RBG-9/2007

ul. Jagiello ń ska 34, 85-097 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17 e-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY Bydgoszcz, dnia 28.09.2007 r. Znak: RBG-61-01/07/AB Wg rozdzielnika Decyzja Nr RBG 9/2007 Na podstawie art. 23c ust. 1 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm. w Dz.U. z 2006 r. Nr 157, poz. 1119, Dz.U. z 2006 r. Nr 170, poz. 1217, Dz.U. z 2006 r. Nr 249, poz. 1834), oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy, a tak ż e na podstawie art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm. w Dz.U. z 2007 r. Nr 99, poz. 660), i §6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002 r. Nr 18, poz. 172 ze zm. w Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wszcz ę tego na wniosek Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Bydgoszczy przeciwko Marioli Teresi ń skiej prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Bydgoska Gie ł da Nieruchomo ś ci” z siedzib ą w Bydgoszczy, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów , uznaje si ę dzia ł ania Marioli Teresi ń skiej, prowadz ą cej dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Bydgoska Gie ł da Nieruchomo ś ci” z siedzib ą w Bydgoszczy, polegaj ą ce na stosowaniu postanowienia wzorca Umowy o Po ś rednictwo Sprzeda ż y-Zamiany-Wynaj ę cia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, poprzez zapis o tre ś ci: „Wszelkie spory wynik ł e z niniejszej umowy strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu przed S ą dem Rejonowym w Bydgoszczy.”, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie Pismem z dnia 19.03.2007 r. Miejski Rzecznik Konsumentów w Bydgoszczy (zwany dalej „Rzecznikiem”, b ą d ź „wnioskodawc ą ”) wyst ą pi ł do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – bydgoskiej Delegatury UOKiK (zwany dalej „Prezesem Urz ę du”) z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, jakiej zdaniem wnioskodawcy dopuszcza si ę Mariola Teresi ń ska prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Bydgoska Gie ł da Nieruchomo ś ci z siedzib ą w Bydgoszczy (zwana dalej „przedsi ę biorc ą ”) w zwi ą zku ze swoj ą dzia ł alno ś ci ą polegaj ą c ą na po ś rednictwie w sprzeda ż y/wynajmie nieruchomo ś ci, poprzez stosowanie we wzorcu umownym Umowy o Po ś rednictwo Sprzeda ż y-Zamiany-Wynaj ę cia postanowienia o tre ś ci: „ Wszelkie spory wynik ł e z niniejszej umowy strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu przed S ą dem Rejonowym w Bydgoszczy.”, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone. Jednocze ś nie, wnioskodawca przedstawi ł jako dowód w sprawie odpis wzorca, jakim pos ł ugiwa ł si ę przedsi ę biorca. Wobec powy ż szego, postanowieniem nr RBG 28/2007 z dnia 10.04.2007 r. Prezes Urz ę du wszcz ął post ę powanie w nin. sprawie, zarzucaj ą c przedsi ę biorcy – zgodnie z żą daniem wnioskodawcy – praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą c ą na stosowaniu postanowienia wzorca Umowy o Po ś rednictwo Sprzeda ż y-Zamiany-Wynaj ę cia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, poprzez zapis, zgodnie z którym: „ Wszelkie spory wynik ł e z niniejszej umowy strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu przed S ą dem Rejonowym w Bydgoszczy.”, co narusza przepis art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. W odpowiedzi na postawiony zarzut, przedsi ę biorca pismem z dnia 20.04.2007 r. faktycznie uzna ł jego zasadno ść , co Prezes Urz ę du wywiód ł ze stwierdzenia cyt. „ …po analizie dotychczasowego orzecznictwa S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów podj ę ta zosta ł a decyzja o zmianie kwestionowanego przez Rzecznika zapisu. W chwili obecnej do wszystkich wzorców umownych stosowanych przeze mnie w toku prowadzonej dzia ł alno ś ci wprowadzony zosta ł zapis (w miejsce kwestionowanego), i ż „Wszelkie spory wynik ł e z niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez miejscowo i rzeczowo w ł a ś ciwe s ą dy powszechne.”. Powy ż sze pozwoli ł o ustali ć , i ż najpó ź niej z dniem 20.04.2007 r. przedsi ę biorca zmieni ł stosowany wzorzec umowy, uznaj ą c argumentacj ę wnioskodawcy. Wezwanie Prezesa Urz ę du z dnia 31.05.2007 r. do ewentualnego z ł o ż enia przez strony nowych wniosków, twierdze ń i dowodów przed zamkni ę ciem post ę powania, pozosta ł o bez odpowiedzi, co pozwoli ł o na zamkni ę cie post ę powania dowodowego w niniejszej sprawie. W toku post ę powania, Prezes Urz ę du ustali ł co nast ę puje: 1. Mariola Teresi ń ska prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą „Bydgoska Gie ł da Nieruchomo ś ci” z siedzib ą w Bydgoszczy, wpisan ą do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy pod Nr 86214. 2. Przedmiotem dzia ł alno ś ci przedsi ę biorcy jest po ś rednictwo w sprzeda ż y, b ą d ź wynajmie nieruchomo ś ci, w którym to celu, przedsi ę biorca pos ł uguje si ę w obrocie z konsumentami wzorcem Umowy o Po ś rednictwo Sprzeda ż y-Zamiany-Wynaj ę cia (w rozumieniu art. 384 §1 k.c.), który to wzorzec nie podlega – w zakresie kwestionowanego w nin. post ę powaniu postanowienia – negocjacjom, b ą d ź jakimkolwiek innym indywidualnym uzgodnieniom (w rozumieniu art. 385 1 §1 k.c.), lecz jest przyjmowany przez konsumentów w drodze adhezji, tj. dor ę czany przy zawarciu umowy zgodnie z art. 384 §1 k.c. Fakt stosowania przedmiotowego wzorca w obrocie z konsumentami (a nie jedynie z profesjonalistami) i nie uzgadniania jego tre ś ci co do przedmiotowego zapisu, nie by ł kwestionowany w toku post ę powania przez przedsi ę biorc ę , oraz wynika wprost z dokumentów umów za łą czonych do wniosku o wszcz ę cie post ę powania. 3. Kwestionowany przez wnioskodawc ę , i analizowany w nin. post ę powaniu wzorzec umowy zawiera ł nie uzgadniane indywidualnie postanowienie, zgodnie z którym cyt. „ Wszelkie spory wynik ł e z niniejszej umowy strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu przed S ą dem Rejonowym w Bydgoszczy.”. 2 4. Prowadzony przez Prezesa Urz ę du rejestr klauzul niedozwolonych zawiera wielokrotny wpis postanowienia, którego istot ą jest narzucanie konsumentom rozpoznania sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy (stosownie do art. 385 3 pkt 23 k.c.), np. „ Wszelkie spory mog ą ce wynika ć w zwi ą zku z realizacj ą zawartej umowy podlegaj ą rozstrzygni ę ciu przez S ą d Rejonowy w Rzeszowie – zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego oraz innymi obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa.” (w rejestrze pod nr 660), b ą d ź „ Do rozstrzygania sporów wynikaj ą cych z tej umowy w ł a ś ciwe b ę d ą s ą dy powszechne w Ł odzi.” (w rejestrze pod nr 772) i wiele innych. 5. W toku post ę powania, przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania kwestionowanego postanowienia w nowym wzorcu umownym, o czym poinformowa ł pismem z dnia 20.04.2007 r., na rzecz postanowienia, zgodnie z którym cyt. „ Wszelkie spory wynik ł e z niniejszej umowy rozstrzygane b ę d ą przez miejscowo i rzeczowo w ł a ś ciwe s ą dy powszechne.”. Jednocze ś nie, przedsi ę biorca nie zmieni ł dotychczas zawartych umów (nie przedstawi ł w tym celu jakichkolwiek dowodów), które nadal zawieraj ą niedozwolony zapis. W oparciu o dokonane ustalenia faktyczne, Prezes Urz ę du zwa ż y ł co nast ę puje: Na wst ę pie, Prezes Urz ę du wyja ś nia, i ż stosuje na potrzeby wydania nin. decyzji przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów mimo wej ś cia w ż ycie nowej ustawy antymonopolowej (ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów) z uwagi na tre ść jej art. 131 ust. 1, zgodnie z którym cyt. „ Do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i niezako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie niniejszej ustawy stosuje si ę przepisy dotychczasowe.”. Nale ż a ł o wi ę c uwzgl ę dni ć , i ż wszcz ę cie nin. post ę powania nast ą pi ł o w dniu 10.04.2007 r., tj. na 11 dni przed wej ś ciem w ż ycie nowej ustawy antymonopolowej (21.04.2007 r.), co uzasadnia zastosowanie dotychczasowych uregulowa ń . Zgodnie z art. 23a ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwana dalej „ustaw ą ”) b ę d ą cego materialno-prawn ą podstaw ą wydania nin. decyzji cyt. „1. Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. 2. Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479[45] Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów.”. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów wymaga zatem spe ł nienia dwóch koniecznych warunków (art. 23a ust. 1 ustawy): 1. bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy, 2. naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Art. 23a ust. 2 ustawy precyzuje klauzul ę generaln ą (art. 23a ust. 1 ustawy) poprzez egzemplifikacj ę najcz ęś ciej wyst ę puj ą cych form zjawiskowych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, które mo ż na okre ś li ć mianem nazwanych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy, jedn ą z praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów jest stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. 3 Rozstrzygaj ą c nin. spraw ę , Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł , ż e przedsi ę biorca nie by ł dotychczas stron ą post ę powania przed S ą dem Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK), i bezpo ś rednim adresatem s ą dowego zakazu stosowania postanowienia b ę d ą cego przedmiotem nin. post ę powania. Z tego wzgl ę du, maj ą c na uwadze tre ść przepisu art. 479 43 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zmianami – zwana dalej „k.p.c.”), zgodnie z którym „ Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 479[45] §2.”, nale ż a ł o uzna ć przedsi ę biorc ę za osob ę trzeci ą , obj ę t ą zakazem stosowania postanowie ń wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urz ę du na podstawie art. 479 45 §2 k.p.c. Mo ż liwo ść rozszerzenia zasi ę gu sprawowanej przez Prezesa Urz ę du kontroli wzorców umownych na osoby trzecie w oparciu o przepis art. 23a ustawy nie budzi obecnie w ą tpliwo ś ci w doktrynie i orzecznictwie 1 , oraz nie by ł a kwestionowana przez przedsi ę biorc ę w toku post ę powania. Maj ą c na uwadze, i ż na chwil ę obecn ą , prowadzony przez Prezesa Urz ę du rejestr nie zawiera postanowienia, które by ł oby identyczne co do tre ś ci z analizowanym w nin. post ę powaniu, w celu merytorycznego rozstrzygni ę cia o postawionym przedsi ę biorcy zarzucie, koniecznym by ł a równie ż taka wyk ł adnia art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy, która umo ż liwia Prezesowi Urz ę du interwencj ę w trybie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów tak ż e wówczas, gdy stosowane przez innych przedsi ę biorców klauzule nie s ą identyczne z wpisanymi do rejestru, lecz ró ż ni ą si ę nieznacznie, wywo ł uj ą c przy tym jednakowy skutek, jak postanowienia wpisane do rejestru. Tak ż e w tej sprawie wypowiedzia ł si ę S ą d Najwy ż szy (SN). Mimo, i ż nie by ł a ona wprost przedmiotem uchwa ł y z dnia 16 lipca 2007 r. sygn. akt III SZP 3/06, to SN po ś wi ę ci ł jej znaczn ą cz ęść rozwa ż a ń zawartych w jej uzasadnieniu. W konkluzji SN stwierdzi ł , i ż cyt. " odwo ł uj ą c si ę do argumentów o charakterze celowo ś ciowym oraz kieruj ą c si ę potrzeb ą zapewnienia skuteczno ś ci art. 23 a uokik, nale ż y zaakceptowa ć pogl ą d, i ż praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumenta z art. 23 a uokik obejmuje równie ż przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu szyku wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywo ł uje takie same skutki, godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru.". Prezes Urz ę du w pe ł ni podzieli ł wy ż ej przedstawiony pogl ą d SN, a tak ż e argumentacj ę , któr ą SN wywiód ł z konieczno ś ci zapewnienia skuteczno ś ci uregulowa ń chroni ą cych konsumentów, a wywodz ą cych si ę z systemu prawa wspólnotowego 2 , którego stosowanie jest wymogiem wynikaj ą cym z art. 76 Konstytucji RP oraz art. 2 i 3t) TWE 3 , i oceni ł , i ż stosowane przez przedsi ę biorc ę postanowienie o tre ś ci: „ Wszelkie spory wynik ł e z 1 tak m.in. S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 16 lipca 2007 r. sygn. akt III SZP 3/06, któr ą odpowiedzia ł na pytanie prawne S ą du Apelacyjnego w Warszawie w ten sposób, ż e cyt. " stosowanie postanowie ń wzorców umów o tre ś ci to ż samej z tre ś ci ą postanowie ń uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. mo ż e by ć uznane w stosunku do innego przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów (art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów, jednolity tekst : Dz. U. z 2003 r. Nr 68, poz. 804 ze zm.). ". 2 Art. 23a ustawy zosta ł uchwalony w celu implementacji postanowie ń dyrektywy 98/27/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 maja 1998 r. o nakazach zaprzestania szkodliwych praktyk w celu ochrony interesów konsumentów (Dz. Urz. UE 1999 L 166 z pó ź n. zm., wydanie specjalne polskie Dz. Urz. UE sp. 15-4- 43), natomiast przepisy art. 479 36-45 k.p.c. w celu wykonania postanowie ń dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE 1993 L 95, wydanie specjalne polskie Dz.U.UE-sp.15-2-288). 3 Traktat ustanawiaj ą cy Wspólnot ę Europejsk ą (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2) 4 niniejszej umowy strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu przed S ą dem Rejonowym w Bydgoszczy.”, jest to ż same co do skutku z klauzulami wpisanymi ju ż do rejestru, w tym np. z postanowieniem o tre ś ci: 1. „ Wszelkie spory mog ą ce wynika ć w zwi ą zku z realizacj ą zawartej umowy podlegaj ą rozstrzygni ę ciu przez S ą d Rejonowy w Rzeszowie – zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego oraz innymi obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa.” (w rejestrze pod nr 660), b ą d ź 2. „ Do rozstrzygania sporów wynikaj ą cych z tej umowy w ł a ś ciwe b ę d ą s ą dy powszechne w Ł odzi.” (w rejestrze pod nr 772). W ocenie Prezesa Urz ę du, aby zapewni ć skuteczno ść kontroli wzorców umów na terenie ca ł ego kraju, koniecznym jest, aby w trakcie interpretacji badanych postanowie ń – pod k ą tem tego, czy ich tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli – pomija ć ró ż nice wynikaj ą ce jedynie z nazewnictwa miejscowo ś ci, które stanowi ą siedzib ę przedsi ę biorców pos ł uguj ą cych si ę wzorcami umów. Nale ż y zauwa ż y ć , i ż trudnym do przeprowadzenia, i nieracjonalnym by ł oby wpisywanie do rejestru tylu postanowie ń (o jednakowym skutku), ile jest w Polsce miejscowo ś ci. Tym samym, nale ż a ł o uzna ć , ż e brak w rejestrze postanowienia, które wskazywa ł oby na s ą d/s ą dy w Bydgoszczy jako jedynie w ł a ś ciwe do rozstrzygania sporów wynik ł ych na tle wykonania/niewykonania umowy, nie stanowi przeszkody dla uznania, i ż sens zakazanej klauzuli zosta ł zachowany. Pozosta ł e ró ż nice pomi ę dzy kwestionowanym przez wnioskodawc ę postanowieniem, a innymi postanowieniami wpisanymi do rejestru s ą jedynie kosmetyczne, i nie zmieniaj ą bezprawnego skutku tej klauzuli, jakim jest narzucenie konsumentom w ł a ś ciwo ś ci miejscowej s ą du siedziby przedsi ę biorcy, tj. s ą du, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy – a przynajmniej nie w ka ż dym przypadku (wbrew art. 385 3 pkt 23 k.c.). Nie ma równie ż znaczenia, czy dane postanowienie wskazuje bezpo ś rednio, i ż w ł a ś ciwo ść okre ś la si ę wed ł ug siedziby konkretnego przedsi ę biorcy, czy te ż wskazuje po ś rednio, ż e chodzi np. o Bydgoszcz, która jak w nin. sprawie stanowi siedzib ę Marioli Teresi ń skiej (podobnie Rzeszów – nr 660, Ł ód ź – nr 772, itp.). Wobec powy ż szego, zdaniem Prezesa Urz ę du, odpowiednikiem badanego w nin. post ę powaniu postanowienia s ą nast ę puj ą ce klauzule wpisane dotychczas do rejestru: (Lp.) (Nr wpisu) – (podstawa wpisu – prawomocny wyrok SOKiK) 1. 77 – wyrok z dnia 4 czerwca 2003 r. Sygn. Akt XVII Amc 60/02; 2. 169 – wyrok z dnia 21 wrze ś nia 2004 r. Sygn. akt XVII Amc 78/03; 3. 210 – wyrok z dnia 18 listopada 2004 r. Sygn. akt XVII Amc 49/03 4. 276 – wyrok z dnia 8 grudnia 2004 r. sygn. akt XVII Amc 79/03; 5. 309 – wyrok z dnia 24 listopada 2004 r. sygn. akt XVII Amc 119/03; 6. 340 – wyrok z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. akt XVII 94/03; 7. 349 – wyrok z dnia 10 grudnia 2004 r. sygn. akt XVII Amc 64/04; 8. 353 – wyrok z dnia 18 pa ź dziernika 2004 r. sygn. akt XVII Amc 101/03; 9. 361 – wyrok z dnia 10 listopada 2004 r. sygn. akt XVII Amc 80/03; 10. 371 – wyrok z dnia 29 grudnia 2004 r. sygn. akt XVII Amc 22/04; 11. 385 – wyrok z dnia 18 stycznia 2005 r. sygn. akt XVII Amc 48/04; 12. 388 – wyrok z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt XVII Amc 15/04; 13. 409 – wyrok z dnia 31 stycznia 2005 r. Sygn. Akt XVII Amc 59/04; 14. 418 – wyrok z dnia 2 lutego 2005 r. Sygn. Akt XVII Amc 104/04; 15. 445 – wyrok z dnia 16 lutego 2005 r. Sygn. Akt XVII Amc 98/03; 16. 486 – wyrok z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Amc 81/05; 17. 488 – wyrok z dnia 24 listopada 2004 r. sygn. akt XVII Amc 8/04; 18. 501 – wyrok z dnia 22 czerwca 2005 r. sygn. akt XVII Amc 52/04; 19. 527 – wyrok z dnia 23 maja 2005 r. sygn. akt XVII Amc 77/04; 20. 552 – wyrok z dnia 8 sierpnia 2005 r. sygn. akt XVII Amc 34/04; 21. 660 – wyrok z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt XVII Amc 92/04; 5 22. 772 – wyrok z dnia 27 marca 2006 r. sygn. akt XVII Amc 39/04; 23. 979 – wyrok z dnia 9 pa ź dziernika 2006 r. sygn. akt XVII Amc 101/05; 24. 1034 – wyrok z dnia 21 listopada 2006 r. sygn. akt XVII 138/05. Wskazane wy ż ej wpisy do rejestru stanowi ą odzwierciedlenie orzecznictwa SOKiK, który wielokrotnie i konsekwentnie dawa ł wyraz stanowisku, i ż analogiczne postanowienia wype ł niaj ą hipotez ę przepisu art. 385 3 pkt 23 k.c., zgodnie z którym „ W razie w ą tpliwo ś ci uwa ż a si ę , ż e niedozwolonymi postanowieniami umownymi s ą te, które w szczególno ś ci: (…) 23) wy łą czaj ą jurysdykcj ę s ą dów polskich lub poddaj ą spraw ę pod rozstrzygni ę cie s ą du polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a tak ż e narzucaj ą rozpoznanie sprawy przez s ą d, który wedle ustawy nie jest miejscowo w ł a ś ciwy.”. Maj ą c na uwadze, i ż skutkiem wpisu postanowienia do rejestru jest powszechny zakaz jego stosowania, pocz ą wszy od dnia 14 sierpnia 2003 r. (data pierwszego wpisu do rejestru – pod nr 77) obowi ą zkiem przedsi ę biorcy, jako podmiotu pos ł uguj ą cego si ę wzorcem umowy, by ł o uwzgl ę dnienie zakazu stosowania postanowienia, które narzuca konsumentom s ą d siedziby przedsi ę biorcy w ka ż dym przypadku, tj. równie ż wtedy, gdy s ą d ten nie jest miejscowo w ł a ś ciwy wedle ustawy. Naruszaj ą c obowi ą zek, o którym mowa, przedsi ę biorca post ę powa ł bezprawnie, dopuszczaj ą c si ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, wymienionej wprost w art. 23a ust. 2 ustawy. O zbiorowym charakterze praktyki przedsi ę biorcy przes ą dza fakt, i ż jej ź ród ł em by ł o stosowanie wzorca umownego, co oznacza, i ż umowa by ł a zawierana na skutek przyst ą pienia do niej (adhezji) konsumentów bez dokonywania indywidualnych uzgodnie ń . Wzorzec o jednakowej tre ś ci (co do kwestionowanego postanowienia) by ł zatem przedstawiany wszystkim bez wyj ą tku konsumentom, którzy korzystali z us ł ug przedsi ę biorcy. Docelowa grupa klientów (konsumentów) nie by ł a przy tym z góry ograniczona, co pozwoli ł o uzna ć , ż e nast ą pi ł o naruszenie zbiorowego interesu konsumentów, nieb ę d ą cego sum ą ich indywidualnych interesów (art. 23a ust. 3 ustawy). Sam aspekt naruszenia interesów konsumentów wi ąż e si ę w tym przypadku z narzuceniem im wy łą cznej w ł a ś ciwo ś ci s ą du ustalonego wed ł ug siedziby przedsi ę biorcy, co z punktu widzenia ekonomiki procesowej mo ż e by ć dla nich niekorzystne, b ą d ź mo ż e ich narazi ć na dodatkowe koszty, których nie ponie ś liby w przypadku zastosowania regu ł ustawowych, tj. art. 27 i nast. k.p.c., w tym zasady actor sequitur forum rei 4 . Wydaj ą c powy ż sze rozstrzygni ę cie, Prezes Urz ę du mia ł równie ż na uwadze, ż e przedsi ę biorca nie kwestionowa ł zasadno ś ci postawionego mu zarzutu, i w toku post ę powania zmieni ł tre ść wzorca, co jednak nie stanowi wystarczaj ą cej podstawy dla wydania decyzji na podstawie art. 23e ustawy, zgodnie z którym „ 1. Nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a. 2. W przypadku okre ś lonym w ust. 1 Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania.”. W ocenie Prezesa Urz ę du, samo zastosowanie przez przedsi ę biorc ę nowego, zmienionego wzorca umowy, nie jest wystarczaj ą c ą przes ł ank ą dla uznania, i ż pocz ą wszy od tego dnia nast ą pi ł o zaniechanie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. W tym celu, koniecznym by ł aby równie ż zmiana umów zawartych wcze ś niej, na starych zasadach. Przyj ę cie odmiennego stanowiska prowadzi ł oby do swoistego usankcjonowania nierównoprawnego traktowania konsumentów, z którymi zawarto umowy na nowych i na starych zasadach. Pozostawienie tym konsumentom, z którymi wcze ś niej przedsi ę biorca zawar ł umowy na starych zasadach, a które nie zosta ł y zmienione – jako jedynej mo ż liwo ś ci – dochodzenia swych praw na drodze cywilnoprawnej, czyni ł oby ochron ę , 4 z ł ac. – dla powoda w ł a ś ciwy jest s ą d pozwanego – co oznacza, ż e s ą dem w ł a ś ciwym miejscowo jest co do zasady s ą d miejsca zamieszkania pozwanego (w tym przypadku, nale ż a ł oby za ł o ż y ć , i ż by ł by nim konsument) 6 jak ą zapewnia ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, iluzoryczn ą . W tym kierunku pod ąż a równie ż orzecznictwo SOKiK, który rozpoznaj ą c zbli ż on ą praktyk ę polegaj ą c ą na narzucaniu uci ąż liwych warunków umów (art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów), w wyroku z dnia 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt XVII Ama 53/06 przyj ął , ż e brak zmiany wszystkich umów, mimo zmiany wzorca, wyklucza uznanie, ż e przedsi ę biorca zaniecha ł praktyki. Przedsi ę biorca, na którym zgodnie z art. 23e ust. 3 ustawy ci ąż y ł obowi ą zek udowodnienia, i ż zaprzesta ł on stosowania praktyki, o której mowa w art. 23a ust. 2 ustawy, nie przedstawi ł w toku post ę powania jakichkolwiek dowodów, b ą d ź cho ć by twierdze ń wskazuj ą cych, i ż dokona ł zmiany umów zawartych na podstawie starego wzorca zawieraj ą cego zakazan ą klauzul ę . Tym samym, na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy, zgodnie z którym „ Prezes Urz ę du w decyzji o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów nakazuje zaniechanie jej stosowania.”, Prezes Urz ę du uzna ł praktyk ę przedsi ę biorcy za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakaza ł zaniechanie jej stosowania. Informuj ę , i ż zgodnie z art. 107 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów „ Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorców, w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść do 10 000 euro za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji wydanych na podstawie art. 10, art. 12 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 21 ust. 2 i 4, art. 26 (odpowiednik 23c ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów) , art. 28 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 i 3, postanowie ń wydanych na podstawie art. 66 ust. 1 lub wyroków s ą dowych w sprawach z zakresu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz koncentracji; kar ę pieni ęż n ą nak ł ada si ę , licz ą c od daty wskazanej w decyzji.”. Jednocze ś nie wyja ś niam, i ż nin. decyzja winna by ć wykonana niezw ł ocznie po uprawomocnieniu si ę (po uzyskaniu przez ni ą ostateczno ś ci), bez zb ę dnej zw ł oki, co uwzgl ę dnia czas niezb ę dny przedsi ę biorcy do zmiany starych umów. Dat ą wykonania decyzji b ę dzie data zmiany ostatniej z umów zawieraj ą cych przedmiotowe postanowienie. Pouczenie: Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy w zwi ą zku z art. 479 28 §2 k.p.c. od niniejszej decyzji przys ł uguje stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Odwo ł anie nale ż y przes ł a ć na adres Delegatury UOKiK w Bydgoszczy. Otrzymuj ą : 1. Pan Krzysztof Tomczak Miejski Rzecznik Konsumentów ul. Grudzi ą dzka 9-15 85-130 Bydgoszcz 2. Pani Mariola Teresi ń ska Bydgoska Gie ł da Nieruchomo ś ci ul. 3 Maja 8/3 85-016 Bydgoszcz 3. a/a 7