RBG-14/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 5 października 2009r. Znak: RBG-61-04/09/BD DECYZJA RBG - 14/2009 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206, Dz.U. z 2008. Nr 157, poz. 976, Dz.U. z 2008r. Nr 223, poz. 1458, Dz. U. z 2008r. Nr 227, poz. 1505, Dz. U. z 2009r. Nr 18, poz. 97) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2007 r. Nr 134, poz. 939) w związku z §7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) działanie Pawła Puławskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą K2 KURIER z siedzibą w Jazowsku polegające na zamieszczeniu we wzorcu umownym Regulamin świadczenia usług kurierskich i Umowa współpracy o świadczeniu usług kurierskich postanowienia umownego o następującej treści: Dla sporów mogących wyniknąć pomiędzy Zleceniodawcą, a stronami umowy przewozu przesyłki, właściwym będzie sąd w miejscu siedziby Zleceniobiorcy, które jest postanowieniem umownym wpisanym - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 26 maja 2009r. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206, Dz.U. z 2008. Nr 157, poz. 976, Dz.U. z 2008r. Nr 223, poz. 1458, Dz. U. z 2008r. Nr 227, poz. 1505, Dz. U. z 2009r. Nr 18, poz. 97) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2007 r. Nr 134, poz. 939) 2 - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), działanie Pawła Puławskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą K2 KURIER z siedzibą w Jazowsku polegające na zamieszczeniu we wzorcu umownym Regulamin świadczenia usług kurierskich i Umowa współpracy o świadczeniu usług kurierskich postanowienia umownego o następującej treści: W przypadku odmowy przez Zleceniobiorcę wykonania usługi z winy Nadawcy, stwierdzonej podczas przyjmowania przesyłki, Zleceniodawca zobowiązany jest do zapłaty kary umownej, w wysokości równej 75% za USŁUGĘ, co stanowi naruszenie art. 483§1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm.) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 26 maja 2009r. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urzędu lub organ antymonopolowy ) w ramach planowanego badania wzorców umów stosowanych przez przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług kurierskich przeprowadził czynności dotyczące działalności Pawła Puławskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą K2 KURIER z siedzibą w Jazowsku (dalej: Paweł Puławski lub skarżony przedsiębiorca ). Prezes Urzędu w toku postępowania wyjaśniającego uzyskał stosowane przez ww. przedsiębiorcę wzorce umowne – Umowa współpracy o świadczeniu usług kurierskich oraz Regulamin świadczenia usług kurierskich i wstępnie ustalił, iż działalność przedsiębiorcy może odbywać się z naruszeniem przepisów prawa, uzasadniającym wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym – Postanowieniem Nr RBG - 63/2009 z dnia 13 maja 2009r. – Prezes Urzędu wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Pawła Puławskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą K2 KURIER z siedzibą w Jazowsku, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [dalej także: ustawa o ochronie(…) ], polegających na zamieszczeniu we wzorcu umownym Regulamin świadczenia usług kurierskich oraz Umowa współpracy o świadczeniu usług kurierskich postanowień umownych o następującej treści: 1. Dla sporów mogących wyniknąć pomiędzy Zleceniodawcą, a stronami umowy przewozu przesyłki, właściwym będzie sąd w miejscu siedziby Zleceniobiorcy , które jest postanowieniem umownym wpisanym - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 309). 2. W przypadku odmowy przez Zleceniobiorcę wykonania usługi z winy Nadawcy, stwierdzonej podczas przyjmowania przesyłki, Zleceniodawca zobowiązany jest do zapłaty kary umownej, w wysokości równej 75% za USŁUGĘ, co stanowi naruszenie art. 483§1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm.). W toku niniejszego postępowania skarżony przedsiębiorca w piśmie z dnia 29 maja 2009r. ustosunkował się do przedstawionych zarzutów, podkreślając, iż od początku prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, nie były prowadzone żadne spory sądowe między nim a stronami umów a także nie została nałożona ani jedna kara umowna, o której mowa w kwestionowanym postanowieniu. Paweł Puławski przedłożył również projekt zmian stosowanych przez niego wzorców 3 umownych – Umowa współpracy i Regulamin świadczenia usług kurierskich, z których wyeliminowane zostały kwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Paweł Puławski jest przedsiębiorcą wpisanym do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy Łącko pod numerem 1795 (działalność gospodarczą rozpoczęto w dn. 1 kwietnia 2007r.). Zgodnie z wpisem, przedmiotem działalności przedsiębiorcy jest m.in. działalność kurierska (karta 6). W związku z prowadzoną działalnością, Paweł Puławski wprowadził do obrotu wzorce umowne Regulamin świadczenia usług kurierskich oraz Umowa współpracy o świadczeniu usług kurierskich które zawierały m.in. następujące zapisy: 1. Dla sporów mogących wyniknąć pomiędzy Zleceniodawcą, a stronami umowy przewozu przesyłki, właściwym będzie sąd w miejscu siedziby Zleceniobiorcy , które jest postanowieniem umownym wpisanym - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone ( poz. 309); 2. W przypadku odmowy przez Zleceniobiorcę wykonania usługi z winy Nadawcy, stwierdzonej podczas przyjmowania przesyłki, Zleceniodawca zobowiązany jest do zapłaty kary umownej, w wysokości równej 75% za USŁUGĘ, który to zapis stanowi naruszenie art. 483§1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm.). W toku postępowania Paweł Puławski przedłożył projekt zmian stosowanych przez niego wzorców umownych – Umowa współpracy i Regulamin świadczenia usług kurierskich, z których wyeliminowane zostały kwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy. Opracowane w powyższy sposób nowe wzorce, zostały wprowadzone przez skarżonego przedsiębiorcę do obrotu prawnego. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: Interes publiczny Art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zatem zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców naruszają jej przepisy i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu publicznego bądź też naruszają ten interes. Niniejsze postępowanie dotyczy stosowania przez Pawła Puławskiego wzorców umownych zawierających niedozwolone klauzule. Wzorce umowne, o których mowa, mają zastosowanie przy zawieraniu umów z konsumentami i dotyczą one zarówno obecnych jak i wszystkich potencjalnych konsumentów zawierających umowę ze skarżonym przedsiębiorcą. Oznacza to, że mogą one mieć zastosowanie do nieokreślonego z góry kręgu adresatów. Uznać zatem należy, iż niniejsze postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. 4 Przesłanki stwierdzenia praktyki z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Punktem wyjścia do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy działania Pawła Puławskiego noszą znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 pkt 1 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. (…).” Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w ww. przepisie, możemy dokonać na podstawie łącznego spełnienia trzech przesłanek : - działania przedsiębiorcy, - wypełnienie znamion bezprawności, - naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Przedsiębiorca Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), oraz: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej; b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu; c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji; d) związek przedsiębiorców (…). Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Paweł Puławski jest przedsiębiorcą wpisanym do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy Łącko, jest on zatem przedsiębiorcą w rozumieniu ww. ustawy o ochronie (…) i jego działania mogą być poddane ocenie w toku postępowania przed Prezesem Urzędu. Przesłanka bezprawności Pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. Należy zatem przyjąć, zgodnie z jego literalnym brzmieniem, że „działanie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współżycia społecznego. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet 5 świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa 1 . Art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zgodnie z kolejnymi punktami tego przepisu za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego , naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. W niniejszej sprawie działanie przedsiębiorcy, polegające na stosowaniu we wzorcu umownym zakwestionowanych postanowień należy uznać za bezprawne ze względu na: 1. stosowanie we wzorcu umownym zapisów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), 2. sprzeczność zapisów wzorca z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm.), tj. z art. 483§1 k.c. Ad 1 W niniejszej sprawie pierwszym zarzutem postawionym skarżonemu przedsiębiorcy jest zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) poprzez bezprawne działanie polegające na stosowaniu we wzorcu umownym zapisu tożsamego z zapisem uznanym za niedozwolone postanowienie umowne i wpisanym do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W wyroku z dnia 24 listopada 2004r. (sygn. akt XVII AmC 119/03) Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne w brzmieniu „Kwestie sporne pomiędzy stronami będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby MAZUR POL” (pozycja 309 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone). Podobnie w wyroku z dnia 10 grudnia 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 64/04), Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne w brzmieniu „Wszelkie spory mogące wyniknąć z tytułu realizacji umowy będą rozstrzygane polubownie, a w razie braku porozumienia przez Sąd właściwy dla siedziby organizatora ” (pozycja 349 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone). Zarówno postanowienie wzorca o treści „Dla sporów mogących wyniknąć pomiędzy Zleceniodawcą, a stronami umowy przewozu przesyłki, właściwym będzie sąd w miejscu siedziby Zleceniobiorcy” , jak i postanowienia wpisane do Rejestru pod pozycjami 309 i 349, stanowi niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 3 pkt 23 k.c., zgodnie z którym za niedozwolone uważa się postanowienia, wyłączające jurysdykcję sądów polskich lub poddające sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a także narzucające rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy. Zgodnie z art. 27 kodeksu postępowania cywilnego, powództwo wytacza się przed sądem właściwym ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby pozwanego. Kwestionowane postanowienie umowne zmienia tę zasadę. Zmiana właściwości miejscowej sądu, choć dopuszczalna, bo w sprawach konsumenckich przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie zastrzegają właściwości wyłącznej, może być klauzulą zakazaną z uwagi na konieczność prowadzenia procesu w odległej miejscowości. Powoduje to bowiem utrudnienia w prowadzeniu obrony, przeprowadzaniu dowodów oraz zwiększa koszty postępowania. Z taką sytuacją będziemy mieli niewątpliwie do czynienia, kiedy konsument będzie występował w sporze po stronie pozwanej. W związku z powyższym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczność treści porównywanych klauzul. 1 por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod red. J. Szwaji, CH Beck, Warszawa 2000, s. 117-118 6 Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.), której dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Ad 2 Drugi zarzut postawiony skarżonemu przedsiębiorcy dotyczył zakwestionowania zapisu zamieszczonego w wykorzystywanym przez niego wzorcu umownym z uwagi na jego sprzeczność z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm.). Kwestionowany zapis, w brzmieniu: „W przypadku odmowy przez Zleceniobiorcę wykonania usługi z winy Nadawcy, stwierdzonej podczas przyjmowania przesyłki, Zleceniodawca zobowiązany jest do zapłaty kary umownej, w wysokości równej 75% za USŁUGĘ” , jest niezgodny z art. 483§1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm.). Stosownie do art. 483§1 k.c. w umowie można zastrzec, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nastąpi przez zapłatę określonej sumy tj. kary umownej. Możliwość taką ustawodawca przewidział wyłącznie w odniesieniu do zobowiązania niepieniężnego. W związku z tym, bezprawnym jest zastrzeżenie obowiązku zapłaty kary umownej na wypadek niewykonania świadczenia pieniężnego. W przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania świadczenia będącego następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność, jest on zobowiązany do naprawienia powstałej w wyniku tego szkody na mocy art. 471 k.c. W przypadku opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego, zgodnie z art. 481§1 k.c., wierzyciel może też żądać za czas opóźnienia, odsetek umownych lub ustawowych. W przypadku świadczenia usługi pocztowej, czyli świadczonej przez skarżonego przedsiębiorcę, główne zobowiązanie konsumenta ma charakter zobowiązania pieniężnego. Podstawowym obowiązkiem nadawcy (konsumenta) jest zapłata określonej w umowie/cenniku kwoty 7 pieniędzy – ceny, podczas gdy obowiązek przedsiębiorcy ma charakter zobowiązania niepieniężnego – doręczenia przesyłki w określonym miejscu i czasie osobie wskazanej w dowodzie nadania. Skarżony przedsiębiorca w stosowanym przez siebie wzorcu nałożył na konsumenta obowiązek zapłaty kary umownej pomimo faktu, iż świadczenie konsumenta jest zobowiązaniem pieniężnym. Zgodnie z uzasadnieniem Sądu Najwyższego do wyroku z dnia 21 sierpnia 2008 r. (sygn. akt IV CSK 202/08) „Kara umowna - jak wynika z art. 483 § 1 k.c. - może zostać zastrzeżona wyłącznie w odniesieniu do zobowiązania niepieniężnego. Kategoryczne brzmienie art. 483 § 1 k.c. nie pozostawia wątpliwości, że przepis ten w odnośnym zakresie ma charakter iuris cogentis". W tym miejscu podkreślić należy, iż przedsiębiorca świadczący usługi kurierskie jakkolwiek ma prawo nakładać na konsumentów obowiązki inne niż zapłata określonej kwoty np. odpowiednie zapakowanie nadawanej rzeczy (korespondencji), to jednak czynności te mają jedynie charakter czynności koniecznych do prawidłowego wykonania zobowiązania głównego, które w tym przypadku ma postać świadczenia pieniężnego. W związku z powyższym, sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa jest nałożenie przez przedsiębiorcę na konsumenta obowiązku zapłaty kary umownej, mimo faktu, iż świadczenie konsumenta jest zobowiązaniem pieniężnym. W związku ze spełnieniem przesłanek wynikających z art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (... ) należało zachowanie wymienionego przedsiębiorcy uznać za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 ww. ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. W orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów utrwalił się pogląd, iż naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy skutkami działań sprzecznych z przepisami prawa antymonopolowego dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy działania te wywołują na rynku inne niekorzystne zjawiska (wyrok SA z 24.01.1991 r., XV Amr 8/90; 4.07.2001 r. XVII Ama 108/00; 23.20.2002 r. XVII Ama 133/2001). Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdził, iż: „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . W ocenie Prezesa UOKiK zakwestionowane w przedmiotowej decyzji zachowania Pawła Puławskiego polegające na stosowaniu w obrocie konsumentami wzorców umów, zawierających niedozwolone postanowienia godzą w zbiorowe interesy konsumentów. Stroną umowy zawieranej przez ww. przedsiębiorcę są tak aktualni jak i przyszli konsumenci zawierający z nim umowę. Zatem krąg adresatów takiego wzorca nie jest z góry określony. Biorąc pod uwagę, że konsument nie ma wpływu na zapisy zawieranej z nim umowy, gdyż nie jest ona z nim indywidualnie negocjowana, należy uznać, że wszelkie zawarte w niej bezprawne zapisy, godzą w jego interes. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy zatem do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących stroną umowy zawartej ze skarżonym przedsiębiorcą lub zamierzających dopiero zawrzeć taką umowę. Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie Pawła Puławskiego nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy tu do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego 8 kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Wobec powyższego należy stwierdzić, że obie przesłanki z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) zastały spełnione, co oznacza, iż Paweł Puławski dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 ww. ustawy. Prezes Urzędu ustalił, iż Paweł Puławski zaniechał stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w dniu 26 maja 2009r., tj. w dniu wprowadzenia do obrotu prawnego nowych wzorców. W związku z powyższym, Prezes Urzędu wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 26 maja 2009r. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I i II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadza zasadę fakultatywności kar nakładanych przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorców, którzy dopuścili się naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W przypadku stwierdzenia naruszenia przez przedsiębiorcę zakazu praktyk, o których mowa w art. 24 ww. ustawy, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną. Ww. ustawa nie zawiera także zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 przykładowo jedynie wskazano, iż Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć (por.: wyrok Sądu Najwyższego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98 LexPolonica nr 390244). Ustawa o ochronie (…) nie przesądza zatem bezwzględnie wysokości kary nakładanej przez organ antymonopolowy, który decyduje o jej wysokości odrębnie w każdym konkretnym przypadku, kierując się założeniem, że sankcja musi spełniać zarówno funkcję represyjną, jak i prewencyjną, przyczyniając się do zapewnienia trwałego zaniechania naruszania przez przedsiębiorcę reguł konkurencji w przyszłości. Orzeczona kara winna zatem stanowić dolegliwość dla uczestnika postępowania, tak, aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W doktrynie podkreśla się również, iż kara powinna pozostawać we właściwej proporcji do potencjału ekonomicznego sprawcy oraz korzyści, jakie osiągnął lub zamierzał osiągnąć. 2 Stosownie do przepisów ww. ustawy o ochronie (…) przedmiotowa kara pieniężna nie może przekroczyć 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Paweł Puławski osiągnął w roku 2008 przychód w wysokości – 20 290,48 zł, co ustalono na podstawie złożonych przez niego dokumentów (karta 76-78). Maksymalny wymiar kary jaki można nałożyć na przedsiębiorcę wynosi 2 029,048 zł – 10% osiągniętego przychodu w roku 2008. 2 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz, K. Kohutek, Warszawa 2008r., s. 1022 9 Paweł Puławski we wzorcu umownym zawarł dwie klauzule, naruszające zbiorowe interesy konsumentów, których charakter powoduje, iż określając kwotę bazową do wymierzenia kary pieniężnej, Prezes Urzędu ustalał jej wysokość na poziomie od 0,02% do 0,1% przychodu. Podkreślić także należy, iż skarżony przedsiębiorca zaniechał stosowania przedmiotowych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z czym wymierzoną karę należy jeszcze obniżyć, co w konsekwencji prowadzi do ustalenia jej wysokości na poziomie kilkunastu złotych. Kara w takiej wysokości nie osiągnie ani celu represyjnego ani prewencyjnego. W związku z powyższym, Prezes Urzędu uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, nałożenie na Pawła Puławskiego kary pieniężnej na naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, byłoby niecelowe. Przesłanką przemawiającą za bezprzedmiotowością nałożenia na skarżonego przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…), jest przede wszystkim niska wysokość przychodów osiągniętych przez ww. przedsiębiorcę w 2008r. Przychód w ww. wysokości spowoduje, iż kara wymierzona skarżonemu przedsiębiorcy kształtowałaby się na bardzo niskim poziomie, co w konsekwencji spowodowałoby niespełnienie przez nią podstawowych funkcji tj. represyjnej ani prewencyjnej. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 §2 k.p.c. od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymują: 1. Paweł Puławski K2 KURIER Jazowsko 171 33-389 Jazowsko 2. a/a