DDK-19/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW MAREK NIECHCIA Ł DDK-61-26/07/PB Warszawa, dnia 19 pa ź dziernika 2007 r. D ECYZJA NR DDK 19/2007 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, Nr 99, poz. 660), po przeprowadzeniu wszcz ę tego z urz ę du post ę powania przeciwko TUI Poland Sp. z o.o. w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: 1. stosowaniu we wzorcu umowy Umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych oraz we wzorcu umowy Warunki imprez turystycznych postanowie ń umownych: Przewidywane godziny przelotu*:…. * Zastrzega si ę mo ż liwo ść zmian. Ostateczne godziny przelotu znajd ą Pa ń stwo w dokumentach podró ż y oraz Podró ż e lotnicze TUI odbywaj ą si ę przewa ż nie jako loty non-stop, jednak istnieje mo ż liwo ść , podyktowana mi ę dzy innymi wzgl ę dami programowymi i technicznymi, l ą dowa ń po ś rednich w trakcie trwania podró ż y. Podawane godziny przelotów zarówno w momencie rezerwacji jak i na dokumentach podró ż y s ą godzinami przewidywanymi i mog ą ulec istotnej zmianie (ze wzgl ę du na przej ś ciowe przeci ąż enia mi ę dzynarodowych korytarzy powietrznych, strajki lub inne przyczyny operacyjne niezale ż ne od TUI). W niektórych przypadkach przylot na miejsce docelowe mo ż e odbywa ć si ę w godzinach nocnych, a powrót w godzinach porannych. Sytuacje opisane powy ż ej nie s ą traktowane jako nienale ż yte wykonanie umowy i nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń , które uniemo ż liwiaj ą konsumentowi odst ą pienie od umowy w przypadku zmiany przez TUI Poland Sp. z o.o. godzin wylotu na imprez ę turystyczn ą , co narusza art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268, Nr 273, poz. 2703, Dz. U. z 2005 r. Nr 175, poz. 1462, Dz. U. z 2006 r. Nr 220, poz. 1600)i wype ł nia znamiona praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 uokik; 2. stosowaniu we wzorcu umowy Warunki imprez turystycznych nast ę puj ą cego postanowienia umownego, którego tre ść jest zbie ż na z tre ś ci ą postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone (wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 lipca 2005 r. sygn. akt XVII Amc 89/03, nr wpisu: 538), o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego: Podró ż e lotnicze TUI odbywaj ą si ę przewa ż nie jako loty non-stop, jednak istnieje mo ż liwo ść , podyktowana mi ę dzy innymi wzgl ę dami programowymi i technicznymi, l ą dowa ń po ś rednich w trakcie trwania podró ż y. Podawane godziny przelotów zarówno w momencie rezerwacji jak i na dokumentach podró ż y s ą godzinami przewidywanymi i mog ą ulec istotnej zmianie (ze wzgl ę du na przej ś ciowe przeci ąż enia mi ę dzynarodowych korytarzy powietrznych, strajki lub inne przyczyny operacyjne niezale ż ne od TUI). W niektórych przypadkach przylot na miejsce docelowe mo ż e odbywa ć si ę w godzinach nocnych, a powrót w godzinach porannych. Sytuacje opisane powy ż ej nie s ą traktowane jako nienale ż yte wykonanie umowy i nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń , co wype ł nia znamiona praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 uokik; Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nak ł ada na TUI Poland Sp. z o.o. z siedzib ą w Warszawie obowi ą zek wykonania zobowi ą zania, polegaj ą cego na: A. usuni ę ciu z pkt. 7.2. Warunków Imprez Turystycznych zdania: Sytuacje opisane powy ż ej nie s ą traktowane jako nienale ż yte wykonanie umowy i nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń ; B. zmianie pkt. 19.9. Warunków Imprez Turystycznych i nadanie temu postanowieniu nast ę puj ą cego brzmienia: Niniejsze szczegó ł owe warunki imprez turystycznych nie naruszaj ą postanowie ń ustawy o us ł ugach turystycznych oraz ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzona przez produkt niebezpieczny . II. Na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów okre ś la nast ę puj ą cy termin wykonania zobowi ą za ń okre ś lonych w pkt. IA i pkt. I B – 15 listopada 2007 r. III. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zobowi ą zuje TUI Poland Sp. z o.o. do z ł o ż enia sprawozda ń o stopniu realizacji zobowi ą za ń o których mowa w punktach IA i IB niniejszej decyzji, do dnia 30 listopada 2007 r. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 20 listopada 2006 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „Prezesem Urz ę du”, wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy spó ł ka TUI Poland Sp. z o.o., zwana dalej „Stron ą ”, w ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej (polegaj ą cej na organizowaniu imprez turystycznych) mo ż e stosowa ć praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów. Z poczynionych ustale ń wynika ł o, ż e Strona w zawieranych z konsumentami umowach o ś wiadczenie imprez turystycznych nie umieszcza ł a informacji o godzinie wyjazdu i powrotu z imprezy turystycznej. W opinii Prezesa Urz ę du praktyka taka mog ł a narusza ć art. 14 ust. 2 pkt 4 a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o us ł ugach turystycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268 ze zm.) zwanej dalej „ustaw ą o us ł ugach turystycznych”, który stanowi, ż e umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych polegaj ą cych na organizowaniu imprez turystycznych powinna okre ś la ć program imprezy turystycznej obejmuj ą cy rodzaj, jako ść i terminy oferowanych us ł ug w tym m.in. dat ę , godzin ę , miejsce wyjazdu i planowanego powrotu. Ponadto, do UOKiK wp ł yn ęł y sygna ł y, ż e Strona ustala ł a godziny wylotów na imprezy turystyczne w pó ź nych godzinach nocnych. Tymczasem przedmiotowe wyloty 2 ulega ł y opó ź nieniu w ten sposób, ż e nast ę powa ł y ju ż nast ę pnego dnia, co powodowa ł o, i ż czas trwania imprezy turystycznej ulega ł skróceniu o jeden dzie ń . Tego rodzaju dzia ł anie nie tylko narusza ł o dobre obyczaje kupieckie, ale nara ż a ł o konsumentów na straty finansowe. W konsekwencji wskazane wy ż ej praktyki mog ł y wype ł nia ć dyspozycj ę art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r., Nr 244, poz. 2080 ze zm.), zgodnie z którym, za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów uwa ż a si ę w szczególno ś ci naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji, nieuczciw ą lub wprowadzaj ą c ą w b łą d reklam ę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godz ą ce w zbiorowe interesy konsumentów. W pi ś mie z dnia 8 grudnia 2006 r. Strona przedstawi ł a stanowisko odno ś nie postawionych zarzutów. Strona wskaza ł a na niekorzystne warunki umów jakie zawiera z przewo ź nikami lotniczymi, uprawniaj ą ce przewo ź ników do dowolnego dokonywania zmian godzin wylotów i przylotów. Jednocze ś nie Strona dokona ł a zmiany tre ś ci umowy o ś wiadczenie us ł ug turystycznych poszerzaj ą c j ą o zapis: Przewidywane godziny przelotu*:…. * Zastrzega si ę mo ż liwo ść zmian. Ostateczne godziny przelotu znajd ą Pa ń stwo w dokumentach podró ż y. Je ś li za ś chodzi o zarzut opó ź nie ń w wylotach, skutkuj ą cych rozpocz ę ciem imprezy turystycznej nast ę pnego dnia, Strona wyja ś ni ł a, i ż jedyn ą przyczyn ą opó ź nie ń w rozpocz ę ciu imprez w Hurgadzie w miesi ą cach sierpie ń – wrzesie ń 2006 r. by ł remont pasa startowego. Strona zaznaczy ł a jednocze ś nie, i ż w przypadku zaistnienia opó ź nienia przed ł u ż a pobyt b ą d ź dokonuje zwrotu pieni ę dzy za czas, o który ca ł a wycieczka zosta ł a skrócona. Prezes Urz ę du, w pi ś mie z dnia 11 stycznia 2007 r. zakwestionowa ł dokonan ą przez Stron ę modyfikacj ę tre ś ci wzorca umowy. W ą tpliwo ś ci Prezesa Urz ę du wzbudzi ł o umieszczenie w nim informacji o godzinach wylotu i przelotu z jednoczesnym zastrze ż eniem mo ż liwo ś ci ich zmian. Poprzez zamieszczenie takiego zastrze ż enia Strona przyzna ł a sobie de facto prawo do dokonywania jednostronnej zmiany umowy bez przyznania konsumentowi prawa do odst ą pienia od umowy. Poza tym same sformu ł owania: przewidywane godziny przelotu oraz Ostateczne godziny przelotu znajd ą Pa ń stwo w dokumentach podró ż y z góry sugerowa ł y, ż e podane w umowie godziny maj ą jedynie charakter orientacyjny i niewi ążą cy, natomiast w przypadku ich zmiany nie b ę d ą one okre ś lone w umowie lecz w dokumentach podró ż y . To z kolei mog ł o powodowa ć , ż e po stronie zawieraj ą cego umow ę konsumenta b ę dzie ka ż dorazowo powstawa ł stan niepewno ś ci, co do tego czy wszystkie jej elementy zostan ą przez Stron ę nale ż ycie wykonane. W opinii Prezesa Urz ę du, nie zas ł u ż y ł y równie ż na uwzgl ę dnienie wyja ś nienia Strony, zgodnie z którymi trudno ś ci w okre ś laniu godzin przelotów wynikaj ą z niekorzystnych dla Strony umów zawieranych z przewo ź nikami lotniczymi. Prezes Urz ę du zaznaczy ł , i ż s ą to umowy zawierane pomi ę dzy przedsi ę biorcami – profesjonalistami i w oparciu o zasad ę swobody zawierania umów. Strona nie mo ż e natomiast przerzuca ć na konsumenta negatywnych skutków umowy zawartej z innym przedsi ę biorc ą , poniewa ż by ł oby to niezgodne z art. 14 ust. 2 pkt 4 a) ustawy o us ł ugach turystycznych. W odpowiedzi, pismem z dnia 5 lutego 2007 r. Strona podtrzyma ł a swoje stanowisko. Strona po raz kolejny wskaza ł a na nierówn ą pozycj ę organizatora turystyki w stosunku do przewo ź nika lotniczego. Ponadto, Strona zaznaczy ł a, i ż zakwestionowany przez Prezesa Urz ę du zapis w umowie nie ogranicza prawa konsumenta do odst ą pienia od umowy na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. Zdaniem Strony u ż yty przez ni ą w umowie zwrot „przewidywany” jest to ż samy z u ż ytym w art. 14 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy 3 o us ł ugach turystycznych zwrotem „planowany”, a przedmiotowy zapis zmierza jedynie do przekazania klientowi pe ł nej informacji. W pi ś mie z dnia 28 lutego 2007 r. Prezes Urz ę du stwierdzi ł , i ż wyja ś nienia Strony, zgodnie z którymi przedmiotowy fragment umowy nie wyklucza prawa konsumenta do odst ą pienia od umowy w przypadku zmiany godziny wylotu s ą niespójne w kontek ś cie pkt. 7.2. Warunków Imprez Turystycznych , w którym Strona zastrzeg ł a, i ż : (…) Podawane godziny przelotów zarówno w momencie rezerwacji jak i na dokumentach podró ż y s ą godzinami przewidywanymi i mog ą ulec istotnej zmianie (ze wzgl ę du na przej ś ciowe przeci ąż enia mi ę dzynarodowych korytarzy powietrznych, strajki lub inne przyczyny operacyjne niezale ż ne od TUI). W niektórych przypadkach przylot na miejsce docelowe mo ż e odbywa ć si ę w godzinach nocnych, a powrót w godzinach porannych. Sytuacje opisane powy ż ej nie s ą traktowane jako nienale ż yte wykonanie umowy i nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń . Z jednej strony bowiem Strona t ł umaczy ł a, i ż zastrze ż enie w umowie mo ż liwo ś ci zmian godzin przelotów nie powoduje pozbawienia konsumentów prawa do odst ą pienia od umowy, z drugiej strony za ś zastrzeg ł a, i ż zmiany takie nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń , a wi ę c nie b ę d ą stanowi ć przes ł anki pozwalaj ą cej konsumentowi na skorzystanie z uprawnie ń z art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. Zgodnie za ś z pkt. 6.7. Warunków Imprez Turystycznych , przez zmian ę umowy Strona nakazuje rozumie ć zmian ę postanowie ń umowy wymienionych w art. 14 ust. 2 ustawy o us ł ugach turystycznych, a wi ę c tak ż e zmian ę godziny wylotu. W kontek ś cie wskazanych wy ż ej okoliczno ś ci, w opinii Prezesa Urz ę du, stosowanie przez Stron ę pkt. 7.2. Warunków Imprez Turystycznych mog ł o zosta ć uznane za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, z uwagi na fakt, i ż móg ł on narusza ć art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. W odpowiedzi, pismem z dnia 26 marca 2007 r. Strona ponownie podtrzyma ł a swoje stanowisko. W jej opinii zawarta w art. 6.7. Warunków Imprez Turystycznych definicja zmiany umowy zosta ł a opracowana wy łą cznie na u ż ytek wykonania uprawnie ń klienta okre ś lonych w pkt. 6.6. Warunków Imprez Turystycznych , czyli zmiany umowy rezerwacji wy łą cznie na ż yczenie klienta. Przepis art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych nie b ę dzie mia ł za ś zastosowania do pkt 7.2 Warunków Imprez Turystycznych z uwagi na fakt, i ż postanowienie to odnosi si ę jedynie do sytuacji, powsta ł ych po rozpocz ę ciu realizacji umowy. W opinii Prezesa Urz ę du przekazane przez Stron ę informacje i wyja ś nienia wskazuj ą na ś wiadom ą praktyk ę Strony, która mo ż e narusza ć art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych. Maj ą c na uwadze powy ż sze ustalenia w dniu 11 czerwca 2007 r., na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej „uokik”, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszcz ął z urz ę du post ę powanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Stron ę praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na: 1. stosowaniu we wzorcu umowy Umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych oraz we wzorcu umowy Warunki imprez turystycznych postanowie ń umownych: Przewidywane godziny przelotu*:…. * Zastrzega si ę mo ż liwo ść zmian. Ostateczne godziny przelotu znajd ą Pa ń stwo w dokumentach podró ż y oraz Podró ż e lotnicze TUI odbywaj ą si ę przewa ż nie jako loty non-stop, jednak istnieje mo ż liwo ść , podyktowana mi ę dzy innymi wzgl ę dami programowymi i technicznymi, l ą dowa ń po ś rednich w trakcie trwania podró ż y. Podawane godziny przelotów zarówno w momencie rezerwacji jak i na dokumentach podró ż y s ą godzinami przewidywanymi i mog ą ulec istotnej zmianie (ze wzgl ę du na przej ś ciowe przeci ąż enia mi ę dzynarodowych korytarzy powietrznych, strajki lub inne przyczyny operacyjne niezale ż ne od TUI). W niektórych przypadkach 4 przylot na miejsce docelowe mo ż e odbywa ć si ę w godzinach nocnych, a powrót w godzinach porannych. Sytuacje opisane powy ż ej nie s ą traktowane jako nienale ż yte wykonanie umowy i nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń , które uniemo ż liwiaj ą konsumentowi odst ą pienie od umowy w przypadku zmiany przez TUI Poland Sp. z o.o. godzin wylotu na imprez ę turystyczn ą , co narusza art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych i mo ż e w konsekwencji stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 uokik; 2. stosowaniu we wzorcu umowy Warunki imprez turystycznych nast ę puj ą cego postanowienia umownego, którego tre ść jest zbie ż na z tre ś ci ą postanowienia, które zosta ł o wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego: Podró ż e lotnicze TUI odbywaj ą si ę przewa ż nie jako loty non-stop, jednak istnieje mo ż liwo ść , podyktowana mi ę dzy innymi wzgl ę dami programowymi i technicznymi, l ą dowa ń po ś rednich w trakcie trwania podró ż y. Podawane godziny przelotów zarówno w momencie rezerwacji jak i na dokumentach podró ż y s ą godzinami przewidywanymi i mog ą ulec istotnej zmianie (ze wzgl ę du na przej ś ciowe przeci ąż enia mi ę dzynarodowych korytarzy powietrznych, strajki lub inne przyczyny operacyjne niezale ż ne od TUI). W niektórych przypadkach przylot na miejsce docelowe mo ż e odbywa ć si ę w godzinach nocnych, a powrót w godzinach porannych. Sytuacje opisane powy ż ej nie s ą traktowane jako nienale ż yte wykonanie umowy i nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń , co mo ż e stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 pkt 1 uokik; W dniu 29 czerwca 2007 r. z inicjatywy Strony odby ł o si ę spotkanie z przedstawicielami UOKiK, na którym Strona zobowi ą za ł a si ę dokona ć zmian uwzgl ę dniaj ą cych zarzuty Prezesa Urz ę du. W pi ś mie z dnia 9 lipca 2007 r. Strona potwierdzi ł a swoje zobowi ą zanie si ę do podj ę cia nast ę puj ą cych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów poprzez: 1. usuni ę cie z pkt. 7.2. Warunków Imprez Turystycznych zdania: Sytuacje opisane powy ż ej nie s ą traktowane jako nienale ż yte wykonanie umowy i nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń ; 2. zmian ę pkt. 19.9. Warunków Imprez Turystycznych i nadanie temu postanowieniu nast ę puj ą cego brzmienia: Niniejsze szczegó ł owe warunki imprez turystycznych nie naruszaj ą postanowie ń ustawy o us ł ugach turystycznych oraz ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzona przez produkt niebezpieczny . Zgodnie z zasad ą wyra ż on ą w art. 10 Kodeksu post ę powania administracyjnego, Strona zosta ł a poinformowana o mo ż liwo ś ci wgl ą du do zebranego w toku post ę powania materia ł u dowodowego i z mo ż liwo ś ci tej nie skorzysta ł a. P REZES U RZ Ę DU USTALI Ł I ZWA Ż Y Ł , CO NAST Ę PUJE : A. Post ę powanie zosta ł o wszcz ę te w zwi ą zku z podejrzeniem podejmowania przez Stron ę bezprawnych dzia ł a ń nosz ą cych znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 24 ust. 2 uokik, zgodnie z którym 1. 5 Zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. 2. Przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.) . Aby dosz ł o do naruszenia art. 24 uokik musz ą zosta ć kumulatywnie spe ł nione trzy przes ł anki tj.: 1) dzia ł anie przedsi ę biorcy 2) nosz ą ce znamiona bezprawno ś ci 3) godz ą ce w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1. Art. 4 pkt 1 uokik poj ę cie przedsi ę biorcy definiuje jako przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), zwanej dalej „usdg”, a tak ż e: a) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej, b) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu, c) osob ę fizyczn ą posiadaj ą c ą kontrol ę , w rozumieniu art. 4 pkt 4 uokik, nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmuje dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13 uokik, d) zwi ą zek przedsi ę biorców w rozumieniu art. 4 pkt 2 uokik – na potrzeby przepisów dotycz ą cych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę oraz praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Art. 2 usdg definiuje dzia ł alno ść gospodarcz ą jako zarobkow ą dzia ł alno ść wytwórcz ą , handlow ą , budowlan ą , us ł ugow ą oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze z ł ó ż , a tak ż e dzia ł alno ść zawodow ą wykonywan ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 ust. 1 usdg jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą - wykonuj ą ca we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . Strona jest podmiotem wpisanym do Krajowego Rejestru S ą dowego – Rejestru Przedsi ę biorców pod numerem KRS 0000083435. Prowadzona dzia ł alno ść gospodarcza wykonywana jest w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Wobec powy ż szego, nale ż y stwierdzi ć , i ż Strona jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 uokik. Ad. 2. Druga przes ł anka konieczna do naruszenia art. 24 uokik zostaje spe ł niona, gdy przedsi ę biorca podejmuje dzia ł ania sprzeczne z prawem tj. zakazane ustaw ą lub gdy nie dope ł nia ci ążą cego na nim obowi ą zku. 2.1. Niniejsze post ę powanie zosta ł o wszcz ę te pod zarzutem stosowania przez Stron ę we wzorcu umowy Umowa o ś wiadczenie us ł ug turystycznych oraz we wzorcu umowy Warunki imprez turystycznych postanowie ń umownych: Przewidywane godziny przelotu*:…. * Zastrzega si ę mo ż liwo ść zmian. Ostateczne godziny przelotu znajd ą Pa ń stwo w dokumentach podró ż y oraz Podró ż e lotnicze TUI odbywaj ą si ę przewa ż nie jako loty non-stop, jednak istnieje mo ż liwo ść , podyktowana mi ę dzy innymi wzgl ę dami programowymi i technicznymi, 6 l ą dowa ń po ś rednich w trakcie trwania podró ż y. Podawane godziny przelotów zarówno w momencie rezerwacji jak i na dokumentach podró ż y s ą godzinami przewidywanymi i mog ą ulec istotnej zmianie (ze wzgl ę du na przej ś ciowe przeci ąż enia mi ę dzynarodowych korytarzy powietrznych, strajki lub inne przyczyny operacyjne niezale ż ne od TUI). W niektórych przypadkach przylot na miejsce docelowe mo ż e odbywa ć si ę w godzinach nocnych, a powrót w godzinach porannych. Sytuacje opisane powy ż ej nie s ą traktowane jako nienale ż yte wykonanie umowy i nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń . Powy ż sze postanowienia uniemo ż liwiaj ą konsumentowi odst ą pienie od umowy w przypadku zmiany przez Stron ę godzin wylotu na imprez ę turystyczn ą , co narusza art. 14 ust. 5 ustawy o us ł ugach turystycznych, zgodnie z którym organizator, który przed rozpocz ę ciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezale ż nych, zmieni ć istotne warunki umowy z klientem, powinien niezw ł ocznie powiadomi ć o tym klienta, który z kolei powinien poinformowa ć niezw ł ocznie organizatora czy: przyjmuje proponowan ą zmian ę umowy albo odst ę puje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych ś wiadcze ń i bez obowi ą zku zap ł aty kary umownej. W zwi ą zku z powy ż szym (bezprawno ść ), mo ż e to stanowi ć praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 uokik. 2.2. Niniejsze post ę powanie zosta ł o wszcz ę te pod zarzutem stosowania przez Stron ę we wzorcu umowy Warunki imprez turystycznych nast ę puj ą cego postanowienia umownego: Podró ż e lotnicze TUI odbywaj ą si ę przewa ż nie jako loty non-stop, jednak istnieje mo ż liwo ść , podyktowana mi ę dzy innymi wzgl ę dami programowymi i technicznymi, l ą dowa ń po ś rednich w trakcie trwania podró ż y. Podawane godziny przelotów zarówno w momencie rezerwacji jak i na dokumentach podró ż y s ą godzinami przewidywanymi i mog ą ulec istotnej zmianie (ze wzgl ę du na przej ś ciowe przeci ąż enia mi ę dzynarodowych korytarzy powietrznych, strajki lub inne przyczyny operacyjne niezale ż ne od TUI). W niektórych przypadkach przylot na miejsce docelowe mo ż e odbywa ć si ę w godzinach nocnych, a powrót w godzinach porannych. Sytuacje opisane powy ż ej nie s ą traktowane jako nienale ż yte wykonanie umowy i nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń . Zgodnie z tre ś ci ą art. 24 ust. 2 pkt 1 uokik, przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Dla bytu praktyki, okre ś lonej powo ł anym przepisem niezb ę dnym jest łą czne wyst ą pienie nast ę puj ą cych przes ł anek: − przedsi ę biorca musi stosowa ć wzorzec umowy, − okre ś lone postanowienia wzorca umowy musz ą zosta ć uznane, wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za niedozwolone, − postanowienia niedozwolone musz ą zosta ć wpisane do w ł a ś ciwego rejestru, przez organ do tego uprawniony. Stosowane przez Stron ę wzorce umowy, w oparciu o tre ść których nast ę puje ś wiadczenie us ł ug turystycznych, zawieraj ą ce zbiór opracowanych (gotowych) i obowi ą zuj ą cych postanowie ń umownych, opracowanych przez przedsi ę biorc ę bez wspó ł udzia ł u, czy woli jego kontrahentów, nale ż y uzna ć za wzorce umów, definiowane w literaturze przedmiotu jako doktrynalne okre ś lenie wszelkich jednostronnie przygotowanych z góry, przed zawarciem umowy, gotowych klauzul, w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów itp 1 . 1 E. Łę towska, Ochrona niektórych praw konsumentów. Komentarz, 3. Wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 75. 7 Z tych te ż powodów stosowane przez przedsi ę biorców wzorce umów podlegaj ą szczególnemu nadzorowi i sta ł ej kontroli. S ł u żą ce temu instrumenty zosta ł y wprowadzone do Kodeksu cywilnego w wyniku nowelizacji tego aktu prawnego, dokonanej w 2000 r. Kontrola ta ma charakter abstrakcyjny i obejmuje poszczególne postanowienia umowne, pojedynczo lub zbiorowo, czyli ca ł y wzorzec lub jego okre ś lone fragmenty. Zgodnie z art. 479 36 k.p.c., sprawy o uznanie postanowie ń wzorca umowy za niedozwolone nale żą do wy łą cznej w ł a ś ciwo ś ci S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Uznanie przez S ą d ra żą cego naruszenia interesów konsumentów poprzez stosowanie danej (konkretnej) klauzuli umownej skutkuje wpisaniem takiego postanowienia do „Rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone”. Organem wyznaczonym do prowadzenia Rejestru i dokonywania w nim wpisów klauzul abuzywnych jest, zgodnie z art. 479 45 k.p.c., Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Ze wzgl ę du na rozszerzon ą skuteczno ść klauzul (art. 479 43 k.p.c.) spe ł niaj ą one tak ą sam ą funkcj ę , jak przepisy prawne, a zatem dla ich oceny, w drodze analogii, stosowa ć nale ż y zasady wyk ł adni przepisów, a przy okre ś laniu znaczenia niedozwolonych postanowie ń umownych wykorzystywa ć regu ł y interpretacji wykszta ł cone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej. Dlatego te ż niedozwolonymi s ą postanowienia umów, które mieszcz ą si ę w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru i klauzuli z ni ą porównywalnej. Stanowisko taki potwierdzi ł S ą d Najwy ż szy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. III SZP 3/2006 uznaj ą c, i ż praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest (…) stosowanie identycznej klauzuli, jak klauzula wpisana do rejestru niedozwolonych postanowie ń umownych, przez innego przedsi ę biorc ę , który nie by ł stron ą lub uczestnikiem post ę powania zako ń czonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru (…). Praktyka naruszaj ą ca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje równie ż przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych polegaj ą cych na przestawieniu szyku wyrazów lub zast ą pieniu jednych wyrazów innymi, je ż eli tylko wyk ł adnia postanowienia pozwoli stwierdzi ć , ż e jego tre ść mie ś ci si ę w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli ż onej tre ś ci do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywo ł uje takie same skutki, godzi przecie ż tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. Z ww. stanowiska S ą du Najwy ż szego wynika, i ż warunkiem koniecznym i wystarczaj ą cym dla uznania danego zachowania przedsi ę biorcy za bezprawne i godz ą ce w interesy konsumentów nie jest wi ę c, aby zachowana by ł a literalna identyczno ść obu porównywanych postanowie ń , je ż eli wywo ł uj ą one taki sam skutek. Wyniki analizy porównawczej ww. postanowienia pozwalaj ą na stwierdzenie, ż e jest ono to ż same z klauzul ą uznan ą za niedozwolone postanowienie umowne w wyroku SOKiK z dnia 21 lipca 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 89/03), a nast ę pnie wpisan ą dnia 10 pa ź dziernika 2005 r. do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, pod numerem 538. Zapis zamieszczony w ww. rejestrze posiada nast ę puj ą c ą tre ść : Biuro nie odpowiada za zmiany lub opó ź nienia w godzinach przelotów (przejazdów) oraz zmiany w realizacji programu, o ile uzasadnione s ą zmian ą rozk ł adu lotów wprowadzon ą przez przewo ź nika, wzmo ż onym ruchem na niektórych lotniskach oraz innymi czynnikami, za które Biuro nie ponosi odpowiedzialno ś ci (m. in. postoje na granicach, czynno ś ci celne, strajki, blokady dróg itp.). Powo ł ana wy ż ej klauzula abuzywna wy łą cza odpowiedzialno ść biura podró ż y m.in. za zmiany w godzinach przelotów. Z uwagi na fakt, i ż kwestionowanym postanowieniu umownym Strona zastrzeg ł a, i ż zmiany godzin przelotów nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń , wy łą czy ł a tym samym swoj ą odpowiedzialno ść z tego tytu ł u. Maj ą c na uwadze powy ż sze okoliczno ś ci, nale ż y stwierdzi ć , i ż obydwa porównywane postanowienia wywo ł uj ą 8 taki sam skutek w postaci wy łą czenia odpowiedzialno ś ci przedsi ę biorcy za nienale ż yte wykonanie umowy (zmian ę godzin przelotów). Ad. 3. Trzecia z przes ł anek jest spe ł niona, gdy dane dzia ł anie lub zaniechanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów, jako zbiorowo ś ci. Uokik w odniesieniu do konsumentów chroni interesy nieograniczonej liczby podmiotów, których nie da si ę zidentyfikowa ć , interesy konsumentów, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Przepisy uokik nie definiuj ą poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów. Z ca łą pewno ś ci ą mamy do czynienia z takim interesem, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy dotycz ą zbiorowo ś ci i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego klienta tego przedsi ę biorcy, czyli gdy s ą powszechne. Z uwagi na charakter prowadzonej przez Stron ę dzia ł alno ś ci nale ż a ł o stwierdzi ć , ż e w niniejszym przypadku dosz ł o do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Kontrahentami Strony by ł o bowiem wiele osób, potencjalnie ka ż dy z konsumentów móg ł skorzysta ć ze ś wiadczonych przez ni ą us ł ug turystycznych. Stosowanie ww. postanowie ń spowodowa ł o wi ę c jednocze ś nie naruszenie art. 24 ust. 1 uokik, który zakazuje stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. B. Zgodnie z art. 28 ust. 1 uokik, je ż eli w toku post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, na podstawie okoliczno ś ci sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 uokik, lub innych informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę , o której mowa w art. 24 uokik, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes Urz ę du mo ż e w drodze decyzji, na ł o ż y ć obowi ą zek wykonania tych zobowi ą za ń . Równocze ś nie, w decyzji, o której mowa wy ż ej, Prezes Urz ę du nak ł ada na przedsi ę biorc ę lub zwi ą zek przedsi ę biorców, obowi ą zek sk ł adania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji przyj ę tych zobowi ą za ń , mo ż e te ż okre ś li ć termin ich wykonania (art. 28 ust. 2 i 3 uokik). Jak wykazano wcze ś niej, okoliczno ś ci sprawy uprawdopodobni ł y, ż e Strona stosuje praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lone w art. 24 ust. 2 uokik i art. 24 ust. 2 pkt 1 uokik. Jednocze ś nie przedsi ę biorca zobowi ą za ł si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom. W ocenie Prezesa Urz ę du podj ę te zobowi ą zanie do dokonania nast ę puj ą cych zmian: 1. usuni ę cie z pkt. 7.2. Warunków Imprez Turystycznych zdania: Sytuacje opisane powy ż ej nie s ą traktowane jako nienale ż yte wykonanie umowy i nie stanowi ą istotnych zmian ś wiadcze ń ; 2. zmiana pkt. 19.9. Warunków Imprez Turystycznych i nadanie temu postanowieniu nast ę puj ą cego brzmienia: Niniejsze szczegó ł owe warunki imprez turystycznych nie naruszaj ą postanowie ń ustawy o us ł ugach turystycznych oraz ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzona przez produkt niebezpieczny ; w sposób wystarczaj ą cy zabezpiecza i chroni interesy konsumentów, za ś Strona w ten sposób uwolniona zostanie od zarzutu stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, w przedmiotowym zakresie. 9 Bior ą c pod uwag ę wymienione okoliczno ś ci orzeczono, jak w pkt I sentencji. Ponadto, Prezes Urz ę du, w oparciu o zapis art. 28 ust. 2 i ust. 3 uokik, okre ś li ł nast ę puj ą cy termin wykonania podj ę tych zobowi ą za ń tj. 15 listopada 2007 r. Prezes Urz ę du wyznaczy ł równie ż termin na przekazanie informacji o stopniu realizacji ww. zobowi ą za ń na dzie ń 30 listopada 2007 r. Maj ą c to na uwadze orzeczono, jak w pkt II i pkt III sentencji. C. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 uokik, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du, do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Otrzymuje: Pan Piotr Kulczyki, Janowski, Kulczycki, Pu ł awska Kancelaria Prawnicza ul. Solec 38 00-394 Warszawa pe ł nomocnik TUI Poland Sp. z o.o. 10