RGD-14/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./F AX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-4/05/JS Gda ń sk, dnia 08 marca 2005r. DECYZJA nr RGD.14/2005 Na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zwi ą zku z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 122 poz. 1319 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 w. w. ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172) – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza si ę post ę powanie antymonopolowe wszcz ę te z urz ę du w dniu 9 grudnia 2004r., w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów poprzez za- warcie w tre ś ci wzorca umownego postanowie ń nast ę puj ą cej tre ś ci:§ 15 „ Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszego kontraktu lub powstaj ą ce w zwi ą zku z nim b ę d ą rozstrzygane przez S ą d Arbitra ż owy przy Europejskiej Izbie Arbitra ż owej we Wroc ł awiu stosownie do Regulaminu tego S ą du ”, uznanych za niedozwolone na mocy postanowienia s ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 8 maja 2004, sygnatura akt XVII Amc 35/01, jako bezprzedmiotowe. UZASADNIENIE Delegatura Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku, przeprowa- dzi ł a analiz ę wzorcowej umowy sporz ą dzonej przez Agencj ę Turystyczn ą , nades ł an ą przez powiatowego rzecznika konsumentów, dzia ł aj ą cego w Goleniowie. W § 15 przedmiotowej umowy przewidziane jest poddanie wszelkich sporów rozstrzygni ę ciu S ą du Arbitra ż owego przy Europejskiej Izbie Arbitra ż owej we Wroc ł awiu. Z przed ł o ż onych dokumentów wynika- ł o, i ż stoj ą one w sprzeczno ś ci z przepisami prawa, gdy ż postanowienie tej tre ś ci stanowi ą niedozwolon ą klauzul ę umown ą , która sprzeczna jest z art. 385 3 pkt 23 Kodeksu Cywilnego i zosta ł a wpisana do rejestru postanowie ń wzorców uznanych za niedozwolone wyrokiem z dnia 8 maja, sygnatura akt XVII Amc 35/01. Maj ą c na uwadze te okoliczno ś ci, organ antymonopolowy postanowi ł o wszcz ę ciu z dniem 9 grudnia 2004r., z urz ę du, przeciwko przedsi ę biorcy Agencja Turystyczna, post ę - powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów poprzez zawar- cie w tre ś ci wzorca umownego postanowie ń nast ę puj ą cej tre ś ci: § 15 „ Wszelkie spory wy- nikaj ą ce z niniejszego kontraktu lub powstaj ą ce w zwi ą zku z nim b ę d ą rozstrzygane przez S ą d Arbitra ż owy przy Europejskiej Izbie Arbitra ż owej we Wroc ł awiu stosownie do Regula- minu tego S ą du ”, uznanych za niedozwolone na mocy postanowienia s ą du Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 8 maja 2004, sygnatura akt XVII Amc 35/01. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania przedsi ę biorca, pismem z dnia 9 lutego 2005r., poinformowa ł , i ż po konsultacjach prawnych, usuni ę te zosta ł y po- stanowienia mówi ą ce o arbitra ż u, a obecnie obowi ą zuj ą cy zapis dotycz ą cy jurysdykcji brzmi: „ Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszego kontraktu lub powstaj ą ce w zwi ą zku z nim b ę d ą rozstrzygane zgodnie z przepisami K.p.c.” Organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Post ę powanie w niniejszej sprawie prowadzone by ł o w zwi ą zku z podejrzeniem i ż przepisy dotycz ą ce jurysdykcji , zawarte w umowie stosowanej przez Agencj ę Turystyczn ą , naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. Postanowienia wy łą czaj ą ce spod jurysdykcji s ą dów polskich lub poddaj ą cych spraw ę pod rozstrzygniecie s ą du polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a tak ż e narzucaj ą ce rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy nale żą do tzw. klauzul niedozwolonych, obj ę tych domniemaniem abuzywno ś ci, które „ w razie w ą tpliwo ś ci uznane b ę d ą za niedozwolone”. Zgodnie z tre ś ci ą art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji [...], „za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie posta- nowie ń wzorców umowy, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 [45] Kodeksu post ę powania cywil- nego ...”. Dla bytu praktyki, okre ś lonej powo ł anym przepisem niezb ę dnym jest łą czne wy- st ą pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: - przedsi ę biorca musi stosowa ć wzorzec umowy, - wzorzec umowy stosowany jest w obrocie konsumenckim, - okre ś lone postanowienia wzorca umowy musz ą , wyrokiem S ą du Ochrony Konku- rencji i Konsumentów, zosta ć uznane za niedozwolone, - postanowienia niedozwolone musz ą zosta ć wpisane do w ł a ś ciwego rejestru, przez organ do tego uprawniony. Zgodnie z art. 479 36 k.p.c. sprawy o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedo- zwolone nale żą do wy łą cznej w ł a ś ciwo ś ci S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Uznanie prawomocnym orzeczeniem S ą du ra żą cego naruszenia interesów konsu- mentów poprzez stosowanie danej (konkretnej) klauzuli umownej skutkuje wpisaniem przedmiotowej klauzuli do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwo- lone. Organem wyznaczonym do prowadzenia tego rejestru i dokonywania wpisów do re- jestru bezprawnych klauzul umownych jest – zgodnie z art. 479 45 K.p.c. – Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. 2 Z chwil ą dokonania wpisu okre ś lone klauzule umowne umieszczone w rejestrze nie mog ą by ć stosowane przez innych przedsi ę biorców w ich wzorcach. Wprawdzie S ą d uznaje za niedozwolone wskazane (konkretne) postanowienie umowne w okre ś lonym brzmieniu, jednak – z uwagi na zapis art. 479 44 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie s ą du w danej sprawie ma skutek tak ż e wobec osób trzecich – przyj ąć nale ż y, ż e za niedozwolone mog ą zosta ć uznane tak ż e postanowienia umowne stosowane lub obowi ą zuj ą ce u innych przedsi ę biorców, je ż eli tylko ich tre ść , czy dokonana wyk ł adnia j ę zykowa wskazuj ą na identyczny zamiar, czy skutek prawny. Warunkiem koniecznym i wystarczaj ą cym dla uznania danego zachowania przedsi ę - biorcy za bezprawne i godz ą ce w interesy konsumentów nie jest wi ę c, aby zachowana by ł a literalna identyczno ść obu porównywanych klauzul. Niewielkie, czy nieznacz ą ce ró ż nice, modyfikacje tre ś ci warunków umownych nie przes ą dzaj ą wi ę c o braku mo ż liwo ś ci uznania kontrolowanego postanowienia równie ż za niedozwolone, je ż eli tylko wskutek stosowania takiego warunku umownego dochodzi do naruszenie takich samych praw kontrahenta przedsi ę biorcy. W oparciu o przeprowadzon ą analiz ę przepisów wzorca obowi ą zuj ą cego kontra- hentów skar ż onego ustalono, ż e okre ś lony zapis ww. wzorca zbie ż ny jest z brzmieniem niedozwolonego postanowienia umownego wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone m.in. wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 31 stycznia 2003r., sygn. akt XVII Amc 31/02, o tre ś ci „Wszelkie spory wynik ł e na tle zawartej umowy podlegaj ą wy łą czno ś ci s ą du powszechnego dla siedziby firmy przyjmuj ą cej zamówienie”. Kwesti ą o podstawowym znaczeniu w niniejszej sprawie jest konsumencki charak- ter przedmiotowej umowy. Zgodnie z art. 22 1 kodeksu cywilnego, konsumentem jest osoba fizyczna lub praw- na dokonuj ą ca czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodar- cz ą lub zawodow ą . Powy ż sza definicja nie okre ś la precyzyjnie katalogu czynno ś ci praw- nych, które maja charakter konsumencki, dlatego niezb ę dne jest odwo ł anie si ę do innych, pozakodeksowych ź róde ł prawa, celem jej uzupe ł nienia. Uregulowania dotycz ą ce przed- miotowego zakresu kontroli wzorów umownych znajduj ą si ę min. w dyrektywie Rady EWG 93/13. Jak wynika z preambu ł y przywo ł anej dyrektywy, spod jej dzia ł ania, wy łą czone s ą m.in. umowy o prac ę . W konsekwencji, umowy tego rodzaju, nie s ą badane pod k ą tem zgodno ś ci ich postanowie ń z przepisami chroni ą cymi konsumenta. W przedmiotowej sprawie umowa stosowana przez Agencj ę Turystyczn ą z kontra- hentami, zawierana jest w celu umo ż liwienia im podj ę cia pracy sezonowej lub tymczaso- wej u ameryka ń skich pracodawców. Wi ę kszo ść oferowanych propozycji to prace w bran ż y turystycznej, rozrywkowej, gastronomicznej lub sprzeda ż y detalicznej. Praca ta ma charak- ter zarobkowy, który stanowi g ł ówny cel uczestników programu. Bezspornym jest, i ż zawarcie umowy o prac ę jest czynno ś ci ą bezpo ś rednio zwi ą - zan ą z dzia ł alno ś ci ą zawodow ą , z uwagi na jej zarobkowy charakter, co powoduje, i ż nie sposób uzna ć za konsumenta osob ę b ę d ą c ą stron ą takiej umowy. Ponadto, umowy o ta- kim charakterze, mimo, ż e uznane za wzorce umowne, nie s ą badane w zakresie zawarcia w ich tre ś ci, zapisów o charakterze abuzywnym, co wynika z przywo ł anej dyrektywy EWG 93/13. W przedmiotowej sprawie Przedsi ę biorca, dzia ł a w charakterze po ś rednika, wiec umo ż liwia jedynie zawarcie ostatecznej umowy o prac ę . Ze wzgl ę du jednak na okolicz- no ść , i ż zachodzi ś cis ł y zwi ą zek, pomi ę dzy umow ą podpisan ą z agencj ą , a uzyskaniem pracy u ameryka ń skiego pracodawcy, nale ż y uzna ć , i ż badana umowa zawierana jest w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą zawodow ą . Analizuj ą c przedstawiony stan faktyczny, uzna ć nale ż y, 3 i ż wykluczony jest konsumencki charakter przedmiotowego wzorca, nie sposób wi ę c tak ż e postawi ć przedsi ę biorcy zarzutu bezprawno ś ci dzia ł ania i naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Z tych te ż powodów uzna ć nale ż y, i ż stan faktyczny sprawy wyra ź nie wskazuje na bezprzedmiotowo ść post ę powania. Dzia ł V ustawy o ochronie […] reguluj ą cy tryb post ę - powania przez Prezesem Urz ę du nie normuje wprawdzie sytuacji, gdy post ę powanie staje si ę bezprzedmiotowe, jednak zgodnie z brzmieniem art.80 tej ustawy, w sprawach nieure- gulowanych, do post ę powa ń przez Prezesem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zastosowanie maja przepisy kodeksu post ę powania administracyjnego. Art. 105 § 1 k.p.a. zak ł ada, ż e je ż eli z jakichkolwiek przyczyn sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej umarza prowadzone post ę powanie. Przes ł an ą umorzenie jest „ bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego z jakichkolwiek przyczyn”, czyli z jakiejkolwiek przyczyny powoduj ą cej brak chocia ż by jednej z przes ł anek niezb ę dnych dla bytu prowadzonego post ę powania. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego S ą du Administracyjnego (wyrok NSA z 18 kwietnia 1995r., SA/ Ł d 2424/94 ON- SA 1996/2/80) z bezprzedmiotowo ś ci ą post ę powania mamy do czynienia wówczas gdy, w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytoryczne- go rozpatrzenia sprawy. W niniejszej sprawie bezprzedmiotowo ść post ę powania wynika z braku niezb ę dnej przes ł anki dla uznania dzia ł ania przedsi ę biorcy, za praktyk ę naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów, w postaci stosowania wzorca umownego w obrocie konsumenckim, Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz.U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 ze zmianami) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów w Gda ń sku. Otrzymuje: 1. Agencja Turystyczna w Sz. 2. a/a 4