RBG-18/2006

ul. Jagiello ń ska 34, 85-097 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17 e-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY Bydgoszcz, dnia 8.12.2006 r. Znak: RBG-61-03/06/AB Wg rozdzielnika Decyzja Nr RBG 18/2006 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm. w Dz.U. z 2006 r. Nr 157, poz. 1119), oraz §6 ust. 1 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002 r. Nr 18, poz. 172 ze zm. w Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 68), po przeprowadzeniu post ę powania w sprawie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Lactima Sp. z o.o. z siedzib ą w Mor ą gu, w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, na podstawie art. 23d ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje si ę , ż e praktyka Lactima Sp. z o.o. z siedzib ą w Mor ą gu, polegaj ą ca na: oznaczaniu produktów spo ż ywczych, zawieraj ą cych w swoim sk ł adzie obok t ł uszczu mlecznego równie ż t ł uszcz ro ś linny, nazwami "serowe", "serowa" i "serowy", nie wprowadza konsumentów w b łą d poprzez sugesti ę , ż e stanowi ą one przetwory mleczne b ę d ą ce produktami uzyskiwanymi wy łą cznie z mleka, i nie narusza zbiorowych interesów konsumentów, o których mowa w art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity Dz.U. z 2003 r. nr 153, poz. 1503 ze zm. w Dz.U.2004.96.959, Dz.U.2004.162.1693, Dz.U.2004.172.1804 i Dz.U.2005.10.68) i art. 6 ust. 5, oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jako ś ci handlowej artyku ł ów rolno-spo ż ywczych (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577 ze zm. w Dz.U.2003.223.2220, Dz.U.2006.170.1217, Dz.U.2006.171.1225), a tak ż e art. 2 ust. 2 i art. 3 ust. 1 akapit 1 rozporz ą dzenia Komisji (EWG) Nr 1898/87 z dnia 2 lipca 1987 r. w sprawie ochrony oznacze ń stosowanych w obrocie mlekiem i przetworami mlecznymi (publ. w Dzienniku Urz ę dowym L 182, 03/07/1987 P. 0036-0038). Uzasadnienie Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Kielcach przeprowadzi ł w dniu 15.11.2005 r. kontrol ę w supermarkecie Biedronka Nr 1287 w Ostrowcu Ś wi ę tokrzyskim w zakresie prawid ł owo ś ci oznacze ń plasterków serowych topionych pod nazw ą „Fasti tostowy” i „Fasti gouda” produkcji Lactima Sp. z o.o. w Mor ą gu (zwana dalej „Uczestnikiem”, b ą d ź „Spó ł k ą ”). W toku kontroli, ustalono, ż e oznaczenie produktów jak wy ż ej narusza przepisy rozporz ą dzenia Komisji EWG Nr 1898/87 z dnia 2.07.1987 r. w sprawie ochrony oznacze ń stosowanych w obrocie mlekiem i przetworami mlecznymi, gdy ż zawiera okre ś lenie „serowe”, mimo, i ż do ich produkcji u ż yto oleju ro ś linnego. Podobnie, Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Bia ł ymstoku przeprowadzi ł w dniu 16.11.2005 r. kontrol ę w sklepie spo ż ywczo-przemys ł owym „Duet” w Suwa ł kach w zakresie prawid ł owo ś ci oznakowania serów, w celu ustalenia, czy w sk ł adzie tych produktów oprócz t ł uszczu mlecznego producent nie deklaruje dodatkowo t ł uszczu ro ś linnego. W toku kontroli ustalono, ż e w obrocie znajduj ą si ę produkty Lactima Sp. z o.o., w których oznaczeniu u ż yto okre ś lenia „ser”, „serowa”, „serowy”, a które zawiera ł y w swoim sk ł adzie t ł uszcz ro ś linny, w tym: plastry sera topionego z szynk ą , plastry sera topionego z salami, kostka serowa topiona Edam, kr ąż ek serowy topiony GOUDA, serdelek serowy naturalny. Pismami z dnia 29.12.2005 r. i 20.01.2006 r. G ł ówny Inspektorat Inspekcji Handlowej przekaza ł Prezesowi Urz ę du materia ł y dostarczone przez Inspektoraty Wojewódzkie, wraz z interpretacj ą wskazuj ą c ą , ż e oznaczenia produktów stosowane przez Spó ł k ę s ą niedopuszczalne i sprzeczne z obowi ą zuj ą cym prawem. Wobec powy ż szego, postanowieniem Nr RBG 31/2006 z dnia 17.03.2006 r. Prezes Urz ę du wszcz ął przeciwko Uczestnikowi post ę powanie w sprawie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowy interes konsumentów, jak w sentencji nin. decyzji. Ustosunkowuj ą c si ę do postawionego zarzutu, Uczestnik zaj ął nast ę puj ą ce stanowisko: • Lactima Sp. z o.o. nie stosuje praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów b ę d ą cych czynem nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst. jednolity Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 z pó ź n. zmianami – zwana dalej „ustaw ą o znk”); • produkcja wszystkich zakwestionowanych produktów odbywa si ę zgodnie z Zak ł adowym Dokumentem Normalizacyjnym ZDN-A-17 zatwierdzonym przez Pa ń stwowy Wojewódzki Inspektorat Sanitarny; • zgodnie z art. 3 ust. 2 rozporz ą dzenia Komisji EWG nr 1898/87 z dnia 2 lipca 1987 roku w sprawie ochrony oznacze ń stosowanych w obrocie mlekiem i przetworami mlecznymi, w odniesieniu do produktu, który zawiera mleko lub przetwory mleczne, nazwy wymienione w art. 2 ust.2 mog ą by ć stosowane tylko do opisania jego podstawowych surowców, a kwestionowana w nin. post ę powaniu nazwa „serowy” u ż yta jest do opisania podstawowego surowca (ser), który jest wymieniony w sk ł adzie surowców na opakowaniu; • w wyroku Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci z dnia 16 grudnia 1999 roku (sygnatura akt: C-101/98, ECR 1999/12-17/1-08841) Trybuna ł wyra ź nie wskaza ł , co pomijaj ą organy Inspekcji Handlowej, na przepis art. 2 ust. 3 rozporz ą dzenia Komisja EWG, z godnie z którym „ Termin „mleko” i nazwy u ż ywane do przetworów mlecznych mog ą by ć równie ż stosowane w po łą czeniu ze s ł owem lub s ł owami dla oznaczenia przetworów z ł o ż onych, których ż adna cz ęść nie zast ę puje ani nie ma zast ę powa ć ż adnego sk ł adnika mleka, i których zasadnicz ą cz ęś ci ą jest mleko lub produkt mleczny, zarówno w kategoriach ilo ś ci, jak i charakterystyki produktu.”; • w ś wietle powy ż szego, Lactima Sp. z o.o. jest uprawniona do u ż ycia przy oznaczeniu swojego produktu nazwy zastrze ż onej dla przetworu mlecznego. Ser stanowi bowiem zasadnicz ą cz ęść zakwestionowanych produktów zarówno w kategoriach ilo ś ci, jak i 2 charakterystyki produktu; • znakowanie zakwestionowanych produktów jest zgodne z przepisem art. 6 ust. 5 oraz 7 ust. 2 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 roku o jako ś ci handlowej artyku ł ów rolno- spo ż ywczych. Oznakowanie artyku ł u rolno-spo ż ywczego, a zw ł aszcza zgodna z rozporz ą dzeniem Komisji EWG nazwa, nie wprowadza bowiem w b łą d konsumenta co do to ż samo ś ci tych artyku ł ów. Ich rodzaj, w ł a ś ciwo ś ci, sk ł ad, ilo ść , trwa ł o ść , pochodzenie oraz sposób produkcji w sposób wyra ź ny zosta ł y wskazane na opakowaniu jednostkowym produktów. Nazwa produktu precyzyjnie informuje konsumenta o rodzaju ś rodka spo ż ywczego i umo ż liwia odró ż nienie go od podobnych ś rodków spo ż ywczych. Towarzyszy jej informacja dotycz ą ca procesów technologicznych stosowanych w produkcji, tj. procesu topienia; • sposób oznaczenia zakwestionowanych w trakcie kontroli produktów nie narusza równie ż ogólnych wymogów przewidzianych przepisem art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 roku o szczególnych warunkach sprzeda ż y konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu Cywilnego. Poprzez sposób oznakowania towaru Spó ł ka udziela bowiem kupuj ą cym jasnych zrozumia ł ych i nie wprowadzaj ą cych w b łą d informacji, wystarczaj ą cych do prawid ł owego i pe ł nego korzystania z towaru konsumpcyjnego; • u ż ycie w nazwie kwestionowanych produktów sformu ł owania „serowy topiony” ma na celu podkre ś lenie pochodzenia towaru z tego surowca oraz technologii stosowanej przy jego wytwarzaniu, która ze swojego za ł o ż enia jest odmienna od technologii serowarskiej stosowanej przy produkcji sera zdefiniowanego w Kodeksie Ż ywno ś ciowym; • przepis art. 3 rozporz ą dzenia Komisji EWG wskazuje, ż e przepisu art. 2 nie stosuje si ę do oznaczania produktów, których dok ł adny charakter jest jasny dzi ę ki tradycyjnemu stosowaniu i/lub kiedy oznaczenia s ą konkretnie stosowane do opisania charakterystycznej jako ś ci produktu; • nazewnictwo produktów wytwarzanych przez Spó ł k ę jest równie ż zgodne z §2 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2002 roku w sprawie znakowania ś rodków spo ż ywczych i dozwolonych substancji dodatkowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 220, poz. 1856 z pó ź n. zmianami); • bior ą c pod uwag ę , ż e znakowanie produktów, a w szczególno ś ci interpretacja prawa okre ś laj ą cego zasady prawid ł owego znakowania sprawia wiele trudno ś ci, Spó ł ka podj ęł a dzia ł ania koryguj ą ce dotycz ą ce znakowania produktów zawieraj ą cych w sk ł adzie t ł uszcz ro ś linny. W oparciu o dost ę pne opinie i sugestie instytucji kontrolnych i bran ż owych, Spó ł ka wprowadzi ł a uaktualnione znakowanie na opakowaniach produktów topionych zawieraj ą cych z swoim sk ł adzie t ł uszcz ro ś linny. Nazwa produktu nie zawiera okre ś lenia „serowy” i nie zawiera nazw w ł asnych, charakterystycznych dla przetworów mlecznych; • Spó ł ka dokonuje systematycznej zmiany opakowa ń z uwagi na u ż ycie w nazwie produktu zawieraj ą cego w swoim sk ł adzie dodatek t ł uszczu ro ś linnego, okre ś lenia serowe. Na dzie ń 26.05.2006 r. produkty Spó ł ki, które zawieraj ą w swoim sk ł adzie substancje inne ni ż konieczne do ich wytworzenia, b ą d ź które zawieraj ą w swoim sk ł adzie substancje konieczne do ich wytworzenia, o ile s ą one u ż ywane do zast ą pienia w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci jakichkolwiek naturalnych sk ł adników mleka, nie s ą oznaczone okre ś leniem „serowe” b ą d ź innym okre ś leniem zastrze ż onym dla przetworów mlecznych; Na podstawie zebranego materia ł u dowodowego, Prezes Urz ę du ustali ł : Lactima Sp. z o.o. z siedzib ą w Mor ą gu jest producentem artyku ł ów spo ż ywczych, które w swoim sk ł adzie oprócz t ł uszczu mlecznego posiadaj ą dodatek t ł uszczu ro ś linnego i nie stanowi ą "przetworów mlecznych", które zdefiniowano w rozporz ą dzeniu Komisji EWG Nr 1898/87 z dnia 2 lipca 1987 r. w sprawie ochrony oznacze ń stosowanych w obrocie mlekiem 3 i przetworami mlecznymi (Dz.U. L. 182 z 03.07.1987 r. – polskie wyd. specjalne Dz.U. rozdz. 3 tom 7 - zwane dalej "rozporz ą dzeniem Komisji"), jako " produkty uzyskiwane wy łą cznie z mleka, przez co nale ż y rozumie ć , ż e mo ż na do nich doda ć substancje konieczne do ich wytwarzania, pod warunkiem, ż e substancje te nie s ą u ż ywane do zast ą pienia, w ca ł o ś ci lub cz ęś ciowo, jakichkolwiek naturalnych sk ł adników mleka". Dla oznaczenia wyrobów, o których mowa, Uczestnik stosowa ł okre ś lenia zawieraj ą ce nazw ę wymienion ą w za łą czniku do rozporz ą dzenia Komisji, tj. "ser" w odmianach: "serowe", "serowa" i "serowy". Fakt stosowania przez Uczestnika nazw zastrze ż onych dla przetworów mlecznych zosta ł stwierdzony w toku kontroli prowadzonych przez Inspekcj ę Handlow ą w sklepie spo ż ywczym oraz supermarkecie, i by ł podstaw ą wyst ą pienia G ł ównego Inspektora Inspekcji Handlowej do Prezesa Urz ę du z wnioskiem w tej sprawie. W toku post ę powania Uczestnik przyzna ł , i ż w odniesieniu do wyrobów zawieraj ą cych dodatek t ł uszczu ro ś linnego stosowa ł nast ę puj ą ce okre ś lenia zawieraj ą ce nazw ę zastrze ż on ą . 1. Tabela: Lp. Nazewnictwo produktu przed zmian ą Nazewnictwo produktu po zmianie Data wprowadzenia produktu na rynek po zmianie 1. 2. 3. 4. 01 Plasterki serowe topione Produkt spo ż ywczy topiony w plasterkach Gouda Snack 28.02.06 Edam Sandwicz 28.02.06 Tostowy Tostowy 07.03.06 Pikantny Pikantny 14.04.06 Emmentaler Typu szwajcarskiego 09.02.06 Pizza Pizza 14.04.06 z salami Z salami 14.04.06 z szynk ą Plasterki topione z szynk ą 14.04.06 Tostowy Pasterki topione Tostowy 24.03.06 o smaku bekonu Plasterki topione o smaku bekonu 14.04.06 02 Kostka serowa topiona Produkt spo ż ywczy topiony kostka Gouda Hollander 16.02.06 Edam Turystyczny 02.02.06 Emmentaler Alpejski 25.01.06 Tyl ż ycki Wiking 14.02.06 Mazurski Ż eglarski 28.02.06 Pikantny Pikantny 24.02.06 Z pieczarkami Z pieczarkami 09.02.06 Z szynk ą Z szynk ą 01.02.06 Z salami Z salami 07.03.06 Ze szczypiorem Ze szczypiorem 22.02.06 Z zio ł ami Z zio ł ami Nie wprowadzany 03 Kr ąż ek serowy topiony Produkt spo ż ywczy topiony kr ąż ek Gouda Hollander 21.03.06 Emmentaler Alpejski 23.03.06 Pikantny Pikantny 11.04.06 Z szynk ą Z szynk ą 12.04.06 Ś mietankowy Haga 20.04.06 Mix smakowy Mix smakowy 04.04.06 04 Serdelek serowy topiony Produkt spo ż ywczy topiony serdelek naturalny naturalny 13.03.06 Z szynk ą Z szynk ą 22.03.06 Z papryk ą Z papryk ą 28.03.06 Pikantny Pikantny 31.03.06 Ze szczypiorkiem Ze szczypiorkiem 31.03.06 4 Z pieczarkami Z pieczarkami 25.04.06 05 Kr ąż ek twarogowy termizowany Produkt spo ż ywczy termizowany Bananowy Bananowy Nie wprowadzany Truskawkowy Truskawkowy Nie wprowadzany Wi ś niowy Wi ś niowy Nie wprowadzany Pismem z dnia 1.06.2006 r. Uczestnik poinformowa ł , ż e na dzie ń 26.05.2006 r. zaprzesta ł stosowania nazw kwestionowanych przez Inspekcj ę Handlow ą w odniesieniu do produktów zawieraj ą cych dodatek t ł uszczu ro ś linnego, oraz wskaza ł konkretne daty wprowadzenia produktu na rynek po zmianie oznaczenia (patrz tabela). W oparciu o ustalony stan faktyczny, Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z tre ś ci ą art. 23a ustawy, „ Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów.” (ust. 1) „ Za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479[45] Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów.” (ust. 2). Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów wymaga zatem spe ł nienia dwóch warunków: • naruszenia zbiorowego interesu konsumentów; • bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy. Warunek naruszenia zbiorowego interesu konsumentów nale ż y rozwa ż y ć w kontek ś cie jego „zbiorowo ś ci” oraz rzeczywistego b ą d ź mo ż liwego „naruszenia” dóbr konsumentów. Zgodnie z art. 23a ust. 1 zd. 2 ustawy „ Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów.”. Zbiorowe interesy oznaczaj ą interesy, które nie stanowi ą skumulowanych interesów poszczególnych osób poszkodowanych z racji naruszenia. Oznacza to, ż e ze „zbiorowym” interesem mamy do czynienia wówczas, gdy bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy dotyczy, lub mo ż e dotyczy ć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć w oparciu o w ł a ś ciwe dla danej sprawy kryteria. Ewentualno ść naruszenia „zbiorowego” interesu konsumentów by ł a w niniejszej sprawie oczywista i nie kwestionowana przez Uczestnika. Bezspornym by ł o, ż e wprowadza on na rynek produkty spo ż ywcze, które przeznaczone s ą dla nieograniczonej i niezindywidualizowanej grupy konsumentów. Charakter i zakres dzia ł alno ś ci Uczestnika przes ą dzi ł o tym, i ż skutkiem podejmowanych przez niego dzia ł a ń informacyjnych wzgl ę dem konsumentów mo ż e by ć naruszenie interesu wszystkich osób, które zakupi ą wyroby jego produkcji. O naruszeniu interesu konsumentów w analizowanej sprawie ś wiadczy ł aby obiektywna mo ż liwo ść wprowadzenia konsumentów w b łą d, poprzez wskazanie im za pomoc ą nieuczciwych oznacze ń towarów, ż e maj ą do czynienia z innym produktem ni ż zakupiony. W toku prowadzonego post ę powania ustalono, o czym szczegó ł owo w dalszej cz ęś ci uzasadnienia, ż e mimo stosowania przez Uczestnika zwodniczych nazw produktów spo ż ywczych zawieraj ą cych okre ś lenia: „serowe”, „serowa” i „serowy”, inne podj ę te przez Uczestnika dzia ł ania informacyjne wykluczy ł y tak ą mo ż liwo ść , b ą d ź ograniczy ł y j ą wy łą cznie do tych konsumentów, którzy zaniedbali obowi ą zku nale ż ytej dba ł o ś ci o w ł asne interesy. 5 Ś wiadczy to o braku spe ł nienia przes ł anki naruszenia zbiorowego interesu konsumentów (przeci ę tnych konsumentów) i uniemo ż liwia orzeczenie na podstawie art. 23c ust. 1 ustawy (decyzja o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów). Bezprawno ść praktyki Uczestnika by ł a oceniana w nin. sprawie w oparciu o przepis art. 10 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz. U. 2003 r. Nr 153 poz. 1503 z pó ź n. zmianami - dalej jako "ustawa o znk") definiuj ą cy „ inny czyn nieuczciwej konkurencji godz ą cy w zbiorowe interesy konsumentów” w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy. Zgodnie z art. 10 ustawy o znk, " Czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczenie towarów lub us ł ug albo jego brak, które mo ż e wprowadzi ć klientów w b łą d co do pochodzenia, ilo ś ci, jako ś ci, sk ł adników, sposobu wykonania, przydatno ś ci, mo ż liwo ś ci zastosowania, naprawy, konserwacji lub innych istotnych cech towarów albo us ł ug, a tak ż e zatajenie ryzyka, jakie wi ąż e si ę z korzystaniem z nich. (ust. 1) Czynem nieuczciwej konkurencji jest równie ż wprowadzenie do obrotu towarów w opakowaniu mog ą cym wywo ł a ć skutki okre ś lone w ust. 1, chyba ż e zastosowanie takiego opakowania jest uzasadnione wzgl ę dami technicznymi." (ust. 2). Punktem wyj ś cia dla prawnej oceny by ł równie ż art. 2 ust. 2 rozporz ą dzenia Komisji (stosowany bezpo ś rednio na podstawie art 249 Traktatu z dnia 25.03.1957 r. Ustanawiaj ą cego Wspólnot ę Europejsk ą – Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2) stanowi ą cy, i ż " W rozumieniu niniejszego rozporz ą dzenia "przetwory mleczne" oznaczaj ą produkty uzyskiwane wy łą cznie z mleka, przez co nale ż y rozumie ć , ż e mo ż na do nich doda ć substancje konieczne do ich wytwarzania, pod warunkiem, ż e substancje te nie s ą u ż ywane do zast ą pienia, w ca ł o ś ci lub cz ęś ciowo, jakichkolwiek naturalnych sk ł adników mleka.", oraz art. 3 ust. 1 akapit 1 tego rozporz ą dzenia zgodnie z którym „ Nazwy okre ś lone w art. 2 nie mog ą by ć stosowane do produktów innych ni ż wymienione w tym artykule.”, wraz z za łą cznikiem zawieraj ą cym w wykazie nazw zastrze ż onych m.in. "ser", a tak ż e pozosta ł e przepisy cytowane w dalszej cz ęś ci. Na gruncie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, mo ż liwo ść wprowadzenia w b łą d, o czym mowa w art. 10 ustawy o znk, powinna by ć oceniana z uwzgl ę dnieniem wszystkich okoliczno ś ci towarzysz ą cych wykorzystaniu u ż ytej nazwy. Nale ż y bra ć równie ż pod uwag ę np. kszta ł t opakowania wraz z jego grafik ą , zastosowan ą kolorystyk ą , a tak ż e dodatkowe elementy opisowe (tak Ewa Nowi ń ska, Micha ł du Vall Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Warszawa 2005 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie II) ss. 300). Nie mo ż na tym samym, jak uczyni ł to G ł ówny Inspektorat Inspekcji Handlowej, poprzesta ć na stwierdzeniu prostego faktu naruszenia rozporz ą dzenia Komisji, poprzez wykorzystanie nazwy zastrze ż onej. Potwierdzeniem prawid ł owo ś ci przedstawionego wy ż ej rozumowania jest tre ść art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jako ś ci handlowej artyku ł ów rolno-spo ż ywczych (tekst jednolity w Dz.U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577 z pó ź n. zmianami – zwana dalej „ustaw ą o jako ś ci”), zgodnie z którym „ Oznakowanie artyku ł u rolno-spo ż ywczego nie mo ż e w szczególno ś ci wprowadza ć w b łą d konsumenta co do to ż samo ś ci tego artyku ł u, w tym jego rodzaju, w ł a ś ciwo ś ci, sk ł adu, ilo ś ci, trwa ł o ś ci, pochodzenia oraz sposobu produkcji, lub sugerowa ć , ż e artyku ł ten posiada specjalne w ł a ś ciwo ś ci, je ż eli ich nie posiada lub je ż eli inne podobne artyku ł y rolno-spo ż ywcze posiadaj ą takie w ł a ś ciwo ś ci.”. Nale ż y przy tym zauwa ż y ć , ż e „oznakowaniem” w rozumieniu ustawy jest nie tylko nazwa produktu, ale zgodnie z art. 6 ust. 4 cyt. ustawy „ …wszelkie informacje w postaci wyrazów, opisu, znaku towarowego, firmy, elementów graficznych lub symboli odnosz ą ce si ę do artyku ł ów rolno-spo ż ywczych, umieszczone na opakowaniu, w dokumencie, na ulotce, etykiecie, obwolucie albo zawieszce, które s ą do łą czone do danego artyku ł u rolno-spo ż ywczego, lub te ż go dotycz ą .”. Oznacza to bezsprzecznie, ż e dokonuj ą c oceny mo ż liwo ś ci wprowadzenia konsumentów w b łą d na skutek zastosowania nazw zastrze ż onych rozporz ą dzeniem Komisji, nale ż y uwzgl ę dni ć równie ż inne ni ż sama nazwa elementy oznakowania produktu (jego opakowania). 6 Nale ż a ł o tym samym uwzgl ę dni ć , ż e mimo stosowania nazw odwo ł uj ą cych si ę do zastrze ż onej nazwy „ser”, oraz dodatkowo oznacze ń handlowych odwo ł uj ą cych si ę do rynkowo rozpoznawalnych gatunków sera, w tym: Gouda, Edam, Emmentaler (co dotyczy ł o mniejszej cz ęś ci produktów), Uczestnik nie ukrywa ł faktu zast ą pienia sk ł adników sera, jako przetworu mlecznego w rozumieniu rozporz ą dzenia Komisji, innymi sk ł adnikami (olej ro ś linny). Oznaczaj ą c opakowania badanych produktów wykazem sk ł adników, Uczestnik wprost informowa ł , ż e zawarto ść serów w produkcie wynosi jedynie np. 42% (plasterki serowe topione – Fasti Gouda), w tym 30% sera Gouda, oraz podawa ł wykaz pozosta ł ych sk ł adników, w tym t ł uszczu ro ś linnego. W ocenie Prezesa Urz ę du, informacja o wykazie sk ł adników neutralizowa ł a potencjaln ą zdolno ść wywo ł ania u konsumentów pomy ł ek wywo ł anych u ż yciem nazw: „serowe”, „serowa”, „serowy”. Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł równie ż , i ż konsumenci zwyczajowo odró ż niaj ą produkty okre ś lone jako „ser” z podaniem gatunku (ser twardy), od produktów zawieraj ą cych w swojej nazwie przymiotniki: „serowe”, „serowa”, „serowy” (j ę zykowa analiza problemu w dalszej cz ęś ci uzasadnienia). Te ostatnie, na co s ł usznie zwróci ł uwag ę Uczestnik, wskazuj ą , ż e ser stanowi zasadnicz ą cz ęść (bazow ą ) tych produktów, które mo ż na okre ś li ć mianem produktów seropodobnych (co dotyczy w szczególno ś ci tzw. wyrobów serowych topionych). W tym zakresie, nale ż y przywo ł a ć za Uczestnikiem, i ż zgodnie z art. 3 ust. 2 akapit 2 rozporz ą dzenia Komisji, cyt. „ Jednak ż e wzgl ę dem produktu, który zawiera mleko lub przetwory mleczne, nazwa „mleko”, lub nazwy wymienione w art. 2 ust. 2 akapit drugi mog ą by ć stosowane tylko do opisania jego podstawowych surowców i wymienienia jego sk ł adników, zgodnie z dyrektyw ą 79/112/EWG.”. Oznacza to, i ż Uczestnik móg ł u ż y ć nazwy zastrze ż onej dla oznaczenia podstawowego surowca, jakim bez w ą tpienia by ł ser. Prezes Urz ę du zwa ż y ł równie ż , ż e nazwy: „serowe”, „serowa”, „serowy” by ł y u ż ywane przez Uczestnika nie w nazwie handlowej produktu (np. „Fasti Gouda”), lecz dla oznaczenia kategorii produktów, do której nale ż y („plasterki serowe topione”) i znajdowa ł y si ę w tej cz ęś ci opakowania gdzie zawarta by ł a informacja o sk ł adnikach. Przemawia to za uznaniem, ż e celem u ż ycia nazw zastrze ż onych by ł a w ł a ś nie informacja o podstawowym surowcu produktu z ł o ż onego, a nie próba zasugerowania konsumentom, ż e maj ą do czynienia z produktem uzyskanym wy łą cznie z mleka. Tym samym, zasadne jest stanowisko Uczestnika, ż e stosowane przez niego nazwy nie narusza ł y art. 7 ust. 2 ustawy o jako ś ci, który nakazuje precyzyjnie informowa ć konsumentów o rodzaju ś rodka spo ż ywczego i umo ż liwia ć odró ż nienie go od podobnych ś rodków spo ż ywczych. Nale ż y doda ć , ż e Prezes Urz ę du nie uwzgl ę dni ł argumentacji Uczestnika w tej cz ęś ci, gdzie powo ł a ł si ę on na tre ść art. 2 ust. 3 rozporz ą dzenia Komisji, zgodnie z którym „ Termin „mleko” i nazwy u ż ywane do przetworów mlecznych mog ą by ć równie ż stosowane w po łą czeniu ze s ł owem lub s ł owami dla oznaczenia przetworów z ł o ż onych, których ż adna cz ęść nie zast ę puje ani nie ma zast ę powa ć ż adnego sk ł adnika mleka, i których zasadnicz ą cz ęś ci ą jest mleko lub produkt mleczny, zarówno w kategoriach ilo ś ci, jak i charakterystyki produktu.”. Warunkiem powo ł ania si ę na ten przepis jest to, aby sk ł adniki produktu nie s ł u ż y ł y zast ą pieniu ż adnego sk ł adnika mleka. Tymczasem, w pi ś mie z dnia 1.06.2006 r. przedstawiaj ą c tabelaryczne zestawienie produktów b ę d ą cych przedmiotem nin. post ę powania, Uczestnik o ś wiadczy ł , i ż na dzie ń otrzymania wezwania jego produkty cyt. „ zawieraj ą ce w sowim sk ł adzie I. substancje inne ni ż konieczne do ich wytwarzania b ą d ź II. które zawieraj ą w swoim sk ł adzie substancje konieczne do ich wytworzenia, o ile s ą one u ż ywane do zast ą pienia w ca ł o ś ci lub w cz ęś ci jakichkolwiek naturalnych sk ł adników mleka, nie s ą oznaczone okre ś leniem „serowe” b ą d ź innym zastrze ż onym…”. Logiczna wyk ł adnia o ś wiadczenia Uczestnika przemawia za uznaniem, i ż u ż ywa ł on oleju ro ś linnego dla zast ą pienia naturalnego sk ł adnika mleka, co uniemo ż liwia powo ł anie si ę na wyj ą tek, o którym mowa w art. 2 ust. 3 rozporz ą dzenia Komisji. Dokonuj ą c powy ż szej oceny, Prezes Urz ę du mia ł na uwadze, i ż recypowanym do krajowego porz ą dku prawnego wzorcem przeci ę tnego konsumenta jest aktualnie konsument 7 „o ś wiecony”, tj. wyedukowany, rozwa ż ny i krytyczny, który posiada zdolno ść decydowania o swojej konsumpcji, a w szczególno ś ci zdolno ść lektury oraz interpretacji wszelkich informacji znajduj ą cych si ę na opakowaniach jednostkowych produktów, i nie poprzestaje na odczytaniu ich nazw. W wyroku S ą du Najwy ż szego z dnia 3 grudnia 2003 r. sygn. akt I CK 358/2002 r. (Biuletyn SN 2004/5) S ą d wypowiedzia ł si ę na tle art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o znk (reklama wprowadzaj ą ca w b łą d, co ka ż e stosowa ć je równie ż dla oceny mo ż liwo ś ci wprowadzenia w b łą d na gruncie art. 10 ustawy o znk), i ż cyt. „ Kryteria maj ą ce kszta ł towa ć wzorzec przeci ę tnego klienta i ustalenia dotycz ą ce przes ł anek okre ś lonych w art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy (…), nie mog ą pomija ć mo ż liwo ś ci samodzielnej weryfikacji uzyskanych informacji i wyobra ż e ń przez adresata reklamy o towarze, warunków panuj ą cych na okre ś lonym segmencie rynku, a tak ż e potrzeb do zaspokojenia których uczestnik rynku zmierza podejmuj ą c decyzj ę o nabyciu reklamowanego towaru.”. Zasadnym by ł o wi ę c oczekiwanie przez Uczestnika, ż e mimo sugestii zawartej w nazwach produktów, nawi ą zuj ą cych do „sera”, konsumenci b ę d ą kierowa ć si ę w swoich wyborach równie ż obiektywn ą i rzeczow ą informacj ą o ich sk ł adzie. Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł przy tym, i ż w zakresie obowi ą zku podawania wykazu sk ł adników, Uczestnik spe ł ni ł wymagania postawione przez art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o jako ś ci i art. 45 i nast ę pne ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpiecze ń stwie ż ywno ś ci i ż ywienia (Dz.U. z 2006 r. Nr 171, poz. 1225 – zwana dalej „ustaw ą o bezpiecze ń stwie), oraz §2 ust. 1 pkt 2, §5, §9 i §10 rozporz ą dzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie znakowania ś rodków spo ż ywczych i dozwolonych substancji dodatkowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 220, poz. 1856 z pó ź n. zmianami – zwane dalej „rozporz ą dzeniem w sprawie znakowania”). W szczególno ś ci, Prezes Urz ę du mia ł na uwadze, ż e stosownie do §9 ust. 1 pkt 1 rozporz ą dzenia w sprawie znakowania, „ W oznakowaniu ś rodka spo ż ywczego przeznaczonego bezpo ś rednio dla konsumenta podaje si ę ilo ś ciow ą zawarto ść sk ł adnika lub kategorii sk ł adników tego ś rodka spo ż ywczego, je ż eli: 1) nazwa sk ł adnika lub kategorii sk ł adników wyst ę puje w nazwie ś rodka spo ż ywczego lub nazwa tego ś rodka spo ż ywczego jest zazwyczaj kojarzona przez konsumenta z zawarto ś ci ą sk ł adnika lub kategorii sk ł adników w tym ś rodku spo ż ywczym;”. Natomiast zgodnie z §10 ust. 1 tego rozporz ą dzenia, „ Informacj ę o ilo ś ciowej zawarto ś ci sk ł adnika lub kategorii sk ł adników podaje si ę w nazwie ś rodka spo ż ywczego, obok tej nazwy albo w wykazie sk ł adników obok sk ł adnika lub kategorii sk ł adników.”. Wyk ł adnia cytowanych przepisów wskazuje wyra ź nie, ż e ich funkcj ą jest ochrona konsumentów przed mo ż liwo ś ci ą wprowadzenia w b łą d co do to ż samo ś ci produktu (jego rodzaju, sk ł adu i w ł a ś ciwo ś ci) na skutek uznania, ż e nazwa sk ł adnika, która zosta ł a u ż yta w nazwie produktu, ś wiadczy, i ż nie zawiera on innych sk ł adników ponad ten wyeksponowany. Przepisy te nak ł adaj ą na producentów obowi ą zek dok ł adnego informowania konsumentów, i ż ci nie maj ą do czynienia z produktem, w tym np. z serem w czystej postaci, lecz ż e jest to produkt z ł o ż ony, albo nawet „podróbka” sera twardego, która jedynie bazuje na serze jako podstawowym sk ł adniku. Dochodzi tym samym do segmentacji rynku poprzez wyodr ę bnienie produktów spo ż ywczych tzw. naturalnych, które nie zawieraj ą substancji s ł u żą cych zast ą pieniu ich naturalnych sk ł adników, od ich ta ń szych wersji przeznaczonych dla ubo ż szej grupy konsumentów. O ile praktyka ta nie narusza warunków bezpiecze ń stwa ż ywno ś ci, a konsumenci maj ą zapewniony jasny i czytelny dost ę p do informacji o tym, i ż decyduj ą si ę na zakup produktu, w którego sk ł adzie znajduje si ę jedynie okre ś lony procent sk ł adnika przez nich po żą danego, to brak jest mo ż liwo ś ci postawienia producentowi zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Tym samym, o ile producent wype ł ni ł dyspozycj ę cyt. wy ż ej §9 i §10 rozporz ą dzenia w sprawie znakowania i poinformowa ł konsumentów, i ż np. (dotyczy powo ł anego wy ż ej przyk ł adu produktu o nazwie Fasti Gouda – plasterki serowe topione) zawarto ść sera w produkcie wynosi jedynie 42%, to zasadnym jest pogl ą d, ż e mimo zawarcia w handlowej nazwie produktu okre ś le ń : serowe, serowa, b ą d ź serowy, wype ł ni ł on minimum informacyjne wzgl ę dem konsumentów, które jest tym ni ż sze, im wy ż szy jest stopie ń u ś wiadomienia 8 konsumentów, od których, stosownie do przywo ł anego wzorca, nale ż y wymaga ć dba ł o ś ci o w ł asne interesy. Rozstrzygaj ą c o postawionym Uczestnikowi zarzucie, Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł równie ż (na przyk ł adzie produktu Fasti Gouda), ż e nazw ą wyeksponowan ą du ż ymi literami na wierzchniej stronie opakowania jest „Fasti Gouda”, a nazwa grupy produktów „plasterki serowe topione” zosta ł a u ż yta na stronie spodniej, znacznie mniejsz ą czcionk ą , w bezpo ś rednim s ą siedztwie wykazu sk ł adników i w jednej z nimi ramce (cz ęść uk ł adu graficznego opakowania). Pozwala to uzna ć , ż e potencjalnie wprowadzaj ą ca w b łą d cz ęść tej nazwy, tj. okre ś lenie „serowe” by ł a w sposób ł atwy neutralizowana informacj ą o faktycznej zawarto ś ci sera, gdy ż konsumenci mogli obj ąć ca ł o ść tego oznaczenia jednym spojrzeniem. Nale ż a ł o równie ż wzi ąć pod uwag ę , ż e Uczestnik u ż y ł w stosowanych nazwach okre ś le ń : „serowe”, „serowa”, „serowy”, a nie „ser”. Niew ą tpliwym jest przy tym, ż e najwy ż sze prawdopodobie ń stwo wprowadzenia konsumentów w b łą d wynika ł oby z zastosowania w nazwie rzeczownika „ser”, co by ł oby na tyle jednoznaczne, ż e mog ł oby zniech ę ci ć konsumentów do lektury wykazu sk ł adników, a nazwa posiada ł aby obiektywn ą zdolno ść wprowadzenia ich w b łą d. W szczególno ś ci, gdyby zawrze ć w niej nazw ę konkretnego, rozpoznawalnego gatunku sera. Zasady wyk ł adni j ę zykowej wskazuj ą natomiast, ż e o ile w nazwach wykorzystano przymiotniki „serowe”, „serowa”, „serowy”, konstruuj ą c nazwy handlowe: „plasterki serowe topione”, „kostka serowa topiona”, „kr ąż ek serowy topiony” i „serdelek serowy topiony”, to si ł a perswazji ukierunkowanej na przekonanie konsumentów o tym, i ż maj ą do czynienia z „czystym” serem, jest w tym przypadku znacznie mniejsza, i nie zniech ę ca konsumentów od lektury sk ł adników, a wr ę cz przeciwnie, zach ę ca ich do tego, gdy ż jest niejednoznaczna. O ile rzeczownik jest cz ęś ci ą mowy, która tworzy (nazywa) podmioty w zdaniach, to przymiotnik s ł u ż y „jedynie” do okre ś lenia ich cech i w ł a ś ciwo ś ci. Zasadnym jest zatem pogl ą d Uczestnika, ż e u ż yte przez niego nazwy wskazywa ł y jedynie, i ż cech ą produktów by ł o to, i ż co do zasady wywodzi ł y si ę one od sera. Z tego punktu widzenia, nagannym by ł oby u ż ycie nazw: „plasterki sera topione”, b ą d ź „kostka sera topiona” itd. Nale ż y równie ż zauwa ż y ć , ż e zakaz, o którym mowa w rozporz ą dzeniu Komisji, dotyczy nazw w formie rzeczowników („serwatka”, „ ś mietana”, „mas ł o”, „ma ś lanka”…, „ser” itd.), nie zakazuj ą c wprost ich u ż ycia w innych formach. Powstaje zatem w ą tpliwo ść , czy zakaz nale ż y interpretowa ć w ą sko, czy rozszerzy ć go – uwzgl ę dniaj ą c zasady gramatyki j ę zyków wszystkich krajów cz ł onkowskich UE – na wszelkie mo ż liwe odmiany nazw zastrze ż onych. W ocenie Prezesa Urz ę du, stosowanie si ę do aktualnie obowi ą zuj ą cego wzorca przeci ę tnego konsumenta, a tak ż e przedstawionej wy ż ej argumentacji j ę zykowej, przemawia za tym, aby spod zakazu wy łą czy ć zastosowanie nazw zastrze ż onych w przypadku, gdy s ą one u ż yte w formie przymiotników (dotyczy j ę zyka polskiego), a pozosta ł e informacje podawane na opakowaniach, w tym dotycz ą ce sk ł adników, pozwalaj ą konsumentom na rozpoznanie rzeczywistego charakteru produktu. Konkluduj ą c, mimo oznaczania przez Uczestnika produktów spo ż ywczych, zawieraj ą cych w swoim sk ł adzie obok t ł uszczu mlecznego równie ż t ł uszcz ro ś linny, okre ś leniami: "serowe", "serowa" i "serowy", Prezes Urz ę du uzna ł , ż e praktyka informacyjna Uczestnika jako ca ł o ść nie wprowadza ł a konsumentów w b łą d w rozumieniu art. 10 ustawy o znk, a tym samym, nie stanowi ł a innego czynu nieuczciwej konkurencji, o którym mowa w art. 23a ust. 2 ustawy, co wyklucza mo ż liwo ść uznania jej za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powy ż szego, nale ż a ł o rozstrzygn ąć na podstawie art. 23d ustawy, zgodnie z którym „ Je ż eli nie zachodz ą okoliczno ś ci okre ś lone w art. 23a, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę , w której stwierdza, ż e dana praktyka nie narusza zbiorowych interesów konsumentów.”. 9 Na marginesie, Prezes Urz ę du podkre ś la, i ż wyra ż ony wy ż ej pogl ą d dotyczy jedynie konkretnych okoliczno ś ci niniejszej sprawy i nie mo ż e by ć bezkrytycznie wykorzystywany w celu uwolnienia si ę od obowi ą zku stosowania do zakazu na ł o ż onego rozporz ą dzeniem Komisji (EWG) Nr 1898/87 z dnia 2 lipca 1987 r. w sprawie ochrony oznacze ń stosowanych w obrocie mlekiem i przetworami mlecznymi. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy w zwi ą zku z art. 479 28 §2 k.p.c. od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Odwo ł anie nale ż y przes ł a ć na adres Delegatury UOKiK w Bydgoszczy. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Andrzej Chaj ę cki Dyrektor Delegatury UOKiK w Bydgoszczy Otrzymuje: 1. Lactima Sp. z o.o. z siedzib ą w Mor ą gu ul. Kaszubska 6 14-300 Mor ą g 2. a/a 10