. 2. „Za łą cznik nr 1 do Uchwa ł y Nr 37/2006 …w sprawie okre ś lenia zasad pobierania op ł at za us ł ugi edukacyjne w Politechnice Koszali ń skiej, cz ęść A - zapisu zawar- tego w § 3 wzorca, o tre ś ci: „Student/doktorant, który nie wniesie op ł aty w wy- znaczonym terminie, mo ż e zosta ć skre ś lony przez Dziekana z listy studen- tów/doktorantów” – który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c, na mocy wyroku SO- KiK z dnia 27.02.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 105/04 w dniu 29 maja 2006r. pod nr 726, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 2 ustawy o ochro- nie [...]. 3. „Za łą cznik nr 1 do Uchwa ł y Nr 37/2006 …w sprawie okre ś lenia zasad pobierania op ł at za us ł ugi edukacyjne w Politechnice Koszali ń skiej, cz ęść B - zapisu zawar- tego w § 1 ust. 3 wzorca, o tre ś ci: „Student, który nie wniesie op ł aty w wyzna- czonym terminie, mo ż e zosta ć skre ś lony przez Dziekana z listy studentów” – któ- ry mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c, na mocy wyroku SOKiK z dnia 27.02.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 105/04 w dniu 29 maja 2006r. pod nr 726, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie [...]. 4. „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia niestacjonarne” zapisu zawartego w § 4 ust. 5 wzorca, o tre ś ci: „ Student, który nie wniesie op ł aty w wyznaczonym terminie, zostaje skre ś lony przez Dziekana z listy studentów” – który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c, na mocy wyroku SOKiK z dnia 27.02.2006r. w sprawie o sy- 3 gn. akt AmC XVII 105/04 w dniu 29 maja 2006r. pod nr 726, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie [...]. 5. „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia niestacjonarne” zapisu zawartego w § 5 ust. 1 wzorca, o tre ś ci: „…W przypadku nieuiszczenia op ł aty tak ż e na we- zwanie Uczelni, Student zostaje skre ś lony z listy studentów. Nie zwalnia to Stu- denta od wniesienia op ł aty wraz z odsetkami za okres pobierania nauki w seme- strze/roku, na który Student zosta ł wpisany” – który mo ż e zosta ć uznany za to ż - samy np. z postanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, na mocy wyroku SOKiK z dnia 27.02.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 105/04 w dniu 29 maja 2006r. pod nr 726, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie [...]. 6. „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia niestacjonarne” zapisu zawartego w § 11 wzorca, o tre ś ci: „ Wszelkie sprawy sporne rozstrzygane b ę d ą przez s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Uczelni ” – który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z po- stanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c, na mo- cy wyroku SOKiK z dnia 11.05.2006r. w sprawie o sygn. akt AmC XVII 176/05 w dniu 3 sierpnia 2006r. pod nr 801, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie [...]. 7. „Umowa o warunkach odp ł atno ś ci w szkole wy ż szej za wybrane us ł ugi edukacyj- ne” zapisu zawartego w § 4 ust. 3 wzorca, o tre ś ci: „Student, który nie wniesie op ł aty/raty w wyznaczonym terminie, po pisemnym wezwaniu do jej uregulowa- nia, mo ż e zosta ć skre ś lony przez Dziekana z listy studentów” – który mo ż e zosta ć uznany za to ż samy np. z postanowieniem wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c, na mocy wyroku SOKiK z dnia 27.02.2006r. w sprawie o sy- gn. akt AmC XVII 105/04 w dniu 29 maja 2006r. pod nr 726, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 23 a ust. 2 ustawy o ochronie [...]. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania Uczelnia, pismem z dnia 28 maja 2007r., z ł o ż y ł a szczegó ł owe wyja ś nienia w sprawie oraz wyrazi ł a gotowo ść do usu- ni ę cia kwestionowanych postanowie ń , z tre ś ci stosowanych wzorców umownych. Ponadto, pismem z dnia 21 czerwca 2007r. Politechnika podj ęł a dodatkowe zobowi ą zanie do anek- sowania ju ż obowi ą zuj ą cych umów, zawartych ze studentami. O RGAN ANTYMONOPOLOWY USTALI Ł , CO NAST Ę PUJE : Politechnika Koszali ń ska jest publiczn ą uczelni ą akademick ą , utworzon ą w drodze ustawy. Jednym z podstawowych zada ń uczelni jest kszta ł cenie studentów w celu ich przygotowa- nia do pracy zawodowej. Kszta ł cenie odbywa si ę w formie studiów stacjonarnych i niesta- cjonarnych. Uchwa łą nr 37/2006 z dnia 20 wrze ś nia 2006r. Senat Uczelni, na podstawie art. 99 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wy ż szym, okre ś li ł zasady pobierania op ł at za us ł ugi edukacyjne w Politechnice Koszali ń skiej obowi ą zuj ą ce od roku akademickiego 20067/2007 i ustali ł op ł aty za zaj ę cia dydaktyczne na studiach niestacjonarnych I stopnia i niestacjonarnych, jednolitych studiach magisterskich oraz studiach niestacjonarnych II i III stopnia, a tak ż e op ł aty za zaj ę cia dydaktyczne na studiach stacjonarnych. Zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wy ż szym, organizacj ę i tok studiów oraz zwi ą zane z nimi prawa i obowi ą zki studenta okre ś la regulamin studiów. Natomiast, zgod- 4 nie z ust. 3 tego przepisu, warunki odp ł atno ś ci za studia okre ś la umowa zawarta mi ę dzy uczelni ą a studentem w formie pisemnej. Odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych od- bywa si ę na podstawie umowy, do której stosuje si ę odpowiednio przepisy o umowie zle- cenia, zgodnie z art. 750 k.c. Umowa ta jest umow ą wzajemn ą , w której wyst ę puj ą dwie strony: Uczelnia i student., a ś wiadczeniem g ł ównym s ą us ł ugi edukacyjne, za które kon- sument uiszcza op ł aty. Studenci, z którymi Uczelnia zwiera umowy o odp ł atne ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, s ą konsumentami w rozumieniu art. 22 1 Kodeksu cywilnego, tj. osobami fizycznymi doko- nuj ą cymi czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z ich dzia ł alno ś ci ą zawodow ą lub gospodarcz ą . Natomiast Uczelnia jest traktowana jako przedsi ę biorca, tj. podmiot ś wiad- cz ą cy odp ł atnie us ł ugi edukacyjne, którego dzia ł alno ść ma charakter gospodarczy. Stano- wisko to potwierdza równie ż orzecznictwo S ą du Najwy ż szego (wyrok SN z 7.04.2004 r. sygn. akt III SK 22/2004) oraz orzecznictwo S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wyrok z 28.09.2005 r. sygn. akt XVII AmC 18/05; wyrok z 12.12.2005 r. sygn. akt XVII Amc 80/2004). ORGAN ANTYMONOPOLOWY ZWA Ż Y Ł , CO NAST Ę PUJE : I. Dnia 21 kwietnia 2007r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmian ą ), której art. 131 ust. 1 stanowi, i ż „do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nie zako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie niniejszej ustawy stosuje si ę przepisy dotychczasowe”. W zwi ą zku z tym, ż e post ę powanie w przedmiotowej sprawie zosta ł o wszcz ę te w dniu 20 kwietnia 2007r., Prezes Urz ę du przy jej rozpatrywaniu stosuje przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […]. Stosowane przez Uczelni ę umowy i regulaminy, w oparciu o tre ść których nast ę puje ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, zawieraj ą ce zbiór opracowanych (gotowych) i obo- wi ą zuj ą cych przepisów (klauzul), opracowanych przez przedsi ę biorc ę bez wspó ł udzia- ł u, czy woli jego kontrahentów, nale ż y uzna ć za wzorce umowne. Wzorzec taki defi- niowany jest w literaturze przedmiotu jako doktrynalne okre ś lenie wszelkich jedno- stronnie przygotowanych z góry, przed zawarciem umowy, gotowych klauzul, w po- staci warunków umów, ich wzorów, regulaminów itp 1 . Art. 23a ust. 1 zd. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Z kolei, zgodnie z tre ś ci ą art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], „za praktyk ę naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umowy, które zosta ł wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o któ- rym mowa w art. 479 [45] Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszenie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbio- rowe interesy konsumentów”. Art. 23a ust. 2 precyzuje zatem klauzul ę generaln ą 1 E. Łę towska, Ochrona niektórych praw konsumentów. Komentarz, 3. Wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 75. 5 zawart ą w ust. 1, poprzez egzemplifikacj ę najcz ęś ciej wyst ę puj ą cych narusze ń zbio- rowych interesów konsumentów. Tak wiec, zachowanie przedsi ę biorcy w kontaktach z konsumentami stanowi przejaw praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumen- tów, je ś li dzia ł aniu temu mo ż na przypisa ć nast ę puj ą ce atrybuty: 9 jest bezprawne, 9 ujawnia si ę w obrocie konsumenckim, 9 godzi w interes konsumentów, który nie jest sum ą indywidualnych interesów konsumentów. O ile, generalnie, przepis art. 23 a ust. 2 wskazuje na przyk ł adowy katalog dzia ł a ń bezprawnych, które – jak ju ż wskazano - mog ą przybiera ć ró ż ne formy i postaci (re- klama wprowadzaj ą ca w b łą d, czyny nieuczciwej konkurencji itd.), o tyle w jednym przypadku norma ta wprost uznaje za bezprawne okre ś lony typ zachowa ń przedsi ę - biorcy, jakim jest stosowanie postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolo- ne i wpisanych do Rejestru. Dla bytu tej praktyki niezb ę dnym jest łą czne wyst ą pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: 9 przedsi ę biorca musi stosowa ć wzorzec umowy, 9 okre ś lone postanowienia wzorca umowy musz ą zosta ć uznane, wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za niedozwolone, 9 postanowienia niedozwolone musz ą zosta ć wpisane do w ł a ś ciwego rejestru, przez organ do tego uprawniony. Wzorzec umowny, jako akt o charakterze ogólnym, narzucony przez proponenta jego kontrahentowi, staje jest najcz ęś ciej zagro ż eniem dla interesów drugiej strony, zwy- kle konsumenta, bowiem 2 : 9 wy łą cza swobod ę oceny sytuacji i podj ę cia decyzji przez kontrahenta propo- nenta, 9 bardzo cz ę sto zawiera postanowienia krzywdz ą ce drug ą stron ę , nierówno- miernie okre ś laj ą c ryzyko transakcji, zawieraj ą c niesymetryczne roz ł o ż enie praw i obowi ą zków, przyznaj ą c tylko proponentowi uprawnienia kszta ł tuj ą ce stosunek prawny, zawieraj ą c wy łą czenia poziomu ochrony przyznanej s ł ab- szej stronie przez samo prawo, 9 wzorce finguj ą istnienie konsensusu na, w rzeczywisto ś ci niechciane, klauzu- le, 9 wzorce manewruj ą mo ż liwo ś ciami wynikaj ą cymi z wyboru prawa w ł a ś ciwego, co niesie ze sob ą zagro ż enie dla ekonomicznych interesów konsumenta, a nierzadko i dla jego bezpiecze ń stwa i zdrowia. Z tych te ż powodów stosowane przez przedsi ę biorców wzorce umowne podlegaj ą szczególnemu nadzorowi i sta ł ej kontroli. Specjalne to tego instrumenty zosta ł y wprowadzone do Kodeksu cywilnego w wyniku nowelizacji tego aktu prawnego, do- konanej w 2000r. Kontrola ta ma charakter abstrakcyjny i obejmuje poszczególne przepisy, „ klauzule”, pojedynczo lub zbiorowo, czyli ca ł y wzorzec lub jego okre ś lone fragmenty. 2 Ibidem, s. 76. 6 Zgodnie z art. 479 36 K.p.c., sprawy o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedo- zwolone nale żą do wy łą cznej w ł a ś ciwo ś ci S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Uznanie przez S ą d ra żą cego naruszenia interesów konsumentów poprzez stosowanie danej (konkretnej) klauzuli umownej skutkuje wpisaniem takiego postanowienia do „Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone”. Organem wy- znaczonym do prowadzenia Rejestru i dokonywania w nim wpisów klauzul abuzyw- nych jest, zgodnie z art. 479 45 K.p.c., Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów. Maj ą c na uwadze tre ść art. 479 43 K.p.c. oraz uchwa łę S ą du Najwy ż szego z dnia 13 lipca 2006r., sygn. III SZP 3/2006, zgodnie z któr ą „ Zakaz stosowania postanowienie wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych obejmuje wszystkie firmy stosuj ą ce wzorce umowne w obrocie z konsumentami, a nie tylko te których dotyczy ł wyrok b ę d ą cy podstawa wpisu do rejestru”, uzna ć nale ż y, ż e zakazane s ą tak ż e i po- stanowienia umowne, stosowane lub obowi ą zuj ą ce u innych przedsi ę biorców, je ż eli tylko ich tre ść wskazuje na identyczny zamiar, czy skutek prawny, co klauzul wpisa- nych do Rejestru. Warunkiem koniecznym i wystarczaj ą cym dla uznania danego zachowania przedsi ę - biorcy za bezprawne i godz ą ce w interesy konsumentów nie jest wi ę c, aby zachowa- na by ł a literalna identyczno ść obu porównywanych postanowie ń . Zestawienie klauzul umieszczonych w Rejestrze z postanowieniami zawartymi we wzorcach umownych Politechniki zawiera tablica 1. Tablica 1 P OSTANOWIENIE UMIESZCZONE W REJESTRZE POSTANO- WIE Ń NIEDOZWOLONYCH P OSTANOWIENIE UMIESZCZONE WE WZORCU P O- LITECHNIKI K OSZALI Ń SKIEJ L P . P OZYCJA W REJE- STRZE T RE ŚĆ POSTANOWIENIA T RE ŚĆ POSTANOWIENIA P RZEPIS REGULAMINU za łą cznik nr 1 do Uchwa ł y Senatu Politechniki Koszali ń skiej Nr 37/2006 z dnia 20 wrze ś nia 2006r., w spra- wie okre ś lenia zasad pobierania op ł at za us ł ugi edukacyjne w Politechnice Koszali ń skiej 1 726 Nieusprawiedliwione zaleganie z uisz- czeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studen- tów. Student/doktorant, który nie wniesie op ł at w wyznaczonym terminie, mo ż e zosta ć skre ś lony przez Dzie- kana z listy studentów/doktorantów. CZ ĘŚĆ A § 3 2 726 Nieusprawiedliwione zaleganie z uisz- czeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studen- tów. Student, który nie wniesie op ł at w wyznaczonym terminie, mo ż e zosta ć skre ś lony przez Dziekana z listy studentów. CZ ĘŚĆ B § 1 UST . 3 za łą czniki nr 1 i nr 2 do Zarz ą dzenia Rektora Nr 34/2006 z dnia 29 wrze ś nia 2006r., umowa o warunkach odp ł atno ś ci za studia niestacjonarne 3 726 Nieusprawiedliwione zaleganie z uisz- czeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studen- tów. Student, który nie wniesie op ł aty w wyznaczonym terminie zostaje skre- ś lony przez Dziekana z listy studen- tów . § 4 UST . 5 ZA ŁĄ CZNIK NR 1 I § 4 UST . 11 ZA Ł ACZNIK NR 2 4 726 Nieusprawiedliwione zaleganie z uisz- czeniem czesnego lub innych op ł at spowoduje skre ś lenie z listy studen- tów. W przypadku nie uiszczenia op ł aty tak ż e na wezwanie Uczelni, Student zostaje skre ś lony z listy studentów. § 5 UST . 1 ZA ŁĄ CZNIKÓW NR 1 I NR 2 za łą cznik nr 1 do Zarz ą dzenia Rektora Nr 10/2007 z dnia 22 stycznia 2006r., umowa o warunkach odp ł at- no ś ci w szkole wy ż szej za wybrane us ł ugi edukacyjne 5 726 Nieusprawiedliwione zaleganie z uisz- czeniem czesnego lub innych op ł at Student, który nie wniesie op ł a- ty/raty w wyznaczonym terminie, po § 4 UST . 3 7 spowoduje skre ś lenie z listy studen- tów. pisemnym wezwaniu do jej uregu- lowania, mo ż e zosta ć skre ś lony przez Dziekana z listy studentów. Wyniki analizy porównawczej postanowie ń zwartych we wzorcach Uczelni z klauzu- lami umieszczonymi w Rejestrze pozwalaj ą na stwierdzenie, ż e ich tre ść jest zbie ż na. Nadto art. 190 ww. ustawy z dnia 27 lipca 2005r. o szkolnictwie wy ż szym wyra ź nie wskazuje, kiedy kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej „skre ś la” , a kiedy „mo ż e skre ś li ć ” studenta z listy studentów. W przypadku niewniesienia op ł at za od- bywanie studiów dziekan mo ż e skre ś li ć studenta z listy jednak, decyzja dziekana w tej sprawie nie jest ostateczna, bowiem zgodnie z ust. 3 tego przepisu studentowi przys ł uguje odwo ł anie do rektora. Kwestionowane wzorce umowne nie wskazywa ł y na to uprawnienie. Sugerowa ł y tym samym, ż e decyzja w tej sprawie nale ż y tylko i wy łą cznie do kompetencji kierownika jednostki. Pos ł ugiwanie si ę postanowieniami umieszczonymi w Rejestrze stanowi wprowadzenie do umowy elementu zakazanego prawnie, a tym samym dzia ł ania przedsi ę biorcy, w tym zakresie, maj ą charakter bezprawny bowiem stosowanie takich klauzul jest niedozwolone z mocy prawa. W tym stanie rzeczy uzna ć nale ż y, ż e wszystkie, wymienione wy ż ej, ustawowe prze- s ł anki art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie [...] zosta ł y uprawdopodobnione. Skar ż ony przedsi ę biorca pos ł ugiwa ł si ę w obrocie konsumenc- kim wzorcem umownym, tre ść którego zawiera ł a postanowienie, uznane za abuzyw- ne i wpisane do Rejestru klauzul niedozwolonych, a wi ę c dzia ł a ł bezprawnie godz ą c w ten sposób w interesy konsumentów. Poniewa ż oferta handlowa skar ż onego przedsi ę biorcy kierowana jest do bli ż ej nie- okre ś lonej liczby jego kontrahentów, najcz ęś ciej konsumentów indywidualnych (za- równo obecnych, jak i przysz ł ych studentów), nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e w rozpatry- wanej sprawie mamy do czynienia nie z indywidualnym interesem jednostki, ale ze zbiorowym interesem konsumentów. Zgodnie z art. 23f ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie [...], je ż eli w toku po- st ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta- nie uprawdopodobnione, na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych we wniosku lub b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania z urz ę du, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 23a, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Równocze ś nie, w decyzji, o której mowa wy ż ej, Prezes Urz ę du nak ł ada na przedsi ę - biorc ę lub zwi ą zek przedsi ę biorców, obowi ą zek sk ł adania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji przyj ę tych zobowi ą za ń , mo ż e te ż okre ś li ć termin ich wykonania (art. 23f ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […]). Jak wykazano wcze ś niej, okoliczno ś ci sprawy uprawdopodobni ł y, ż e Uczelnia stosuje praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lon ą w art. 23a ustawy antymonopolowej. Jednocze ś nie przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom. W ocenie Prezesa Urz ę du podj ę te zobowi ą zanie do dokonania zmian stosowanych wzorców umownych poprzez usuni ę cie z nich kwestionowanych klauzul, w sposób 8 wystarczaj ą cy zabezpiecza i chroni interesy konsumentów, za ś przedsi ę biorca przez te dzia ł ania uwolniony zostanie od zarzutu stosowania praktyki naruszaj ą cej zbioro- we interesy konsumentów, w przedmiotowym zakresie. Bior ą c pod uwag ę wymienione okoliczno ś ci orzeczono, jak w pkt I sentencji. Ponadto, organ antymonopolowy, w oparciu o zapis art. 23f ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], okre ś li ł nast ę puj ą ce termin wykonania podj ę - tych zobowi ą za ń , tj.: – na dzie ń 1 pa ź dziernika 2007r., w zakresie zobowi ą zania wymienionego w punkcie IA sentencji, – na dzie ń 31 pa ź dziernika 2007r., w odniesieniu do zobowi ą zania uj ę tego w punkcie IB sentencji. Prezes Urz ę du wyznaczy ł równie ż termin na przekazanie informacji o stopniu realiza- cji ww. zobowi ą za ń na dzie ń 1 grudnia 2007r. Maj ą c to na uwadze orzeczono, jak w pkt II i pkt III sentencji. II. Na podstawie art. 23e ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […] Prezes Urz ę du uzna ł za praktyk ę naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów stosowania przez Politechnik ę we wzorcach umownych, zwanych „Umowa o warunkach odp ł at- no ś ci za studia niestacjonarne”, stanowi ą cych za łą cznik nr 1 i za łą cznik nr 2 do Za- rz ą dzenia nr 34/2006 Rektora Politechniki Koszali ń skiej, z dnia 29 wrze ś nia 2006r., zapisu zawartego w § 11 wzorców o tre ś ci: „ Wszelkie sprawy sporne rozstrzygane b ę d ą przez s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Uczelni” i stwierdzi ł jej zaniechanie z dniem 22 stycznia 2007r. W dniu 29 wrze ś nia 2006r. Rektor Politechniki Koszali ń skiej wyda ł Zarz ą dzenie nr 34/2006 i wprowadzi ł wzory umów zawieranych przez uczelnie ze studentami stu- diów niestacjonarnych, o warunkach odp ł atno ś ci za studia. Wzory tych umów okre- ś la ł y za łą czniki nr 1 i 2 do tego zarz ą dzenia. W § 11 umów zawarto zapis o tre ś ci „ Wszelkie sprawy sporne rozstrzygane b ę d ą przez s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Uczelni”. Organ antymonopolowy uzna ł postanowienie to za mieszcz ą ce si ę hipotezie klauzuli abuzywnej wpisanej do Rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych w poz. 801, o tre ś ci „W przypadku nie doj ś cia przez strony do porozumienia S ą dem w ł a ś ci- wym do rozstrzygania wszelkich sporów b ę dzie s ą d w ł a ś ciwy dla siedziby Uniwersy- teckiej Szko ł y Kszta ł cenia Indywidualnego”. Dnia 22 stycznia 2007r. Rektor Politechniki wyda ł Zarz ą dzenie nr 11/2007, którym zmieni ł wzorce umowne, stanowi ą ce za łą cznik nr 1 i nr 2 do Zarz ą dzenia nr 34/2006. Obecnie § 11 umowy okre ś la, ż e „Wszelkie spory rozstrzygane b ę d ą przez s ą dy we- d ł ug przepisów o w ł a ś ciwo ś ci ogólnej”. Zarz ą dzenie to wesz ł o w ż ycie z dniem podpi- sania, za ś wszystkie podstawowe jednostki organizacyjne uczelni zosta ł y zobowi ą za- ne do dokonania zmian w ww. wzorcach umownych. Jednocze ś nie Uczelnia przeka- za ł a Prezesowi Urz ę du kopi ę tego zarz ą dzenia oraz kopi ę Aneksu nr 1 „do umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia niestacjonarne”. Zgodnie z brzmieniem art. 23e, je ż eli przedsi ę biorca odst ą pi ł od stosowania zarzuca- nej praktyki wówczas Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu tej praktyki za naru- 9 szaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza jej zaniechanie, st ą d orzeczono jak w pkt IV sentencji. III. W oparciu o art. 23d ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […] Prezes Urz ę du nie uzna ł za praktyk ę naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów stosowania przez Politechnik ę we wzorcu umownym „Regulamin Studiów Politechniki Koszali ń skiej” za- pisu zawartego w § 18 ust. 6 wzorca o tre ś ci: „ Dziekan mo ż e skre ś li ć studenta z listy studentów, w przypadku niewniesienia op ł at zwi ą zanych z odbywaniem studiów”, bowiem zgodnie z brzmieniem art. 190 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. o szkol- nictwie wy ż szym, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej mo ż e skre ś li ć stu- denta z listy studentów, m.in. w przypadku niewniesienia op ł at zwi ą zanych z odby- waniem studiów. Odnosz ą c si ę do kwestionowanego postanowienia organ antymonopolowy uzna ł , i ż zgodne jest ono z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa, gdy ż w dalszej jego tre ś ci uczelnia wyra ź nie wskaza ł a, ż e od decyzji w tej sprawie studentowi przys ł uguje pra- wo z ł o ż enia odwo ł anie do rektora. Maj ą c na uwadze te okoliczno ś ci brak jest pod- staw do twierdzenia, ż e stosowanie tego postanowienia jest dzia ł alno ś ci ą bezprawn ą , tj. m.in. sprzeczne z przepisami ustawy o szkolnictwie wy ż szym. W tym stanie faktycznym sprawy orzeczono jak w pkt. V sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą - du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w termi- nie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Otrzymuje: Politechnika Koszali ń ska ul. Ś niadeckich 2 75-453 Koszalin 10