DPI-13/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DDI-1-411/76/906/02/ES Warszawa, 2003-02-21 DECYZJA Nr DPI - 13/2003 Na podstawie art. 17 w zwi ą zku z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. N-r 122, poz. 1319 z pó ź n. zm.), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyra ż a zgod ę na dokonanie koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez Spó ł k ę Servipharm AG z siedzib ą w Bazylei, Szwajcaria, kontroli nad Spó ł k ą Lek Farmacevtska dru ż ba d.d. z siedzib ą w Lublanie, S ł owenia, wskutek czego nast ą pi przej ę cie po ś redniej kontroli nad spó ł kami Lek Polska Sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie i Argon SA z siedzib ą w Ł odzi. U Z A S A D N I E N I E W dniu 2 grudnia 2002 r. do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ęł o zg ł oszenie zamiaru koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez Spó ł k ę Servipharm AG z siedzib ą w Bazylei, Szwajcaria, kontroli nad Spó ł k ą Lek Farmacevtska dru ż ba d.d. z siedzib ą w Lublanie, S ł owenia, wskutek czego nast ą pi przejecie po ś redniej kontroli nad spó ł kami Lek Polska Sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie i Argon AS z siedzib ą w Ł odzi. W zwi ą zku z tym, i ż : - spe ł nione zosta ł y niezb ę dne przes ł anki uzasadniaj ą ce zg ł oszenie niniejszej koncentracji, bowiem łą czny obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia przekroczy ł 50 mln euro, tj. wielko ść okre ś lon ą w art. 12 ust. 1 ustawy dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 z pó ź n. zm.), zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą , - przej ę cie kontroli nad innym przedsi ę biorc ą jest jedn ą z form koncentracji, okre ś lon ą w art. 12 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, - w przedmiotowej sprawie nie wyst ę puje ż adna okoliczno ść z katalogu przes ł anek egzoneracyjnych, wymienionych w art. 13 ustawy antymonopolowej, powoduj ą ca odst ą pienie od konieczno ś ci zg ł oszenia koncentracji, 2 Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej organem antymonopolowym, wszcz ął post ę powanie w przedmiotowej sprawie, o czym powiadomi ł stron ę pismem z dnia 10 grudnia 2002 r. Zg ł oszenie zosta ł o wystosowane do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w dniu 29 listopada 2002 r. Podstaw ę prawn ą przedmiotowej transakcji stanowi publiczna oferta przej ę cia przez Spó ł k ę Servipharm AG, nale żą c ą do grupy Novartis, akcji Lek Farmacevtska dru ż ba d.d. S ł owe ń ska Komisja Papierów Warto ś ciowych wyrazi ł a zgod ę na powy ż sz ą transakcj ę w dniu 21 listopada 2002 r. W trakcie post ę powania Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Opis transakcji. Przedmiotowa transakcja ma charakter eksterytorialny, poniewa ż dokonuje si ę mi ę dzy spó ł kami, z których ż adna nie ma siedziby w Polsce. Jednak ze wzgl ę du na fakt, i ż zarówno Grupa Novartis, do której nale ż y Servipharm AG, jak i Lek Farmacevtska dru ż ba d.d., prowadz ą za po ś rednictwem spó ł ek zale ż nych dzia ł alno ść na rynku polskim, znajduje zastosowanie art. 1 ust. 2 ustawy antymonopolowej, stanowi ą cy, i ż ka ż da transakcja wywieraj ą ca lub mog ą ca wywrze ć wp ł yw na rynek polski podlega zg ł oszeniu organowi antymonopolowemu. W dniu 28 wrze ś nia 2002 r., po zatwierdzeniu przez S ł owe ń sk ą Komisj ę Papierów Warto ś ciowych, Spó ł ka Servipharm AG og ł osi ł a ofert ę przej ę cia akcji Lek-u. Przedmiotem oferty by ł y wszystkie akcje tej Spó ł ki. S ł owe ń ska Komisja Papierów Warto ś ciowych 21 listopada 2002 r. uzna ł a ofert ę za pomy ś lnie przeprowadzon ą i Novartis sta ł si ę w ł a ś cicielem 99 % akcji Lek-u. Po dokonaniu koncentracji Lek pozostanie odr ę bnym podmiotem prawnym kontrolowanym przez Servipharm AG i wraz ze spó ł kami zale ż nymi stanie si ę cz ęś ci ą jednostki organizacyjnej Grupy Novartis – Novartis Generics.. Przyczyny transakcji. Dzia ł alno ść Novartis i Lek-u na rynku w du ż ym stopniu uzupe ł nia si ę wzajemnie. W ocenie Novartis, Lek jest idealnym partnerem dla realizowania wspólnych celów gospodarczych w Europie Ś rodkowo-Wschodniej, Europie Po ł udniowo-Wschodniej oraz WNP. Lek ma do zaoferowania zaplecze umo ż liwiaj ą ce szersz ą i g łę bsz ą penetracj ę wschodz ą cych rynków europejskich i poszerzanie asortymentu produktów dost ę pnych dla lekarzy i pacjentów. Novartis oferuje Lekowi rynkowy know-how i u ł atwia dost ę p do rynku Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej, zwi ę kszaj ą c tym samym dost ę pno ść jego produktów. 3 Po łą czone przedsi ę biorstwa oferowa ć b ę d ą bogatszy asortyment produktów przeznaczonych dla prowadzenia ró ż nych rodzajów terapii, takich jak ś rodki przeciwzaka ź ne, leki sercowo- naczyniowe i gastroenerologiczne. Bior ą c pod uwag ę fakt, i ż asortymenty oferowane przez Lek i Novartis, z wy łą czeniem kilku powtarzaj ą cych si ę produktów, uzupe ł niaj ą si ę , Novartis jest przekonany, ż e po łą czenie z Lek nie wywrze istotnego skutku na polskim rynku farmaceutycznym, bowiem łą czny udzia ł tych przedsi ę biorców w rynku leków dla ludzi nie przekracza (tajemnica przedsi ę biorstwa) %, a w przypadku ś rodków weterynaryjnych nie przekracza (tajemnica przedsi ę biorstwa) %. Uczestnicy koncentracji. 1. Servipharm AG. z siedzib ą w Bazylei, Szwajcaria, 2. Lek Farmacevtska dru ż ba d.d. z siedzib ą w Lublanie, S ł owenia. Servipharm AG jest spó ł k ą z Grupy Novartis za ł o ż on ą w 1979 r., pierwotnie zajmuj ą c ą si ę dystrybucj ą i sprzeda żą farmaceutyków. W 1996 r., po po łą czeniu Sandoz i Ciba-Geigy z Novartis, Servipharm zawiesi ł swoj ą dzia ł alno ść . Obecnie Servipharm zajmuje si ę zakupem i sprzeda żą produktów chemicznych i farmaceutycznych oraz ś wiadczeniem us ł ug technicznych, naukowych i komercyjnych w dziedzinie ochrony zdrowia. Novartis jest ś wiatowym producentem produktów medycznych, g ł ównie farmaceutyków, ś rodków stosowanych w leczeniu ludzi, preparatów okulistycznych oraz ś rodków weterynaryjnych. Grupa Novartis dzia ł a w ponad 140 krajach na ca ł ym ś wiecie. W Polsce dzia ł aj ą obecnie dwie spó ł ki nale żą ce do ww. grupy: 1. Alima Gerber SA – dzia ł aj ą ca na rynku od ż ywek dla niemowl ą t i ma ł ych dzieci oraz ż ywno ś ci o wysokich walorach zdrowotnych, a tak ż e ś rodków do piel ę gnacji dla niemowl ą t, dzieci i matek, 2. Novartis Poland Sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie – zajmuj ą ca si ę g ł ównie sprzeda żą hurtow ą wyrobów farmaceutycznych i artyku ł ów medycznych (soczewek). Novartis nie produkuje w Polsce farmaceutyków. Lek Farmacevtska dru ż ba d.d., zwana dalej Lek, jest spó ł k ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść o zasi ę gu ś wiatowym na rynku leków dla ludzi, kosmetyków, produktów weterynaryjnych oraz urz ą dze ń medycznych. Lek posiada 18 spó ł ek zale ż nych i stowarzyszonych w Ameryce Pó ł nocnej, Europie, Azji i Afryce. W Polsce obecne s ą dwie spó ł ki nale żą ce do grupy kapita ł owej Lek: - Lek Polska Sp. z o.o. z siedzib ą w Pruszkowie k/Warszawy – dzia ł aj ą ca na rynku produkcji i sprzeda ż y leków, 4 - Argon S.A. z siedzib ą w Ł odzi (by ł e Zak ł ady Farmaceutyczne Argon, przej ę te przez Lek w lutym 2001 r.) – producent gotowych leków i substancji farmaceutycznych oraz pó ł produktów organicznych i nieorganicznych, a tak ż e mieszanek nawozowych. Rynek w ł a ś ciwy w sprawie. W my ś l art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczaj ą zasadniczo dwa elementy: towar ( rynek produktowy ) i terytorium ( rynek geograficzny ). W niniejszej sprawie rynkami w ł a ś ciwymi od strony produktowej s ą : - rynek farmaceutyków - obejmuj ą cy ś rodki farmaceutyczne dla ludzi i produkty weterynaryjne s ł u żą ce ochronie zwierz ą t, oraz - rynek substancji aktywnych do produkcji leków, bowiem obaj uczestnicy koncentracji prowadz ą dzia ł alno ść na tych rynkach produktowych. Za rynek w ł a ś ciwy w uj ę ciu geograficznym w odniesieniu do ś rodków farmaceutycznych dla ludzi i produktów weterynaryjnych dla zwierz ą t nale ż y uzna ć rynek krajowy, bowiem: - przedmiotow ą koncentracj ę , ze wzgl ę du na jej eksterytorialny charakter, nale ż y ocenia ć przez pryzmat „zasady skutku” okre ś lonej w art. 1 ust. 2 ustawy antymonopolowej, tj. w kontek ś cie okre ś lonych zmian, jakie mo ż e ona wywo ł a ć na rynkach, na których uczestnicy koncentracji prowadz ą dzia ł alno ść w Polsce, - rynek farmaceutyczny w Polsce jest w du ż ym stopniu regulowany przez pa ń stwo, które okre ś la maksymalne ceny lekarstw, do których stosowane s ą dop ł aty, a niektóre lekarstwa podlegaj ą procedurze scentralizowanych przetargów publicznych, jak równie ż przetargów przeprowadzanych w szpitalach pa ń stwowych, - c ł a na produkty weterynaryjne wynosz ą 6,5 % i 20%. Podkre ś li ć nale ż y, i ż taki sposób definiowania rynków geograficznych produktów farmaceutycznych jest zgodny z podej ś ciem Komisji Europejskiej, która mimo tendencji do ujednolicenia rynku na poziomie Unii Europejskiej, definiuje wspomniane rynki jako rynki krajowe, uwzgl ę dniaj ą c jednak ż e wp ł yw, jaki wywiera na spó ł ki farmaceutyczne dzia ł aj ą ce 5 w danym kraju, dzia ł alno ść spó ł ek farmaceutycznych z krajów s ą siednich oraz import równoleg ł y. Rynkiem w ł a ś ciwym w uj ę ciu geograficznym w odniesieniu do substancji aktywnych jest rynek ś wiatowy, bowiem obrót substancjami aktywnymi odbywa si ę na rynku o zasi ę gu ś wiatowym. Uczestnicy koncentracji na rynku w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym Zgodnie z definicj ą zawart ą w za łą czniku do rozporz ą dzenia Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2002 r. w sprawie zg ł oszenia zamiaru koncentracji przedsi ę biorców (Dz. U. Nr 37, poz. 334) rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym (poziomym), jest ka ż dy rynek produktowy, na którym zaanga ż owani s ą co najmniej dwaj przedsi ę biorcy uczestnicz ą cy w koncentracji (rynki wspólne) i gdzie koncentracja prowadzi do uzyskania łą cznego udzia ł u w rynku geograficznym w wysoko ś ci wi ę kszej ni ż 20 %. I. Polski rynek ś rodków farmaceutycznych jest rynkiem rozdrobnionym i charakteryzuje si ę ostr ą konkurencj ą ze strony du ż ej liczby mi ę dzynarodowych i krajowych producentów, takich jak: GSK, Polpfarma S.A., Servier, Eli Lilly, Sanofil-Synthelabo, Merck & Co., Novo Nordisk, Roche, Aventis, Pfizer, Bristol Myers Squibb, Abbott Laboratories, Gedeon Richte, Astra Zeneca, KRKA, Scheribg Plough, Pilva, Jelfa, ZF PLF Warszawa i Tarchomin ZF PLF. Z danych IMS-MIDAS 2001 1 wynika, ż e w Polsce ż aden indywidualny producent nie posiada udzia ł u w rynku przekraczaj ą cego 10 % pod wzgl ę dem warto ś ci sprzeda ż y farmaceutyków. Pozycj ę rynkow ą Novartis, Lek i ich g ł ównych konkurentów na polskim rynku farmaceutyków przedstawia poni ż sza tabela. Firma Udzia ł rynkowy w 2000 r. Udzia ł rynkowy w 2001 r. GSK (tajemnica przedsi ę biorstwa) % (tajemnica przedsi ę biorstwa) % Servier (tajemnica przedsi ę biorstwa) % (tajemnica przedsi ę biorstwa) % Polpharma SA (tajemnica przedsi ę biorstwa) % (tajemnica przedsi ę biorstwa) Pilva (tajemnica przedsi ę biorstwa) % (tajemnica przedsi ę biorstwa) % 1 IMS-MIDAS/42 Countries, C&BI/Global Marketing 6 Merck & Co. (tajemnica przedsi ę biorstwa) % (tajemnica przedsi ę biorstwa) % Sanofi-Synthelabo (tajemnica przedsi ę biorstwa) % (tajemnica przedsi ę biorstwa) % Aventis (tajemnica przedsi ę biorstwa) % (tajemnica przedsi ę biorstwa) % Roche (tajemnica przedsi ę biorstwa) % (tajemnica przedsi ę biorstwa) % Novo Nordisk (tajemnica przedsi ę biorstwa) % (tajemnica przedsi ę biorstwa) % BMS (tajemnica przedsi ę biorstwa) % (tajemnica przedsi ę biorstwa) % Novartis (tajemnica przedsi ę biorstwa) (tajemnica przedsi ę biorstwa) % Lek (tajemnica przedsi ę biorstwa (tajemnica przedsi ę biorstwa) % Z powy ż szych informacji wynika, ż e liderem na polskim rynku farmaceutycznym z udzia ł em nie przekraczaj ą cym (tajemnica przedsi ę biorstwa) % jest firma GlaxoSmithKline Pharmaceuticals, a jej najwi ę kszymi konkurentami s ą Novartis, Servier i Polpharma S.A. z udzia ł em w rynku oscyluj ą cym w granicach (tajemnica przedsi ę biorstwa) %. Pod wzgl ę dem wszystkich produktów farmaceutycznych oferowanych w Polsce, po łą czony udzia ł w rynku Novartis i Lek stanowi ł ok. (tajemnica przedsi ę biorstwa) % w 2000 r. i ok. (tajemnica przedsi ę biorstwa) % w 2001 r. Jakkolwiek łą czny udzia ł uczestników koncentracji w krajowym rynku farmaceutyków w latach 2000-2001 nie przekroczy ł 20 %, w celu zbadania skutków, jakie zg ł oszona transakcja mo ż e wywo ł a ć na rynku polskim, organ antymonopolowy zbada ł pozycj ę rynkow ą uczestników koncentracji w poszczególnych kategoriach leków wyodr ę bnionych na podstawie klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej, tzw. klasyfikacji ATC, powszechnie stosowanej przez Europejsk ą Organizacj ę ds. Farmaceutycznych Bada ń Marketingowych, Mi ę dzynarodow ą Statystyk ę Medyczn ą (IMS) oraz Komisj ę Europejsk ą . Z ustale ń organu antymonopolowego wynika, i ż w przypadku w ęż szego zdefiniowania rynku produktowego, w pewnych klasach ATC3, dzia ł alno ść Novartis i Lek Polsce w 2001 r. w zakresie leków dla ludzi pokrywa ł a si ę w nast ę puj ą cych 16-u kategoriach leków: - niesterydowe leki reumatyczne M1A (uk ł ad mi ęś niowo-szkieletowy), - cefalosporyny i substancje o podobnym dzia ł aniu J1D (leki przeciwinfekcyjne), - leki obni ż aj ą ce poziom cholesterolu i trójglicydów C10 A (uk ł ad sercowo-naczyniowy), - penicyliny o szerokim spektrum J1C (leki przeciwinfekcyjne), - leki rozszerzaj ą ce naczynia obwodowe C4A (uk ł ad sercowo-naczyniowy), - antagoni ś ci wapnia leki proste C8A (uk ł ad sercowo-naczyniowy), - leki przeciwhistaminowe dzia ł aj ą ce ogólnie R6A (uk ł ad oddechowy), - inne leki nasercowe C1E (uk ł ad sercowo-naczyniowy), - preparaty przeciwkaszlowe R5D (uk ł ad oddechowy), - leki stosowane w chorobie Parkinsona N4A (o ś rodkowy uk ł ad nerwowy), 7 - antybiotyki do stosowania zewn ę trznego D6A (leki dermatologiczne), - preparaty ż elaza B3A (krew i uk ł ad krwiotwórczy), - leki przeciw ż ylakom do stosowania zewn ę trznego C5B (uk ł ad sercowo-naczyniowy), - preparaty stosowane w zaka ż eniach oczu S1A (narz ą dy wzroku i s ł uchu), - ś rodki do nacierania klatki piersiowej i inhalacji R4A (uk ł ad oddechowy), - inhibitory prolaktyny G2D (uk ł ad moczowo-p ł ciowy i hormony p ł ciowe). W ś ród ww. grup w 2001 r. łą czna sprzeda ż przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji przekracza ł a próg 20% udzia ł u w rynku krajowym leków dla ludzi tylko w 5 nast ę puj ą cych kategoriach produktów: - penicylina o szerokim spektrum (J1C) – (tajemnica przedsi ę biorstwa) %, - leki przeciw ż ylakom do stosowania zewn ę trznego (C5B) – (tajemnica przedsi ę biorstwa) %, - preparaty ż elaza (B3A) – (tajemnica przedsi ę biorstwa) % , - ś rodki do nacierania klatki piersiowej i inhalacji (R4A) – (tajemnica przedsi ę biorstwa) %, - inhibitory prolaktyny (G2D) – (tajemnica przedsi ę biorstwa) %. Jednocze ś nie, jedyn ą grup ą leków, w zakresie których Novartis i Lek dysponuj ą łą cznym udzia ł em w rynku krajowym przekraczaj ą cym próg (tajemnica przedsi ę biorstwa) %, s ą leki z grupy G2D, tzw. inhibitory prolaktyny. W tym segmencie rynku szczególnie siln ą pozycj ę zajmuje Lek sprzedaj ą cy Bromergon z udzia ł em rynkowym na poziomie tj. (tajemnica przedsi ę biorstwa) % w 2000 r., (tajemnica przedsi ę biorstwa) % w 2001 r. i (tajemnica przedsi ę biorstwa) % w 2002 r. Udzia ł Novartis w zakresie sprzeda ż y leków Norplac i Parlodel wyniós ł (tajemnica przedsi ę biorstwa) % w 2000 r., ok. (tajemnica przedsi ę biorstwa) % w 2001 r. i (tajemnica przedsi ę biorstwa) % w 2002 r. G ł ównymi konkurentami uczestników koncentracji na rynku inhibitorów prolaktyny s ą trzy firmy, a mianowicie: Farmaceutyczna Spó ł dzielnia Pracy Filofarm z Bydgoszczy, Pharmacia Polska Sp. z o.o. oraz Grodziskie Zak ł ady Farmaceutyczne Polfa (Gedeon Richter). Inhibitory prolaktyny to leki przepisywane wy łą cznie na recept ę , stosowane w zapaleniu gruczo ł u sutkowego, mastopatiach, prolaktynomi, hiperprolaktynomii czynno ś ciowej, chorobie Parkinsona oraz w celu zahamowania laktacji. Wspomniane choroby nale żą do grupy raczej rzadkich przypadków klinicznych. Z uwagi na brak w Polsce odpowiedniej diagnostyki, w szczególno ś ci w zakresie hiperprolaktynomii, prolaktynomi i bezp ł odno ś ci u kobiet, potencjalny popyt na wspomniane leki jest prawdopodobnie wy ż szy ni ż to wynika 8 z obecnego zu ż ycia. W zwi ą zku z powy ż szym, sprzeda ż inhibitorów prolaktyny w Polsce w stosunku do ogólnej warto ś ci polskiego rynku farmaceutycznego szacowanego w 2002 r. na ok. 11,6 mld PLN, ma dla poszczególnych producentów tych leków marginalne znaczenie. Inhibitory prolaktyny stanowi ł y zaledwie 0,06 % warto ś ci ca ł ego polskiego rynku farmaceutycznego, a w stosunku do ca ł kowitej sprzeda ż y leków Novartis w Polsce wynosi ł y (tajemnica przedsi ę biorstwa) %, a w przypadku Lek-u (tajemnica przedsi ę biorstwa) %. Jak wynika ze zg ł oszenia koncentracji, na rynku krajowym w tej grupie sprzedawanych jest 6 nast ę puj ą cych leków: - Bromergon - produkowany przez Lek Polska, - Parlodel i Norprolac – sprzedawane przez Novartis Polska, - Bromocorn – produkowany przez Farmaceutyczn ą Spó ł dzielni ę Pracy Filofarm z Bydgoszczy, - Dostinex – sprzedawany przez Pharmacia Polska Sp. z o.o., - Ergolaktyna – produkowana przez Grodziskie Zak ł ady Farmaceutyczne Polfa (gedeon Richter). Wszystkie ww. leki s ą substytucyjne pod wzgl ę dem zastosowania terapeutycznego, maj ą bowiem te same wskazania. Pod wzgl ę dem sk ł adu – substancji aktywnych - wyst ę puje w ś ród nich pewne zró ż nicowanie. Bromergon, Bromocorn, Ergolaktyna i Parlodel to preparaty zawieraj ą ce t ę sam ą substancj ę aktywn ą – bromokryptyn ę – w tej samej dawce, oraz posiadaj ą tak ą sam ą posta ć farmaceutyczn ą – tabletki doustne. Norplac za ś jest preparatem chinagolidu, a Dostinex oparty jest na cabergoldium i ró ż ni ą si ę od pozosta ł ych dawk ą substancji aktywnej. Zatem pod wzgl ę dem sk ł adu nie mo ż na ich uzna ć za produkty w pe ł ni substytucyjne. W ocenie niektórych producentów wspomniane leki nie s ą w pe ł ni substytucyjne pod wzgl ę dem w ł a ś ciwo ś ci. Ró ż ni ą si ę bowiem w zakresie farmakokinetyki, a tak ż e w pewnym stopniu dzia ł ania farmakodynamicznego. Na przyk ł ad istnieje mo ż liwo ść zastosowania Dostinexu (cabergoldium) nawet w przypadku oporno ś ci na bromokryptyn ę lub chinagolid (Norplac). Pod wzgl ę dem jako ś ci, tj. mniejszego dzia ł ania ubocznego, Parlodel, Norprolac i Dostinex s ą w pewnym sensie uznawane za leki lepsze. Ponadto w tej grupie leków wyst ę puje du ż e zró ż nicowanie cenowe. Bromergon, Bromocorn, Ergolaktyna i Parlodel mo ż na uzna ć za leki zbli ż one pod wzgl ę dem cenowym, jednocze ś nie s ą to leki refundowane. Natomiast Dostinex i Norplac s ą lekami pe ł nop ł atnymi i w podobnym przedziale cenowym. W przypadku produktów weterynaryjnych s ł u żą cych ochronie zwierz ą t, jedynym obszarem, na którym dzia ł alno ść stron nak ł ada si ę jest: - rynek antybiotyków dla ś wi ń i drobiu, 9 - rynek leków weterynaryjnych dla zwierz ą t domowych. Łą czny udzia ł Novartis i Lek w zakresie antybiotyków dla ś wi ń i drobiu w 2002 r. wyniós ł ok. (tajemnica przedsi ę biorstwa) %, a w przypadku preparatów dla zwierz ą t domowych (tajemnica przedsi ę biorstwa) %. Zatem jedynym rynkiem, na który koncentracja mo ż e wywiera ć wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym w przypadku produktów weterynaryjnych, jest rynek antybiotyków dla ś wi ń i drobiu. W tej grupie produktów Novartis dysponuje udzia ł em rynkowym w wysoko ś ci (tajemnica przedsi ę biorstwa) %, za ś Lek (tajemnica przedsi ę biorstwa) % i podobnie jak w przypadku produktów farmaceutycznych, obaj uczestnicy koncentracji maj ą do czynienia z ostr ą konkurencj ą ze strony ś wiatowych firm farmaceutycznych, takich jak: Intervet, Merial, Pfizer, Bayer, KRKA, Fort Dodge, CEVA, Alphafarma, Janssen, Virbac, Boehringer, BASF czy Roche. Ponadto, warto ść sprzeda ż y osi ą gana przez Lek w Polsce nie jest znacz ą ca w skali ca ł ego sektora produktów weterynaryjnych i nie b ę dzie mia ł a wi ę kszego wp ł ywu na wzrost pozycji Novartis w tym obszarze. W zwi ą zku z powy ż szym, w ocenie organu antymonopolowego, transakcja nie b ę dzie mia ł a istotnego wp ł ywu na ten rynek w uk ł adzie horyzontalnym, bowiem agregacja udzia ł u w rynku jest minimalna i nie prowadzi do uzyskania pozycji dominuj ą cej. Ż adne z pozosta ł ych produktów weterynaryjnych sprzedawanych w Polsce przez Novartis i Lek nie s ą wzgl ę dem siebie konkurencyjnie, zatem nie wywieraj ą wp ł ywu na rynek w ł a ś ciwy w uk ł adzie horyzontalnym. II. Kolejnym rynkiem, na którym zachodzi horyzontalna styczno ść dzia ł alno ś ci uczestników przedmiotowej koncentracji, jest rynek substancji aktywnych do produkcji leków. Proces wytwarzania produktów farmaceutycznych obejmuje dwa oddzielne etapy, tj. produkcj ę substancji aktywnych, po której to odbywa si ę wytwarzanie produktów farmaceutycznych. Produkty farmaceutyczne s ą wytwarzane poprzez mieszanie substancji aktywnych z innymi substancjami, wskutek czego powstaje forma galenowa (pigu ł ki, tabletki). Komisja Europejska, która w przeci ą gu ostatnich kilku lat rozpatrywa ł a kwesti ę substancji aktywnych w kilku sprawach, postrzega wspomniane substancje jako oddzielne i specyficzne rynki, które stoj ą powy ż ej rynków produktów farmaceutycznych. Substancje aktywne s ą wytwarzane z produktów chemicznych i biologicznych, mog ą by ć produkowane na potrzeby w ł asne, jak te ż mog ą podlega ć obrotowi handlowemu. Z tego wzgl ę du rynki substancji aktywnych istniej ą w stopniu, w jakim s ą one przedmiotem transakcji pomi ę dzy producentem, a nabywc ą tych substancji. Z wniosku zg ł oszenia wynika, ż e rynek substancji aktywnych jest rynkiem o wymiarze ś wiatowym, bowiem dotyczy licznych du ż ych firm farmaceutycznych, które dokonuj ą transakcji sk ł adnikami aktywnymi w skali ś wiatowej. 10 Łą czny udzia ł uczestników koncentracji w ś wiatowym rynku substancji aktywnych nie przekracza (tajemnica przedsi ę biorstwa) % i jest niewystarczaj ą cy dla mo ż liwo ś ci wywierania wp ł ywu na konkurencj ę w skali ś wiatowej lub w szczególno ś ci w Polsce. Z tego wzgl ę du nie mo ż e by ć on postrzegany jako rynek, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Powy ż sze dotyczy równie ż jedynej grupy substancji aktywnych produkowanych przez obu uczestników koncentracji, tj. kwasu klawulanowego, W produkcji tego sk ł adnika aktywnego Novartis i Lek dysponuj ą identycznym udzia ł em rynkowym, na poziomie (tajemnica przedsi ę biorstwa) % ka ż dy, co daje łą czny udzia ł w produkcji globalnej na poziomie (tajemnica przedsi ę biorstwa) %. Podkre ś li ć jednak nale ż y, i ż horyzontalna styczno ść dzia ł alno ś ci Novartis i Lek w tym zakresie wyst ę puje jedynie na poziomie produkcji. Novartis produkuje wspomniany sk ł adnik aktywny wy łą cznie na potrzeby w ł asne i nie prowadzi sprzeda ż y na rzecz stron trzecich. Tym samym Grupa Novartis nie jest obecna na globalnym rynku obrotu t ą substancj ą czynn ą . Tak ą sprzeda ż prowadzi wy łą cznie Lek, który posiada (tajemnica przedsi ę biorstwa) % udzia ł w globalnym rynku sprzeda ż y tego kwasu i nie konkuruje w tym zakresie z Novartis. Uczestnicy koncentracji na rynku w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym Rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie wertykalnym, jest ka ż dy rynek produktowy, je ż eli równocze ś nie: - dzia ł a na nim co najmniej jeden przedsi ę biorca uczestnicz ą cy w koncentracji, - jest on równocze ś nie rynkiem zakupu lub sprzeda ż y (poprzedni lub nast ę pny szczebel obrotu), na którym dzia ł a którykolwiek z pozosta ł ych przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji, - indywidualny lub łą czny udzia ł w rynku przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji na tych rynkach przekracza 30 %, bez wzgl ę du na to czy aktualnie istnieje powi ą zanie typu dostawca-odbiorca mi ę dzy tymi przedsi ę biorcami, W niniejszej koncentracji nie zidentyfikowano ż adnych rynków, na które koncentracja mo ż e wywiera ć wp ł yw w uk ł adzie horyzontalnym. Uczestnicy koncentracji na rynku w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym 11 Rynkiem w ł a ś ciwym, na który koncentracja wywiera wp ł yw w uk ł adzie konglomeratowym, jest ka ż dy rynek produktowy, na którym mi ę dzy przedsi ę biorcami uczestnicz ą cymi w koncentracji nie istniej ą ż adne powi ą zania (uk ł ady) horyzontalne i wertykalne, ale przynajmniej jeden przedsi ę biorca uczestnicz ą cy w koncentracji posiada wi ę cej ni ż 40 % udzia ł u w jakimkolwiek rynku w ł a ś ciwym. Ś rodki farmaceutyczne dla ludzi W oparciu o sprzeda ż liczon ą wg warto ś ci wyró ż niono pewn ą liczb ę kategorii ś rodków farmaceutycznych dla ludzi, w których udzia ł w polskim rynku jednego z przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji wynosi 40% lub jest nawet wi ę kszy, podczas gdy drugi z przedsi ę biorców jest ca ł kowicie nieobecny. Wspomniane rynki obejmuj ą nast ę puj ą ce produkty: (tajemnica przedsi ę biorstwa) Ś rodki farmaceutyczne dla zwierz ą t W przypadku produktów weterynaryjnych dla zwierz ą t Novartis wyró ż ni ł jedn ą grup ę produktów, w których posiada ł w Polsce udzia ł (tajemnica przedsi ę biorstwa) %, tj. ś rodki zwalczania much i gryzoni w gospodarstwach rolnych. Nale ż y jednak zauwa ż y ć , ż e z powodu wycofywania jednego z podstawowych preparatów z tej grupy, tj. Alfacronu i mo ż liwego zakupu tej marki przez konkurencj ę , posiadany obecnie przez Novartis udzia ł rynkowy w tym obszarze spadnie. Innym powodem spodziewanego przez Novartis zmniejszenia udzia ł u rynkowego w zakresie tych produktów, jest cena drugiego g ł ównego produktu z tej grupy, tj. Laniratu, który z uwagi na zbyt wysok ą cen ę , postrzegany jest jako lek stary i niekonkurencyjny. W przypadku Lek-u nie zidentyfikowano, ż adnych produktów weterynaryjnych, w zakresie których udzia ł Lek przekracza ł by próg 40 %. Substancje aktywne Novartis, jako producent penicyliny hydrabaminowej, dysponuje udzia ł em w wysoko ś ci (tajemnica przedsi ę biorstwa) % rynku ś wiatowego. Na podstawie materia ł u zgromadzonego w sprawie i powy ż szych ustale ń organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. 12 Przepis art. 17 ustawy antymonopolowej stanowi, i ż Prezes Urz ę du wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której nie powstanie lub nie umocni si ę pozycja dominuj ą ca na rynku i wskutek czego konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona. Dla zastosowania tego przepisu niezb ę dne jest zatem wykazanie, ż e wskutek koncentracji: • nie powstanie lub nie umocni si ę pozycja dominuj ą ca, • konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona. Ad a) Definicja pozycji dominuj ą cej okre ś lona jest w art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej. Zgodnie z t ą definicj ą , dominuj ą ca pozycja rynkowa przedsi ę biorcy to pozycja, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym poprzez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym stopniu niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Ustawa wprowadza domniemanie (wzruszalne), ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40 %. Jak wykaza ł o niniejsze post ę powanie, zamierzona transakcja nie doprowadzi do powstania lub umocnienia pozycji dominuj ą cej na rynku któregokolwiek z uczestników transakcji w Polsce, bowiem łą czny udzia ł Novartis i Lek, na rynkach leków dla ludzi i produktów weterynaryjnych dla zwierz ą t, na których wyst ę puje horyzontalna styczno ść dzia ł alno ś ci tych przedsi ę biorców, z wyj ą tkiem jednej kategorii leków, tj. inhibitorów prolaktyny, nie przekracza 20 %. Inhibiotory prolaktyny stanowi ą bardzo w ą sk ą grup ę leków przepisywanych wy łą cznie na recept ę i stosowanych w chorobach nale żą cych do stosunkowo rzadko spotykanych przypadkach klinicznych. Wszystkie leki z grupy inchibitorów prolaktyny dost ę pne na rynku polskim, z punktu widzenia ich zastosowania terapeutycznego, mo ż na uzna ć za w pe ł ni substytucyjne. Natomiast pod wzgl ę dem rodzaju i dawki tzw. sk ł adników aktywnych oraz ceny, Bromergon firmy Lek, Parlodel firmy Novartis, Ergolaktyna Grodziskich Zak ł adów Farmaceutycznych i Bromocorn Filofarm-u nie stanowi ą leków w pe ł ni substytucyjnych w stosunku do Norplacu firmy Novartis i Dostinexu firmy Pharmacia Polska. Pierwsze z czterech wymienionych leków s ą lekami refundowanymi, a Norplac i Dostinex s ą lekami pe ł nop ł atnymi. Do czynników decyduj ą cych o wyborze konkretnego leku, obok wyboru lekarza, jako ś ci, ewentualnych dzia ł a ń ubocznych, nale ż y w du ż ej mierze cena danego leku. Z tego wzgl ę du, pozycj ę Novartis i Lek nale ż y ocenia ć przez pryzmat specyfiki rynku inhibitorów prolaktyny. Leki z tej klasy terapeutycznej ATC3 stanowi ł y w 2002 r. ś ladow ą cz ęść polskiego rynku farmaceutycznego, bowiem w stosunku do ogólnej warto ś ci rynku farmaceutycznego szacowanej na poziomie ok. 11,6 mln z Ł , stanowi ł y zaledwie 0,06 %. Podobnie nisk ą warto ść sprzeda ż y inhibitorów prolaktyny w stosunku do łą cznej sprzeda ż y 13 leków odnotowuje ka ż da z firm dzia ł aj ą cych w tym segmencie rynku leków w Polsce. Powy ż sza sytuacja jest spowodowana tym, i ż w Polsce brak jest odpowiedniej diagnostyki, w szczególno ś ci w zakresie hiperprolaktynemii, prolaktynomy i bezp ł odno ś ci u kobiet, jednocze ś nie za ś istniej ą ca diagnostyka jest zbyt droga. Z uwagi na liczb ę niezdiagnozowanych pacjentów, potencjalny popyt prawdopodobnie jest znacznie wy ż szy ni ż obecne zu ż ycie. W sytuacji niewyp ł acalno ś ci szpitali i ogólnie niskiego poziomu zamo ż no ś ci spo ł ecze ń stwa w Polsce, wysoki udzia ł rynkowy Novartis i Lek w krajowym rynku inhibitorów prolaktyny wynika w du ż ej mierze ze statusu refundacyjnego. Z tych wzgl ę dów nale ż y przypuszcza ć , i ż pozycja rynkowa Novartis i Lek w tym zakresie mo ż e si ę zmienia ć w zale ż no ś ci od wzrostu popytu na te leki, jak równie ż w zale ż no ś ci od polityki zamówie ń krajowych organów w ł a ś ciwych ds. zdrowia. Ad b) Drug ą z przes ł anek, któr ą nale ż y wykaza ć wyra ż aj ą c zgod ę na dokonanie koncentracji, jest brak istotnego ograniczenia konkurencji. Generalnie planowana transakcja, nie powoduj ą c osi ą gni ę cia, ani te ż wzmocnienia pozycji dominuj ą cej Novartis na polskim rynku leków dla ludzi oraz rynku produktów weterynaryjnych, nie przyczyni si ę równie ż do istotnego ograniczenia konkurencji na tym rynku. W zakresie leków z grupy inhibitorów prolaktyny, pomimo stosunkowo mocnej pozycji Novartis i Lek, przedsi ę biorcy ci spotykaj ą si ę z rosn ą c ą konkurencj ą ze strony trzech spó ł ek, a mianowicie Pharmacia Polska Sp. z o.o., Grodziskich Zak ł adów Farmaceutycznych Polfa oraz Farmaceutycznej Spó ł dzielni Pracy Filofarm. W ostatnich trzech latach łą czny udzia ł konkurentów Novartis i Lek w rynku sprzeda ż y inchibitorów prolaktyny systematycznie si ę zwi ę ksza ł z poziomu (tajemnica przedsi ę biorstwa) % w 2000 r. do poziomu (tajemnica przedsi ę biorstwa) % w 2001 r. i (tajemnica przedsi ę biorstwa) % w 2002 r. Jak wynika z wypowiedzi ww. konkurentów, uzyskanych w trakcie post ę powania, w przypadku zwi ę kszonego popytu na tego rodzaju leki lub ewentualnego wycofania dost ę pnych obecnie preparatów, dysponuj ą oni odpowiednimi warunkami pozwalaj ą cymi na zwi ę kszenie produkcji w ilo ś ci pokrywaj ą cej popyt. Powy ż sze wzgl ę dy powoduj ą , i ż w ocenie organu antymonopolowego, przedmiotowa koncentracja, pomimo do ść wysokiego łą cznego udzia ł u rynkowego Lek i Novartis w zakresie tej w ą skiej kategorii leków dla ludzi, nie b ę dzie przeszkod ą w rozwoju konkurencji na tym rynku w Polsce i nie wyst ą pi ryzyko ograniczenia konkurencji w tym zakresie. 14 Reasumuj ą c nale ż y stwierdzi ć , i ż planowana koncentracja spe ł nia przes ł anki okre ś lone w art. 17 ustawy antymonopolowej. St ą d wyra ż enie zgody na dokonanie koncentracji jest uzasadnione. Wobec powy ż szego orzeczono jak w sentencji. Od niniejszej decyzji stronie przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia dor ę czenia decyzji. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zast ę pca Dyrektora Departamentu Przemys ł u i Infrastruktury Jolanta Steppa Otrzymuj ą : Pani Agnieszka So ł tys Allen & Overy, A. Siemi ą tkowski Spó ł ka komandytowa Ul. Ż elazna 28/30 00-832 Warszawa Pe ł nomocnik Servipharm AG, Szwajcaria