RBG-12/2009

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 28 sierpnia 2009r. Znak: RBG-61-02/09/BD DECYZJA RBG - 12/2009 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206, Dz.U. z 2008. Nr 157, poz. 976, Dz.U. z 2008r. Nr 223, poz. 1458, Dz. U. z 2008r. Nr 227, poz. 1505, Dz. U. z 2009r. Nr 18, poz. 97) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. 2007 r. Nr 134, poz. 939) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę, stosowaną przez Marka Krzysztofa Szaratę prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Ośrodek Szkoleniowo – Wdrożeniowy, Policealna Szkoła Farmaceutyczna, Policealna Szkoła Masażu z siedzibą w Bydgoszczy, polegającą na zamieszczeniu we wzorcu umownym Regulamin Ośrodka Szkoleniowo – Wdrożeniowego, Policealnej Szkoły Farmaceutycznej, Policealnej Szkoły Masażu w Bydgoszczy oraz Cennik, postanowień umownych o następującej treści: 1. „Odstąpienie przez podejmującego naukę w trakcie kursu, szkolenia, doskonalenia zawodowego, w trakcie roku szkolnego nie powoduje zwolnienia go z zapłaty należności rozłożonej na raty ani zwrotu wpłaconej kwoty”, 2. „Ośrodek Szkoleniowo – Wdrożeniowy, Policealna Szkoła Farmaceutyczna, Policealna Szkoła Masażu, nie zwracają kwot wpisowego”, 3. „Czesne może ulec zmianie w trakcie pobierania nauki”, 4. „Opłata za nieterminowe wpłaty czesnego miesięcznego – 1 zł za każdy dzień zwłoki”, 5. „Ewentualne spory wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy strony poddają pod Sąd właściwy dla siedziby szkoły”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 1263, 838, 728, 644, 801), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 4 maja 2009r. 2 II. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (teks jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - umarza się postępowanie w sprawie stosowania przez Marka Krzysztofa Szaratę prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Ośrodek Szkoleniowo – Wdrożeniowy, Policealna Szkoła Farmaceutyczna, Policealna Szkoła Masażu z siedzibą w Bydgoszczy, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umownym Regulamin Ośrodka Szkoleniowo – Wdrożeniowego, Policealnej Szkoły Farmaceutycznej, Policealnej Szkoły Masażu w Bydgoszczy, zapisu o następującej treści: 1. „Wysokość czesnego ustala Dyrektor”, które jest postanowieniem umownym wpisanym na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 848). III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.: Dz.U. z 2007r. Nr 99, poz. 660, Dz.U. z 2007r. Nr 171, poz. 1206, Dz.U. z 2008. Nr 157, poz. 976, Dz.U. z 2008r. Nr 223, poz. 1458, Dz. U. z 2008r. Nr 227, poz. 1505, Dz. U. z 2009r. Nr 18, poz. 97) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134 poz. 939) w związku ze stwierdzeniem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w pkt I niniejszej decyzji - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - nakłada się na Marka Krzysztofa Szaratę prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Ośrodek Szkoleniowo – Wdrożeniowy, Policealna Szkoła Farmaceutyczna, Policealna Szkoła Masażu z siedzibą w Bydgoszczy, karę pieniężną w wysokości 1 286 zł (słownie: jeden tysiąc dwieście osiemdziesiąt sześć złotych), płatną do budżetu państwa. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urzędu lub organ antymonopolowy) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy wzorce umów zawieranych z konsumentami, jakimi posługuje się Marek Krzysztof Szarata prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Ośrodek Szkoleniowo – Wdrożeniowy, Policealna Szkoła Farmaceutyczna, Policealna Szkoła Masażu z siedzibą w Bydgoszczy przy ul. Lenartowicza 33-35 (dalej: Marek Krzysztof Szarata lub skarżony przedsiębiorca), zawierają niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 §1 k.c., a co za tym idzie, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, tj. art. 479 38 §1 i art. 479 39 k.p.c. w związku z art. 384-385 3 k.c. oraz mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowań w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W toku ww. postępowania Prezes Urzędu wstępnie ustalił, iż działalność przedsiębiorcy może odbywać się z naruszeniem przepisów prawa, uzasadniającym wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 3 W związku z powyższym – Postanowieniem Nr RBG – 38/2009 z dnia 12 marca 2009r. – Prezes Urzędu wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Marka Krzysztofa Szaratę prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Ośrodek Szkoleniowo – Wdrożeniowy, Policealna Szkoła Farmaceutyczna, Policealna Szkoła Masażu z siedzibą w Bydgoszczy praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [zw. dalej także ustawą o ochronie(…) ], polegających na zamieszczeniu we wzorcu umownym Regulamin Ośrodka Szkoleniowo – Wdrożeniowego, Policealnej Szkoły Farmaceutycznej, Policealnej Szkoły Masażu w Bydgoszczy, Cennik postanowień umownych o następującej treści: 1. „Odstąpienie przez podejmującego naukę w trakcie kursu, szkolenia, doskonalenia zawodowego, w trakcie roku szkolnego nie powoduje zwolnienia go z zapłaty należności rozłożonej na raty ani zwrotu wpłaconej kwoty”, 2. „Ośrodek Szkoleniowo – Wdrożeniowy, Policealna Szkoła Farmaceutyczna, Policealna Szkoła Masażu, nie zwracają kwot wpisowego”, 3. „Wysokość czesnego ustala Dyrektor”, 4. „Czesne może ulec zmianie w trakcie pobierania nauki”, 5. „Opłata za nieterminowe wpłaty czesnego miesięcznego – 1 zł za każdy dzień zwłoki”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 1263, 838, 728, 644). Wskazane powyżej w punktach od 1-4 kwestionowane postanowienia umowne zamieszczone były w stosowanym przez skarżonego przedsiębiorcę wzorcu umownym Regulamin Ośrodka Szkoleniowo – Wdrożeniowego, Policealnej Szkoły Farmaceutycznej, Policealnej Szkoły Masażu w Bydgoszczy. Natomiast ostatni ze wskazanych niedozwolonych zapisów, w Cenniku. W toku niniejszego postępowania skarżony przedsiębiorca pismem z dnia 27 marca 2009r. (data wpływu: 30 marca 2009r.) ustosunkował się do przedstawionych zarzutów i przedłożył projekt zmian wzorców umownych stosowanych w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. W przedłożonym projekcie nowego wzorca umownego nie stwierdzono kwestionowanych dotychczas przez Prezesa Urzędu postanowień umownych. Jednakże ustalono, iż projekt ten, który skarżony przedsiębiorca zamierzał wprowadzić do obrotu prawnego z dniem 1 kwietnia 2009r., zawiera dodatkowy zapis: „Ewentualne spory wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy strony poddają pod Sąd właściwy dla siedziby szkoły”, który jest postanowieniem umownym wpisanym na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 388). W związku z powyższym, Prezes Urzędu Postanowieniem Nr RBG - 54/2009 z dnia 23 kwietnia 2009r. zmienił ww. postanowienie Nr RBG - 38/2009 o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, precyzując zarzuty w ten sposób, że dodał do wcześniej kwestionowanych zapisów, postanowienie w brzmieniu „Ewentualne spory wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy strony poddają pod Sąd właściwy dla siedziby szkoły”. Pismem z dnia 4 maja 2009r. (data wpływu: 7 maja 2009r.) skarżony przedsiębiorca wskazał, iż Zarządzeniem nr 1/2009 Dyrektora Ośrodka Szkoleniowo-Wdrożeniowego, Policealnej Szkoły Farmaceutycznej, Policealnej Szkoły Masażu w Bydgoszczy z dnia 31 marca 2009r. (weszło w życie z dniem podpisania) wprowadzony został nowy Regulamin, z którego wyeliminowano wszystkie stosowane dotąd niedozwolone klauzule umowne, kwestionowane przez Prezesa Urzędu. Ww. przedłożył także nowy cennik opłat dla uczniów i słuchaczy prowadzonych przez siebie szkół. Przedmiotowy Regulamin i cennik były skierowane do dotychczasowych uczniów i słuchaczy prowadzonych przez Marka Krzysztofa Szaratę szkół. Skarżony przedsiębiorca nie przedłożył jednak aneksów umów zawartych przy użyciu wzorców będących przedmiotem niniejszego postępowania. Nie udowodnił on również w inny sposób, faktu zaniechania stosowania niedozwolonych postanowień umownych. Jednocześnie, przedsiębiorca wskazał, iż Zarządzeniem nr 2/2009 Dyrektora Ośrodka Szkoleniowo-Wdrożeniowego, Policealnej Szkoły Farmaceutycznej, Policealnej Szkoły Masażu w Bydgoszczy z dnia 4 maja 2009r. (weszło w życie z dniem podpisania) wprowadzono nowy wzór umowy o naukę, który będzie miał zastosowanie do umów zawieranych z uczniami i słuchaczami rozpoczynającymi naukę od września 2009r. Jednocześnie, jak podkreślił przedsiębiorca, w stosunku 4 do uczniów i słuchaczy, na rzecz których świadczy on już usługi szkoleniowe, zastosowanie ma jedynie Regulamin Ośrodka Szkoleniowo-Wdrożeniowego, Policealnej Szkoły Farmaceutycznej, Policealnej Szkoły Masażu w Bydgoszczy, z którego w toku prowadzonego przez organ antymonopolowy postępowania zostały wyeliminowane wszystkie stosowane dotąd niedozwolone postanowienia umowne. W związku z powyższym, podkreślił on, iż w toku niniejszego postępowania nie jest w stanie przedłożyć przedmiotowych umów, gdyż będą one zawierane jedynie z nowymi uczniami, tj. rozpoczynającymi proces kształcenia w niniejszej placówce w roku szkolnym 2009/2010. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Marek Krzysztof Szarata jest przedsiębiorcą wpisanym do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy pod numerem 61584 (rejestracji dokonano 8 stycznia 1998r.). Zgodnie z wpisem, przedmiotem działalności przedsiębiorcy jest m.in. kształcenie ustawiczne dorosłych i pozostałe formy kształcenia, gdzie indziej niesklasyfikowane (karta 11). Placówkami prowadzonymi przez Marka Krzysztofa Szaratę są Ośrodek Szkoleniowo – Wdrożeniowy, Policealna Szkołą Farmaceutyczna oraz Policealna Szkoła Masażu z siedzibą w Bydgoszczy. Wskazane placówki wpisane są do ewidencji szkół i placówek niepublicznych odpowiednio pod numerami: 115/99, 26/02 i 9/05. W związku z prowadzoną działalnością, Marek Krzysztof Szarata wprowadził do obrotu wzorce umowne Regulamin Ośrodka Szkoleniowo – Wdrożeniowego, Policealnej Szkoły Farmaceutycznej, Policealnej Szkoły Masażu w Bydgoszczy oraz Cennik , które zawierały m.in. następujące zapisy: 1. „Odstąpienie przez podejmującego naukę w trakcie kursu, szkolenia, doskonalenia zawodowego, w trakcie roku szkolnego nie powoduje zwolnienia go z zapłaty należności rozłożonej na raty ani zwrotu wpłaconej kwoty”, 2. „Ośrodek Szkoleniowo – Wdrożeniowy, Policealna Szkoła Farmaceutyczna, Policealna Szkoła Masażu, nie zwracają kwot wpisowego”, 3. „Wysokość czesnego ustala Dyrektor”, 4. „Czesne może ulec zmianie w trakcie pobierania nauki”, 5. „Opłata za nieterminowe wpłaty czesnego miesięcznego – 1 zł za każdy dzień zwłoki”, 6. „Ewentualne spory wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy strony poddają pod Sąd właściwy dla siedziby szkoły”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (poz. 1263, 838, 728, 644, 801). Prezes Urzędu ustalił, iż Marek Krzysztof Szarata zaniechał stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w dniu 4 maja 2009r. tj. w dacie rozpoczęcia oferowania nowego wzorca umownego konsumentom. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: Interes publiczny Art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zatem zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców naruszają jej przepisy i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu publicznego bądź też naruszają ten interes. Niniejsze postępowanie dotyczy stosowania przez Marka Krzysztofa Szaratę wzorców umownych zawierających niedozwolone klauzule. Wzorce umowne, o których mowa mają 5 zastosowanie przy zawieraniu umów z konsumentami. Dotyczą one zatem obecnych i wszystkich potencjalnych uczniów i słuchaczy placówek prowadzonych przez ww. przedsiębiorcę, co oznacza, że mogą mieć zastosowanie do nieokreślonego z góry kręgu adresatów. Uznać zatem należy, iż niniejsze postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Ad I Przesłanki stwierdzenia praktyki z art. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Punktem wyjścia do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy działania Marka Krzysztofa Szaraty noszą znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 pkt 1 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. (…).” Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w ww. przepisie, możemy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek : - działania przedsiębiorcy, - wypełnienie znamion bezprawności, - naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Przedsiębiorca Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), oraz: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej; b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu; c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji; d) związek przedsiębiorców (…). Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Marek Krzysztof Szarata jest przedsiębiorcą wpisanym do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy, jest on zatem przedsiębiorcą w rozumieniu ww. ustawy o ochronie (…) i jego działania mogą być poddane ocenie w toku postępowania przed Prezesem Urzędu. 6 Przesłanka bezprawności Pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. Należy zatem przyjąć, zgodnie z jego literalnym brzmieniem, że „działanie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. niezależnym od wystąpienia szkody czy też zamiaru po stronie przedsiębiorcy dopuszczającego się działań bezprawnych. Jak wyżej wskazano, Prezes UOKiK zakwestionował stosowanie przez Marka Krzysztofa Szaratę wzorców umownych zawierających sześć niedozwolonych klauzul. Art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zgodnie z kolejnymi punktami tego przepisu za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego , naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.), której dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. 7 Powyższe oznacza, że stosowanie w obrocie z konsumentami postanowień, które zostały wpisane do rejestru jest działaniem bezprawnym. W okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy bezspornym jest, iż wskazane w sentencji niniejszej decyzji pięć klauzul zostało, na mocy prawomocnych wyroków sądowych, wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycjami nr 1263, 838, 728, 644, 801. Bezspornym pozostaje również, iż po dniu 10 lipca 2007r. tj. po najpóźniejszej dacie wpisania postanowień do rejestru, Marek Krzysztof Szarata stosował je w umowach zawieranych z konsumentami, podejmującymi naukę w prowadzonych przez niego placówkach zlokalizowanych na terenie Bydgoszczy. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy wzorca umownego stosowanego przez Marka Krzysztofa Szaratę prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Ośrodek Szkoleniowo – Wdrożeniowy, Policealna Szkoła Farmaceutyczna, Policealna Szkoła Masażu z siedzibą w Bydgoszczy przy zawieraniu umów o naukę, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego między innymi pod pozycjami: 1263, 838, 728, 644, 801. Ad 1) W wyroku z dnia 26 lipca 2006r. (sygn. akt XVII Amc 80/05) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne, które następnie zostało wpisane pod poz. 1263 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Rezygnacja ze studiów w trakcie semestru nie zwalnia obowiązku uiszczenia należnych opłat do końca semestru przez osoby, którym udzielono zgody na opłaty w ratach miesięcznych”. Zarówno postanowienie wzorca o treści „Odstąpienie przez podejmującego naukę w trakcie kursu, szkolenia, doskonalenia zawodowego, w trakcie roku szkolnego nie powoduje zwolnienia go z zapłaty należności rozłożonej na raty ani zwrotu wpłaconej kwoty”, jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1263, kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy i stanowi niedozwolone postanowienia umowne, o których mowa w art. 385 3 pkt 12 i 13 k.c., albowiem wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z wykonania umowy lub przewidując utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, w przypadku gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy. Cytowane postanowienie nie uwzględnia okoliczności niewykorzystania świadczenia przez konsumenta, a możliwe są przecież sytuacje, iż konsument nie będzie mógł wykorzystać danego świadczenia z przyczyn od niego niezależnych (np. z powodu choroby). Kwestionowany zapis wyłącza obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, w przypadku gdy konsument zrezygnuje z wykonania umowy. W oparciu o ww. postanowienie, osoba rezygnująca z nauki, czyli odstępująca od umowy, może ponieść koszty świadczenia, z którego nie korzystała. Przedsiębiorca natomiast może zatrzymać część świadczenia klienta, sam będąc zwolniony z wykonania własnego świadczenia. Może on zatem otrzymać świadczenie pieniężne o wartości przewyższającej wartość własnego świadczenia a jednocześnie sam zostaje zwolniony z jego wykonania. Postanowienie to jest rażąco niekorzystne w stosunku do konsumenta w porównaniu z sytuacją przedsiębiorcy. Daje mu bowiem szerokie uprawnienia żądania opłaty za trwający semestr w przypadku, gdy klient odstąpi od umowy. W związku z powyższym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczność treści porównywanych klauzul. Ad 2) W wyroku z dnia 22 czerwca 2006r. (sygn. akt XVII Amc 50/05) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolony zapis, który następnie został wpisany pod poz. 838 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „50 zł – wpisowe płatne w sekretariacie przy zapisie do grupy językowej, jest to kwota bezzwrotna.” Podobnie w wyroku z dnia 3 kwietnia 2006r. (sygn. akt XVII Amc 19/05) Sąd Ochrony Konkurencji 8 i Konsumentów uznał za niedozwolony zapis, który następnie został wpisany pod poz. 1297 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Opłaty w postaci wpisowego oraz czesne nie podlegają zwrotowi ”. Zarówno postanowienie wzorca o treści: „ Ośródek Szkoleniowo – Wdrożeniowy, Policealna Szkoła Farmaceutyczna, Policealna Szkoła Masażu, nie zwracają kwot wpisowego”, jak i postanowienia wpisane do Rejestru pod pozycjami 838 oraz 1297, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy i stanowią niedozwolone postanowienia w rozumieniu art. 385 3 pkt 12 i 13 k.c., albowiem wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z wykonania umowy oraz przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy. Przywołane postanowienie stanowi jednoznacznie i bezwarunkowo, że przedsiębiorca nie ma obowiązku zwrotu wpisowego w żadnym wypadku, w tym w szczególności w przypadku rezygnacji konsumenta z zawarcia lub wykonania umowy, a także w razie odstąpienia od umowy lub jej rozwiązania. Kwestionowane postanowienie nie zawiera w tym zakresie żadnych wyjątków. W konsekwencji konsument będzie musiał ponieść koszty wpisowego nawet w sytuacji, kiedy do rozwiązania umowy dojdzie z winy kontrahenta konsumenta, natychmiast po jej zawarciu. W ocenie Prezesa Urzędu przykład ten potwierdza łamanie zasady ekwiwalentności świadczeń. W związku z powyższym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczność treści porównywanych klauzul. Ad 3) W wyroku z dnia 27 lutego 2006r. (sygn. akt XVII Amc 105/04) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne, które następnie zostało wpisane pod poz. 728 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Wysokość czesnego może ulec zmianie (…)”. Zarówno postanowienie wzorca o treści „Czesne może ulec zmianie w trakcie pobierania nauki”, jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 728, kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy oraz wypełniają znamiona klauzuli, o której mowa w art. 385 3 pkt 20 k.c., albowiem przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta do podwyższenia ceny po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi, tu: uczniowi lub słuchaczowi, prawa odstąpienia od umowy. Kwestionowane postanowienie daje przedsiębiorcy uprawnienie do określenia bądź podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od niej. Postanowienia takie pozwolą przedsiębiorcy na swobodne podnoszenie opłat za świadczoną usługę w trakcie trwania umowy. Są one także sformułowane ogólnie, nie określają w jakich okolicznościach i na jakich warunkach może dojść do zmiany umowy w tym zakresie. Wskazać w tym miejscu należy także, że czesne jest głównym świadczeniem po stronie konsumenta, które bezdyskusyjnie stanowi istotny warunek umowy, będącej źródłem zobowiązania o charakterze ciągłym. W związku z tym, że konsument jest z reguły zainteresowany zrealizowaniem pełnego programu szkolenia, a następnie jego zakończeniem, podpisując umowę musi mieć możliwość oceny oferty szkoły i oszacowania, czy jest w stanie ponieść związane z nauką koszty. Przedmiotowe postanowienie nie zapewnia konsumentowi poczucia bezpieczeństwa, co do stałości określonych opłat. Jednocześnie, mimo zmiany wysokości czesnego, słuchacz zostaje pozbawiony prawa do odstąpienia od umowy. W związku z powyższym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczność treści porównywanej klauzuli. Ad 4) W wyroku z dnia 5 października 2005r. (sygn. akt XVII Amc 20/05) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolony zapis, który następnie został wpisany pod poz. 644 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Zwłoka w opłatach czesnego spowoduje naliczenie odsetek umownych w wysokości 2,00 zł za każdy dzień zwłoki”. Zarówno postanowienie wzorca o treści: „Opłata za nieterminowe wpłaty czesnego miesięcznego – 1 zł za każdy dzień zwłoki” , jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 644 kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, albowiem nakłada na konsumenta obowiązek zapłaty odsetek w wygórowanej wysokości. Przytoczona powyżej klauzula przyznaje przedsiębiorcy uprawnienie do obciążania konsumentów odsetkami umownymi za zwłokę w zapłacie należności pieniężnych, przy czym 9 wysokość odsetek ustalona kwotowo za każdy dzień zwłoki przewyższa stawkę odsetek maksymalnych przewidzianych w przepisach kodeksu cywilnego (vide art. 359§ 2 1 k.c., określający wysokość odsetek maksymalnych, wynoszących w chwili obecnej 20%, tj. czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego NBP). Jednocześnie należy przyjąć, że dodany do kodeksu cywilnego przepis art. 359§ 2 1 -2 3 znajduje zastosowanie również do odsetek za opóźnienie (odsetek karnych). 1 Zdaniem Prezesa Urzędu, Określenie odsetek umownych na poziomie 1 zł za każdy dzień zwłoki powoduje, że będą one znacznie wyższe od obowiązującej stawki odsetek ustawowych, a rażąco wygórowany poziom odsetek godzi w interesy konsumentów pozostając w sprzeczności z dobrymi obyczajami. W związku z powyższym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczność treści porównywanych klauzul. Ad 5) W wyroku z dnia 11 maja 2006r. (sygn. akt XVII Amc 176/05) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne, który następnie zostało wpisane pod poz. 801 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „W przypadku nie dojścia przez strony do porozumienia, sądem właściwym do rozstrzygnięcia wszelkich sporów będzie sąd właściwy dla siedziby Uniwersyteckiej Szkoły Kształcenia Indywidualnego”. Podobnie w wyroku z dnia z dnia 22 grudnia 2004r. (sygn. akt XVII Amc 15/04) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 388 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Za sąd właściwy do rozpoznania spraw spornych strony uznają Sąd miejscowo właściwy dla Impuls School”. Zarówno postanowienie wzorca o treści: „Ewentualne spory wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy strony poddają pod Sąd właściwy dla siedziby szkoły” , jak i postanowienia wpisane do Rejestru pod pozycjami 388 i 801 kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy oraz wypełniają znamiona klauzuli, o której mowa w art. 385 3 pkt 23 k.c., zgodnie z którą za niedozwolone uważa się postanowienia, które wyłączają jurysdykcję sądów polskich lub poddają sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a także narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy. Zgodnie z art. 27 k.p.c., powództwo wytacza się przed sądem właściwym ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby pozwanego. Kwestionowane postanowienie umowne zmienia tę zasadę. Zmiana właściwości miejscowej sądu, choć dopuszczalna, bo w sprawach konsumenckich przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie zastrzegają właściwości wyłącznej, może być klauzulą zakazaną z uwagi na konieczność prowadzenia procesu w odległej miejscowości. Powoduje to bowiem utrudnienia w prowadzeniu obrony, przeprowadzaniu dowodów oraz zwiększa koszty postępowania. Z taką sytuacją będziemy mieli niewątpliwie do czynienia, kiedy konsument będzie występował w sporze po stronie pozwanej. Nadto warto podkreślić, iż nie można z góry określić, która strona stosunku obligacyjnego w ewentualnym sporze znajdzie się po stronie pozwanej, a która powodowej. W związku z powyższym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczność treści porównywanych klauzul. Zgodnie z powyższym wykazano, iż kwestionowane postanowienia umów mieszczą się w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W związku ze spełnieniem przesłanek wynikających z art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (... ) należało zachowanie wymienionego przedsiębiorcy uznać za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Jednakże zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W związku z rozpoczęciem oferowania nowego wzorca umownego konsumentom przez Marka Krzysztofa Szaratę, 1 R. W. Kaszubski, A. Tupaj-Cholewa, Regulacje „antylichwiarskie” dla konsumentów i przedsiębiorców – przepisy polskie i wspólnotowe , Przegląd Prawa Handlowego, kwiecień 2006, s. 36. 10 Prezes Urzędu wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 4 maja 2009r. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Uwzględniając powyższe Prezes Urzędu uznał, iż pierwsza przesłanka, niezbędna do uznania działań Marka Krzysztofa Szaraty za naruszające zbiorowe interesy konsumentów, została spełniona. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 ww. ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 10 lipca 2008r., sygn. VI ACa 306/08) 2 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdził, iż: „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . W ocenie Prezesa UOKiK zakwestionowane w przedmiotowej decyzji zachowania Marka Krzysztofa Szaraty polegające na stosowaniu w obrocie konsumentami wzorców umów, zawierających niedozwolone postanowienia godzą w zbiorowe interesy konsumentów. Stroną umowy zawieranej przez ww. przedsiębiorcę są zarówno wszyscy aktualni jak i wszyscy przyszli uczniowie i słuchacze. Zatem krąg adresatów takiego wzorca nie jest z góry określony. Biorąc pod uwagę, że konsument nie ma wpływu na zapisy zawieranej z nim umowy, gdyż nie jest ona z nim indywidualnie negocjowana, należy uznać, że wszelkie zawarte w niej bezprawne zapisy, godzą w jego interes. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy zatem do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących uczniami i słuchaczami Ośrodka Szkoleniowo – Wdrożeniowego, Policealnej Szkoły Farmaceutycznej, Policealnej Szkoły Masażu, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę o naukę. Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie skarżonego przedsiębiorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Wobec powyższego należy stwierdzić, że obie przesłanki z art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (... ) zastały spełnione, co oznacza, iż Marek Krzysztof Szarata dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. 2 T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , C.H.Beck 2009r., s. 962 11 Ad II Przepis art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Przesłanką umorzenia postępowania na podstawie tego przepisu jest więc jego bezprzedmiotowość . Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów do szedł do przekonania, iż kwestionowane postanowienie o treści : „Wysokość czesnego ustala Dyrektor”, nie jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru pod pozycją 848. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu do wyroku z dnia 6 lipca 2006r. (sygn. akt XVII AmC 60/05) stwierdził, iż zapis „Wysokość odpłatności ustala dyrektor placówki w oparciu o kalkulację kosztów bieżących. Odpłatność może ulec zmianie w ciągu roku szkolnego” jest postanowieniem abuzywnym, gdyż daje przedsiębiorcy uprawnienie do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od niej. Oceniając ww. postanowienie jako niedozwolone, sąd zakwestionował okoliczność wzrostu czesnego i braku prawa do odstąpienia od umowy po stronie konsumenta, a nie do kwestię podmiotu ustalającego czesne. Natomiast zapis stosowany przez Marka Krzysztofa Szaratę dotyczy wyłącznie podmiotu, tu: Dyrektora, który ustala wysokość czesnego. Kwestia ta nie ma żadnego związku z uprawnieniem konsumenta do odstąpienia od umowy w razie wzrostu kosztów w trakcie trwania umowy. Konkludując, kwestionowane postanowienie wzorca stosowanego przez skarżonego przedsiębiorcę nie jest tożsame z postanowieniem wpisanym do rejestru. W związku z powyższym, Prezes Urzędu postanowił w drodze decyzji umorzyć postępowanie w ww. zakresie. Treść kwestionowanego zapisu nie wypełnia hipotezy klauzuli wpisanej do Rejestru pod numerem 848, a co za tym idzie brak jest tożsamości klauzuli stosowanej we wzorcu umownym będących przedmiotem kontroli z postanowieniami wpisanymi do Rejestru. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji tej decyzji. Ad III Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Nakładanie kar pieniężnych w świetle wyżej przywołanego przepisu odbywa się co prawda na zasadzie fakultatywności, niemniej jednak – jak określa się w doktrynie – stosowanie kar pieniężnych powinno mieć miejsce w przypadkach dostatecznie wykształconych w praktyce reguł stosowania przepisów dotyczących naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. 3 Podkreślić należy, iż wzorce umowne stosowane przez wyższe szkoły niepaństwowe były już kompleksowo badane przez Prezesa Urzędu, a w jawnym Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduje się wiele klauzul dotyczących rynku usług edukacyjnych. Mając na względzie powyższe oraz stan faktyczny niniejszej sprawy, Prezes Urzędu postanowił skorzystać z uprawnienia do nałożenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 przykładowo jedynie wskazano, iż Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia 3 M. Król - Bogomilska [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009, str. 1614. 12 przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć (por.: wyrok Sądu Najwyższego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98 LexPolonica nr 390244). W roku 2008 przedsiębiorca osiągnął przychód w wysokości – 408 469,30 zł, co ustalono na podstawie złożonych przez niego dokumentów (karta 81 i 83). Maksymalny wymiar kary jaki można nałożyć na przedsiębiorcę wynosi 40 846,93 zł – 10% osiągniętego przychodu w roku 2008. Podkreślić nadto należy, iż nakładana przez Prezesa Urzędu kara finansowa pełni trojaką funkcję: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary należy wziąć przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zważyć także należy na dużą skalę naruszeń zbiorowych interesów konsumentów przez przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie usług edukacyjnych. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kary o takiej wysokości, która zniechęci ww. przedsiębiorców do stosowania niedozwolonych postanowień umownych, a tym samym zobliguje ich do bieżącego monitorowania rejestru niedozwolonych postanowień umownych i uaktualniania, zgodnie z prawem, stosowanych przez siebie wzorców. W niniejszym postępowaniu stwierdzono stosowanie pięciu niedozwolonych postanowień umownych. Każde z postanowień stosowanych przez Marka Krzysztofa Szaratę w istotny sposób wpływa na sytuację prawną konsumentów, pozbawiając ich możliwości zwrotu wartości świadczeń, z których nie skorzystali, czy możliwości odstąpienia od umowy w przypadku podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po jej zawarciu. W ocenie Prezesa Urzędu nie ma wątpliwości, że postanowienia te są przejawem nierównorzędnego i nierzetelnego traktowania konsumentów i bezpośrednio naruszają ich interesy. Należy również zauważyć, że większość z zakwestionowanych postanowień w sposób bezpośredni wpływa na interesy ekonomiczne konsumentów, bądź przez pozbawienie ich możliwości zwrotu wartości świadczeń, z których nie skorzystali, bądź przez nałożenie na nich obowiązku uiszczenia dodatkowych opłat, naliczanych w sposób niezgodny z przepisami. Konsekwencją stosowania powyższych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Fakt, że kwestionowane zapisy funkcjonowały w obrocie prawnym stwarza zagrożenie, że przedsiębiorca zatrzyma część świadczenia konsumentów, sam będąc zwolniony od wykonania własnego świadczenia, albo nałoży na konsumentów dodatkowe obowiązki i będzie mógł domagać się ich spełnienia. W związku z powyższym organ antymonopolowy uznał, iż natura naruszenia i kumulacja naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,45% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2008 r., co jest równe kwocie 1 838,11 zł. Jednocześnie Prezes Urzędu określając wymiar kary, uwzględnił okoliczności łagodzące leżące po stronie skarżonego przedsiębiorcy, w postaci zaniechania stosowania przez niego praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezwłocznie po wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie. W związku z tym, wskazaną powyżej wartość obniżono o 30%. W związku z powyższym, Prezes Urzędu postanowił nałożyć na Marka Krzysztofa Szaratę karę w wysokości 1 286 zł (słownie: jeden tysiąc dwieście osiemdziesiąt sześć złote), co odpowiada 0,31% przychodu przedsiębiorcy osiągniętemu w 2008r. i równocześnie stanowi 3,1% kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Organ antymonopolowy uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełni zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadania w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez samego przedsiębiorcę, jak i przez innych świadczących usługi edukacyjne. 13 Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak punkcie III sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 §2 k.p.c. od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymują: 1. Marek Krzysztof Szarata Ośrodek Szkoleniowo - Wdrożeniowy ul. Lenartowicza 33-35 85-133 Bydgoszcz 2. a/a