RBG-11/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Jagiello ń ska 34, 85-097 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 18 marca 2005r. znak: RBG-61-16/04/DK Decyzja nr RBG-11/2005 Na podstawie art. 105§1 k.p.a. w zwi ą zku z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2003r. Nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.: Dz. U. z 2003, Nr 60, poz. 535, Nr 170, poz. 1652, Dz. U. z 2004, Nr 93, poz. 891, Nr 96, poz. 959) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - umarza si ę post ę powanie administracyjne wszcz ę te z urz ę du w sprawie stosowania przez Wy ż sz ą Szko łę Kultury Spo ł ecznej i Medialnej w Toruniu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 2 wy ż ej przywo ł anej ustawy, na skutek zamieszczenia w Regulaminie Studiów postanowienia o tre ś ci: „ Uiszczone przez studenta op ł aty zgodnie z regulaminem odp ł atno ś ci za studia nie podlegaj ą zwrotowi. ”, tj. postanowienia wpisanego do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod poz. 78 . Uzasadnienie W dniu 18 listopada 2004 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: Prezesem UOKiK lub organem antymonopolowym ), w imieniu którego dzia ł a Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy, wszcz ął post ę powanie w sprawie stosowania przez Wy ż sz ą Szko łę Kultury Spo ł ecznej i Medialnej w Toruniu (zwan ą dalej: Uczelni ą ) praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji konsumentów, na skutek zamieszczenia w Regulaminie Studiów postanowienia o tre ś ci: „Uiszczone przez studenta op ł aty zgodnie z regulaminem odp ł atno ś ci za studia nie podlegaj ą zwrotowi.” . W ocenie organu antymonopolowego wy ż ej cytowane postanowienie jest zbie ż nie w swoim brzmieniu z postanowieniem, które zosta ł o uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 24 czerwca 2003r. S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII Amc 34/01), a nast ę pnie wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, pod poz. 78. Odpowiadaj ą c na zarzuty postawione w postanowieniu o wszcz ę ciu niniejszego post ę powania, Uczelnia w pi ś mie z dnia 25 listopada 2004r., poinformowa ł a, i ż dokonuje wykre ś lenia z Regulaminu Studiów wy ż ej przywo ł anego postanowienia. Ponadto w odpowiedzi na wezwanie Prezesa UOKiK z dnia 14 grudnia 2004r., Uczelnia pismem z dnia 20 grudnia 2004r. przed ł o ż y ł a odpis Regulaminu Studiów po dokonanych zmianach, oraz odpis Zarz ą dzenia Rektora Wy ż szej Szko ł y Kultury Spo ł ecznej i Medialnej w Toruniu z dnia 20 listopada 2004r. w sprawie odp ł atno ś ci za studia w roku akademickim 2004/2005 (zwanego dalej: R egulaminem odp ł atno ś ci za studia ). Na podstawie wy ż ej przywo ł anych dokumentów Prezes UOKiK ustali ł , i ż Uczelnia dokona ł a zmian w tre ś ci § 20 Regulaminu Studiów, nadaj ą c mu nast ę puj ą ce brzmienie: „Uiszczone przez studenta op ł aty w przypadku niemo ż no ś ci kontynuowania studiów zgodnie z regulaminem odp ł atno ś ci za studia podlegaj ą zwrotowi ”. Niemniej jednak w Regulaminie odp ł atno ś ci za studia Uczelnia ograniczy ł a w czasie prawo wyst ą pienia przez studenta z żą daniem zwrotu op ł aty za studia w przypadku rezygnacji ze studiów. W ś wietle bowiem § 5 tego regulaminu: „W przypadku niemo ż no ś ci kontynuowania studiów, student mo ż e wyst ą pi ć z pro ś b ą o zwrot wniesionej op ł aty za studia: 1) w przypadku semestru zimowego do dnia 30 listopada 2004r. 2) w przypadku semestru letniego do dnia 30 marca 2005r. „ 2 W ocenie Prezesa UOKiK wy ż ej cytowane postanowienie równie ż kszta ł tuje prawa i obowi ą zki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra żą co naruszaj ą c jego interesy i stanowi niedozwolone postanowienie, o którym mowa w przepisie art. 385 3 pkt 12 i 13 k.c., albowiem przewiduje zap ł at ę wynagrodzenia w pe ł nej wysoko ś ci w sytuacji, kiedy ś wiadczenie nie zosta ł o spe ł nione w ca ł o ś ci, w przypadku, kiedy student – konsument zrezygnuje ze studiów po dacie 30 listopada 2004r. (w przypadku semestru zimowego) albo po dniu 30 marca 2005r. (w przypadku semestru letniego). Wobec powy ż szego Prezes UOKiK pismem z dnia 10 lutego 2005r. wezwa ł Uczelni ę do dobrowolnego zaniechania stosowania kwestionowanego postanowienia umowy. Odpowiadaj ą c na niniejsze wezwanie, w pi ś mie z dnia 26 lutego 2005r. Uczelnia poinformowa ł a organ antymonopolowy o zaniechaniu stosowania kwestionowanego postanowienia umownego na dowód czego przed ł o ż y ł a Zarz ą dzenie J.M. Rektora Wy ż szej Szko ł y Kultury Spo ł ecznej i Medialnej w Toruniu z dnia 25 lutego 2005r. w sprawie odp ł atno ś ci za studia w roku akademickim 2004/2005. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Natomiast w ś wietle przepisu art. 23a ust. 2 wy ż ej przywo ł anej ustawy - b ę d ą cym podstaw ą wszcz ę cia niniejszego post ę powania - za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Nale ż y bowiem zauwa ż y ć , ż e w przypadku, kiedy na drodze s ą dowej, w ramach kontroli abstrakcyjnej, oderwanej od tre ś ci konkretnej umowy, dojdzie do uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone (w szczególnym trybie post ę powania, zob. art. 479 1 § 2 pkt.4, art. 479 36 i nast. k.p.c.), to s ą d w wyroku zaka ż e wykorzystywania zakwestionowanych postanowie ń wzorca (art. 479 42 § 1 k.p.c.). W ś wietle natomiast art. 479 43 k.p.c. wyrok prawomocny w przedmiocie uznania postanowienia za niedozwolone ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania tego postanowienia do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone prowadzonego przez Prezesa UOKiK. W ocenie organu antymonopolowego „osoby trzecie” w rozumieniu wy ż ej przywo ł anego przepisu to aktualni i przyszli kontrahenci (konsumenci) przedsi ę biorcy stosuj ą cego we 3 wzorcu umowy postanowienia uznane przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone, a nast ę pnie wpisane do rejestru takich postanowie ń . Je ż eli zatem identyczne postanowienie zostanie zamieszczone (przez kogokolwiek) w innym wzorcu, to dla wyeliminowania go z obrotu prawnego konieczne b ę dzie nowe post ę powanie s ą dowe. (za M. Ś migiel , Wzorce , s. 363). Odmienny punkt widzenia prowadzi ł by - w ocenie Prezesa UOKiK - do sytuacji, ż e zobowi ą zanymi z wyroku wydanego wzgl ę dem jednego podmiotu, by ł yby równie ż podmioty, które nie bra ł y udzia ł u w post ę powaniu s ą dowym i nie mia ł a mo ż liwo ś ci obrony swych. Wy ż ej prezentowane stanowisko znajduje potwierdzenie w orzeczeniach S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zob. wyrok z dnia 25 marca 2004r., sygn. akt XVII Ama 51/03, wyrok z dnia 7 lutego 2005, sygnatura akt XVII Ama 96/03). Reasumuj ą c przepis art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy li tylko tego przedsi ę biorcy stosuj ą cego niedozwolone postanowienia, w stosunku do którego S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów prawomocnym wyrokiem uzna ł , ż e stosuje on w umowach z konsumentami, zawieranych przy pomocy wzorca, postanowienia niedozwolone, a tre ść tych postanowie ń i oznaczenie przedsi ę biorcy zosta ł o wpisane do rejestru klauzul stosowanie do art. 479 45 §2 k.p.c. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy bezspornym jest, i ż Uczelnia pos ł ugiwa ł a si ę wzorcem umowy, w którym zamieszczono postanowienie, które w swoim brzmieniu jest zbie ż ne z zakazan ą klauzul ą wpisan ą do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone na podstawie wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 czerwca 2003r., sygn. akt XVII Amc 34/01. Niemniej jednak zauwa ż y ć nale ż y, i ż Uczelnia nie by ł a stron ą post ę powania s ą dowego, w którym zapada ł o wy ż ej przywo ł ane orzeczenie. Konkluduj ą c, w ś wietle powy ż szego brak jest podstaw, aby prowadzi ć przeciwko Uczelni post ę powanie w niniejszej sprawie, tym bardziej, ż e zaniecha ł a ona stosowania kwestionowanego postanowienia umownego. Dzia ł V ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów opisuj ą cy post ę powanie przed Prezesem UOKiK nie reguluje sytuacji, gdy post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów staje si ę bezprzedmiotowe. Niemniej jednak art. 80 wspomnianej ustawy, w sprawach nieuregulowanych ka ż e stosowa ć przepisy kodeksu post ę powania administracyjnego. Zastosowanie zatem znajdzie tutaj przepis art. 105§ 1 k.p.a., 4 który stanowi, ż e gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego, o której stanowi powy ż szy przepis, oznacza, ż e brak jest którego ś z elementów materialnego stosunku prawnego - w niniejszej sprawie jest to brak spe ł nienia przes ł anek wynikaj ą cych z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a wobec tego nie mo ż na wyda ć decyzji za ł atwiaj ą cej spraw ę poprzez jej rozstrzygniecie co do istoty. Reasumuj ą c, konsekwencj ą uznania przez organ antymonopolowy bezprzedmiotowo ś ci post ę powania jest jego umorzenie. Maj ą c powy ż sze na uwadze orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Andrzej Chaj ę cki Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Otrzymuj ą : 1. Wy ż sza Szko ł a Kultury Spo ł ecznej i Medialnej w Toruniu ul. Ś w. Józefa 23/35 87-100 Toru ń 2. a/a 5