DDK-6/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW CEZARY BANASI Ń SKI DDK-61-1/06/ Ł W Warszawa, dn. 30 maja 2006 r. DECYZJA Nr 6/2006 Na podstawie art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 244, poz. 2080), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Tele2 Polska Sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu przepisu art. 23a ww. ustawy dzia ł ania Tele2 Polska Sp. z o.o. polegaj ą ce na zamieszczaniu w podstawowym wykazie wykonanych us ł ug telekomunikacyjnych sumarycznego czasu po łą cze ń w danym okresie rozliczeniowym, w łą czaj ą c w to po łą czenia p ł atne i bezp ł atne – co narusza przepis art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2004 r. Nr 171, poz. 1800; Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2703; Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1362; Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2258; Dz. U. z 2006 r. Nr 12, poz. 66) - i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 10 lutego 2006 r. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej Prezesem Urz ę du, przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce, maj ą c na uwadze nap ł ywaj ą ce do Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów informacje sygnalizuj ą ce nieprawid ł owo ś ci, jakie maj ą miejsce w zwi ą zku z dzia ł aniami Tele2 Polska Sp. z o.o., zwanej dalej tak ż e Spó ł k ą lub Tele2, dotycz ą cymi prezentowania na fakturach informacji o ilo ś ci wykorzystanych jednostek rozliczeniowych. W toku post ę powania Tele2 zosta ł o zobowi ą zane do przedstawienia stanowiska odno ś nie do kwestii b ę d ą cych przedmiotem post ę powania. Pismem z dnia 31 pa ź dziernika 2005 r. (karty nr 5 - 18) Spó ł ka przed ł o ż y ł a wyja ś nienia w przedmiocie sprawy. Spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e wykorzystywany przez Tele2 system bilingowy nie posiada ł funkcjonalno ś ci, która pozwala ł aby na wyodr ę bnienie na fakturze liczby p ł atnych jednostek taryfikacyjnych. Natomiast w dniach 25 – 31 pa ź dziernika 2005 r., Spó ł ka przeprowadzi ł a migracj ę bazy abonenckiej do nowego systemu bilingowego oraz poinformowa ł a, ż e planuje w ci ą gu najbli ż szych miesi ę cy stosowne zmiany w systemie bilingowym tak, aby mo ż liwe by ł o spe ł nienie wymogu uwidaczniania liczby p ł atnych jednostek taryfikacyjnych. W wyniku analizy przedstawionego stanowiska Spó ł ki, Prezes Urz ę du postanowi ł w dniu 5 grudnia 2005 r. o zamkni ę ciu post ę powania w sprawie uznaj ą c, i ż zaistnia ł a podstawa wszcz ę cia post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Spó ł ka nie przedstawi ł a bowiem szczegó ł owych informacji na temat planowanych zmian w zakresie sygnalizowanym przez Prezesa Urz ę du, w szczególno ś ci terminu i sposobu ich wprowadzenia. Ponadto, abonenci Spó ł ki nadal otrzymywali informacje o czasie po łą cze ń nie odpowiadaj ą ce uwidocznionej na fakturze warto ś ci zrealizowanych przez abonenta p ł atnych po łą cze ń , co w konsekwencji prowadzi ł o do powstawania nieprecyzyjnej informacji, co do przedmiotu p ł atno ś ci. W zwi ą zku z powy ż szym, Prezes Urz ę du wszcz ął w dniu 16 stycznia 2006 r. post ę powanie w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez Tele2 Polska Sp. z o.o. praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na zamieszczaniu w podstawowym wykazie wykonanych us ł ug telekomunikacyjnych sumarycznego czasu po łą cze ń w danym okresie rozliczeniowym, w łą czaj ą c w to po łą czenia p ł atne i bezp ł atne, co pozostaj ą c w sprzeczno ś ci z przepisem art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.), mog ł o stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowy interes konsumentów w rozumieniu przepisu art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080), zwanej dalej ustaw ą . Do akt post ę powania w sprawie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w łą czono dokumentacj ę zgromadzon ą w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego. W toku post ę powania Tele2, w pi ś mie z dnia 23 lutego 2006 r. (karty nr 27 - 63), przedstawi ł o stanowisko w sprawie. Zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) strona post ę powania zosta ł a poinformowana o mo ż liwo ś ci wypowiedzenia si ę przed wydaniem decyzji co do zgromadzonych w sprawie materia ł ów dowodowych. W pi ś mie z dnia 22 marca 2006 r. Prezes Urz ę du zawiadomi ł Spó ł k ę o zako ń czeniu post ę powania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocze ś nie zosta ł wyznaczony 7 dniowy termin na zapoznanie si ę strony z aktami niniejszej sprawy. Spó ł ka nie skorzysta ł a z przys ł uguj ą cego jej prawa. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje: Tele2 Polska Sp. z o.o. ś wiadczy us ł ugi telekomunikacyjne dla klientów indywidualnych poprzez preselekcj ę . Do korzystania z us ł ug Spó ł ki konieczne jest podpisanie przez konsumenta umowy o ś wiadczenie us ł ug telekomunikacyjnych poprzez preselekcj ę . Na podstawie ww. umowy Tele2 zobowi ą zuje si ę do realizacji kierowanych do sieci Tele2 poprzez preselekcj ę po łą cze ń telefonicznych krajowych i mi ę dzynarodowych oraz do realizacji innych us ł ug telekomunikacyjnych. Warunki ś wiadczenia ww. us ł ug okre ś la regulamin ś wiadczenia us ł ug telekomunikacyjnych przez Tele2 Polska sp. z o.o., a ich szczegó ł owy zakres i ceny – wybrany przez klienta cennik. Aktualne teksty dokumentów dost ę pne s ą na stronie www.tele2.pl oraz w siedzibie Tele2. 2 W swojej ofercie Spó ł ka oferuje m.in. us ł ug ę „dobry wieczór i weekend” ze sta łą op ł at ą miesi ę czn ą w wysoko ś ci 35 z ł brutto oraz darmowymi po łą czeniami lokalnymi i mi ę dzymiastowymi w dni powszednie w godzinach 18-8 oraz w weekendy i ś wi ę ta. Ponadto, Tele2 ś wiadczy us ł ug ę okre ś lon ą w cenniku sekundowym dla klientów indywidualnych z darmowymi po łą czeniami w ka ż d ą sobot ę przy podpisaniu umowy na czas okre ś lony (1 rok). Powy ż sze ustalenia wskazuj ą na ś wiadczenie przez Spó ł k ę planów taryfowych oferuj ą cych abonentom Spó ł ki mo ż liwo ść korzystania z darmowych po łą cze ń , w zakresie i na warunkach okre ś lonych w cenniku. Z ustale ń poczynionych w toku post ę powania (karty nr 5 - 7) wynika równie ż , ż e Spó ł ka dostarcza ł a abonentom ww. us ł ug nieodp ł atnie z ka ż d ą faktur ą podstawowy wykaz wykonanych us ł ug telekomunikacyjnych zawieraj ą cy informacj ę o zrealizowanych po łą czeniach p ł atnych i bezp ł atnych prezentowan ą w sposób sumaryczny, tzn. bez wyszczególnienia ilo ś ci jednostek rozliczeniowych oddzielnie dla po łą cze ń i bezp ł atnych. Ponadto, Spó ł ka wskaza ł a (karty nr 27 – 63), ż e zmiany w systemie bilingowym, maj ą ce na celu uwidocznienie na fakturach ilo ś ci wykorzystanych przez klienta darmowych jednostek rozliczeniowych zosta ł y zaimplementowane do systemu na prze ł omie stycznia i lutego 2006 r. Operacja zosta ł a poprzedzona cyklem testów maj ą cych na celu sprawdzenie niezawodno ś ci zastosowanego rozwi ą zania. Pierwsze faktury wyprodukowane i przetworzone przy u ż yciu nowych ustawie ń zosta ł y wyprodukowane z systemu bilingowego w dniu 10 lutego 2006 r., z dat ą wystawienia faktury 14 lutego 2006 r. oraz dat ą wymagalno ś ci 3 marca 2006 r. W pierwszym cyklu produkcyjnym obejmuj ą cym ww. zmiany wyprodukowanych zosta ł o dziewi ęć dziesi ą t sze ść tysi ę cy sto siedemdziesi ą t cztery faktur przeznaczonych dla klientów korzystaj ą cych z planów taryfowych obejmuj ą cych pakiet „darmowych minut”. Na fakturach tych wykazany zosta ł w osobnych pozycjach czas bezp ł atnych rozmów lokalnych oraz bezp ł atnych rozmów mi ę dzymiastowych, a osobno – czas pozosta ł ych, p ł atnych po łą cze ń poszczególnego rodzaju. Faktury te zosta ł y wys ł ane do klientów w dniu 15 lutego 2006 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Prawa i obowi ą zki dostawców publicznie dost ę pnych us ł ug telekomunikacyjnych w zakresie dostarczania abonentom podstawowych wykazów wykonanych us ł ug telekomunikacyjnych reguluje przepis art. 80 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego. Zgodnie z nim dostawca publicznie dost ę pnych us ł ug telekomunikacyjnych dostarcza abonentowi nieodp ł atnie z ka ż d ą faktur ą podstawowy wykaz wykonanych us ł ug telekomunikacyjnych zawieraj ą cy informacj ę o zrealizowanych p ł atnych po łą czeniach z podaniem, dla ka ż dego typu po łą cze ń , ilo ś ci jednostek rozliczeniowych odpowiadaj ą cej warto ś ci zrealizowanych przez abonenta po łą cze ń . W zwi ą zku z powy ż szym, Tele2 Sp. z o.o., ś wiadcz ą c publicznie dost ę pne us ł ugi telekomunikacyjne, zobowi ą zana jest do stosowania przepisu art. 80 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów wymaga zatem spe ł nienia dwóch przes ł anek: 3 a. bezprawno ś ci dzia ł ania, rozumianej jako sprzeczno ść z normami prawa, zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego oraz ustalonymi zwyczajami, b. naruszenia tymi dzia ł aniami zbiorowego interesu konsumentów. a) Bezprawno ść opisywanej praktyki Spó ł ki polega na naruszeniu przepisu art. 80 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego poprzez dostarczanie abonentom w podstawowych wykazach wykonanych us ł ug telekomunikacyjnych informacji o zrealizowanych po łą czeniach przy braku wyszczególnienia informacji o zrealizowanych po łą czeniach p ł atnych. Tele2 przedstawia ł o bowiem sumaryczny czas po łą cze ń w danym okresie rozliczeniowym, w łą czaj ą c w to po łą czenia p ł atne i bezp ł atne. Taki sposób prezentacji powodowa ł , ż e informacja o ilo ś ci wykorzystanych jednostek rozliczeniowych nie odpowiada ł a uwidocznionej na fakturze warto ś ci zrealizowanych przez abonenta po łą cze ń , co pozostawa ł o w sprzeczno ś ci z przepisem art. 80 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego. W ocenie Prezesa Urz ę du, przepis art. 80 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, nakazuj ą c dostawcom publicznie dost ę pnych us ł ug telekomunikacyjnych zamieszczanie w podstawowym wykazie wykonanych us ł ug telekomunikacyjnych informacji o zrealizowanych p ł atnych po łą czeniach, zezwala równie ż na prezentacj ę w takim wykazie informacji wykraczaj ą cych poza tre ść przedmiotowego przepisu, czyli np. informacji o po łą czeniach bezp ł atnych. W takiej sytuacji, decyduj ą ce znaczenie ma jednak forma prezentacji wskazanych informacji (wyra ź ne wyodr ę bnienie informacji o zrealizowanych po łą czeniach oraz o zrealizowanych po łą czeniach bezp ł atnych). Opisywane dzia ł anie Spó ł ki nale ż a ł o zatem uzna ć za bezprawne z uwagi na niezgodno ść z przepisem art. 80 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego. b) Zgodnie z przepisem art. 23a ust. 1 zd. 2 ustawy, nie stanowi zbiorowego interesu konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem nara ż enie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowan ą przez przedsi ę biorc ę praktyk ę , obejmuj ą c ą tak dzia ł ania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów mo ż e polega ć zarówno na ich naruszeniu, jak i zagro ż eniu im. Do stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, i ż konkretne dzia ł anie przedsi ę biorcy nie ma ś ci ś le okre ś lonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kr ę gu podmiotów. Jak podnosi si ę w doktrynie, w poj ę ciu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów mie ś ci si ę tak ż e dzia ł anie przedsi ę biorcy skierowane wprawdzie do oznaczonych (zindywidualizowanych), ale za to dostatecznie licznych konsumentów, o ile przy tym konsumentów tych łą czy jaka ś wspólna cecha rodzajowa. Wówczas bowiem poszkodowana zostaje pewna grupa konsumentów, nie b ę d ą ca jedynie – z punktu widzenia przedsi ę biorcy stosuj ą cego dana praktyk ę – zbiorowo ś ci ą przypadkowych jednostek, lecz stanowi ą c ą okre ś lon ą i odr ę bn ą kategori ę konsumentów, reprezentuj ą c ą w znacznym stopniu wspólne interesy. 1 Nale ż y zatem przyj ąć , ż e zbiorowy interes konsumentów nie musi odnosi ć si ę do nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da si ę zindywidualizowa ć , gdy ż brak 1 M. Szyd ł o, Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy 2004/17/791. 4 indywidualizacji nie sprzeciwia si ę mo ż liwo ś ci wyodr ę bnienia kategorii b ą d ź zbioru konsumentów o pewnych cechach. Skutkami dzia ł a ń Spó ł ki w przedmiotowej sprawie dotkni ę ci byli konsumenci – obecni lub potencjalni abonenci Tele2, korzystaj ą cy z us ł ug z darmowymi po łą czeniami. W przedmiotowej sprawie zbiorowy interes konsumentów odnosi si ę zatem do wszystkich obecnych i potencjalnych abonentów Tele2, ze wzgl ę du na przyj ę ty przez Spó ł k ę tryb post ę powania dotycz ą cy tre ś ci dostarczanych abonentom podstawowych wykazów wykonanych us ł ug telekomunikacyjnych. Konsekwencj ą post ę powania Tele2 Polska Sp. z o.o. by ł o naruszenie ekonomicznych interesów konsumentów, którzy wskutek dzia ł a ń Spó ł ki, polegaj ą cych na zamieszczaniu w podstawowym wykazie wykonanych us ł ug telekomunikacyjnych sumarycznego czasu po łą cze ń w danym okresie rozliczeniowym, w łą czaj ą c w to po łą czenia p ł atne i bezp ł atne, zostali nara ż eni na brak mo ż liwo ś ci rozeznania si ę w rzeczywistej ilo ś ci zrealizowanych p ł atnych po łą cze ń , bez za żą dania od Spó ł ki dostarczenia p ł atnego, szczegó ł owego wykazu wykonanych us ł ug telekomunikacyjnych. Ponadto, praktyka Spó ł ki mog ł a prowadzi ć do uniemo ż liwienia abonentom monitorowania wydatków ponoszonych na us ł ugi telekomunikacyjne. Maj ą c powy ż sze na uwadze, Prezes Urz ę du uzna ł , ż e zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki niezb ę dne do zakwalifikowania dzia ł a ń Spó ł ki jako praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu przepisu art. 23a ustawy. Zgodnie z art. 23e ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 23a ustawy, Prezes Urz ę du mo ż e uzna ć dzia ł ania przedsi ę biorcy za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i równocze ś nie stwierdzi ć jej zaniechanie, je ż eli przedsi ę biorca zaprzesta ł jej stosowania. Na prze ł omie stycznia i lutego 2006 r. Spó ł ka wprowadzi ł a zmiany w systemie bilingowym maj ą ce na celu uwidocznienie na fakturach ilo ś ci wykorzystanych przez klienta darmowych jednostek rozliczeniowych oraz rozpocz ęł a od dnia 10 lutego 2006 r. produkcj ę faktur przy u ż yciu nowych ustawie ń systemu bilingowego pozwalaj ą cych na wykazywanie w osobnych pozycjach czasu bezp ł atnych rozmów lokalnych i bezp ł atnych rozmów mi ę dzymiastowych oraz czasu pozosta ł ych, p ł atnych po łą cze ń poszczególnego rodzaju (karty nr 27 - 29). Poniewa ż Spó ł ka – zgodnie z obowi ą zkiem wynikaj ą cym z tre ś ci art. 23e ust. 3 ustawy – w ocenie Prezesa Urz ę du, udowodni ł a okoliczno ś ci zaprzestania stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 23a ustawy, uzasadnionym sta ł o si ę uznanie na podstawie art. 23e ust. 2 ustawy, praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania jej stosowania. Maj ą c na uwadze powy ż sze, orzeka si ę jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 i § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji stronie przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia. 5 z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zast ę pca Dyrektora Departamentu Joanna Wrona Otrzymuje: 1) Tele2 Polska Sp. z o.o. ul. Marynarska 21 02-674 Warszawa 2) a/a 6