DDF-32/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Warszawa, dnia 22.09.2003 r. DDF1-411/21/03/MP DECYZJA nr DDF - 32/03 Na podstawie art. 17 w zwi ą zku z art. 12 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek Heineken International B.V. z siedzib ą w Holandii, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez Heineken International B.V. z siedzib ą w Holandii kontroli nad Getränke Beteiligungs AG z siedzib ą w Austrii. UZASADNIENIE W dniu 16 czerwca 2003 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „organem antymonopolowym”, wszcz ął na z ł o ż ony w terminie wniosek Heineken International B.V. z siedzib ą w Holandii, zwanej dalej „Heineken”, na podstawie art. 44 ust. 1 w zwi ą zku z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804), zwanej dalej „ustaw ą o ochronie konkurencji”, post ę powanie antymonopolowe w sprawie koncentracji, polegaj ą cej na przej ę ciu przez Heineken kontroli nad Getränke Beteiligungs AG z siedzib ą w Austrii, zwanej dalej „Getränke”. Z uzyskanych od strony informacji wynika, ż e łą czny obrót przedsi ę biorców uczestnicz ą cych w koncentracji - w roku obrotowym poprzedzaj ą cym rok zg ł oszenia zamiaru koncentracji - przekroczy ł 50 mln EURO, natomiast Getränke w ka ż dym z dwóch lat poprzedzaj ą cych zg ł oszenie zamiaru koncentracji uzyska ł a na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obrót przekraczaj ą cy 10 mln EURO. Jednocze ś nie udzia ł w rynku przedsi ę biorców zamierzaj ą cych dokona ć przedmiotowej koncentracji przekracza 20%. Wobec spe ł nienia przes ł anek art. 12 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 oraz niewyst ą pienia przes ł anek wymienionych w art. 13 ustawy o ochronie konkurencji, na przedsi ę biorcy przejmuj ą cym kontrol ę spoczywa ł obowi ą zek zg ł oszenia organowi antymonopolowemu zamiaru niniejszej transakcji. W trakcie post ę powania organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: Uczestnicy koncentracji Heineken nale ż y do grupy, b ę d ą cej mi ę dzynarodowym producentem i dystrybutorem piwa, na czele której stoi Heineken N.V. z siedzib ą w Holandii. Jest spó ł k ą zarz ą dzaj ą c ą wszystkimi holdingami mi ę dzynarodowymi grupy Heineken. Udzia ł ilo ś ciowy grupy w rynku Unii Europejskiej w 2002 r. w zakresie sprzeda ż y piwa wyniós ł ok. 12%. W Polsce grupa Heineken posiada bezpo ś rednio i po ś rednio spó ł ki zale ż ne, tworz ą ce Grup ę Ż ywiec, które zajmuj ą si ę produkcj ą piwa, tj.: Browary Ż ywiec S.A. w Warszawie, Elbrewery Company Ltd. Sp. z o.o. w Elbl ą gu, Browary Warka Sp. z o.o. w Warce, Zak ł ady Piwowarskie w Le ż ajsku S.A. w Le ż ajsku, Browar Ł a ń cut Sp. z o.o. w Ł a ń cucie i Bracki Browar Zamkowy w Cieszynie Sp. z o.o. w Cieszynie. W 2002 r. Grupa Ż ywiec osi ą gn ęł a ok. 32% ilo ś ciowy udzia ł w polskim rynku w zakresie sprzeda ż y piwa. Ponadto w ramach Grupy Ż ywiec prowadzi dzia ł alno ść 13 spó ł ek dystrybucyjnych (zwanych „trades”), dostarczaj ą cych produkty do wszystkich kana ł ów dystrybucyjnych i posiadaj ą cych łą cznie 64 oddzia ł y zlokalizowane w ca ł ym kraju. Heineken jest jedynym producentem piwa w Polsce, który stosuje pionowo zintegrowan ą dystrybucj ę , jednak ż e system ten nie jest zamkni ę ty dla produktów innych browarów. Getränke jest spó ł k ą holdingow ą , posiadaj ą c ą kontrolny pakiet udzia ł ów w BBAG Osterreichische Brau – Beteiligungs AG, zwanej dalej „BB AG”, spó ł ce zarz ą dzaj ą cej grup ą spó ł ek dzia ł aj ą cych na ś rodkowoeuropejskim rynku produkcji piwa i napojów bezalkoholowych oraz na rynku zarz ą dzania nieruchomo ś ciami (g ł ównie w Austrii). Udzia ł ilo ś ciowy grupy w rynku Unii Europejskiej w 2002 r. w zakresie sprzeda ż y piwa wyniós ł ok. 2%. W Polsce BB AG jest obecna za po ś rednictwem spó ł ki Brau Union Polska Sp. z o.o. w Warszawie, posiadaj ą cej dwa browary: Browar Van Pur S.A. w Rzeszowie i „Kujawiak” 2 Browary Bydgoskie Sp. z o.o. w Bydgoszczy, oraz kontroluj ą cej spó ł k ę Browary Warszawskie Królewskie S.A. w Warszawie, która prowadzi jeden browar. W 2002 r. Grupa Brau Union Polska osi ą gn ęł a ok. 5% ilo ś ciowy udzia ł w zakresie sprzeda ż y piwa. W zakresie dystrybucji Brau Union Polska korzysta z us ł ug niezale ż nych dystrybutorów. Opis i przyczyny transakcji Przedmiotowa koncentracja ma charakter eksterytorialny, jednak ż e z uwagi na fakt, i ż przedsi ę biorcy w niej uczestnicz ą cy posiadaj ą w Polsce spó ł ki zale ż ne, podlega obowi ą zkowi zg ł oszenia organowi antymonopolowemu, gdy ż zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji mo ż e wywo ł a ć skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dotychczas omawiana transakcja przebiega ł a w dwóch etapach: – dnia 25 kwietnia 2003 r. Heineken z ł o ż y ł akcjonariuszom Getränke ofert ę kupna wszystkich akcji tej Spó ł ki, – dnia 6 czerwca 2003 r. oferta zosta ł a przyj ę ta przez akcjonariuszy Getränke, którzy posiadaj ą łą cznie ok. 80% akcji spó ł ki; w wyniku przyj ę cia tej oferty Heineken przejmie kontrol ę nad spó ł k ą Getränke i ca łą dzia ł alno ś ci ą grupy BB AG. Kolejnym etapem b ę dzie udzielenie przez Heinekena pozosta ł ym akcjonariuszom Getränke opcji sprzeda ż y posiadanych przez nich akcji, a nast ę pnie zrealizowanie opcji kupna, które zostan ą mu udzielone przez pozosta ł ych akcjonariuszy Getränke. Ostatnim etapem b ę dzie z ł o ż enie wszystkim posiadaczom akcji i ś wiadectw udzia ł owych BB AG i Brau Union, obowi ą zkowych ofert kupna akcji znajduj ą cych si ę w obrocie gie ł dowym. Oferty te zostan ą z ł o ż one na podstawie austriackiej ustawy o przej ę ciach i ich z ł o ż enie powinno nast ą pi ć w ostatnim kwartale 2003 r. Po przyj ę ciu tych ofert grupa BB AG zostanie zreorganizowana, a wszystkie dzia ł ania BB AG i Heineken w Europie Ś rodkowej i Wschodniej zostan ą skonsolidowane w ramach Getränke, która to spó ł ka zmieni nazw ę na Brau Union AG. Heineken postrzega planowan ą transakcj ę jako szans ę wzmocnienia swej pozycji w Europie Ś rodkowej i Wschodniej. Fakt, i ż dzia ł alno ść piwowarska BB AG koncentruje si ę w tym regionie powoduje, i ż z perspektywy geograficznej jest ona w znacznym stopniu komplementarna do dzia ł alno ś ci Heinekena. Ponadto transakcja ta ś ci ś le nawi ą zuje do panuj ą cej w europejskim przemy ś le browarniczym tendencji konsolidacyjnej, która obecnie 3 wchodzi w etap rozszerzenia dzia ł alno ś ci na skal ę mi ę dzynarodow ą . G ł ównym powodem, który le ż y u podstaw tego trendu, jest znikni ę cie granic pa ń stw, które pozwala na swobodny przep ł yw osób i towarów w du ż ej cz ęś ci Europy. Nadchodz ą ce powi ę kszenie Unii Europejskiej o cz ęść krajów Europy Ś rodkowej i Wschodniej b ę dzie stanowi ć nowe wyzwanie, g ł ównie z powodu mo ż liwo ś ci zaistnienia w tym regionie. W ocenie zg ł aszaj ą cego zamiar, w nast ę pstwie realizacji omawianej koncentracji zarz ą dzanie polskimi spó ł kami zale ż nymi Heineken i BB AG zostanie zintegrowane, a nast ę pnie wypracowana zostanie wspólna strategia dla nowopowsta ł ego podmiotu. Transakcja powinna zapewni ć nowej jednostce wi ę ksz ą konkurencyjno ść na polskim rynku, m.in. poprzez udoskonalenie dystrybucji produktów i szerszy wybór marek piwa. Przedmiotowa koncentracja zosta ł a zg ł oszona Komisji Europejskiej zgodnie z wspólnotowym Rozporz ą dzeniem dotycz ą cym Kontroli Łą cze ń oraz organom konkurencji: na W ę grzech, w Czechach, S ł owacji, S ł owenii, Rumunii i Macedonii. Do dnia wydania niniejszej decyzji do planowanej koncentracji nie zg ł osi ł y zastrze ż e ń zarówno Komisja Europejska, jak i wszystkie ww. organy antymonopolowe, z wyj ą tkiem organu s ł owackiego, który dot ą d nie zaj ął stanowiska w sprawie. Rynek w ł a ś ciwy, na który koncentracja wywiera wp ł yw W my ś l art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji, przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczaj ą dwa elementy: towar (rynek produktowy) i terytorium (rynek geograficzny). Przedsi ę biorcy uczestnicz ą cy w koncentracji prowadz ą w Polsce, poprzez swoje spó ł ki zale ż ne, dzia ł alno ść na wspólnym rynku produktowym, którym jest rynek piwa, za ś wspólnym rynkiem geograficznym, z uwagi na silne preferencje konsumenckie, jest obszar Polski. Za uznaniem, ż e rynek piwa jest rynkiem krajowym, opowiedzia ł a si ę tak ż e Komisja Europejska, nie zg ł aszaj ą c zastrze ż e ń do zamiaru niniejszej koncentracji eksterytorialnej. Z danych i informacji przekazanych przez stron ę post ę powania wynika, i ż w 2002 r. ilo ś ciowy udzia ł uczestników koncentracji w krajowym rynku sprzeda ż y piwa kszta ł towa ł si ę nast ę puj ą co: 4 Heineken - ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa] BB AG - ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa] Łą cznie - ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa] Z powy ż szego wynika, i ż przedmiotowa koncentracja ma wp ł yw na krajowy rynek piwa, który ujawnia si ę w uk ł adzie horyzontalnym (poziomym), gdy ż przedsi ę biorcy uczestnicz ą cy w koncentracji zaanga ż owani s ą na tym samym rynku produktowym, a ich łą czny udzia ł na tak wyznaczonym rynku przekracza 20%. Struktura rynku w ł a ś ciwego, na który koncentracja wywiera wp ł yw W wyniku przekszta ł ce ń w ł asno ś ciowych w krajowe browarnictwo zainwestowali inwestorzy zagraniczni, którzy kontroluj ą obecnie ponad 90% produkcji piwa w Polsce. Inwestycje te przyczyni ł y si ę do podniesienia poziomu technologicznego produkcji i modernizacji bran ż y, w wyniku czego produkcja piwa w Polsce w latach 1990-2001 wzros ł a ponad dwukrotnie, a krajowy rynek piwa jest jednym z najbardziej dynamicznie rozwijaj ą cych si ę i przysz ł o ś ciowych rynków w Polsce. W 2001 r. nast ą pi ł a pewna stagnacja sprzeda ż y spowodowana dwukrotnym ( łą cznie 18%) wzrostem podatku akcyzowego, ale ju ż rok 2002 przyniós ł wzrost sprzeda ż y piwa o ok. 8% (do czego przyczyni ł o si ę upalne lato oraz podatek akcyzowy na niezmienionym poziomie). W 2002 r. w Polsce wyprodukowano łą cznie 26352 tys. hl piwa ( ź ród ł o: na podstawie danych Zwi ą zku Pracodawców Przemys ł u Piwowarskiego w Polsce). Z przeprowadzonego przez organ antymonopolowy w I pó ł roczu 2003 r. badania rynku wynika, i ż browary w Polsce podzieli ć mo ż na na trzy grupy, w zale ż no ś ci od wielko ś ci produkcji, tj.: du ż e produkuj ą ce powy ż ej 1000 tys. hl, ś rednie z produkcj ą mi ę dzy 101 tys. hl a 1000 tys. hl i ma ł e , które produkuj ą do 100 tys. hl piwa rocznie. Do pierwszej grupy, która wyprodukowa ł a w 2002 r. łą cznie 21 612 tys. hl piwa zaliczaj ą si ę Spó ł ki: – Grupa Ż ywiec z udzia ł em w krajowym rynku piwa wynosz ą cym w 2002 r. ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa], – Kompania Piwowarska S.A. w Poznaniu, nale żą ca do po ł udniowoafryka ń siej Grupy SAB (South African Breweries), której udzia ł w krajowym rynku piwa (wraz z podmiotami zale ż nymi) w 2002 r. wyniós ł ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa], a po 5 nabyciu w I pó ł roczu 2003 r. Browaru Dojlidy Sp. z o.o. w Bia ł ymstoku jej udzia ł zwi ę kszy si ę do ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa], – Carlsberg Okocim S.A. w Warszawie, nale żą ca do du ń skiej Grupy Carlsberg, która w 2002 r. wraz z podmiotami zale ż nymi posiada ł a ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa] udzia ł w rynku piwa w Polsce, – Brau Union Polska Sp. z o.o. w Warszawie z udzia ł em w polskim rynku piwa wynosz ą cym ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa]. Łą cznie grupa tzw. du ż ych browarów w 2002 r. posiada ł a ok. 82% udzia ł w krajowym rynku piwa. Grupa tzw. ś rednich producentów, których roczna produkcja przekracza 100 tys. hl, łą cznie w 2002 r. wyprodukowa ł a 4211 tys. hl piwa, co stanowi ł o ok. 16% rynku. Najwi ę kszymi producentami piwa w tej grupie s ą : Browar Dojlidy Sp. z o.o. (obecnie nale żą ca do Kompanii Piwowarskiej S.A.), Browar Belgia Sp. z o.o. w Kielcach, Per ł a Browary Lubelskie S.A. w Lublinie i Browar Ł om ż a Sp. z o.o. w Ł om ż y. Trzeci ą grup ę producentów piwa stanowi ą tzw. ma ł e browary. Grupa ta obejmuje przedsi ę biorców, których roczna produkcja nie przekracza 100 tys. hl, przy czym w 2002 r. najmniejszy browar z tej grupy wyprodukowa ł ok. 400 hl piwa, najwi ę kszy za ś ok. 86 tys. hl. W 2002 r. browary te wyprodukowa ł y łą cznie 529 tys. hl piwa. Łą czny udzia ł przedsi ę biorców z tej grupy w krajowym rynku piwa nieznacznie przekracza 2%. Bior ą c pod uwag ę cechy produktu, rynek piwa w Polsce mo ż na podzieli ć na trzy segmenty: piwa regularne, piwa mocne oraz piwa specjalistyczne (owocowe). Piwa regularne stanowi ą ok. 80% rynku piwa w Polsce, piwa mocne ok. 18%, pozosta łą cz ęść rynku stanowi ą piwa specjalistyczne, które systematycznie zyskuj ą na popularno ś ci. Intensywno ść sprzeda ż y piwa w kraju nie jest jednakowa w ka ż dym regionie. I tak najwi ę ksza sprzeda ż piwa ma miejsce w woj. ś l ą skim (ok. 18%), woj. mazowieckim (ok. 17%), woj. ma ł opolskim (ok. 7%) i woj. wielkopolskim (ok. 8%). Import piwa do Polski jest niewielki i w 2002 r. wyniós ł ok. 100 tys. hl, co stanowi ł o ok. 0,5% rynku. Najwa ż niejszymi kierunkami importu piwa do Polski s ą : Dania (ok. 28%), Niemcy (ok. 26%), Czechy (ok. 23%) i Holandia (ok. 13%). Marginalny import piwa wynika z braku jego op ł acalno ś ci z uwagi na c ł o w wysoko ś ci 25 Euro za 1 hl oraz koszty transportu wynosz ą ce ok. 17-20 z ł za 1 hl. W ten sposób polski rynek piwa chroniony jest przed ta ń szym piwem importowanym. Piwo w s ą siednich krajach jest zwykle ni ż ej opodatkowane ni ż piwo polskie (ni ż sza akcyza w Czechach i Niemczech, ni ż szy VAT w Niemczech) co powoduje, ż e ceny piwa w tych krajach s ą znacznie ni ż sze ni ż w Polsce. Nale ż y si ę spodziewa ć , i ż wej ś cie 6 Polski do Unii Europejskiej, a co za tym idzie zniesienie ce ł importowych, mo ż e spowodowa ć gwa ł towny wzrost udzia ł u piwa pochodz ą cego z importu, które uzyska znaczn ą przewag ę cenow ą nad piwem polskim. Istotny przy tym jest fakt, i ż trzy najwa ż niejsze z punktu widzenia importu kraje (Czechy, Dania i Niemcy) wykazuj ą du żą nadprodukcj ę w sektorze piwowarskim, a marki przez nie produkowane s ą ju ż dobrze znane polskim konsumentom. Dodatkowo s ą siedztwo z Polsk ą umo ż liwia utrzymanie niskich cen transportu. Eksport piwa w 2002 r. stanowi ł ok. 0,6% sprzeda ż y, a najwi ę kszym eksporterem by ł Browar Ż ywiec. Zgodnie z art. 17 ustawy o ochronie konkurencji organ antymonopolowy w drodze decyzji wydaje zgod ę na dokonanie koncentracji, w wyniku której nie powstanie lub nie umocni si ę pozycja dominuj ą ca na rynku i wskutek czego konkurencja na tym rynku nie zostanie istotnie ograniczona. Zgodnie z art. 4 pkt 9 tej ustawy przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Oceniaj ą c wp ł yw planowanej koncentracji na stan konkurencji na krajowym rynku produkcji piwa, organ antymonopolowy uwzgl ę dni ł nast ę puj ą ce przes ł anki: − struktur ę podmiotow ą rynku - na rynku tym funkcjonuje kilkudziesi ę ciu producentów piwa, w tym przedsi ę biorcy o znacznym potencjale produkcyjnym, co powoduje, i ż konsumenci maj ą zapewnione alternatywne ź ród ł a zaopatrzenia i swobod ę wyboru; − udzia ł w rynku łą cz ą cych si ę przedsi ę biorców - w wyniku planowanej koncentracji jej uczestnicy osi ą gn ą udzia ł w produkcji piwa wynosz ą cy ok. [tajemnica przedsi ę biorstwa]. Udzia ł ten, cho ć wysoki, nie osi ą ga poziomu rodz ą cego domniemanie uzyskania pozycji dominuj ą cej (ponad 40%); − struktur ę podmiotow ą rynku, na którym dzia ł a znaczna liczba producentów, w tym przedsi ę biorca o porównywalnej pozycji rynkowej; − wyst ę powanie konkurencji zarówno w skali ca ł ego kraju, jak równie ż na rynkach lokalnych; − przewidywane otwarcie rynku (zniesienie barier celnych) w zwi ą zku z przyst ą pieniem Polski do Unii Europejskiej - eliminacja dotychczasowych ogranicze ń importowych w postaci ce ł zwi ę kszy otwarto ść rynku na konkurencj ę zewn ę trzn ą , zw ł aszcza, ż e trzy s ą siaduj ą ce z Polsk ą kraje (Czechy, Dania i Niemcy), jako najwa ż niejsze z punktu 7 widzenia importu, wykazuj ą du żą nadprodukcj ę w sektorze piwowarskim, a z uwagi na bliskie po ł o ż enie utrzymaj ą niskie koszty transportu; − panuj ą c ą w europejskim przemy ś le browarniczym tendencj ę konsolidacyjn ą , która z uwagi na swobodny przep ł yw osób i towarów w du ż ej cz ęś ci Europy wchodzi w etap rozszerzenia dzia ł alno ś ci na skal ę mi ę dzynarodow ą . W ś wietle powy ż szego brak jest podstaw do stwierdzenia, i ż w wyniku przedmiotowej koncentracji Heineken osi ą gnie w Polsce pozycj ę , która umo ż liwi mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów i konsumentów. Nie osi ą gnie wi ę c pozycji dominuj ą cej w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji. W ocenie organu antymonopolowego w wyniku realizacji planowanej koncentracji na krajowym rynku piwa nie powstanie pozycja dominuj ą ca i wskutek czego konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona. Przedmiotowy zamiar koncentracji spe ł nia zatem przes ł anki art. 17 ustawy o ochronie konkurencji, st ą d orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - s ą du ochrony konkurencji i konsumentów - za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Danuta Gruszczy ń ska Zast ę pca Dyrektora Departamentu Instytucji Finansowych, Us ł ug i Rolnictwa Otrzymuje : Heineken International B.V., Holandia 8