RLU-37/2007

Delegatura w Lublinie 20-079 Lublin, ul. Dolna 3-go Maja 5 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 26 wrze ś nia 2007 r. RLU – 61 – 22/07/EW Decyzja RLU Nr 37/2007 I. Na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 244 poz. 2080, z 2006 r. Nr 157 poz. 1119, Nr 170 poz.1217) w zwi ą zku z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), oraz stosownie do art. 28 ust.6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz.172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania administracyjnego o stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Pa ń stwowej Wy ż szej Szkole Zawodowej w Ch. - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę Pa ń stwowej Wy ż szej Szko ł y Zawodowej w Ch. polegaj ą c ą na stosowaniu we wzorcu Umowy o warunkach odp ł atno ś ci w szkole wy ż szej zapisu o tre ś ci: § 10 pkt 1: Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni stanowi ą cego postanowienie wzorców umów, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 23a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie dokona ł a analizy stosowanych przez pa ń stwowe szko ł y wy ż sze umów i regulaminów ustalaj ą cych zasady odp ł atno ś ci za studia. Jednym z takich przedsi ę biorców by ł a Pa ń stwowa Wy ż sza Szko ł a Zawodowa w Ch. 2 Analiza nades ł anych dokumentów da ł a podstawy do wystosowania do tego przedsi ę biorcy Wezwania do dobrowolnego zaniechania stosowania czynów nieuczciwej konkurencji poprzez stosowanie zapisów, które mog ą stanowi ć niedozwolone postanowienia umowne i wszcz ę cia post ę powania administracyjnego pod zarzutem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie zapisu uznanego przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne tj. naruszenia art. 23 a ust.1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 244 poz. 2080 ze zm.). W odpowiedzi na zarzuty przedstawione w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania przedsi ę biorca poinformowa ł , i ż tre ść kwestionowanego przez organ antymonopolowy zapisu ulegnie zmianie w najbli ż szym czasie po zaakceptowaniu przez w ł adze Uczelni. W trakcie post ę powania przedsi ę biorca przes ł a ł do Urz ę du nowy wzorzec umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia w szkole wy ż szej i nowa Uchwa łę Senatu Uczelni. dokumenty te nie zawieraj ą zapisów kwestionowanych w wyst ą pieniu mi ę kkim – Wezwaniu i w Postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania administracyjnego. Równocze ś nie przedsi ę biorca zadeklarowa ł , ż e nowy wzór umowy b ę dzie obowi ą zywa ł od nowego roku akademickiego, a stare umowy b ę d ą sukcesywnie aneksowane. Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje. Pa ń stwowa Wy ż sza Szko ł a Zawodowa w Ch., zwana dalej Szko łą lub przedsi ę biorc ą , jest uczelni ą pa ń stwow ą utworzon ą na podstawie rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2001 r. w sprawie utworzenia Pa ń stwowej Wy ż szej Szko ł y Zawodowej w Ch. ( Dz. U. Nr 79 poz. 839). Uczelnia dzia ł a w oparciu o Statut zatwierdzony przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 17.10.2002 r. Zarz ą dzeniem nr 21/2006 Rektora Wy ż szej Szko ł y Zawodowej w Ch. z dnia 18 wrze ś nia 2006 r. w sprawie okre ś lenia wzoru umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia okre ś lono wzór Umowy obowi ą zuj ą cej w roku akademickim 2006/2007. Umowa zawierana by ł a ze studentami rozpoczynaj ą cymi studia niestacjonarne. Wzorzec Umowy o warunkach odp ł atno ś ci za studia wy ż sze w § 10 pkt 1 zawiera zapis o tre ś ci: : Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni. W toku post ę powania Szko ł a poinformowa ł a, i ż tre ść zakwestionowanego przez organ antymonopolowy postanowienia zosta ł a zmieniona, a zmiany zostan ą wprowadzone sukcesywnie. W Rejestrze postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone znajduje si ę wpisana klauzula o tre ś ci: wpis pod numerem 565- „W ł a ś ciwym dla rozstrzygania sporów wynikaj ą cych z regulaminu ś wiadczenia us ł ug jest s ą d powszechny w ł a ś ciwy dla siedziby Operatora” – wyrok SOKiK z dnia 29 wrze ś nia 2005 r., sygn. akt XVII Amc 57/03, wpisano dnia 04 listopada 2005 r. 3 Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Wszczynaj ą c wobec Szko ł y post ę powanie administracyjne, organ antymonopolowy postawi ł temu przedsi ę biorcy zarzut naruszenia art. 23a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej. Nale ż y zauwa ż y ć , i ż w dniu 21 kwietnia 2007 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.). W my ś l art. 131 ust. 1 tej ustawy, do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, i nie zako ń czonych do dnia wej ś cia w ż ycie ustawy nowej, stosuje si ę przepisy dotychczasowe. Zastosowanie w niniejszej sprawie znajduj ą zatem przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (ustawy antymonopolowej) w poprzednim brzmieniu. Zgodnie z tre ś ci ą art. 23a ust. 1 ustawy antymonopolowej przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł ania przedsi ę biorcy. W niniejszym post ę powaniu Szko ł a zosta ł a uznana za przedsi ę biorc ę w rozumieniu ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ze wzgl ę du na fakt ś wiadczenia us ł ug edukacyjnych o charakterze us ł ug u ż yteczno ś ci publicznej.. Art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e przez :przedsi ę biorc ę ” rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. 1999 r. Nr 101 poz. 1178 ze zm.) a tak ż e m.in. osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą nie maj ą c ą osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów ustawy o dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 02 lipca 2004 r. przepisy wprowadzaj ą ce ustaw ę o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej ( Dz. U. z 2004 r. Nr 173 poz. 1807 ze zm.) zosta ł y uchylone obowi ą zuj ą ce wcze ś niej w tym zakresie regulacje prawne. Na mocy ustawy….. o swobodzie prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie b ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą . Z uwagi na powy ż sze, dokonuj ą c analizy celu dzia ł alno ś ci Szko ł y nale ż y uzna ć , ż e prowadzi ona dzia ł alno ść o charakterze publicznym. Celem i przedmiotem dzia ł ania Szko ł y jest ś wiadczenie us ł ug edukacyjnych, dzia ł alno ść ta ma charakter odp ł atny. Zatem, Szko ł a w tym zakresie prowadzi dzia ł alno ść zbli ż on ą do dzia ł alno ś ci gospodarczej, funkcjonuje na rynku na zasadach dzia ł alno ś ci odp ł atnej. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Art. 23a ust. 2 stanowi, ż e za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. W niniejszej sprawie postawione Szkole zarzuty, aby mog ł y by ć skutecznie ocenione w ramach art. 23a ust. 1 i 2, musz ą spe ł nia ć poni ż sze przes ł anki: 1. by ć dzia ł aniem bezprawnym i polega ć na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, 2. godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawno ść tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym. Poj ę cie „porz ą dek prawny” obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z normy prawnej, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm moralnych i obyczajowych okre ś lanych jako zasady wspó łż ycia spo ł ecznego. 4 W niniejszej sprawie dzia ł anie przedsi ę biorcy, polegaj ą ce na stosowaniu postanowie ń wzorców umów wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, nale ż y uzna ć za bezprawne nie tylko ze wzgl ę du na fakt zdefiniowania w art. 23a ust. 2 ustawy antymonopolowej okre ś lonej praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. O bezprawno ś ci tego dzia ł ania Szko ł y przes ą dza równie ż rozszerzona skuteczno ść wyroku w sprawie o uznanie postanowie ń umownych za niedozwolone, co wynika z art. 479 43 k.p.c. W momencie wpisania do rejestru zapisu uznanego przez s ą d za niedozwolone postanowienie umowne, zapis staje si ę on samodzielnie funkcjonuj ą c ą zasad ą , która zosta ł a zakwestionowana. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść wyroku, klauzule spe ł niaj ą funkcj ę podobn ą do przepisów prawa, za ś pos ł ugiwanie si ę nimi w kontaktach z konsumentami jest zakazane. Wzorce umów, regulaminy stosowane przez przedsi ę biorców w kontaktach z konsumentami podlegaj ą szczególnej kontroli. Wzorzec umowy to doktrynalne okre ś lenie wszelkich jednostronnie przygotowanych z góry przed zawarciem umowy, gotowych klauzul umów w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów itp. ( E. Łę towska , Prawo umów konsumenckich, C.H. Beck 2002, s. 292). W systemie polskiego prawa cywilnego ustawodawca przewidzia ł instytucj ę abstrakcyjnej kontroli wzorców umownych, realizowanej w drodze post ę powania o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Apelacyjnego w Warszawie (wyroki: z dnia 29 wrze ś nia 2005 r., sygn. akt: VI Aca 381/05; z dnia 16 listopada 2005 r., sygn. akt VI Aca 473/05), „celem post ę powania w sprawach o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone jest tzw. abstrakcyjna kontrola wzorców, dokonana w oderwaniu od konkretnej umowy, za ś wyrok uwzgl ę dniaj ą cy powództwo przez uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek tak ż e wobec osób trzecich.(…) Wpisanie do rejestru wzorca umowy uznanego za niedozwolony wy łą cza ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, tak ż e przez osob ę nie bior ą c ą udzia ł u w sprawie, w której wyrok wydano, za ś pozew obejmuj ą cy takie powództwo podlega odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.” – uchwa ł a S ą du Najwy ż szego z dnia 19 grudnia 2003 r. III CZP 95/03 (OSNC 2005/2/25). Dokonuj ą c zatem oceny tre ś ci postanowie ń umownych wykorzystywanych przez przedsi ę biorców we wzorcach umownych nale ż y wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej. St ą d te ż , niedozwolone b ę d ą takie postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w „hipotezie” klauzuli wpisanej do rejestru, której tre ść zostanie ustalona w oparciu o dokonan ą jej wyk ł adni ę . Nie jest zatem konieczna dok ł adna, literalna identyczno ść klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z ni ą porównywanej. W niniejszej sprawie organ antymonopolowy zakwestionowa ł poni ż szy zapis zamieszczony w wykorzystywanym przez Szko łę wzorcu Umowy o warunkach odp ł atno ś ci w szkole wy ż szej z uwagi na jego to ż samo ść z klauzulami wpisanymi do Rejestru. W ocenie Prezesa Urz ę du zapis § 10 pkt 1 o tre ś ci: Wszelkie spory wynikaj ą ce z niniejszej umowy strony poddaj ą rozstrzygni ę ciu s ą dów powszechnych w ł a ś ciwych dla siedziby Uczelni jest to ż samy z zapisem wpisanym do Rejestru pod numerem 565, uznanym ju ż za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie-S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 wrze ś nia 2005 r. Sygn. akt XVII Amc 57/03 i wpisanym do Rejestru dnia 04 listopada 2005 r. Porównywane zapisy nie zachowuj ą wprawdzie identycznego brzmienia, jednak ż e analiza ich tre ś ci prowadzi do wniosku, i ż wywo ł uj ą one identyczne skutki. Istot ą tych klauzul jest zastrze ż enie przez Szko łę , jako s ą du w ł a ś ciwego do rozpatrzenia ewentualnych sporów wy łą czenie s ą du w ł a ś ciwego dla siedziby Uczelni, gdy z przepisów ogólnych prawa wynika, 5 ż e s ą dem w ł a ś ciwym powinien by ć s ą d ze wzgl ę du na siedzib ę pozwanego. Ze wzgl ę du na fakt, ż e nie w ka ż dym sporze pozwanym b ę dzie Szko ł a, st ą d wskazanie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej tylko jednego s ą du jest naruszeniem prawa. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż kwestionowany zapisy wzorca Umowy stosowany przez Szko łę mie ś ci si ę w „hipotezie” wymienionej klauzuli wpisanej do Rejestru. Tym samym udowodniono, i ż spe ł niona zosta ł a przes ł anka bezprawno ś ci dzia ł ania tego przedsi ę biorcy polegaj ą cego na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Druga z wymienionych wy ż ej przes ł anek jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci, gdy ż ustawa antymonopolowa chroni interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zidentyfikowa ć . Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Dzia ł anie Szko ł y godzi w interesy ogó ł u obecnie korzystaj ą cych z jej us ł ug konsumentów, ale tak ż e ka ż dego potencjalnego konsumenta, który zdecyduje si ę zawrze ć z tym przedsi ę biorc ą umow ę o kszta ł cenie odp ł atne. Naruszane przy tym interesy konsumentów nie maj ą jednostkowego charakteru, ale s ą wspólne dla z góry nieustalonej zbiorowo ś ci konsumentów. Nale ż y zatem stwierdzi ć , i ż spe ł niona zosta ł a druga z przes ł anek uznania dzia ł ania Szko ł y za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku ze spe ł nieniem obu przes ł anek nale ż a ł o uzna ć , i ż dzia ł anie Szko ł y stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, wymienion ą w art. 23a ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej i nakaza ć zaniechanie jej stosowania. W ś wietle powy ż szego nale ż a ł o orzec, jak w sentencji. Ze wzgl ę du na fakt, ż e do dnia wydania niniejszej decyzji Szko ł a nie poinformowa ł a Prezesa UOKiK, czy deklarowane zmiany zosta ł y wprowadzone oraz z jak ą dat ą , a tak ż e, czy i kiedy dokonano aneksowania umów zawartych z zakwestionowanym zapisem, uznano za zasadne nakazanie zaniechania stosowania stwierdzonych praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie, w terminie dwóch tygodni od dnia dor ę czenia decyzji. Otrzymuje: Pa ń stwowa Wy ż sza Szko ł a Zawodowa w Ch.